ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.224
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.224.1
अस्ति कश्चिद्यदि विभो सदारो नियतो गृहे ।
अतीतसर्वसंसारः सर्वद्वन्द्वविवर्जितः।
तं मे ब्रूहि महाप्राज्ञ दुर्लभः पुरुषो महान् ॥ १२.२२४.१ ॥
ହେ ବିଭୋ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଗୃହରେ ସଂଯମରେ ରହୁଥିବା, ସଂସାରର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କେହି ଥାଆନ୍ତି କି? ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ; ଏପରି ମହାନ ପୁରୁଷ ଦୁର୍ଲଭ।
12.224.2
शृणु राजन्यथावृत्तं यन्मां त्वं पृष्टवानसि ।
इतिहासमिमं शुद्धं संसारभयभेषजम् ॥ १२.२२४.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଛ ତାହା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଶୁଣ। ସଂସାର ଭୟର ଔଷଧ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଇତିହାସ ଶୁଣ।
12.224.3
देवलो नाम विप्रर्षिः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
क्रियावान्धार्मिको नित्यं देवब्राह्मणपूजकः ॥ १२.२२४.३ ॥
ଦେବଳ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଥିଲେ। ସେ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗମ, କର୍ମନିଷ୍ଠ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
12.224.4
सुता सुवर्चला नाम तस्य कल्याणलक्षणा ।
नातिह्रस्वा नातिकृशा नातिदीर्घा यशस्विनी।
प्रदानसमयं प्राप्ता पिता तस्य ह्यचिन्तयत् ॥ १२.२२४.४ ॥
ତାଙ୍କର ସୁବର୍ଚଳା ନାମରେ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ; ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତା, ଅତି ଖର୍ବା ନୁହେଁ, ଅତି କୃଶା ନୁହେଁ, ଅତି ଲମ୍ବା ନୁହେଁ, ଯଶସ୍ୱିନୀ। ବିବାହର ସମୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ପିତା ଚିନ୍ତା କଲେ।
12.224.5
अस्याः पतिः कुतो वेति ब्राह्मणः श्रोत्रियः परः ।
विद्वान्विप्रो ह्यकुटुम्बः प्रियवादी महातपाः ॥ १२.२२४.५ ॥
"ଏହାର ସ୍ୱାମୀ କେଉଁଠାରୁ ମିଳିବ?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ — ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ, ବିଦ୍ୱାନ, ପରିବାରବିହୀନ, ମଧୁରଭାଷୀ, ମହାତପସ୍ୱୀ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
12.224.6
इत्येवं चिन्तयानं तं रहस्याह सुवर्चला ॥ १२.२२४.६ ॥
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଚଳା ନିର୍ଜନରେ କହିଲେ।
12.224.7
अन्धाय मां महाप्राज्ञ देह्यनन्धाय वै पितः ।
एवं स्मर सदा विद्वन्ममेदं प्रार्थितं मुने ॥ १२.२२४.७ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତା, ମୋତେ ଅନ୍ଧକୁ ଦିଅ, ଅଥବା ଅନ୍ଧ ନ ହେଉଥିବା କାହାକୁ ଦିଅ। ହେ ବିଦ୍ୱାନ ମୁନି, ମୋର ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣ କର।
12.224.8
न शक्यं प्रार्थितं वत्से त्वयाऽद्य प्रतिभाति मे ।
अन्धतानन्धता चेति विकारो मम जायते ॥ १२.२२४.८ ॥
ହେ କନ୍ୟା, ତୁମେ ଯାହା ମାଗିଛ ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ମନେ ହେଉନାହିଁ। ଅନ୍ଧତା ଓ ଅନ୍ଧତାହୀନତା ଏହି କଥାରୁ ମୋ ଭିତରେ ବିକାର ଜନ୍ମୁଛି।
12.224.9
उन्मत्तेवाशुभं वाक्यं भाषसे शुभलोचने ॥ १२.२२४.९ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନା, ତୁମେ ପାଗଳଙ୍କ ପରି ଅଶୁଭ କଥା କହୁଛ।
12.224.10
नाहमुन्मत्तभूताऽद्य बुद्धिपूर्वं ब्रवीमि ते ।
विद्यते चेत्पतिस्तादृक्स मां भरति वेदवित् ॥ १२.२२४.१० ॥
ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଗଳ ହୋଇନି; ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଯଦି ବେଦଜ୍ଞ ଓ ମୋତେ ପୋଷଣ କରିପାରୁଥିବା ଏପରି ସ୍ୱାମୀ ଥାଏ...
12.224.11
येभ्यस्त्वं मन्यसे दातुं मामिहानय तान्द्विजान् ।
तादृशं तं पतिं तेषु वरयिष्ये यथातथम् ॥ १२.२२४.११ ॥
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମୋତେ ଦେବାକୁ ଭାବୁଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏପରି ସ୍ୱାମୀକୁ ମୁଁ ଯଥାବିଧି ବରଣ କରିବି।
12.224.12
तथेति चोक्त्वा तां कन्यामृषिः शिष्यानुवाच ह ।
ब्राह्मणान्वेदसंपन्नान्योनिगोत्रविशोधितान् ॥ १२.२२४.१२ ॥
'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସେ କନ୍ୟାକୁ କହି, ଋଷି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବେଦସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ କୁଳ-ଗୋତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଣ।'
12.224.13
मातृतः पितृतः शुद्धाञ्शुद्धानाचारतः शुभान् ।
अरोगान्बुद्धिसंपन्नाञ्शीलसत्वगुणान्वितान् ॥ १२.२२४.१३ ॥
ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷ ଉଭୟରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ଆଚାରରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଭ, ରୋଗମୁକ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶୀଳ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁଣଯୁକ୍ତ।
12.224.14
असंकीर्णांश्च गोत्रेषु वेदव्रतसमन्वितान् ।
ब्राह्मणान्स्नातकाञ्शीघ्रं मातापितृसमन्वितान्।
निवेष्टुकामान्कन्यां मे दृष्ट्वाऽऽनयत शिष्यकाः ॥ १२.२२४.१४ ॥
ଗୋତ୍ରରେ ଅମିଶ୍ର, ବେଦ ଓ ବ୍ରତରେ ଯୁକ୍ତ, ସ୍ନାତକ, ମାତା-ପିତା ସହ ଥିବା, ବିବାହ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମୋ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ହେ ଶିଷ୍ୟଗଣ।
12.224.15
तच्छ्रुत्वा त्वरिताः शिष्या ह्याश्रमेषु ततस्ततः ।
ग्रामेषु च ततो गत्वा ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन् ॥ १२.२२४.१५ ॥
ତାହା ଶୁଣି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ଓ ପରେ ଗାଁରେ ଏଠି ସେଠି ଯାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
12.224.16
ऋषेः प्रभावं मत्वा ते कन्यायाश्च द्विजोत्तमाः ।
अनेकमुनयो राजन्संप्राप्ता देवलाश्रमम् ॥ १२.२२४.१६ ॥
ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଓ କନ୍ୟାଙ୍କ ମହିମା ବିଚାରି, ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଅନେକ ମୁନି ଦେବଳଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
12.224.17
अनुमान्य यथान्यायं मुनीन्मुनिकुमारकान् ।
अभ्यर्च्य विधिवत्तत्र कन्यामाह पिता महान् ॥ १२.२२४.१७ ॥
ଯଥାନ୍ୟାୟ ମୁନି ଓ ମୁନିକୁମାରଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମହାନ୍ ପିତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.224.18
एतेऽपि मुनयो वत्से स्वपुत्रैकमता इह ।
वेदवेदाङ्गसंपन्नाः कुलीनाः शीलसंमताः ॥ १२.२२४.१८ ॥
ବତ୍ସେ, ଏଠାରେ ଏହି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଏକମତ। ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ, କୁଳୀନ, ଶୀଳରେ ସମ୍ମାନିତ।
12.224.19
येऽमी तेषु वरं भद्रे त्वमिच्छसि महाव्रतम् ।
तं कुमारं वृणीष्वाद्य तस्मै दास्याम्यहं शुभे ॥ १२.२२४.१९ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ମହାବ୍ରତୀ କୁମାରଙ୍କୁ ତୁମେ ବର ଭାବେ ଇଚ୍ଛା କର, ତାଙ୍କୁ ଆଜି ହିଁ ବାଛ; ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେବି।
12.224.20
तथेति चोक्त्वा कल्याणी तप्तहेमनिभा तदा ।
सर्वलक्षणसंपन्ना वाक्यमाह यशस्विनी ॥ १२.२२४.२० ॥
'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମତୀ, ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନା ଯଶସ୍ବିନୀ କଲ୍ୟାଣୀ ସେତେବେଳେ ଏ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.224.21
विप्राणां समितीर्दृष्ट्वा प्रणिपत्य तपोधनान् ।
यद्यस्ति समितौ विप्रो ह्यन्धोऽनन्धः स मे वरः ॥ १२.२२४.२१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭା ଦେଖି, ତପୋଧନ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି (ସେ କହିଲା) — ଏହି ସଭାରେ ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥାଆନ୍ତି, ଅନ୍ଧ ହେଉ ବା ଅନ୍ଧ ନ ହେଉ, ସେ ମୋ ବର।
12.224.22
तच्छ्रुत्वा मुनयस्तत्र वीक्षमाणाः परस्परम् ।
नोचुर्विप्रा महाभागाः कन्यां मत्वा ह्यवेदिकां ॥ १२.२२४.२२ ॥
ଏହା ଶୁଣି ସେଠାକାର ମୁନିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ; ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ — ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଅବେଦିକା (ଅଯୋଗ୍ୟା) ମନେ କରି।
12.224.23
कुत्सयित्वा मुनिं तत्र मनसा मुनिसत्तमाः ।
यथागतं ययुः क्रुद्धा नानादेशनिवासिनः ॥ १२.२२४.२३ ॥
ସେଠାରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନାନା ଦେଶରେ ବାସ କରୁଥିବା ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରି ଚାଲିଗଲେ।
12.224.24
कन्या च संस्थिता तत्र पितृवेश्मनि भामिनी ॥ १२.२२४.२४ ॥
ଏବଂ ସେହି ଭାମିନୀ କନ୍ୟା ସେଠାରେ, ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଲେ।
12.224.25
ततः कदाचिद्ब्रह्मण्यो विद्वान्न्यायविशारदः ।
ऊहापोहविधानज्ञो ब्रह्मचर्यसमन्वितः ॥ १२.२२४.२५ ॥
ସେତେବେଳେ ଏକଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିମାନ, ବିଦ୍ୱାନ, ନ୍ୟାୟରେ ନିପୁଣ, ଊହ ଓ ଅପୋହର ବିଧି ଜାଣିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
12.224.26
वेदविद्वेदतत्वज्ञः क्रियाकल्पविशारदः ।
आत्मतत्वविभागज्ञः पितृमान्गुणसागरः ॥ १२.२२४.२६ ॥
ବେଦ ଜାଣିଥିବା, ବେଦତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିବା, କ୍ରିୟାକଳ୍ପରେ ନିପୁଣ, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଗ ଜାଣିଥିବା, ପିତାଯୁକ୍ତ, ଗୁଣର ସାଗର (ସେ ଥିଲେ)।
12.224.27
श्वेतकेतुरिति ख्यातः श्रुत्वा वृत्तान्तमादरात् ।
कन्यार्थं देवलं चापि शीघ्रं तत्रागतोऽभवत् ॥ १२.२२४.२७ ॥
ଶ୍ୱେତକେତୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ସେ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆଦରରେ ଶୁଣି, କନ୍ୟା ପାଇଁ ଦେବଳ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
12.224.28
उद्दालकसुतं दृष्ट्वा श्वेतकेतुं महाव्रतम् ।
यथान्यायं च संपूज्य देवलः प्रत्यभाषत ॥ १२.२२४.२८ ॥
ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାବ୍ରତୀ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାନ୍ୟାୟ ସମ୍ମାନ କରି ଦେବଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
12.224.29
कन्ये एष महाभागे प्राप्तो ऋषिकुमारकः ।
वरयैनं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ १२.२२४.२९ ॥
ହେ କନ୍ୟା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହି ଋଷିକୁମାର ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣଙ୍କୁ ବରଣ କର।
12.224.30
तच्छ्रुत्वा कुपिता कन्या ऋषिपुत्रमुदैक्षत ।
तां कन्यामाह विप्रर्षिः सोऽहं भद्रे समागतः ॥ १२.२२४.३० ॥
ଏହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ କନ୍ୟା ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁଲା। ସେହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିପ୍ରଋଷି କହିଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
12.224.31
अन्धोऽहमत्र तत्वं हि तथा मन्ये च सर्वदा ।
विशालनयनं विद्धि तथा मां हीनसंशयम्।
वृणीष्व मां वरारोहे भजे च त्वामनिन्दिते ॥ १२.२२४.३१ ॥
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ଧ; ତଥାପି ସର୍ବଦା ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଏହିପରି ଜାଣେ। ମୋତେ ବିଶାଳ-ନୟନ ଓ ସଂଶୟରହିତ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ସୁନ୍ଦର-କଟି ନାରୀ, ମୋତେ ବରଣ କର; ହେ ନିର୍ଦୋଷା, ମୁଁ ତୁମର ସେବା କରିବି।
12.224.32
येनेदं वीक्षते नित्यं वृणोति स्पृशतेऽथवा ।
घ्रायते वक्ति सततं येनेदं सार्यते पुनः ॥ १२.२२४.३२ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସର୍ବଦା ଦେଖାଯାଏ, ଗ୍ରହଣ ବା ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ, ଆଘ୍ରାଣ କରାଯାଏ, ନିରନ୍ତର କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୁଣି ଚାଳିତ ହୁଏ—
12.224.33
येनेदं मन्यते तत्वं येन बुध्यति वा पुनः ।
न चक्षुर्विद्यते ह्येतत्स वै भूतान्ध उच्यते ॥ १२.२२४.३३ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ତତ୍ତ୍ୱ ମାନେ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ବୁଝେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଖି ନାହିଁ—ତାହାକୁ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
12.224.34
यस्मिन्प्रवर्तते चेदं पश्यञ्छृण्वन्स्पृशन्नपि ।
जिघ्रंश्च रसयंस्तद्वद्वर्तते येन चक्षुषा ॥ १२.२२४.३४ ॥
ଯାହାରେ ଏହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଦେଖିବାବେଳେ, ଶୁଣିବାବେଳେ, ସ୍ପର୍ଶ କରିବାବେଳେ, ଆଘ୍ରାଣ ନେବାବେଳେ ଓ ସ୍ୱାଦ ନେବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ଯେଉଁ ଆଖିରେ ତାହା ବର୍ତ୍ତେ।
12.224.35
तन्मे नास्ति ततो ह्यन्धो वृणु भद्रेऽद्य मामतः ।
लोकदृष्ट्या करोमीह नित्यनैमित्तिकादिकम् ॥ १२.२२४.३५ ॥
ତାହା ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ଧ। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଆଜି ମୋତେ ବରଣ କର। ଲୋକଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମ ଆଦି କରେ।
12.224.36
आत्मदृष्ट्या च तत्सर्वं विलिप्यासि च नित्यशः ।
स्थितोऽहं निर्भरः शान्तः कार्यकारणभावनः ॥ १२.२२४.३६ ॥
ଆତ୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ସେହି ସବୁରେ ସର୍ବଦା ଲିପ୍ତ ନ ହୋଇ ରହୁଛ; ମୁଁ ନିର୍ଭର, ଶାନ୍ତ, କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ଭାବନାରେ ସ୍ଥିର ଅଛି।
12.224.37
अविद्यया तरन्मृत्युं विद्यया तं तथाऽमृतम् ।
यथाप्राप्तं तु संदृश्य वसामीह विमत्सरः।
क्रीते व्यवसितं भद्रे भर्ताऽहं ते वृणीष्व माम् ॥ १२.२२४.३७ ॥
ଅବିଦ୍ୟାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ସେହି ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ତାହା ସେପରି ଦେଖି ମୁଁ ଏଠାରେ ଈର୍ଷାରହିତ ହୋଇ ବାସ କରେ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ମୋତେ ବରଣ କର।
12.224.38
ततः सुवर्चला दृष्ट्वा प्राह तं द्विजसत्तमम् ।
मनसाऽसि वृतो विद्वञ्शेषकर्ता पिता मम।
वृणीष्व पितरं मह्यमेष वेदविधिक्रमः ॥ १२.२२४.३८ ॥
ତା'ପରେ ସୁବର୍ଚଳା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲା: ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ମନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହିଁ ବରଣ କରିଛି; ମୋର ଶେଷ ସଂସ୍କାର କରୁଥିବା ପିତା ଏହି। ମୋ ପାଇଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ବରଣ କର; ଏହା ବେଦବିଧିର କ୍ରମ।
12.224.39
तद्विज्ञाय पिता तस्या देवलो मुनिसत्तमः ।
श्वेतकेतुं च संपूज्य तथैवोद्दालकेन तम् ॥ १२.२२४.३९ ॥
ଏହା ଜାଣି ତାଙ୍କ ପିତା ଦେବଳ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେହିପରି ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
12.224.40
मुनीनामग्रतः कन्यां प्रददौ जलपूर्वकम् ।
उदाहरन्ति वै तत्र श्वेतकेतुं निरीक्ष्य तम् ॥ १२.२२४.४० ॥
ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଜଳପୂର୍ବକ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କଲେ। ସେଠାରେ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକେ କହନ୍ତି…
12.224.41
हृत्पुण्डरीकनिलयः सर्वभूतात्मको हरिः ।
श्वेतकेतुस्वरूपेण स्थितोऽसौ मधुसूदनः ॥ १२.२२४.४१ ॥
ହୃଦୟ-କମଳରେ ନିବାସ କରୁଥିବା, ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା ହରି, ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେ ମଧୁସୂଦନ।
12.224.42
प्रीयतां माधवो देवः पत्नी चेयं सुता मम ।
प्रतिपादयामि ते कन्यां सहधर्मचरीं शुभाम्।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै देवलो मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२२४.४२ ॥
ମାଧବ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଏ ମୋ ପତ୍ନୀ ଓ ମୋ ଝିଅ। ଧର୍ମରେ ସହଚାରିଣୀ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି। ଏହା କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଳ ତାକୁ ସେହି କନ୍ୟା ଦେଲେ।
12.224.43
प्रतिगृह्य च तां कन्यां श्वेतकेतुर्महायशाः ।
उपयम्य यथान्यायमत्र कृत्वा यथाविधि ॥ १२.२२४.४३ ॥
ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଶ୍ୱେତକେତୁ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାକୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯଥାବିଧି କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
12.224.44
समाप्य तन्त्रं मुनिभिर्वैवाहिकमनुत्तमम् ।
स गार्हस्थ्ये वसन्धीमान्भार्यां तामिदमब्रवीत् ॥ १२.२२४.४४ ॥
ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହର ଉତ୍ତମ ବିଧି ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
12.224.45
यानि चोक्तानि वेदेषु तत्सर्वं कुरु शोभने ।
मया सह यथान्यायं सहधर्मचरी मम् ॥ १२.२२४.४५ ॥
ହେ ଶୋଭନେ, ବେଦରେ ଯାହା ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ସେସବୁ ମୋ ସହିତ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ କର। ତୁମେ ମୋର ଧର୍ମସହଚାରିଣୀ।
12.224.46
अहमित्येव भावेन स्थितोऽहं त्वं तथैव च ।
तस्मात्कर्माणि कुर्वीथाः कुर्यां ते च ततः परम् ॥ १२.२२४.४६ ॥
'ମୁଁ ହିଁ' ଏହି ଭାବରେ ମୁଁ ସ୍ଥିତ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ତେଣୁ ତୁମେ କର୍ମ କର; ତା'ପରେ ମୁଁ ବି ତୁମ ପାଇଁ କରିବି।
12.224.47
न ममेति च भावेन ज्ञानाग्निनिलयेन च ।
अनन्तरं तथा कुर्यास्तानि कर्माणि भस्मसात् ॥ १२.२२४.४७ ॥
'ଏହା ମୋର ନୁହେଁ' ଏହି ଭାବରେ ଓ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତା'ପରେ ସେହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଭସ୍ମ ହେବା ପରି କର।
12.224.48
एवं त्वया च कर्तव्यं सर्वदा दुर्भगा मया ।
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।
तस्माल्लोकस्य सिद्ध्यर्थं कर्तव्यं चात्मसिद्धये ॥ १२.२२४.४८ ॥
ଏହିପରି ତୁମେ ଓ ମୁଁ ସର୍ବଦା ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଯାହା ଯାହା ଆଚରଣ କରେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ କରେ। ତେଣୁ ଲୋକସିଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
12.224.49
उक्त्वैवं स महाप्राज्ञः सर्वज्ञानैकभाजनः ।
पुत्रानुत्पाद्य तस्यां च यज्ञैः संतर्प्य देवताः ॥ १२.२२४.४९ ॥
ଏହିପରି କହି, ସର୍ବଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ର ସେହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତାଙ୍କଠାରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
12.224.50
आत्मयोगपरो नित्यं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
भार्यां तां सदृशीं प्राप्य बुद्धिं क्षेत्रज्ञयोरिव ॥ १२.२२४.५० ॥
ଆତ୍ମଯୋଗରେ ସର୍ବଦା ନିରତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ, ପରିଗ୍ରହହୀନ ସେ, ସେହି ସଦୃଶ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପରି ବୁଦ୍ଧିରେ ରହିଲେ।
12.224.51
लोकमन्यमनुप्राप्तौ भार्या भर्ता तथैव च ।
साक्षिभूतौ जगत्यस्मिंश्चरमाणौ मुदाऽन्वितौ ॥ १२.२२४.५१ ॥
ଅନ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସ୍ୱାମୀ ସେହିପରି, ଏହି ଜଗତରେ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ବିଚରଣ କଲେ।
12.224.52
ततः कदाचिद्भर्तारं श्वेतकेतुं सुवर्चला ।
पप्रच्छ को भवानत्र ब्रूहि मे तद्द्विजोत्तम ॥ १२.२२४.५२ ॥
ତା'ପରେ ଥରେ ସୁବର୍ଚଳା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏଠାରେ ଆପଣ କିଏ? କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।'
12.224.53
तामाह भगवान्वाग्मी तया ज्ञातो न संशयः ।
द्विजोत्तमेति मामुक्त्वा पुनः कमनुपृच्छसि ॥ १२.२२४.५३ ॥
ସେହି ବାଗ୍ମୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଛ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋତେ 'ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ' କହି ପୁଣି କାହାକୁ ପଚାରୁଛ?'
12.224.54
सा तमाह महात्मानं पृच्छामि हृदि शायिनम् ।
तच्छ्रुत्वा प्रत्युवाचैनां स न वक्ष्यति भामिनि ॥ १२.२२४.५४ ॥
ସେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା, "ହୃଦୟରେ ବାସ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ପଚାରୁଛି।" ତାହା ଶୁଣି ସେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଭାମିନୀ, ସେ କହିବେ ନାହିଁ।"
12.224.55
नामगोत्रसमायुक्तमात्मानं मन्यसे यदि ।
तन्मिथ्यागोत्रसद्भावे वर्तते देहबन्धनम् ॥ १२.२२४.५५ ॥
ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଯଦି ତୁମେ ନିଜକୁ ଭାବ, ତେବେ ମିଥ୍ୟା ଗୋତ୍ରର ସଦ୍ଭାବରେ ଦେହବନ୍ଧନ ରହେ।
12.224.56
अहमित्येष भावोऽत्र त्वयि चापि समाहितः ।
त्वमप्यहमहं सर्वमहमित्येव वर्तते।
नात्र तत्परमार्थं वै किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.२२४.५६ ॥
"ମୁଁ" ଏହି ଭାବ ଏଠାରେ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ, ମୁଁ ହିଁ ସବୁ, ଏହିପରି ଅଛି। ଏଠାରେ ସେହି ପରମାର୍ଥ ନାହିଁ; କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
12.224.57
ततः प्रहस्य सा हृष्टा भर्तारं धर्मचारिणी ।
उवाच वचनं काले स्मयमाना तदा नृप ॥ १२.२२४.५७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ହସି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ଧର୍ମାଚରଣକାରିଣୀ ସେହି ନାରୀ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା। ହେ ନୃପ, ସେତେବେଳେ ସେ ହସି ହସି କହିଲା।
12.224.58
किमनेकप्रकारेण विरोधेन प्रयोजनम् ।
क्रियाकलापैर्ब्रह्मर्षे ज्ञाननष्टोऽसि सर्वदा।
तन्मे ब्रूहि महाप्राज्ञ यथाऽहं त्वामनुव्रता ॥ १२.२२४.५८ ॥
ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବିରୋଧରେ କ'ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, କ୍ରିୟାକଳାପର ସମୂହରେ ତୁମେ ସର୍ବଦା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଛ। ଅତଏବ ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୋତେ ତାହା କୁହ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମ ଅନୁଗାମିନୀ ହେବି।
12.224.59
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
वर्तते तेन लोकोऽयं संकीर्णश्च भविष्यति ॥ १२.२२४.५९ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଯାହା ଯାହା ଆଚରଣ କରେ, ସେହି ସବୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ (ବିଭ୍ରାନ୍ତ) ହୋଇଯିବ।
12.224.60
संकीर्णे च तथा धर्मे वर्णः संकरमेति च ।
संकरे च प्रवृत्ते तु मात्स्यो न्यायः प्रवर्तते ॥ १२.२२४.६० ॥
ଧର୍ମ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସଂକରକୁ ଯାଏ; ସଂକର ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ମାତ୍ସ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ।
12.224.61
तदनिष्टं हरेर्भद्रे धातुरस्य महात्मनः ।
परमेश्वरसंक्रीडा लोकसृष्टिरियं शुभे ॥ १२.२२४.६१ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତାହା ସେହି ମହାତ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିଷ୍ଟ; ଏହି ଲୋକସୃଷ୍ଟି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ା।
12.224.62
यावत्पासव उद्दिष्टास्तावत्योऽस्य विभूतयः ।
तावत्यश्चैव मायास्तु तावत्योऽस्याश्च शक्तयः ॥ १२.२२४.६२ ॥
ଯେତେ ପାଶ କୁହାଯାଇଛି, ସେତେ ତାଙ୍କ ବିଭୂତି; ସେତେ ମାୟା ଏବଂ ସେତେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି।
12.224.63
एवं सुगह्वरे युक्तो यत्र मे तद्भवाभवम् ।
छित्त्वा ज्ञानासिना गच्छेत्स विद्वान्स च मे प्रियः।
सोऽहमेव न सन्देहः प्रतिज्ञा इति तस्य वै ॥ १२.२२४.६३ ॥
ଏହିପରି ଅତିଗହନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ-ଖଡ୍ଗରେ ଭବାଭବ ଛେଦି ଯେ ଯାଏ, ସେ ହିଁ ବିଦ୍ବାନ; ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ସେ ମୁଁ ହିଁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ — ଏହା ତାହାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
12.224.64
ये मूढास्ते दुरात्मानो धर्मसंकरकारकाः ।
मर्यादाभेदका नीचा नरके यान्ति जन्तवः ॥ १२.२२४.६४ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼, ସେମାନେ ଦୁରାତ୍ମା; ଧର୍ମରେ ସଂକର କରୁଥିବା, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାଙ୍ଗୁଥିବା, ନୀଚ — ସେହି ଜୀବମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.224.65
आसुरीं योनिमापन्ना इति देवानुशासनम् ॥ १२.२२४.६५ ॥
ଆସୁରୀ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ — ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଶାସନ।
12.224.66
भगवत्या तथा लोके रक्षितव्यं न संशयः ।
मर्यादालोकरक्षार्थमेवमस्ति तथा स्थितः ॥ १२.२२४.६६ ॥
ଭଗବତୀ ଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ଜଗତରେ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଲୋକମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହିପରି ସ୍ଥିତ ଅଛି।
12.224.67
शब्दः कोत्र इति ख्यातस्तथाऽर्थं च महामुने ।
आकृत्या पतयो ब्रूहि लक्षणेन पृथक्पृथक् ॥ १२.२२४.६७ ॥
ହେ ମହାମୁନି, 'ଶବ୍ଦ' ବୋଲି ଯାହା ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ? ଆକୃତି ଓ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକର ଭେଦ ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ।
12.224.68
व्यत्ययेन च वर्णानां परिवादकृतो हि यः ।
स शब्द इति विज्ञेयस्तन्निपातोऽर्थ उच्यते ॥ १२.२२४.६८ ॥
ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ବ୍ୟତ୍ୟୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି, ତାହାକୁ 'ଶବ୍ଦ' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାହାର ନିପାତକୁ 'ଅର୍ଥ' କୁହାଯାଏ।
12.224.69
शब्दार्थयोर्हि संबन्धस्त्वनयोरस्ति वा न वा ।
तन्मे ब्रूहि यथातत्वं शब्दस्यानेऽर्थ एव चेत् ॥ १२.२२४.६९ ॥
ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ କ'ଣ ପ୍ରକୃତରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି ନା ନାହିଁ? ତାହା ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ; ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଯଦି ଅନ୍ୟ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ।
12.224.70
शब्दार्थयोर्न चैवास्ति संबन्धोऽत्यन्त एव हि ।
पुष्करे च यथा तोयं तथाऽस्मीति च वेत्थ तत् ॥ १२.२२४.७० ॥
ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧ ନାହିଁ; ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଜଳ ପରି। 'ମୁଁ ସେହିପରି' — ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।
12.224.71
अर्थे स्थितिर्हि शब्दस्य नान्यथा च स्थितिर्भवेत् ।
विद्यते चेन्महाप्राज्ञ विनाऽर्थं ब्रूहि सत्तम ॥ १२.२२४.७१ ॥
ଶବ୍ଦର ସ୍ଥିତି ଅର୍ଥରେ ହିଁ ଥାଏ; ନହେଲେ ତାହାର ସ୍ଥିତି ଅନ୍ୟଥା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଅର୍ଥ ବିନା ଯଦି ଶବ୍ଦ ଥାଏ, ତେବେ ହେ ସତ୍ତମ, ତାହା କୁହନ୍ତୁ।
12.224.72
ससंसर्गोऽतिमात्रस्तु वाचकत्वेन वर्तते ।
अस्ति चेद्वर्तते नित्यं विकारोच्चारणेन वै ॥ १२.२२४.७२ ॥
ସେହି ସଂସର୍ଗ ଅତିଶୟ ଏବଂ ବାଚକ ରୂପେ ବର୍ତ୍ତମାନ। ତାହା ଥିଲେ ସର୍ବଦା ବିକାରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.224.73
शब्दस्थानोत्र इत्युक्तस्तथाऽर्थ इति मे कृतः ।
अर्थः स्थितो न तिष्ठेच्च विरूढमिह भाषितम् ॥ १२.२२४.७३ ॥
ଏଠାରେ ଶବ୍ଦର ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି; ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛି। ଅର୍ଥ ସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ତାହା ନ ଟିକିପାରେ; ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ବିରୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା।
12.224.74
न विकूलोऽत्र कथितो नाकाशं हि विना जगत् ।
संबन्धस्तत्र नास्त्येव तद्वदित्येष मन्यताम् ॥ १२.२२४.७४ ॥
ଏଠାରେ ବିକୂଳ କୁହାଯାଇ ନାହିଁ; ଆକାଶ ବିନା ଜଗତ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ହିଁ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଏହା ମନେ କରାଯାଉ।
12.224.75
सदाऽहंकारशब्दोऽयं व्यक्तमात्मनि संश्रितः ।
न वाचस्तत्र वर्तन्ते इति मिथ्या भविष्यति ॥ १२.२२४.७५ ॥
ଏହି 'ଅହଙ୍କାର' ଶବ୍ଦ ସର୍ବଦା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆତ୍ମାରେ ଆଶ୍ରିତ। ସେଠାରେ ବାକ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ ନାହିଁ ବୋଲି କହିବା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
12.224.76
अहंशब्दो ह्यहंभावो नात्मभावे शुभव्रते ।
न वर्तन्ते परेऽचिन्त्ये वाचः सगुणलक्षणाः ॥ १२.२२४.७६ ॥
'ଅହମ୍' ଶବ୍ଦ ହିଁ 'ଅହଂଭାବ'; ହେ ଶୁଭବ୍ରତେ, ଆତ୍ମଭାବରେ ତାହା ନଥାଏ। ପରମ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟରେ ସଗୁଣ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ ନାହିଁ।
12.224.77
अहं गात्रैकतः श्यामा भावनपि तथैव च ।
तन्मे ब्रूहि यथान्यायमेवं चेन्मुनिसत्तम ॥ १२.२२४.७७ ॥
'ମୁଁ' ଶରୀରର ଏକ ଅଙ୍ଗରୁ ଶ୍ୟାମ; ଭାବ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ତାହା ମୋତେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କୁହ, ଯଦି ଏପରି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.224.78
मृण्मये हि घटे भावस्तादृग्भाव इहेष्यते ।
अयं भावः परेऽचिन्त्ये ह्यात्मभावो यथाच तत् ॥ १२.२२४.७८ ॥
ମାଟିର ଘଟରେ ଯେଉଁ ଭାବ ଥାଏ, ସେହିପରି ଭାବ ଏଠାରେ ମାନାଯାଏ। ଏହି ଭାବ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରବ୍ରହ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଯେଉଁ ଭାବ ତାହା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.224.79
अहं त्वमेतदित्येव परे संकल्पना मया ।
तस्माद्वाचो न वर्तन्त इति नैव विरुध्यते ॥ १२.२२४.७९ ॥
'ମୁଁ', 'ତୁମେ', 'ଏହା' ଏପରି ଏହି କଳ୍ପନାଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ ପରବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ କରିଛି। ତେଣୁ ବାଣୀ ତାହାରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ ନାହିଁ ଏହା ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ।
12.224.80
तस्माद्वामेन वर्तन्ते मनसा भीरु सर्वशः ।
यथाऽऽकाशगतं विश्वं संसक्तमिव लक्ष्यते ॥ १२.२२४.८० ॥
ତେଣୁ, ହେ ଭୀରୁ, ମନ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଲୋକେ ବଙ୍କା ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି। ଆକାଶରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱ ଯେପରି ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
12.224.81
संसर्गे सति संबन्धात्तद्विकारं भविष्यति ।
अनाकाशगतं सर्वं विकारे च सदा गतम् ॥ १२.२२४.८१ ॥
ସଂସର୍ଗ ଥିଲେ ସମ୍ବନ୍ଧ ହେତୁ ତାହାରେ ବିକାର ଘଟିବ। ଆକାଶରେ ନ ଥିବା ସବୁ ସଦା ବିକାରରେ ଥାଏ।
12.224.82
तद्ब्रह्म परमं शुद्धमनौषम्यं न शक्यते ।
न दृश्यते तथा तच्च दृश्यते च मतिर्मम ॥ १२.२२४.८२ ॥
ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ପରମ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅନୁପମ; ତାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇ ନ ପାରେ। ତାହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତଥାପି ତାହା ଦେଖାଯାଏ — ଏହା ମୋ ମତ।
12.224.83
निर्विकारं ह्यमूर्ति च निरयं सर्वगं तथा ।
दृश्यते च वियन्नित्यं दृगात्मा तेन दृश्यते ॥ १२.२२४.८३ ॥
ସେ ନିର୍ବିକାର, ଅମୂର୍ତ୍ତ, ଆଶ୍ରୟରହିତ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସଦା ଦୃଶ୍ୟ। ଦ୍ରଷ୍ଟା ଆତ୍ମା ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।
12.224.84
त्वचा स्पृशति वै वायुमाकाशस्थं पुनः पुनः ।
तत्स्थं गन्धं तथाघ्राति ज्योतिः पश्यति चक्षुषा ॥ १२.२२४.८४ ॥
ତ୍ୱଚା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶସ୍ଥ ବାୟୁକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ତହିଁରେ ସ୍ଥିତ ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରେ; ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟୋତି ଦେଖେ।
12.224.85
तमोरश्मिगणश्चैव मेघजालं तथैव च ।
वर्षं तारागणं चैव नाकाशं दृश्यते पुनः ॥ १२.२२४.८५ ॥
ଅନ୍ଧକାର, ରଶ୍ମିସମୂହ, ମେଘଜାଲ, ବର୍ଷା ଓ ତାରାଗଣ ମଧ୍ୟ; ପୁଣି ଆକାଶ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.224.86
आकाशस्याप्यथाकाशं सद्रूपमिति निश्चितम् ।
तदर्थे कल्पिता ह्येते तत्सत्यो विष्णुरेव च।
यानि नामानि गौणानि ह्युपचारात्परात्मनि ॥ १२.२२४.८६ ॥
ଆକାଶର ମଧ୍ୟ ଆକାଶ—ତାହା ସଦ୍ରୂପ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ। ତାହା ପାଇଁ ଏସବୁ କଳ୍ପିତ; ସେହି ସତ୍ୟ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ। ପରମାତ୍ମାରେ ଥିବା ଗୌଣ ନାମସବୁ ଉପଚାରରୁ ଅଟେ।
12.224.87
न चक्षुषा न मनसा न चान्येन परो विभुः ।
चिन्त्यते सूक्ष्मया बुद्ध्या वाचा वक्तुं न शक्यते ॥ १२.२२४.८७ ॥
ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ମନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେହି ପରମ ବିଭୁ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତାହା କୁହାଯାଇ ନ ପାରେ।
12.224.88
एतत्प्रपञ्चमखिलं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
महाघटोऽल्पकश्चैव यथा मह्यां प्रतिष्ठितौ ॥ १२.२२४.८८ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଯେପରି ବଡ଼ ଘଡ଼ା ଓ ଛୋଟ ଘଡ଼ା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.224.89
न च स्त्री न पुमांश्चैव यथैव न नपुंसकः ।
केवलज्ञानमात्रं तत्तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२२४.८९ ॥
ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ପୁରୁଷ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ନପୁଂସକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ କେବଳ ଜ୍ଞାନମାତ୍ର; ତାଙ୍କଠାରେ ହିଁ ସବୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.224.90
भूमिसंस्थानयोगेन वस्तुसंस्थानयोगतः ।
रसभेदा यथा तोये प्रकृत्यामात्मनस्तथा ॥ १२.२२४.९० ॥
ଭୂମିର ସଂସ୍ଥାନର ଯୋଗରେ ଏବଂ ବସ୍ତୁର ସଂସ୍ଥାନର ଯୋଗରେ, ଜଳରେ ଯେପରି ରସଭେଦ ହୁଏ, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିରେ ଆତ୍ମାର (ଭେଦ) ଅଛି।
12.224.91
तद्वाक्यस्मरणान्नित्यं तृप्तिं वारि पिबन्निव ।
प्राप्नोति ज्ञानमखिलं तेन तत्सुखमेधते ॥ १२.२२४.९१ ॥
ସେହି ବାକ୍ୟର ସ୍ମରଣରୁ, ଜଳ ପାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପରି ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ପାଏ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେହି ସୁଖ ବଢ଼େ।
12.224.92
अनेन साध्यं किं स्याद्वै शब्देनेति मतिर्मम ।
वेदगम्यः परोऽचिन्त्य इति पौराणिका विदुः ॥ १२.२२४.९२ ॥
ଏହି ଶବ୍ଦରେ କଣ ସାଧ୍ୟ ହେବ, ଏହା ମୋର ମତ। ପରମ ବେଦରେ ଜ୍ଞେୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ପୌରାଣିକମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.224.93
निरर्थको यथा लोके तद्वत्स्यादिति मे मतिः ।
निरीक्ष्यैवं यथान्यायं वक्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ १२.२२४.९३ ॥
ଜଗତରେ ନିରର୍ଥକ ପରି ଏହା ହେବ, ଏହା ମୋର ମତ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହିପରି ବିଚାର କରି ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।
12.224.94
वेदगम्यं परं शुद्धमिति सत्या परा श्रुतिः ।
व्याहत्या नैतदित्याह व्युपलिङ्गे च वर्तते ॥ १२.२२४.९४ ॥
'ପରମ, ଶୁଦ୍ଧ, ବେଦରେ ଜ୍ଞେୟ' — ଏହି ପରମ ଶ୍ରୁତି ସତ୍ୟ। 'ଏହା ନୁହେଁ' ବୋଲି ବିରୋଧରେ କୁହାଯାଏ; ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟାର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ।
12.224.95
निरर्थको न चैवास्ति शब्दो लौकिक उत्तमे ।
अनन्वयास्तथा शब्दा निरर्था इति लौकिकैः ॥ १२.२२४.९५ ॥
ଉତ୍ତମ ଅର୍ଥରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନିରର୍ଥକ ନୁହେଁ। ଲୌକିକ ଲୋକେ ଅସଂବଦ୍ଧ ଭାବି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦକୁ ନିରର୍ଥକ କହନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେମିତି ନିରର୍ଥକ ନୁହେଁ।
12.224.96
गृह्यन्ते तद्वदित्येव न वर्तन्ते परात्मनि ।
अगोचरत्वं वचसां युक्तमेवं तथा शुभे ॥ १२.२२४.९६ ॥
ସେଗୁଡ଼ିକ ସେହିପରି ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ ସେମାନେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ବାକ୍ୟର ଅଗୋଚରତା ଏହିପରି ଯଥାର୍ଥ, ହେ ଶୁଭେ।
12.224.97
साधनस्योपदेशाच्च ह्युपायस्य च सूचनात् ।
उपलक्षणयोगेन व्यावृत्त्या च प्रदर्शनात्।
वेदगम्यः परः शुद्ध इति मे धीयते मतिः ॥ १२.२२४.९७ ॥
ସାଧନର ଉପଦେଶ, ଉପାୟର ସୂଚନା, ଲକ୍ଷଣର ଯୋଗ ଏବଂ ବ୍ୟାବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା, ପରମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବେଦଗମ୍ୟ ବୋଲି ମୋର ମତି ସ୍ଥିର ହୁଏ।
12.224.98
अध्यात्मध्यानसंभूतमभूतं… वत्स्फुटम् ।
ज्ञानं विद्धि शुभाचारे तेन यान्ति परां गतिम् ॥ १२.२२४.९८ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଭୂତ…ବତ୍ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଜାଣ, ହେ ଶୁଭାଚାରେ; ତାହାରିଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.224.99
यदि मे व्याहृतं गुह्यं श्रुतं न तु त्वया शुभे ।
तथ्यमित्येव वा शुद्धे ज्ञानं ज्ञानविलोचने ॥ १२.२२४.९९ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଗୁହ୍ୟ ଯଦି ତୁ ଶୁଣି ନାହୁଁ, ହେ ଶୁଭେ—କିମ୍ବା ହେ ଶୁଦ୍ଧେ, ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ; ହେ ଜ୍ଞାନନେତ୍ରେ, ତାହା ହିଁ ଜ୍ଞାନ।
12.224.100
नानारूपवदस्यैवमैश्वर्यं दृश्यते शुभे ।
न वायुस्तं न सूर्यस्तं नाग्निस्तत्तत्परं पदम् ॥ १२.२२४.१०० ॥
ଏହାର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଏହିପରି ନାନାରୂପବିଶିଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଶୁଭେ। ବାୟୁ ତାହା ନୁହେଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହା ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ବି ତାହା ନୁହେଁ—ତାହା ହିଁ ପରମ ପଦ।
12.224.101
अनेन पूर्णमेतद्धि हृदि भूतमिहेष्यते ।
एतावदात्मविज्ञानमेतावद्यदहं स्मृतम्।
आवयोर्न च सत्वे वै तस्मादज्ञानबन्धनम् ॥ १२.२२४.१०१ ॥
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏଠାରେ ହୃଦୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଥିବା ବୋଲି ଇଚ୍ଛିତ ହୁଏ। ଆତ୍ମବିଜ୍ଞାନ ଏତିକି, ଯାହା ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରିଛି। ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ବନ୍ଧନ।
12.224.102
एवं सुवर्चला हृष्टा प्रोक्ता भर्त्रा यथार्थवत् ।
परिचर्यमाणा ह्यनिशं तत्वबुद्धिसमन्विता ॥ १२.२२४.१०२ ॥
ଏହିପରି ସୁବର୍ଚଲା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ଉପଦିଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କର ସେବା କଲେ।
12.224.103
भर्ता च तामनुप्रेक्ष्य नित्यनैमित्तिकान्वितः ।
परमात्मनि गोविन्दे वासुदेवे महात्मनि ॥ १२.२२४.१०३ ॥
ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରମାତ୍ମା, ଗୋବିନ୍ଦ, ବାସୁଦେବ ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ (ମନ ଲଗାଇଲେ)।
12.224.104
समाधाय च कर्माणि तन्मयत्वेन भावितः ।
कालेन महता राजन्प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १२.२२४.१०४ ॥
କର୍ମସବୁ ସମର୍ପଣ କରି, ତାହାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ ଭାବିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ୍, ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।
12.224.105
एतत्ते कथितं राजन्यस्मात्त्वं परिपृच्छसि ।
गार्हस्थ्यं च समास्थाय गतौ जायापती परम् ॥ १२.२२४.१०५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ପଚାରୁଛ ବୋଲି ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ତ୍ରୀ-ସ୍ୱାମୀ ପରମ ଗତି ପାନ୍ତି।