มหาภารตะ · อัธยายะ 12.229
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.229.1
यदिदं कर्म लोकेऽस्मिञ्शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
पुरुषं योजयत्येव फलयोगेन भारत ॥ १२.२२९.१ ॥
ภารตะ การกระทำใดก็ตามในโลกนี้ ไม่ว่าดีหรือชั่ว ย่อมผูกมัดบุรุษเข้ากับมันด้วยการเชื่อมโยงกับผลของมัน
12.229.2
कर्ता स्वित्तस्य पुरुष उताहो नेति संशयः ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १२.२२९.२ ॥
บุรุษเป็นผู้กระทำการนั้นหรือไม่ นี่คือความสงสัยของข้าพเจ้า ข้าแต่ปู่ ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้ฟังเรื่องนี้โดยแท้จริงจากท่าน
12.229.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.२२९.३ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังเล่าอิติหาสโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างประหลาทกับพระอินทร์ ข้าแต่ยุธิษฐิระ
12.229.4
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम् ।
अस्तब्धमनहंकारं सत्वस्थं संयतेन्द्रियम् ॥ १२.२२९.४ ॥
ผู้ไม่ยึดติด ผู้สลัดบาปออกไปแล้ว เกิดในตระกูลดี และมีความรู้กว้างขวาง ปราศจากความทะนงและอหังการ ตั้งมั่นในสัตวภาพ มีอินทรีย์สำรวมแล้ว
12.229.5
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागारसमाकृतिम् ।
चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम् ॥ १२.२२९.५ ॥
ผู้ที่เห็นคำติและคำสรรเสริญเสมอกัน ผู้ฝึกตนแล้ว มีรูปร่างดุจเรือนว่าง ผู้รู้แจ้งต้นกำเนิดและความดับไปของสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว
12.229.6
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमप्रियेषु प्रियेषु च ।
काञ्चने वाऽथ लोष्ठे वा उभयोः समदर्शनम् ॥ १२.२२९.६ ॥
ผู้ไม่โกรธในสิ่งที่ไม่น่าพอใจ ไม่ยินดีในสิ่งที่น่าพอใจ และเห็นทองคำกับก้อนดินเสมอกัน
12.229.7
आत्मनि श्रेयसि ज्ञाने धीरं निश्चितनिश्चयम् ।
परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं सर्वदर्शनम् ॥ १२.२२९.७ ॥
ผู้มั่นคงในอาตมัน ในความดีสูงสุด และในความรู้ มีความตั้งมั่นแน่วแน่ รู้ทั้งสูงและต่ำของสรรพสัตว์ เป็นผู้รู้ทั้งหมดและเห็นทั้งหมด
12.229.8
अव्यक्तात्मनि गोविन्दे वासुदेवे महात्मनि ।
हृदयेन समाविष्टं सर्वभावप्रियंकरम् ॥ १२.२२९.८ ॥
ผู้มีอาตมันไม่ปรากฏ ผู้มีใจจดจ่ออยู่กับพระโควินท์ พระวาสุเทพผู้ยิ่งใหญ่ ทำสิ่งที่เป็นที่รักในทุกสภาวะ
12.229.9
भक्तं भागवतं नित्यं नारायणपरायणम् ।
ध्यायन्तं परमात्मानं हिरण्यकशिपोः सुतम् ॥ १२.२२९.९ ॥
ผู้ภักดี เป็นภาควัต ตั้งใจแน่วแน่ต่อพระนารายณ์เสมอ เพ่งพินิจปรมาตมัน เป็นบุตรของหิรัณยกศิปุ
12.229.10
शक्रः प्रह्लादमासीनमेकान्ते संयतेन्द्रियम् ।
बुभुत्समानस्तत्प्रज्ञामभिगम्येदमब्रवीत् ॥ १२.२२९.१० ॥
พระอินทร์เข้าไปหาประหลาทที่นั่งอยู่ตามลำพังโดยสำรวมอินทรีย์ ปรารถนาจะรู้ปัญญาของเขา จึงกล่าวถ้อยคำนี้
12.229.11
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैः स्यात्पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२२९.११ ॥
ด้วยคุณสมบัติใดก็ตามที่ทำให้บุรุษได้รับการยกย่องในหมู่มนุษย์ในโลก เราย่อมพิจารณาเห็นคุณสมบัติทั้งหมดที่แยกจากกันไม่ได้เหล่านั้น
12.229.12
अथ ते लक्ष्यते बुद्धिः समा बालजनैरिह ।
आत्मानं मन्यमानः सञ्श्रेयः किमिह मन्यसे ॥ १२.२२९.१२ ॥
บัดนี้ ปัญญาของท่านปรากฏที่นี่เหมือนปัญญาของคนเด็ก เมื่อท่านคิดว่าตนเป็นผู้รู้ ท่านเห็นว่าความดีสูงสุดในที่นี้คืออะไร
12.229.13
बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विषतां वशमागतः ।
श्रिया विहीनः प्रह्लाद शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२२९.१३ ॥
ท่านถูกผูกด้วยบ่วง ตกจากตำแหน่ง ตกอยู่ในอำนาจของศัตรู ปราศจากโชค ข้าแต่ประหลาท ท่านไม่โศกเศร้าในสิ่งที่ควรโศกเศร้า
12.229.14
प्रज्ञालाभेन दैतेय उताहो धृतिमत्तथा ।
प्रह्लाद स्वस्थरूपोऽसि पश्यन्व्यसनमात्मनः ॥ १२.२२९.१४ ॥
ข้าแต่ไทตยะ ด้วยการได้ปัญญา หรือด้วยความมั่นคง ข้าแต่ประหลาท ท่านยังคงมีสภาพสงบอยู่ แม้จะเห็นความทุกข์ยากของตน
12.229.15
इति संचोदितस्तेन धीरो निश्चितनिश्चयः ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा स्वां प्रज्ञामनुवर्णयन् ॥ १२.२२९.१५ ॥
เมื่อถูกเขากระตุ้นดังนี้ ผู้มั่นคง มีความตั้งมั่นแน่วแน่ จึงกล่าวด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน บรรยายปัญญาของตน
12.229.16
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च भूतानां यो न बुध्यते ।
तस्य स्तम्भो भवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.१६ ॥
ผู้ที่ไม่เข้าใจการเกิดขึ้นและการดับไปของสรรพสัตว์ ความงงงวยย่อมเกิดแก่เขาเพราะความเป็นเด็ก ส่วนผู้เห็นแจ้งแล้วย่อมไม่มีความงงงวย
12.229.17
गहनं सर्वभूतानां ध्येयं नित्यं सनातनम् ।
अनिग्रहमनौपम्यं सर्वाकारं परात्परम् ॥ १२.२२९.१७ ॥
ลึกลับต่อสรรพสัตว์ ควรเพ่งพินิจเสมอ เป็นนิรันดร์และคงอยู่ตลอดกาล ไม่อาจควบคุมได้ ไม่มีสิ่งใดเปรียบเทียบได้ มีทุกรูปแบบ สูงกว่าสิ่งที่สูงที่สุด
12.229.18
सर्वावरणसंभूतं तस्मादेतत्प्रवर्तते ।
तन्मया अपि संपश्य नानालक्षणलक्षिताः ॥ १२.२२९.१८ ॥
เกิดจากการปกคลุมทั้งปวง เพราะเหตุนี้สิ่งนี้จึงดำเนินไป ท่านก็จงดูผู้ที่เต็มไปด้วยสิ่งนั้น ซึ่งมีลักษณะต่างๆ มากมายด้วย
12.229.19
स वै पाति जगत्स्रष्टा विष्णुरित्यभिशब्दितः ।
पुनर्दर्शति संप्राप्ते…सुरेश्चरः ॥ १२.२२९.१९ ॥
พระองค์ผู้สร้างโลกย่อมปกป้องโลก และพระองค์ถูกเรียกว่าพระวิษณุ เมื่อกาลมาถึงพระองค์ย่อมปรากฏอีก… เป็นเจ้าแห่งเทวดา
12.229.20
स्वभावात्संप्रवर्तन्ते निवर्तन्ते तथैव च ।
सर्वे भावास्तथा भावाः पुरुषार्थो न विद्यते ॥ १२.२२९.२० ॥
ตามธรรมชาติ สภาวะทั้งหลายย่อมเกิดขึ้น และย่อมดับไปเช่นนั้นเอง สภาวะทั้งปวงก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ความพยายามของมนุษย์ไม่มีอยู่จริง
12.229.21
पुरुषार्थस्य चाभावे नास्ति कश्चित्स्वकारकः ।
स्वयं च कुर्वतस्तस्य जातु मानो भवेदिह ॥ १२.२२९.२१ ॥
เมื่อไม่มีความเพียรของมนุษย์ ก็ไม่มีผู้ใดเป็นผู้กระทำด้วยตนเอง และผู้ที่คิดว่าตนเป็นผู้กระทำเองอาจเกิดความถือตัวขึ้นในโลกนี้ได้
12.229.22
यस्तु कर्तारमात्मानं मन्यते साध्वसाधु वा ।
तस्य दोषवती प्रज्ञा अतत्त्वज्ञेति मे मतिः ॥ १२.२२९.२२ ॥
ผู้ที่คิดว่าตนเองเป็นผู้กระทำ ไม่ว่าการกระทำนั้นจะดีหรือชั่ว ปัญญาของเขามีโทษ ข้าพเจ้าเห็นว่าเขาไม่รู้ความจริง
12.229.23
यदि स्यात्पुरुषः कर्ता शक्रात्मश्रेयसे ध्रुवम् ।
आरम्भास्तस्य सिद्ध्येयुर्न तु जातु पराभवेत् ॥ १२.२२९.२३ ॥
ถ้าบุรุษเป็นผู้กระทำจริง โอ ศักระ การงานที่เขาริเริ่มเพื่อประโยชน์ของตนก็คงสำเร็จแน่นอน และจะไม่มีวันพ่ายแพ้
12.229.24
अनिष्टस्य हि निर्वृत्तिरनिवृत्तिः प्रियस्य च ।
लक्ष्यते यतमानानां पुरुषार्थस्ततः कुतः ॥ १२.२२९.२४ ॥
ในหมู่ผู้ที่พยายามอยู่ ความไม่พึงปรารถนาก็ยังไม่ถูกขจัด และสิ่งที่พึงปรารถนาก็ไม่คงอยู่ ดังนั้นความเพียรของมนุษย์จะมาจากไหนเล่า
12.229.25
अनिष्टस्याभिनिर्वृत्तिमिष्टसंवृतिमेव च ।
अप्रयत्नेन पश्यामः केषां चित्तत्स्वभावतः ॥ १२.२२९.२५ ॥
เรามองเห็นว่าการเกิดขึ้นของสิ่งที่ไม่พึงปรารถนาและการปิดบังสิ่งที่พึงปรารถนา เกิดขึ้นในบางคนโดยธรรมชาติของเขาเองโดยไม่ต้องพยายาม
12.229.26
प्रतिरूपतराः केचिद्दृस्यन्ते बुद्धिमत्तराः ।
विरूपेभ्योऽल्पबुद्धिभ्यो लिप्समाना धनागमं ॥ १२.२२९.२६ ॥
บางคนเห็นว่าเหมาะสมกว่าและมีปัญญามากกว่า ส่วนผู้ที่ไม่เหมาะสมและมีปัญญาน้อยกลับแสวงหาการได้มาซึ่งทรัพย์
12.229.27
स्वभावप्रेरिताः सर्वे निविशन्ते गुणा यदा ।
शुभाशुभास्तदा तत्र तस्य किं मानकारणम् ॥ १२.२२९.२७ ॥
เมื่อคุณสมบัติทั้งหมด ทั้งดีและชั่ว ถูกธรรมชาติผลักดันแล้วเข้าสู่มนุษย์ เช่นนั้นแล้วอะไรเป็นเหตุแห่งเกียรติของเขา
12.229.28
स्वभावादेव तत्सर्वमिति मे निश्चिता मतिः ।
आत्मप्रतिष्ठा प्रज्ञा वा मम नास्ति ततोऽन्यथा ॥ १२.२२९.२८ ॥
ทั้งหมดนั้นเกิดจากธรรมชาติโดยแท้ นี่คือความเห็นที่ข้าพเจ้ามั่นคง ข้าพเจ้าไม่มีปัญญาที่ตั้งอยู่บนตนเอง ข้าพเจ้าจึงเห็นต่างออกไป
12.229.29
कर्मजं त्विह मन्यन्ते पलयोगं शुभाशुभम् ।
कर्मणां विषयं कृत्स्नमहं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२२९.२९ ॥
ในโลกนี้ผู้คนเห็นว่าการผสมผลดีและผลร้ายเป็นสิ่งเกิดจากการกระทำ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงขอบเขตทั้งหมดของการกระทำ จงฟังเถิด
12.229.30
यथा वेदयते कश्चिदोदनं पायसं ह्यदन् ।
एवं सर्वाणि कर्माणि स्वभावस्यैव लक्षणम् ॥ १२.२२९.३० ॥
เหมือนคนที่กำลังกินข้าวสุกหรือโจ๊กนม ย่อมรับรู้รสของมันได้ ฉันใด การกระทำทั้งหมดก็เป็นเพียงเครื่องหมายแห่งธรรมชาติ ฉันนั้น
12.229.31
विकारानेव यो वेद न वेद प्रकृतिं पराम् ।
तस्य स्तंभोऽभवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.३१ ॥
ผู้ที่รู้เพียงการแปรปรวนแต่ไม่รู้ธรรมชาติอันสูงสุด ความถือตัวย่อมเกิดขึ้นในเขาด้วยความเป็นเด็ก ส่วนผู้ที่เห็นแจ้งย่อมไม่มีความถือตัว
12.229.32
स्वभावभाविनो भावान्सर्वानेवेह निश्चये ।
बुद्ध्यमानस्य दर्पो वा मानो वा किं करिष्यति ॥ १२.२२९.३२ ॥
ในที่นี้ สภาวะทั้งหมดที่เกิดจากธรรมชาติของตนย่อมถูกยืนยันแล้ว ความหยิ่งหรือความถือตนจะทำอะไรได้กับผู้ที่เข้าใจเรื่องนี้
12.229.33
वेद धर्मविधिं कृत्स्नं भूतानां चाप्यनित्यताम् ।
तस्माच्छक्र न शोचारि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२२९.३३ ॥
ข้าพเจ้ารู้ระเบียบแห่งธรรมทั้งหมด และความไม่เที่ยงของสรรพสัตว์ เพราะฉะนั้น โอ ศักระ อย่าโศกเศร้าเลย เพราะทุกสิ่งนี้ล้วนมีที่สิ้นสุด
12.229.34
निर्ममो निरहंकारो निरीहो मुक्तबन्धनः ।
स्वस्थो व्यपेतः पश्यामि भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२२९.३४ ॥
ปราศจากความเป็นของตน ปราศจากอหังการ ปราศจากความปรารถนา หลุดพ้นจากพันธนาการ ตั้งมั่นในตนและหลุดพ้น ข้าพเจ้าเห็นการเกิดและการดับของสรรพสัตว์
12.229.35
कृतप्रज्ञस्य दान्तस्य वितृष्णाय निराशिषः ।
नायासो विद्यते शक्र पश्यतो योगवित्तया ॥ १२.२२९.३५ ॥
โอ ศักระ สำหรับผู้ที่ปัญญาสมบูรณ์แล้ว ข่มตนได้ ปราศจากความทะยานอยากและความหวัง เมื่อเขาเห็นด้วยความรู้แห่งโยคะ ย่อมไม่มีความเหนื่อยหน่าย
12.229.36
प्रकृतौ च विकारे च न मे प्रीतिर्न च द्विषे ।
द्वेष्टारं च न पश्यामि यो ममाद्य विरुध्यति ॥ १२.२२९.३६ ॥
ในธรรมชาติและในการแปรปรวน ข้าพเจ้าไม่มีความยินดีและไม่มีความเกลียดชัง และข้าพเจ้าไม่เห็นศัตรูในผู้ใดที่ขัดขวางข้าพเจ้าในวันนี้
12.229.37
नोर्ध्वं नावाङ्वतिर्यक्च न क्वचिच्छक्र कामये ।
न हि ज्ञेये न विज्ञाने नाज्ञाने विद्यतेऽन्तरम् ॥ १२.२२९.३७ ॥
โอ ศักระ ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาสิ่งใด ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง ด้านข้าง หรือที่ใดเลย และระหว่างสิ่งที่รู้ได้ ความรู้แท้ และความไม่รู้ ก็ไม่มีความแตกต่างกัน
12.229.38
येनैषा लभ्यते प्रज्ञा येन शान्तिरवाप्यते ।
प्रब्रूहि तमुपायं मे सम्यक्प्रह्लाद पृच्छते ॥ १२.२२९.३८ ॥
โอ ประหลาทะ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าโดยถูกต้องว่า ด้วยวิธีใดปัญญานี้จึงได้มา และด้วยวิธีใดความสงบจึงบรรลุได้ ข้าพเจ้าผู้ถามท่านนี้ขอความกรุณาบอกวิธีนั้น
12.229.39
आर्जवेनाप्रमादेन प्रसादेनात्मवत्तया ।
गुरुशुश्रूषया शक्र पुरुषो लभते महत् ॥ १२.२२९.३९ ॥
ด้วยความซื่อตรง ความไม่ประมาท ความผ่องใส การควบคุมตน และการรับใช้คุรุ โอ ศักระ บุรุษย่อมได้บรรลุสิ่งอันยิ่งใหญ่
12.229.40
स्वभावाल्लभते प्रज्ञां शान्तिमेति स्वभावतः ।
स्वभावादेव तत्सर्वं यत्किंचिदनुपश्यति ॥ १२.२२९.४० ॥
จากธรรมชาติของตน บุรุษย่อมได้ปัญญา และโดยธรรมชาติย่อมบรรลุความสงบ ทั้งหมดที่เขาเห็นอยู่ก็เห็นได้ด้วยธรรมชาติแท้ๆ
12.229.41
नैवान्तरं विजानाति श्रुत्वा गुरुमुखात्ततः ।
वाक्यं वाक्यार्थविज्ञानमालोक्य मनसा यतिः ॥ १२.२२९.४१ ॥
ผู้ปฏิบัติตบะฟังถ้อยคำจากปากของคุรุแล้ว ครั้นพิจารณาถ้อยคำและความเข้าใจในความหมายด้วยใจ จึงรู้ถึงความแตกต่างนั้น
12.229.42
विवेकप्रत्ययापन्नमात्मानमनुपश्यति ।
विरज्यति ततो भीत्या परमेश्वरमृच्छति ॥ १२.२२९.४२ ॥
ผู้ประกอบด้วยปัญญาแห่งการจำแนกย่อมเห็นอาตมัน แล้วจึงคลายความยึดติดเพราะความกลัว และบรรลุถึงพระผู้เป็นเจ้าสูงสุด
12.229.43
त्रातारं सर्वदुःखानां तत्सुखान्वेषणं ततः ।
करोति सद्भिः संसर्गमलं सन्तः सुखाय वै ॥ १२.२२९.४३ ॥
ผู้แสวงหาความสุขนั้นซึ่งช่วยให้พ้นจากทุกข์ทั้งปวง ต่อมาจึงคบหาผู้ดี เพราะผู้ดีย่อมดำรงอยู่เพื่อความสุขอย่างแท้จริง
12.229.44
सतां सकाशादाज्ञाय मार्गं लक्षणवत्तया ।
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तः परमात्मानमृच्छति ॥ १२.२२९.४४ ॥
เมื่อได้เรียนรู้มรรคาพร้อมด้วยลักษณะที่กำหนดไว้จากการอยู่ต่อหน้าผู้ดีแล้ว ผู้หลุดพ้นจากความยึดติดทั้งปวงย่อมบรรลุถึงอาตมันสูงสุด
12.229.45
विषयेच्छाकृतो धर्मं सरजस्को भयावहः ।
धर्महानिमवाप्नोति क्रमात्तेन नरः पुनः ॥ १२.२२९.४५ ॥
ธรรมที่เกิดจากความปรารถนาในวัตถุแห่งประสาท อาบด้วยราคะ และนำมาซึ่งความกลัว ด้วยธรรมนั้นมนุษย์จะค่อย ๆ ประสบความเสื่อมถอยแห่งธรรมอีกครั้ง
12.229.46
भक्तिहीनो भवत्येव परमात्मनि चाच्युत ।
वाचके वाऽपि च स्थानं न हन्त्येव विमोचितः ॥ १२.२२९.४६ ॥
เขาย่อมขาดภักดีต่ออาตมันสูงสุดและต่อพระอัจยุตะอย่างแท้จริง แม้ในคุรุก็ไม่มีที่ยึดถือ ผู้หลุดพ้นแล้วย่อมไม่ทำร้ายใคร
12.229.47
सार्क्ष्ये चास्य रतिर्नित्यं संसारे च रतिर्भवेत् ।
तस्य नित्यमविज्ञानादात्माचैव न सिद्ध्यति ॥ १२.२२९.४७ ॥
ความยินดีของเขาอยู่เสมอในสารกษยะ และความยินดีก็ย่อมอยู่ในวัฏสงสารด้วย เพราะความไม่รู้อยู่เสมอ อาตมันของเขาจึงไม่บรรลุความสมบูรณ์
12.229.48
उन्मत्तवृत्तिर्भवति क्रमादेवं प्रवर्तते ।
आशौचं वर्धते नित्यं न शाम्यति कथंचन ॥ १२.२२९.४८ ॥
เขาค่อย ๆ มีจิตใจเหมือนคนคลั่ง และดำเนินไปเช่นนี้ ความไม่บริสุทธิ์เพิ่มพูนอยู่เสมอ และไม่สงบลงได้ด้วยวิธีใดเลย
12.229.49
विषये चान्वितस्यास्य मोक्षवाञ्छा न जायते ।
हेत्वाभासेषु संलीनः स्तौति वैषयिकान्गुणान् ॥ १२.२२९.४९ ॥
ในผู้ที่ยึดติดกับวัตถุแห่งประสาท ความปรารถนาจะหลุดพ้นย่อมไม่เกิดขึ้น ผู้จมอยู่กับเหตุผลลวงย่อมสรรเสริญคุณสมบัติที่เป็นของวัตถุแห่งประสาท
12.229.50
न शास्त्राणि शृणोत्येव मानदर्पसमन्वितः ।
स्वतःसिद्धं न भोगस्तं स्वतः सिद्धं न वेत्ति च।
चिद्रूपधारणं चैव परसृष्टिमथाव्ययम् ॥ १२.२२९.५० ॥
ผู้เต็มไปด้วยทิฏฐิมานะและความหยิ่งผยอง ย่อมไม่แม้แต่จะฟังคัมภีร์ทั้งหลาย เขาไม่รู้ว่าสิ่งใดตั้งอยู่ด้วยตนเอง และการเสวยสุขใดไม่ได้ตั้งอยู่ด้วยตนเอง ทั้งไม่รู้การดำรงรูปแห่งจิตสำนึก และการสร้างของผู้อื่นที่ไม่เสื่อมสลาย
12.229.51
नानायोनिगतस्तेन भ्राम्यमाणः स्वकर्मभिः ।
तीर्णपारं न जानाति महामोहसमन्वितः।
आचार्यसंश्रयाद्विद्याद्विनयं समुपागतः ॥ १२.२२९.५१ ॥
เขาเกิดในกำเนิดต่าง ๆ นานา และท่องเที่ยวไปตามกรรมของตน ผู้ถูกความหลงใหลอันยิ่งใหญ่ครอบงำย่อมไม่รู้ฝั่งแห่งความพ้นทุกข์ ผู้เข้าพึ่งอาจารย์และมีความถ่อมตนแล้ว พึงได้รับความรู้
12.229.52
अनुकूलेषु धर्मेषु चिनोत्येनं ततस्ततः ।
आचार्य इति च ख्यातस्तेनासौ बलवृत्रहन् ॥ १२.२२९.५२ ॥
ในหน้าที่ทางธรรมที่สอดคล้องกัน อาจารย์ย่อมรวบรวมศิษย์ไว้ทีละน้อยทีละน้อย ด้วยเหตุนี้ท่านจึงเป็นที่รู้จักว่าอาจารย์ โอ้ผู้สังหารพลังแห่งวฤตระ
12.229.53
नियतेनैव सद्भावस्तेन जन्मान्तरादिषु ।
कर्मसञ्चयतूलौघः क्षिप्यते ज्ञानवायुना ॥ १२.२२९.५३ ॥
ด้วยวิถีที่แน่นอนเท่านั้นจึงเกิดภาวะที่แท้จริง ด้วยวิถีนั้น ในการเกิดใหม่และสิ่งอื่น ๆ กองกรรมที่สะสมไว้ ดุจกองปุยฝ้าย ย่อมถูกพัดกระจายไปด้วยลมแห่งปัญญา
12.229.54
एवं युक्तसमाचारः संसारविनिवर्तकः ।
अनुकूलवृत्तिं सततं छिनत्त्येव भृगुर्यथा ॥ १२.२२९.५४ ॥
ผู้มีความประพฤติที่ควบคุมแล้วเช่นนี้ ย่อมหันหลังให้สังสารวัฏ และตัดผ่านวิถีชีวิตที่สอดคล้องอยู่เสมอ ดุจพระภฤคุทำ
12.229.55
येन चायं समापन्नं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
अभ्यन्तरः स्मृतः शक्र तत्साम्यं परिवर्जयेत् ॥ १२.२२९.५५ ॥
ด้วยสิ่งใดที่ทำให้บุคคลนี้ไม่บรรลุความปราศจากตัณหา โอ้ศักระ สิ่งนั้นท่านจำกันว่าคือพันธนาการภายใน พึงละเว้นความเสมอกับสิ่งนั้น
12.229.56
प्रथमं तत्कृतेनैव कर्मणा परिमृच्छति ।
द्वितीयं स्वप्नयोगं च कर्मणा परिगच्छति ॥ १२.२२९.५६ ॥
ประการแรก เขาสอบถามสิ่งนั้นด้วยกรรมที่ตนได้กระทำมาแล้วนั่นเอง ประการที่สอง เขาก็บรรลุโยคะแห่งความฝันด้วยกรรม
12.229.57
एतैरक्षैः समापन्नः प्रत्यक्षोऽसौ समास्थितः ।
सुपुप्त्याख्यस्तुरीयोसौ न च ह्यावरणान्वितः ॥ १२.२२९.५७ ॥
ผู้ประกอบด้วยอินทรีย์เหล่านี้ย่อมปรากฏและตั้งมั่น ผู้ที่เรียกว่าหลับลึกนั้นคือภาวะที่สี่ และภาวะนั้นไม่มีสิ่งปกคลุมใด ๆ
12.229.58
लोकवृत्त्या तमीशानं यजञ्जुह्वन्यमी भवेत् ।
आत्मन्यायासयोगेन निष्क्रियं स परात्परम् ॥ १२.२२९.५८ ॥
ผู้บูชาพระอิศานผู้นั้นด้วยการดำรงชีพในโลก และถวายเครื่องบูชาด้วยการเซ่นไหว้ ย่อมควรเป็นผู้สำรวมระวัง ในอาตมัน ด้วยโยคะแห่งความพากเพียร ท่านผู้นั้นไม่ทำกิจกรรม ยิ่งกว่าสิ่งที่สูงกว่า
12.229.59
आयामे तां विजानाति मायैषा परमात्मनः ।
प्रातिभासिकसामान्याद्बुद्धेर्या संविदात्मिका ॥ १२.२२९.५९ ॥
ในการขยายออกไป ย่อมรู้ว่าเป็นอย่างนั้น นี่คือมายาของปรมาตมัน จากความปรากฏทั่วไปของมายา ความรู้ของปัญญาซึ่งมีสภาวะเป็นอาตมัน ก็เป็นมายาเช่นกัน
12.229.60
स्फुलिङ्गसत्त्वसदृशादग्निभावो यथा भवेत् ।
शिशूनामेवमज्ञानामात्मभावोऽन्यथा स्मृतः ॥ १२.२२९.६० ॥
เหมือนดังประกายไฟที่มีธรรมชาติคล้ายกัน ภาวะของไฟย่อมเกิดขึ้นได้ฉันใด ความเป็นอาตมันสำหรับเด็กผู้ยังไม่รู้ก็ถูกจำว่าเป็นอย่างอื่นฉันนั้น
12.229.61
साध्येऽप्यवस्तुभूताख्ये मित्रामित्रादयः कुतः ।
तदभावे तु शोकाद्या न वर्तन्ते सुरेश्वर ॥ १२.२२९.६१ ॥
เทพผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาเอ๋ย แม้สิ่งที่พึงให้สำเร็จ ซึ่งเป็นเพียงสิ่งที่ไม่มีแก่นสาร มิตรและศัตรูเป็นต้นจะมีมาแต่ที่ไหน เมื่อสิ่งนั้นไม่มี โศกและสิ่งอื่นๆ ก็ไม่เกิดขึ้นเช่นกัน
12.229.62
एवं बुध्यस्व भगवन्समबुद्धिं समन्वियात् ।
उपायमेतदाख्यातं मा वक्रं गच्छ देवप ॥ १२.२२९.६२ ॥
ผู้เป็นที่รักของพระผู้เป็นเจ้าเอ๋ย จงรู้เช่นนี้และบรรลุจิตที่เสมอเท่ากัน วิธีนี้ได้ถูกประกาศไว้แล้ว ผู้คุ้มครองเทวดาเอ๋ย อย่าดำเนินไปตามทางคดโกง
12.229.63
ज्ञानेन पश्यते कर्म ज्ञानिनां न प्रवर्तकम् ।
यावदारब्धमस्येह तावन्नैवोपशाम्यति ॥ १२.२२९.६३ ॥
การงานย่อมปรากฏแก่ผู้รู้ด้วยปัญญา แต่สำหรับผู้มีปัญญาการงานมิใช่สิ่งที่ผลักดันให้เป็นไป ตราบใดที่มันถูกเริ่มขึ้นในโลกนี้ มันก็ยังไม่สงบลง
12.229.64
तदन्ते तं प्रयात्येव न विद्वानिति मे मतिः ।
यदस्य वाचकं वक्ष्ये संस्मरे तद्भवेत्तदा ॥ १२.२२९.६४ ॥
เมื่อถึงที่สุดมันย่อมจากไปจริงๆ ผู้รู้ไม่จากไป ดังนี้คือความเห็นของข้าพเจ้า คำที่บ่งถึงสิ่งนี้ข้าพเจ้าจะกล่าว เมื่อระลึกถึงคำนั้น สิ่งนั้นก็จะเป็นไปตามนั้น
12.229.65
तेनतेन च भावेन अपायं तत्र पश्यति ।
स्थानभेदेषु वागेषा तालुसंस्था यथा तथा ॥ १२.२२९.६५ ॥
ด้วยภาวะแต่ละอย่างเช่นนั้น ผู้ใดย่อมเห็นความเสื่อมสลายที่นั่น ในความแตกต่างของสถานที่ วาจานี้ตั้งอยู่ที่เพดานปาก เป็นเช่นนั้นเอง
12.229.66
तद्वदुद्धिगता ह्यर्था बुद्धिमात्मगतः सदा ॥ १२.२२९.६६ ॥
เช่นเดียวกัน วัตถุทั้งหลายที่เข้ามาสู่ปัญญา และปัญญาที่ตั้งอยู่ในอาตมันเสมอ
12.229.67
समस्तसंकल्पविशेषमुक्तं ।
परं पराणां परमं महात्मा।
त्रय्यन्तविद्भिः परिगीयतेऽसौ ।
विष्णुर्विभुर्वास्ति गुणो न नित्यम् ॥ १२.२२९.६७ ॥
พ้นจากความปรารถนาเฉพาะอย่างทั้งปวง สูงสุดในบรรดาผู้สูงสุด มหาตมาพระองค์นั้น ผู้รู้จุดสิ้นสุดแห่งไตรเวทย่อมขับร้องสรรเสริญพระองค์ พระวิษณุผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่ว มีคุณลักษณะแต่ไม่เที่ยงแท้ตลอดกาล
12.229.68
न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ॥ १२.२२९.६८ ॥
ไม่มีผู้ใดเห็นพระองค์ด้วยตา
12.229.69
भक्त्या च धृत्या च समाहितात्मा ।
ज्ञानस्वरूपं परिपश्यतीह ॥ १२.२२९.६९ ॥
ผู้ที่มีอาตมันตั้งมั่นด้วยภักดีและความมั่นคง ย่อมเห็นในโลกนี้ซึ่งพระองค์ผู้มีสภาวะเป็นปัญญาอย่างสมบูรณ์
12.229.70
वदन्ति तन्मे भगवान्ददौ स ।
स एव शेषं मघवान्महात्मा।
एवं ममोपायमवैहि शक्र ।
तस्माल्लोको नास्ति मह्यं सदैव ॥ १२.२२९.७० ॥
ท่านกล่าวกันว่า พระผู้เป็นเจ้าพระองค์นั้นประทานสิ่งนั้นแก่ข้าพเจ้า มหาตมาพระองค์นั้น คือพระมฆวานอินทร์ ก็ประทานส่วนที่เหลือเช่นกัน ดูก่อนศักระ จงรู้วิธีของข้าพเจ้าเช่นนี้ เพราะเหตุนั้น สำหรับข้าพเจ้า โลกจึงไม่มีอยู่เลยตลอดกาล
12.229.71
इत्युक्तो दैत्यपतिना शक्रो विस्मयमागमत् ।
प्रीतिमांश्च तदा राजंस्तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.२२९.७१ ॥
เมื่อท้าวไทยธรรมาธิบดีตรัสเช่นนี้ ศักระก็เกิดความอัศจรรย์ ดูก่อนพระราชา เขาเกิดความยินดีในเวลานั้น และได้ให้เกียรติแก่คำพูดของท้าวนั้น
12.229.72
स तदाभ्यर्च्य दैत्येन्द्रं त्रैलोक्यपतिरीश्वरः ।
असुरेन्द्रमुपामन्त्र्य जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १२.२२९.७२ ॥
ครั้งนั้น พระอิศวรผู้เป็นใหญ่เหนือไตรโลก ได้ถวายความเคารพแก่ท้าวไทยธรรมาธิบดีแล้ว จึงทูลลาท้าวอสูรธิปติ และเสด็จกลับไปยังที่ประทับของพระองค์เอง