મહાભારત · અધ્યાય 12.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.228.1
यदिदं तप इत्याहुः किं तपः संप्रकीर्तितम् ।
उपवासमथान्यत्तु वेदाचारमथो नु किम्।
शास्त्रं तपो महाप्राज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२२८.१ ॥
આને તપ કહે છે; તપ તરીકે શું કહેવાયું છે? ઉપવાસ, કે બીજું કંઈ, કે વેદાચાર? હે મહાપ્રાજ્ઞ પિતામહ, તે મને કહો.
12.228.2
पक्षमासोपवासादीन्मन्यन्ते वै तपोधनाः ।
वेदव्रतादीनि तप अपरे वेदपारगाः।
वेदपारायणं चान्ये चाहुस्तत्वमथापरे ॥ १२.२२८.२ ॥
તપોધન લોકો પક્ષ અને માસના ઉપવાસ વગેરેને તપ માને છે. વેદવ્રતો વગેરેને બીજાઓ તપ કહે છે; વેદપારંગત લોકો વેદપારાયણને, અને બીજા લોકો તત્ત્વને તપ કહે છે.
12.228.3
यथाविहितमाचारस्तपः सर्वं व्रतं गताः ।
आत्मविद्याविधानं यत्तत्तपः परिकीर्तितम् ॥ १२.२२८.३ ॥
વિહિત આચાર એ જ સર્વ વ્રત છે; વ્રતોને પ્રાપ્ત થયેલાઓનું તપ પણ તે જ છે. આત્મવિદ્યાનું જે વિધાન છે તે જ તપ કહેવાયું છે.
12.228.4
त्यागस्तपस्तथा शान्तिस्तप इन्द्रियनिग्रहः ।
ब्रह्मचर्यं तपः प्रोक्तमाहुरेवं द्विजातयः ॥ १२.२२८.४ ॥
ત્યાગ તપ છે; તેમ જ શાંતિ તપ છે; ઇન્દ્રિયનિગ્રહ તપ છે. બ્રહ્મચર્યને તપ કહ્યું છે; દ્વિજો એમ જ કહે છે.
12.228.5
सदोपवासो यो विद्वान्ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १२.२२८.५ ॥
જે વિદ્વાન સદા ઉપવાસી અને સદા બ્રહ્મચારી હોય.
12.228.6
यो मुनिश्च सदा धीमान्विघसाशी विमत्सरः ।
ततस्त्वनन्तमप्याहुर्यो नित्यमतिथिप्रियः ॥ १२.२२८.६ ॥
જે મુનિ સદા ધીમાન, વિઘસાશી અને મત્સરરહિત હોય; તેને અનંત પણ કહે છે, જે નિત્ય અતિથિપ્રિય હોય.
12.228.7
नान्तराशीस्ततो नित्यमुपवासी महाव्रतः ।
ऋतुगामी तथा प्रोक्तो विघसाशी स्मृतो बुधैः ॥ १२.२२८.७ ॥
વચ્ચે ન ખાનાર, સદા ઉપવાસી, મહાવ્રતી, ઋતુકાળે જ સંગ કરનાર એમ કહેવાયું છે; અને જ્ઞાનીઓ તેને વિઘસાશી પણ માને છે.
12.228.8
भृत्यशेषं तु यो भुङ्क्ते यज्ञशेषं तथाऽमृतम् ।
एवं नानार्थसंयोगं तपः शश्वदुदाहृतम् ॥ १२.२२८.८ ॥
જે સેવકોનું બચેલું ખાય છે અને યજ્ઞનું બચેલું અમૃત પીએ છે; એ રીતે અનેક હેતુઓના સંયોગરૂપ તપ સદા કહેવાયું છે.
12.228.9
केषां लोका ह्यपर्यन्ताः सर्वे सत्यव्रते स्थिताः ।
येऽपि कर्ममयं प्राहुस्ते द्विजा ब्राह्मणाः स्मृताः।
रमन्ते दिव्यभोगैश्च पूजिता ह्यप्सरोगणैः ॥ १२.२२८.९ ॥
જેમના લોક અનંત છે તે સર્વ સત્યવ્રતમાં સ્થિત છે. કર્મમય તપ કહેનારા દ્વિજ બ્રાહ્મણો માનવામાં આવ્યા છે; તેઓ દિવ્ય ભોગોમાં રમે છે અને અપ્સરાઓના સમૂહો દ્વારા પૂજાય છે.
12.228.10
ज्ञानात्मकं तपश्शब्दं ये वदन्ति विनिश्चिताः ।
ते ह्यन्तराऽऽत्मसद्भावं प्रपन्ना नृपसत्तम ॥ १२.२२८.१० ॥
જેઓ નિશ્ચયથી 'તપ' શબ્દને જ્ઞાનસ્વરૂપ કહે છે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તેઓ અંતરાત્માના સત્યસ્વભાવને પામેલા છે.
12.228.11
एतत्ते नृपशार्दूल प्रोक्तं यत्पृष्ट्वानसि ।
यथा वस्तुनि संज्ञानि विविधानि भवन्त्युत ॥ १२.२२८.११ ॥
હે નૃપશાર્દૂલ, તેં પૂછ્યું તેનો આ જ ઉત્તર તને કહેવાયો; જેમ વસ્તુઓને અનેક નામ હોય છે તેમ.
12.228.12
पितामह महाप्राज्ञ राजाधीना नृपाः पुनः ।
अन्यानि च सहस्राणि नामानि विविधानि च ॥ १२.२२८.१२ ॥
હે પિતામહ, હે મહાપ્રાજ્ઞ, રાજાઓને આધીન નૃપો ફરી, અને બીજાં હજારો વિવિધ નામો.
12.228.13
प्रतियोगीनि वै तेषां छन्नान्यस्तमितानि च ।
दृढं सर्वं प्राकृतकभिदं सर्वत्र पश्य वै ॥ १२.२२८.१३ ॥
તેમના પ્રતિપક્ષી ભાવો પણ છુપાઈને અસ્ત પામે છે. આ સમગ્ર પ્રાકૃત સૃષ્ટિ દૃઢ છે; સર્વત્ર એ જ જુઓ.
12.228.14
तस्माद्यथागतं राजन्यथारुचि नृणां भवेत् ।
अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तं शृणु राजन्युधिष्ठिर ॥ १२.२२८.१४ ॥
તેથી, રાજન, જેમ આવ્યું તેમ મનુષ્યોને રુચે તેમ થાઓ. આ વિષયમાં પૂર્વેનો વૃત્તાંત સાંભળો, રાજા યુધિષ્ઠિર.
12.228.15
ब्राह्मणानां समूहे तु यदुवाच सुवर्चला ।
देवलस्य सुता विद्वन्सर्वलक्षणशोभिता ॥ १२.२२८.१५ ॥
બ્રાહ્મણોની સભામાં સુવર્ચલાએ જે કહ્યું — દેવલની પુત્રી, હે વિદ્વાન, જે સર્વ શુભ લક્ષણોથી શોભિત હતી.
12.228.16
कन्या सुवर्चला नाम योगभावितचेतना ।
हेतुना केन जाता सा निर्द्वन्द्वा नष्टसंशया ॥ १२.२२८.१६ ॥
સુવર્ચલા નામની કન્યા, જેનું ચિત્ત યોગથી ભાવિત હતું — કયા હેતુથી તે જન્મી? તે દ્વંદ્વરહિત અને સંશયનાશ પામેલી હતી.
12.228.17
साऽब्रवीत्पितरं विप्रं वरान्वेषणतत्परा ॥ १२.२२८.१७ ॥
વર શોધવામાં તત્પર થઈને તેણી પિતા તે વિપ્રને બોલી.
12.228.18
अन्धाय मां महाप्राज्ञ देहि वीक्ष्य सुलोचनम् ।
एवं स्म च पितः शश्वन्मयेदं…मुने ॥ १२.२२८.१८ ॥
"હે મહાપ્રાજ્ઞ, મને એક આંધળાને આપો; સુલોચનને જોઈને... હે પિતા, હે મુનિ, આ રીતે મારા વડે સદા આ..."
12.228.19
न शक्यं प्रार्थितुं वत्से त्वयाऽद्य प्रतिभाति मे ।
अन्धताऽनन्धता चेति विचारो मम जायते।
उन्मत्तेव सुते वाक्यं भाषसे पृथुलोचने ॥ १२.२२८.१९ ॥
દીકરી, આ માગવું મારા માટે શક્ય લાગતું નથી. આજે તારી વાત મને સમજાતી નથી. અંધત્વ અને અંધત્વનો અભાવ, એ વિશે મારા મનમાં શંકા જાગે છે. હે વિશાળ નેત્રોવાળી, તું ગાંડીની જેમ બોલે છે.
12.228.20
नाहमुन्मत्तभूताऽऽद्य बुद्धिपूर्वं ब्रवीमि ते ।
विद्धि वैतादृशं लोके स मां भजति वेदवित् ॥ १२.२२८.२० ॥
હું આજે ગાંડી થઈ નથી; બુદ્ધિપૂર્વક હું તને કહું છું. જગતમાં આવું જ છે એમ જાણ. વેદજ્ઞ એવો તે મને સ્વીકારે છે.
12.228.21
यान्यांस्त्वं मन्यसे दातुं मां द्विजोत्तम तानिह ।
आनयान्यान्महाभाग ह्यहं द्रक्ष्यामि तेषु तम् ॥ १२.२२८.२१ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, તું મને જે આપવા ધારે છે તે અહીં લાવ. હે મહાભાગ, બીજું પણ લાવ. તેમાં હું તેને જોઈશ.
12.228.22
तथेति चोक्त्वा तां विप्रः प्रेषयामास शिष्यकान् ।
ऋषेः प्रभावं दृष्ट्वा ते कन्यायाश्च द्विजोत्तमाः।
अनेकमुनयो राजन्संप्राप्ता देवलाश्रमम् ॥ १२.२२८.२२ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને તે બ્રાહ્મણે પોતાના શિષ્યોને મોકલ્યા. ઋષિનો પ્રભાવ અને કન્યાનું તેજ જોઈને, હે રાજન, તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો અને અનેક મુનિઓ દેવલના આશ્રમે આવી પહોંચ્યા.
12.228.23
तानागतानथाभ्यर्च्यं कन्यामाह पिता महान् ।
यदीच्छसि वरं भद्रे तं विप्रं वरय स्वयम् ॥ १२.२२८.२३ ॥
આવેલાઓનો સત્કાર કરીને મહાન પિતાએ કન્યાને કહ્યું: 'હે કલ્યાણી, જો તું વર ઇચ્છતી હોય તો તે બ્રાહ્મણને જ તું પોતે વર.'
12.228.24
तथेचि चोक्त्वा कल्याणी तप्तहेमनिभानना ।
करसंमितमध्याङ्गी वाक्यमाह तपोधनाः ॥ १२.२२८.२४ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને, પીગળેલા સોના જેવા મુખવાળી અને હાથના માપની કમરવાળી કલ્યાણીએ, હે તપોધનો, આ વચન કહ્યું.
12.228.25
यद्यस्ति संमतो विप्रो ह्यन्धोऽनन्धः स मे वरः ।
नोचुर्विप्रा महाभागां प्रतिवाक्यं ययुश्च ते ॥ १२.२२८.२५ ॥
જો કોઈ બ્રાહ્મણ સંમત હોય, તે અંધ હોય કે ન હોય, તે જ મારો વર. પરંતુ બ્રાહ્મણોએ તે મહાભાગાને કોઈ ઉત્તર ન આપ્યો અને તેઓ ચાલ્યા ગયા.
12.228.26
कन्या च तिष्ठतामत्र पितुर्वेश्मनि भारत ॥ १२.२२८.२६ ॥
હે ભારત, તે કન્યા અહીં પિતાના ઘરમાં જ રહે.
12.228.27
श्वेतकेतुः कहालस्य श्यालः परमधर्मवित् ।
श्रुत्वा ब्रह्मा तदागम्य कन्यामाह महीपते ॥ १२.२२८.२७ ॥
કહાલનો સાળો શ્વેતકેતુ, પરમધર્મજ્ઞ, આ સાંભળીને ત્યાં આવી કન્યાને બોલ્યો, હે મહીપતિ.
12.228.28
सोहं भद्रे समावृत्तस्त्वयोक्तो यः पुरा द्विजः ।
विशालनयनं विद्धि मामन्धोऽहं वृणीष्व माम् ॥ १२.२२८.२८ ॥
હે ભદ્રે, તું પહેલાં જે દ્વિજને કહેતી હતી તે હું જ છું. મને વિશાળ નેત્રવાળો જાણ; હું અંધ છું. મને વર.
12.228.29
कथं विशालनेत्रोऽसि कथं वा त्वमलोचनः ।
ब्रूहि पश्चादहं विद्वन्परीक्षे त्वां द्विजोत्तम ॥ १२.२२८.२९ ॥
તું વિશાળ નેત્રવાળો કેવી રીતે છે, અથવા તું અંધ કેવી રીતે છે? કહે, હે વિદ્વાન. પછી હું તારી પરીક્ષા લઈશ, હે દ્વિજોત્તમ.
12.228.30
शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे सहेतुकम् ।
न मे प्रवर्तते चेतो न प्रत्यक्षं हि तेषु मे।
अलोचनोऽहं तस्माद्धि न गतिर्विद्यते यतः ॥ १२.२२८.३० ॥
શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ, ગંધમાં કારણસહિત મારું મન પ્રવૃત્ત થતું નથી; તેમનું પ્રત્યક્ષ મને નથી. તેથી હું નેત્રહીન છું, કારણ કે મારો કોઈ માર્ગ નથી.
12.228.31
येन पश्यति सुश्रोणि भाषते स्पृशते पुनः ।
भुज्यते घ्रायते नित्यं शृणोति मनुते तथा ॥ १२.२२८.३१ ॥
હે સુંદર કટિવાળી, જેના વડે માણસ જુએ છે, બોલે છે, ફરી સ્પર્શે છે, હંમેશાં ખાય છે, સૂંઘે છે, સાંભળે છે અને માને છે, તેમ જ.
12.228.32
तच्चक्षुर्विद्यते मह्यं येन पश्यति वै स्फुटम् ।
सुलोचनोऽहं भद्रे वै पृच्छ वा किं वदामि ते।
सर्वमस्मिन्न मे विद्या विद्वान्हि परमार्थतः ॥ १२.२२८.३२ ॥
મારી પાસે તે આંખ છે જેનાથી હું સ્પષ્ટ જોઉં છું. હે કલ્યાણી, હું સુલોચન છું. પૂછ, અથવા તને શું કહું? આમાં બધું મને જ્ઞાત નથી, પણ પરમાર્થથી હું વિદ્વાન છું.
12.228.33
सा विशुद्धा ततो भूत्वा श्वेतकेतुं महामुनिम् ।
प्रणम्य पूजयामास तां भार्यां स च लब्धवान् ॥ १२.२२८.३३ ॥
પછી તે શુદ્ધ થઈને મહામુનિ શ્વેતકેતુને પ્રણામ કરીને પૂજા કરવા લાગી; તેમણે તેને પત્ની તરીકે મેળવી.
12.228.34
वैराग्यसंयुता कन्या तादृशं परिमुत्तमम् ।
प्राप्ता राजन्महाप्राज्ञ तस्मादर्थः पृथक्पृथक् ॥ १२.२२८.३४ ॥
વૈરાગ્યયુક્ત કન્યાએ એવું પરમોત્તમ પ્રાપ્ત કર્યું. હે રાજન, હે મહાપ્રાજ્ઞ, તેથી અર્થ એક પછી એક સમજ.
12.228.35
एतत्ते कथितं राजन्किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.२२८.३५ ॥
હે રાજન, આ તને કહેવાયું. હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?