ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.229
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.229.1
यदिदं कर्म लोकेऽस्मिञ्शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
पुरुषं योजयत्येव फलयोगेन भारत ॥ १२.२२९.१ ॥
ହେ ଭରତ, ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ କର୍ମ ଶୁଭ ବା ଅଶୁଭ, ତାହା ଫଳର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବାଁଧେ।
12.229.2
कर्ता स्वित्तस्य पुरुष उताहो नेति संशयः ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १२.२२९.२ ॥
ତାହାର କର୍ତ୍ତା କି ପୁରୁଷ, ନା ନୁହେଁ? ଏହା ସନ୍ଦେହ। ହେ ପିତାମହ, ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
12.229.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.२२९.३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.229.4
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम् ।
अस्तब्धमनहंकारं सत्वस्थं संयतेन्द्रियम् ॥ १२.२२९.४ ॥
ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ଯାହାର ପାପ ଝାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମି ବହୁଶ୍ରୁତ, ଅସ୍ତବ୍ଧ ଓ ଅହଂକାରହୀନ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ସ୍ଥିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯତ।
12.229.5
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागारसमाकृतिम् ।
चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम् ॥ १२.२२९.५ ॥
ଯିଏ ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ସମାନ ଦେଖେ, ଦାନ୍ତ, ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ ପରି ରୂପଧାରୀ, ଚର ଓ ଅଚର ଭୂତଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଜାଣେ।
12.229.6
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमप्रियेषु प्रियेषु च ।
काञ्चने वाऽथ लोष्ठे वा उभयोः समदर्शनम् ॥ १२.२२९.६ ॥
ଯିଏ ଅପ୍ରିୟ ବିଷୟରେ କ୍ରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସୁନା ଓ ମାଟି ଢେଳାକୁ ସମାନ ଦେଖେ।
12.229.7
आत्मनि श्रेयसि ज्ञाने धीरं निश्चितनिश्चयम् ।
परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं सर्वदर्शनम् ॥ १२.२२९.७ ॥
ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ, ପରମ କଲ୍ୟାଣରେ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିର, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଜାଣିଥିବା, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ।
12.229.8
अव्यक्तात्मनि गोविन्दे वासुदेवे महात्मनि ।
हृदयेन समाविष्टं सर्वभावप्रियंकरम् ॥ १२.२२९.८ ॥
ଯାହାର ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ ବାସୁଦେବ ମହାତ୍ମାରେ ହୃଦୟରେ ଲୀନ, ସର୍ବଭାବରେ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା।
12.229.9
भक्तं भागवतं नित्यं नारायणपरायणम् ।
ध्यायन्तं परमात्मानं हिरण्यकशिपोः सुतम् ॥ १२.२२९.९ ॥
ସର୍ବଦା ଭକ୍ତ, ଭାଗବତ, ନାରାୟଣପରାୟଣ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା — ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର।
12.229.10
शक्रः प्रह्लादमासीनमेकान्ते संयतेन्द्रियम् ।
बुभुत्समानस्तत्प्रज्ञामभिगम्येदमब्रवीत् ॥ १२.२२९.१० ॥
ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରିଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଏହା କହିଲେ।
12.229.11
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैः स्यात्पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२२९.११ ॥
ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ସେହି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଆମେ ଚିହ୍ନୁ।
12.229.12
अथ ते लक्ष्यते बुद्धिः समा बालजनैरिह ।
आत्मानं मन्यमानः सञ्श्रेयः किमिह मन्यसे ॥ १२.२२९.१२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏଠାରେ ବାଳକମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ନିଜକୁ (ଜ୍ଞାନୀ) ଭାବି, ଏଠାରେ ତୁମେ କାହାକୁ ଶ୍ରେୟ ମନେ କରୁଛ?
12.229.13
बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विषतां वशमागतः ।
श्रिया विहीनः प्रह्लाद शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२२९.१३ ॥
ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଶରେ ଆସିଥିବା, ଶ୍ରୀହୀନ ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଯାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ତା ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁନାହଁ।
12.229.14
प्रज्ञालाभेन दैतेय उताहो धृतिमत्तथा ।
प्रह्लाद स्वस्थरूपोऽसि पश्यन्व्यसनमात्मनः ॥ १२.२२९.१४ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାଲାଭରେ, କିମ୍ବା ଧୃତିରେ, ହେ ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ର, ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନିଜ ବିପଦ ଦେଖିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସ୍ୱସ୍ଥରୂପ ଅଛ।
12.229.15
इति संचोदितस्तेन धीरो निश्चितनिश्चयः ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा स्वां प्रज्ञामनुवर्णयन् ॥ १२.२२९.१५ ॥
ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଧୀର, ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ସେ କୋମଳ ବାଣୀରେ ନିଜ ପ୍ରଜ୍ଞାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଲେ।
12.229.16
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च भूतानां यो न बुध्यते ।
तस्य स्तम्भो भवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.१६ ॥
ଯିଏ ଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି ବୁଝେ ନାହିଁ, ତାହା ପାଇଁ ବାଲ୍ୟରୁ ଜଡ଼ତା ହୁଏ; ଯିଏ ଦେଖେ ତାହା ପାଇଁ ଜଡ଼ତା ନାହିଁ।
12.229.17
गहनं सर्वभूतानां ध्येयं नित्यं सनातनम् ।
अनिग्रहमनौपम्यं सर्वाकारं परात्परम् ॥ १२.२२९.१७ ॥
ସର୍ବ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଗହନ, ଧ୍ୟେୟ, ନିତ୍ୟ, ସନାତନ, ଅନିଗ୍ରହ, ଅନୁପମ, ସର୍ବାକାର, ପରାତ୍ପର।
12.229.18
सर्वावरणसंभूतं तस्मादेतत्प्रवर्तते ।
तन्मया अपि संपश्य नानालक्षणलक्षिताः ॥ १२.२२९.१८ ॥
ସର୍ବ ଆବରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ହେତୁ ଏହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ; ସେଥିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.229.19
स वै पाति जगत्स्रष्टा विष्णुरित्यभिशब्दितः ।
पुनर्दर्शति संप्राप्ते…सुरेश्चरः ॥ १२.२२९.१९ ॥
ସେ ହିଁ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ; ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ପୁଣି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି… ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।
12.229.20
स्वभावात्संप्रवर्तन्ते निवर्तन्ते तथैव च ।
सर्वे भावास्तथा भावाः पुरुषार्थो न विद्यते ॥ १२.२२९.२० ॥
ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା। ପୁରୁଷାର୍ଥ ନାହିଁ।
12.229.21
पुरुषार्थस्य चाभावे नास्ति कश्चित्स्वकारकः ।
स्वयं च कुर्वतस्तस्य जातु मानो भवेदिह ॥ १२.२२९.२१ ॥
ପୁରୁଷାର୍ଥ ନଥିଲେ ନିଜର କର୍ତ୍ତା କେହି ନାହାଁନ୍ତି। ନିଜେ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଲୋକର ଏଠାରେ କେବେ ଅହଂକାର ହୋଇପାରେ।
12.229.22
यस्तु कर्तारमात्मानं मन्यते साध्वसाधु वा ।
तस्य दोषवती प्रज्ञा अतत्त्वज्ञेति मे मतिः ॥ १२.२२९.२२ ॥
ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ, ଯେ ନିଜକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ, ତା'ର ବୁଦ୍ଧି ଦୋଷଯୁକ୍ତ; ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ନ ଜାଣନ୍ତା ବୋଲି ମୋ ମତ।
12.229.23
यदि स्यात्पुरुषः कर्ता शक्रात्मश्रेयसे ध्रुवम् ।
आरम्भास्तस्य सिद्ध्येयुर्न तु जातु पराभवेत् ॥ १२.२२९.२३ ॥
ଯଦି ପୁରୁଷ କର୍ତ୍ତା ହୋଇଥାନ୍ତା, ହେ ଶକ୍ର, ତେବେ ନିଜ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ତା'ର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହୋଇଥାନ୍ତା; କେବେ ପରାଜୟ ହୋଇନଥାନ୍ତା।
12.229.24
अनिष्टस्य हि निर्वृत्तिरनिवृत्तिः प्रियस्य च ।
लक्ष्यते यतमानानां पुरुषार्थस्ततः कुतः ॥ १२.२२९.२४ ॥
ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନିଷ୍ଟ ନିବୃତ୍ତ ନ ହେବା ଓ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାୟୀ ନ ହେବା ଦେଖାଯାଏ; ତେବେ ପୁରୁଷାର୍ଥ କେଉଁଠାରୁ?
12.229.25
अनिष्टस्याभिनिर्वृत्तिमिष्टसंवृतिमेव च ।
अप्रयत्नेन पश्यामः केषां चित्तत्स्वभावतः ॥ १२.२२९.२५ ॥
ଅନିଷ୍ଟର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଇଷ୍ଟର ଆଚ୍ଛାଦନ, ପ୍ରୟାସ ବିନା କେତେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଭାବରୁ ହେଉଥିବା ଆମେ ଦେଖୁ।
12.229.26
प्रतिरूपतराः केचिद्दृस्यन्ते बुद्धिमत्तराः ।
विरूपेभ्योऽल्पबुद्धिभ्यो लिप्समाना धनागमं ॥ १२.२२९.२६ ॥
କେତେକ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେଖାଯା'ନ୍ତି; ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଧନପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
12.229.27
स्वभावप्रेरिताः सर्वे निविशन्ते गुणा यदा ।
शुभाशुभास्तदा तत्र तस्य किं मानकारणम् ॥ १२.२२९.२७ ॥
ସ୍ୱଭାବରୁ ପ୍ରେରିତ ସମସ୍ତ ଶୁଭାଶୁଭ ଗୁଣ ଯେତେବେଳେ କାହା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ସମ୍ମାନର କାରଣ କ'ଣ?
12.229.28
स्वभावादेव तत्सर्वमिति मे निश्चिता मतिः ।
आत्मप्रतिष्ठा प्रज्ञा वा मम नास्ति ततोऽन्यथा ॥ १२.२२९.२८ ॥
ଏସବୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ହୁଏ ଏହା ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ମତ। ଆତ୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠ ପ୍ରଜ୍ଞା ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାର ବିପରୀତ କହି ପାରିବି ନାହିଁ।
12.229.29
कर्मजं त्विह मन्यन्ते पलयोगं शुभाशुभम् ।
कर्मणां विषयं कृत्स्नमहं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२२९.२९ ॥
ଏଠାରେ ଲୋକେ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ-ସଂଯୋଗ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମେ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। କର୍ମର ସମଗ୍ର ବିଷୟ ମୁଁ କହିବି; ତାହା ଶୁଣ।
12.229.30
यथा वेदयते कश्चिदोदनं पायसं ह्यदन् ।
एवं सर्वाणि कर्माणि स्वभावस्यैव लक्षणम् ॥ १२.२२९.३० ॥
ଯେପରି କେହି ଓଦନ କିମ୍ବା ପାୟସ ଖାଇଲା ବେଳେ ତାହାର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ କର୍ମ ସ୍ୱଭାବର ହିଁ ଲକ୍ଷଣ।
12.229.31
विकारानेव यो वेद न वेद प्रकृतिं पराम् ।
तस्य स्तंभोऽभवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.३१ ॥
ଯିଏ କେବଳ ବିକାରକୁ ଜାଣେ ଓ ପରମ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ତା'ଠାରେ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଅହଙ୍କାର ଜନ୍ମେ; ଯେ ଦେଖେ ତା'ର ଅହଙ୍କାର ନ ଥାଏ।
12.229.32
स्वभावभाविनो भावान्सर्वानेवेह निश्चये ।
बुद्ध्यमानस्य दर्पो वा मानो वा किं करिष्यति ॥ १२.२२९.३२ ॥
ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସବୁ ଭାବ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଜନ୍ମେ; ଏହା ବୁଝୁଥିବା ଲୋକର ଦର୍ପ ବା ମାନ କ'ଣ କରିବ?
12.229.33
वेद धर्मविधिं कृत्स्नं भूतानां चाप्यनित्यताम् ।
तस्माच्छक्र न शोचारि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२२९.३३ ॥
ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନିତ୍ୟତା ମୁଁ ଜାଣେ; ତେଣୁ ହେ ଶକ୍ର, ଶୋକ କର ନାହିଁ; ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ।
12.229.34
निर्ममो निरहंकारो निरीहो मुक्तबन्धनः ।
स्वस्थो व्यपेतः पश्यामि भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२२९.३४ ॥
ମମତାହୀନ, ଅହଂକାରହୀନ, ଇଚ୍ଛାହୀନ, ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଅଲଗା ହୋଇ ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଦେଖେ।
12.229.35
कृतप्रज्ञस्य दान्तस्य वितृष्णाय निराशिषः ।
नायासो विद्यते शक्र पश्यतो योगवित्तया ॥ १२.२२९.३५ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସଂଯମୀ, ତୃଷ୍ଣାହୀନ ଓ ଆଶାହୀନ ଲୋକ ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ଦେଖିଲେ ତା'ର କ୍ଳାନ୍ତି ନ ଥାଏ।
12.229.36
प्रकृतौ च विकारे च न मे प्रीतिर्न च द्विषे ।
द्वेष्टारं च न पश्यामि यो ममाद्य विरुध्यति ॥ १२.२२९.३६ ॥
ପ୍ରକୃତି ଓ ବିକାରରେ ମୋର ପ୍ରୀତି ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଆଜି ଯେ ମୋର ବିରୋଧ କରେ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.229.37
नोर्ध्वं नावाङ्वतिर्यक्च न क्वचिच्छक्र कामये ।
न हि ज्ञेये न विज्ञाने नाज्ञाने विद्यतेऽन्तरम् ॥ १२.२२९.३७ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଅଧଃ, ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତରେ ଜ୍ଞେୟ, ବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
12.229.38
येनैषा लभ्यते प्रज्ञा येन शान्तिरवाप्यते ।
प्रब्रूहि तमुपायं मे सम्यक्प्रह्लाद पृच्छते ॥ १२.२२९.३८ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ମିଳେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେହି ଉପାୟ ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ପଚାରୁଥିବା ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହ।
12.229.39
आर्जवेनाप्रमादेन प्रसादेनात्मवत्तया ।
गुरुशुश्रूषया शक्र पुरुषो लभते महत् ॥ १२.२२९.३९ ॥
ସରଳତା, ଅପ୍ରମାଦ, ପ୍ରସନ୍ନତା, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଗୁରୁସେବାଦ୍ୱାରା, ହେ ଶକ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ ମହତ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
12.229.40
स्वभावाल्लभते प्रज्ञां शान्तिमेति स्वभावतः ।
स्वभावादेव तत्सर्वं यत्किंचिदनुपश्यति ॥ १२.२२९.४० ॥
ସ୍ୱଭାବରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ପାଏ, ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ଶାନ୍ତି ପାଏ। ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ସେ ଯାହା କିଛି ଦେଖେ ତାହା ସବୁ ଦେଖେ।
12.229.41
नैवान्तरं विजानाति श्रुत्वा गुरुमुखात्ततः ।
वाक्यं वाक्यार्थविज्ञानमालोक्य मनसा यतिः ॥ १२.२२९.४१ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଯତି ବାକ୍ୟ ଓ ବାକ୍ୟାର୍ଥ-ବିଜ୍ଞାନକୁ ମନରେ ବିଚାର କରିବା ପରେ ହିଁ ଭେଦ ଜାଣେ।
12.229.42
विवेकप्रत्ययापन्नमात्मानमनुपश्यति ।
विरज्यति ततो भीत्या परमेश्वरमृच्छति ॥ १२.२२९.४२ ॥
ବିବେକ-ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ। ତା'ପରେ ଭୟରୁ (ସଂସାରରୁ) ବିରକ୍ତ ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପାଏ।
12.229.43
त्रातारं सर्वदुःखानां तत्सुखान्वेषणं ततः ।
करोति सद्भिः संसर्गमलं सन्तः सुखाय वै ॥ १२.२२९.४३ ॥
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ତ୍ରାଣକାରୀ ସେହି ସୁଖର ଅନ୍ୱେଷଣରେ ସେ ପରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରେ; ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ସୁଖ ପାଇଁ ହୁଅନ୍ତି।
12.229.44
सतां सकाशादाज्ञाय मार्गं लक्षणवत्तया ।
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तः परमात्मानमृच्छति ॥ १२.२२९.४४ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ନିକଟରୁ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ମାର୍ଗ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.229.45
विषयेच्छाकृतो धर्मं सरजस्को भयावहः ।
धर्महानिमवाप्नोति क्रमात्तेन नरः पुनः ॥ १२.२२९.४५ ॥
ବିଷୟ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ରଜୋଗୁଣଯୁକ୍ତ, ଭୟ ଆଣୁଥିବା ଧର୍ମ — ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ କ୍ରମେ ପୁନର୍ବାର ଧର୍ମହାନି ପାଏ।
12.229.46
भक्तिहीनो भवत्येव परमात्मनि चाच्युत ।
वाचके वाऽपि च स्थानं न हन्त्येव विमोचितः ॥ १२.२२९.४६ ॥
ପରମାତ୍ମା ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିହୀନ ସେ ହୁଏ; ବାଚକରେ ମଧ୍ୟ ତାର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ — ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଆଘାତ କରେ ନାହିଁ।
12.229.47
सार्क्ष्ये चास्य रतिर्नित्यं संसारे च रतिर्भवेत् ।
तस्य नित्यमविज्ञानादात्माचैव न सिद्ध्यति ॥ १२.२२९.४७ ॥
ତାର ସାର୍କ୍ଷ୍ୟରେ ଏବଂ ସଂସାରରେ ସଦା ଆସକ୍ତି ହୁଏ; ଅଜ୍ଞାନ ହେତୁ ତାର ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ କେବେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.229.48
उन्मत्तवृत्तिर्भवति क्रमादेवं प्रवर्तते ।
आशौचं वर्धते नित्यं न शाम्यति कथंचन ॥ १२.२२९.४८ ॥
ସେ କ୍ରମେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ ଏବଂ ଏପରି ଆଚରଣ କରେ; ଅଶୁଚିତା ସଦା ବଢ଼େ, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.229.49
विषये चान्वितस्यास्य मोक्षवाञ्छा न जायते ।
हेत्वाभासेषु संलीनः स्तौति वैषयिकान्गुणान् ॥ १२.२२९.४९ ॥
ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିର ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଜାତ ହୁଏ ନାହିଁ। ମିଥ୍ୟା ହେତୁରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ବିଷୟଜାତ ଗୁଣର ସ୍ତୁତି କରେ।
12.229.50
न शास्त्राणि शृणोत्येव मानदर्पसमन्वितः ।
स्वतःसिद्धं न भोगस्तं स्वतः सिद्धं न वेत्ति च।
चिद्रूपधारणं चैव परसृष्टिमथाव्ययम् ॥ १२.२२९.५० ॥
ମାନ ଓ ଦର୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣେ ନାହିଁ। ଯାହା ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ଓ ଯାହା ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ ଏପରି ଭୋଗକୁ ସେ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଚିଦ୍ରୂପଧାରଣ ଓ ଅବ୍ୟୟ ପରସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାଣେ ନାହିଁ।
12.229.51
नानायोनिगतस्तेन भ्राम्यमाणः स्वकर्मभिः ।
तीर्णपारं न जानाति महामोहसमन्वितः।
आचार्यसंश्रयाद्विद्याद्विनयं समुपागतः ॥ १२.२२९.५१ ॥
ଅନେକ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା, ମହାମୋହରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ପାର ହେବାର ପଥ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ବିନୟ ଲାଭ କରି ବିଦ୍ୟା ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ।
12.229.52
अनुकूलेषु धर्मेषु चिनोत्येनं ततस्ततः ।
आचार्य इति च ख्यातस्तेनासौ बलवृत्रहन् ॥ १२.२२९.५२ ॥
ଅନୁକୂଳ ଧର୍ମରେ ସେ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଏକତ୍ର କରେ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ହେ ବଳବୃତ୍ରହନ୍।
12.229.53
नियतेनैव सद्भावस्तेन जन्मान्तरादिषु ।
कर्मसञ्चयतूलौघः क्षिप्यते ज्ञानवायुना ॥ १२.२२९.५३ ॥
ନିୟତ ପଥ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସଦ୍ଭାବ ଜାତ ହୁଏ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମାନ୍ତରାଦିରେ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମରାଶି, କପାସ ଗଦା ପରି, ଜ୍ଞାନ ବାୟୁରେ ଉଡାଯାଏ।
12.229.54
एवं युक्तसमाचारः संसारविनिवर्तकः ।
अनुकूलवृत्तिं सततं छिनत्त्येव भृगुर्यथा ॥ १२.२२९.५४ ॥
ଏପରି ଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ଥିବା, ସଂସାରରୁ ନିବୃତ୍ତ କରାଉଥିବା, ଅନୁକୂଳ ବୃତ୍ତିକୁ ନିରନ୍ତର କାଟେ, ଭୃଗୁ ପରି।
12.229.55
येन चायं समापन्नं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
अभ्यन्तरः स्मृतः शक्र तत्साम्यं परिवर्जयेत् ॥ १२.२२९.५५ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏ ବୈତୃଷ୍ଣ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ, ହେ ଶକ୍ର, ତାହାକୁ ଅଭ୍ୟନ୍ତର କୁହାଯାଏ; ତାହାର ସମତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.229.56
प्रथमं तत्कृतेनैव कर्मणा परिमृच्छति ।
द्वितीयं स्वप्नयोगं च कर्मणा परिगच्छति ॥ १२.२२९.५६ ॥
ପ୍ରଥମେ ସେହି କୃତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ତାହାର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ; ଦ୍ୱିତୀୟ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱପ୍ନଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଏ।
12.229.57
एतैरक्षैः समापन्नः प्रत्यक्षोऽसौ समास्थितः ।
सुपुप्त्याख्यस्तुरीयोसौ न च ह्यावरणान्वितः ॥ १२.२२९.५७ ॥
ଏହି ଅକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ)ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ସ୍ଥିତ; ସୁଷୁପ୍ତି ନାମକ ସେ ତୁରୀୟ, ସେ ଆବରଣଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
12.229.58
लोकवृत्त्या तमीशानं यजञ्जुह्वन्यमी भवेत् ।
आत्मन्यायासयोगेन निष्क्रियं स परात्परम् ॥ १२.२२९.५८ ॥
ଲୋକ-ବ୍ୟବହାରରେ ସେହି ଈଶାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରି, ହୋମ କରି ଯମୀ ହେବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମାରେ ଆୟାସ-ଯୋଗରେ ସେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପରାତ୍ପର।
12.229.59
आयामे तां विजानाति मायैषा परमात्मनः ।
प्रातिभासिकसामान्याद्बुद्धेर्या संविदात्मिका ॥ १२.२२९.५९ ॥
ବିସ୍ତାରରେ ତାହାକୁ ସେ ଜାଣେ; ଏହା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମାୟା। ପ୍ରାତିଭାସିକ ସାମାନ୍ୟ ହେତୁ, ବୁଦ୍ଧିର ଯେଉଁ ଆତ୍ମିକା ସଂବିତ୍ (ଚେତନା), ତାହା ମଧ୍ୟ ମାୟା।
12.229.60
स्फुलिङ्गसत्त्वसदृशादग्निभावो यथा भवेत् ।
शिशूनामेवमज्ञानामात्मभावोऽन्यथा स्मृतः ॥ १२.२२९.६० ॥
ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗର ସତ୍ତ୍ୱ ସଦୃଶ ହେବାରୁ ଯେପରି ଅଗ୍ନିଭାବ ହୁଏ, ସେପରି ଅଜ୍ଞ ଶିଶୁଙ୍କର ଆତ୍ମଭାବ ଅନ୍ୟଥା ସ୍ମୃତ।
12.229.61
साध्येऽप्यवस्तुभूताख्ये मित्रामित्रादयः कुतः ।
तदभावे तु शोकाद्या न वर्तन्ते सुरेश्वर ॥ १२.२२९.६१ ॥
ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ସାଧ୍ୟ ବୋଲି କଥିତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ; ତେବେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଆଦି କେଉଁଠୁ ହେବେ? ତାହାର ଅଭାବରେ ଶୋକ ଆଦି ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ।
12.229.62
एवं बुध्यस्व भगवन्समबुद्धिं समन्वियात् ।
उपायमेतदाख्यातं मा वक्रं गच्छ देवप ॥ १२.२२९.६२ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ଏହିପରି ସମବୁଦ୍ଧି ବୁଝି ତାକୁ ଲାଭ କର। ଏହି ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି; ହେ ଦେବପା, ବଙ୍କା ପଥରେ ଯାଅ ନାହିଁ।
12.229.63
ज्ञानेन पश्यते कर्म ज्ञानिनां न प्रवर्तकम् ।
यावदारब्धमस्येह तावन्नैवोपशाम्यति ॥ १२.२२९.६३ ॥
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଆରବ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.229.64
तदन्ते तं प्रयात्येव न विद्वानिति मे मतिः ।
यदस्य वाचकं वक्ष्ये संस्मरे तद्भवेत्तदा ॥ १२.२२९.६४ ॥
ଏହାର ଅନ୍ତରେ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଚାଲିଯାଏ; ବିଦ୍ୱାନ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ଏହା ମୋ ମତ। ଏହାର ଯାହା ବାଚକ, ତାହା ମୁଁ କହିବି; ମୁଁ ସ୍ମରଣ କଲେ ତାହା ସେତେବେଳେ ହେଉ।
12.229.65
तेनतेन च भावेन अपायं तत्र पश्यति ।
स्थानभेदेषु वागेषा तालुसंस्था यथा तथा ॥ १२.२२९.६५ ॥
ସେହି ସେହି ଭାବରେ ସେଠାରେ ବିନାଶ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ଥାନ ଭେଦରେ ଏହି ବାଣୀ ତାଳୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ସେପରି।
12.229.66
तद्वदुद्धिगता ह्यर्था बुद्धिमात्मगतः सदा ॥ १२.२२९.६६ ॥
ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଅର୍ଥସମୂହ; ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବଦା ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
12.229.67
समस्तसंकल्पविशेषमुक्तं ।
परं पराणां परमं महात्मा।
त्रय्यन्तविद्भिः परिगीयतेऽसौ ।
विष्णुर्विभुर्वास्ति गुणो न नित्यम् ॥ १२.२२९.६७ ॥
ସମସ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପ-ବିଶେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ପରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ, ମହାତ୍ମା। ତ୍ରୟୀର ଅନ୍ତ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ସେ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
12.229.68
न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ॥ १२.२२९.६८ ॥
କେହି ଆଖିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
12.229.69
भक्त्या च धृत्या च समाहितात्मा ।
ज्ञानस्वरूपं परिपश्यतीह ॥ १२.२२९.६९ ॥
ଭକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହାର ଆତ୍ମା ସମାହିତ, ସେ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେଖେ।
12.229.70
वदन्ति तन्मे भगवान्ददौ स ।
स एव शेषं मघवान्महात्मा।
एवं ममोपायमवैहि शक्र ।
तस्माल्लोको नास्ति मह्यं सदैव ॥ १२.२२९.७० ॥
ଭଗବାନ ମୋତେ ତାହା ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି; ସେହି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ହେ ଶକ୍ର, ଏହିପରି ମୋର ଉପାୟ ଜାଣ; ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବଦା କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ।
12.229.71
इत्युक्तो दैत्यपतिना शक्रो विस्मयमागमत् ।
प्रीतिमांश्च तदा राजंस्तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.२२९.७१ ॥
ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କହିବାରୁ ଶକ୍ର ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
12.229.72
स तदाभ्यर्च्य दैत्येन्द्रं त्रैलोक्यपतिरीश्वरः ।
असुरेन्द्रमुपामन्त्र्य जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १२.२२९.७२ ॥
ସେତେବେଳେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟପତି ଈଶ୍ୱର ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲେ।