ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.225
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.225.1
किं कुर्वन्सुखमाप्नोति किं कुर्वन्दुःखमाप्नुयात् ।
किं कुर्वन्निर्भयो लोके सिद्धश्चरति भारत ॥ १२.२२५.१ ॥
ਕੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਉ ਸਿੱਧ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ?
12.225.2
दममेव प्रशंसन्ति वृद्धाः श्रुतिसमाधयः ।
सर्वेषामेव वर्णानां ब्राह्मणस्य विशेषतः ॥ १२.२२५.२ ॥
ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਮ ਦੀ ਹੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ।
12.225.3
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपपद्यते ।
क्रिया तपश्च देवाश्च दमे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२२५.३ ॥
ਜਿਸਨੇ ਦਮ ਨਹੀਂ ਸਾਧਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਰਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ — ਸਭ ਕੁਝ ਦਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.225.4
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उच्यते ।
विपाष्मा निर्भयो दान्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥ १२.२२५.४ ॥
ਦਮ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪਰਹਿਤ, ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਪੁਰਖ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.225.5
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं लोके विपर्येति मनश्चास्य प्रसीदति ॥ १२.२२५.५ ॥
ਸੰਜਮੀ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.225.6
तेजो दमन ध्रियते तत्र तीक्ष्णोऽधिगच्छति ।
अमित्रांश्च बहून्नित्यं पृथगात्मनि पश्यति ॥ १२.२२५.६ ॥
ਦਮ ਨਾਲ ਤੇਜ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਤੀਖਣ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.225.7
क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम् ।
तेषां विप्रतिषेधार्थं राजा सृष्टः स्वयंभुवा ॥ १२.२२५.७ ॥
ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਦਾਂਤ (ਬੇਕਾਬੂ) ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਿਰਜਿਆ।
12.225.8
आश्रमेषु च सर्वेषु दम एव विशिष्यते ।
धर्मः संरक्ष्यते तैस्तु यतस्ते धर्मसेतवः।
यच्च तेषु फलं धर्म्यं भूयो दान्ते तदुच्यते ॥ १२.२२५.८ ॥
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਜਮ) ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.225.9
तेषां लिङ्गानि वक्ष्यानि येषां समुदयो दमः ।
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥ १२.२२५.९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ: ਕੰਜੂਸੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ।
12.225.10
अक्रोध आर्जवं नित्यं नातिवादोऽभिमानिता ।
गुरुपूजाऽनसूया च दया भूतेष्वपैशुनम् ॥ १२.२२५.१० ॥
ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਸਦਾ ਸਰਲਤਾ, ਬਹੁਤਾ ਬੋਲਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਈਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣੀ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕਰਨੀ।
12.225.11
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम् ।
साधुकामांश्च स्पृहयेन्नायतिं प्रत्ययेषु च ॥ १२.२२५.११ ॥
ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਉਸਤਤ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਤਿਆਗ; ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.225.12
अवैरकृत्सूपचारः समो निन्दाप्रशंसयोः ।
सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्माऽऽत्मवाञ्शुचिः ॥ १२.२२५.१२ ॥
ਵੈਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਸਮ, ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ।
12.225.13
प्राप्य लोके च सत्कारं स्वर्गं वै प्रेत्य गच्छति ।
दुर्गमं सर्वभूतानां प्रापयन्मोदते सुखी ॥ १२.२२५.१३ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੁਰਗਮ ਚੀਜ਼ ਦਿਵਾ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
12.225.14
सर्वभूतहिते युक्तो न स्म यो द्विषते जनम् ।
महाह्रद इवाक्षोभ्यः प्राज्ञस्तृप्तः प्रसीदति ॥ १२.२२५.१४ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਦਵੈਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਅਚਲ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.225.15
अभयं यस्य भूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः ।
नमस्यः सर्वभूतानां दान्तो भवति बुद्धिमान् ॥ १२.२२५.१५ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦਾਂਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.225.16
न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचति ।
सदाऽपरिमितप्रज्ञः स दान्तो द्विज उच्यते ॥ १२.२२५.१६ ॥
ਵੱਡੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਦਾ ਅਪਰਿਮਿਤ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਾਂਤ ਦ੍ਵਿਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.225.17
कर्मभिः श्रुतसंपन्नः सद्भिराचारेतः शुचिः ।
सदैव दमसंयुक्तस्तस्य भुङ्क्ते महाफलम् ॥ १२.२२५.१७ ॥
ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਦਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.225.18
अनसूयाऽक्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादिता ।
सत्यं दानमनायासो नैष मार्गो दुरात्मनाम् ॥ १२.२२५.१८ ॥
ਈਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਖਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੋਖ, ਪਿਆਰੀ ਬੋਲੀ, ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਸਹਿਜਤਾ — ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.225.19
कामक्रोधौ च लोभश्च परस्येर्ष्या विकत्थना ।
अतुष्टिरनृतं मोह एष मार्गो दुरात्मनाम् ॥ १२.२२५.१९ ॥
ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ, ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ, ਅਸੰਤੋਸ਼, ਝੂਠ ਅਤੇ ਮੋਹ — ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।
12.225.20
कामक्रोधौ वशे कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
विक्रम्य घोरे तमसि ब्राह्मणः संशितव्रतः।
कालाकाङ्क्षी चरेल्लोकान्निरपाय इवात्मवान् ॥ १२.२२५.२० ॥
ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ।