ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.229
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.229.1
यदिदं कर्म लोकेऽस्मिञ्शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
पुरुषं योजयत्येव फलयोगेन भारत ॥ १२.२२९.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
12.229.2
कर्ता स्वित्तस्य पुरुष उताहो नेति संशयः ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह ॥ १२.२२९.२ ॥
ਉਸਦਾ ਕਰਤਾ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਸੰਸਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.229.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.२२९.३ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
12.229.4
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम् ।
अस्तब्धमनहंकारं सत्वस्थं संयतेन्द्रियम् ॥ १२.२२९.४ ॥
ਜੋ ਆਸਕਤੀ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਝਾੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.229.5
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागारसमाकृतिम् ।
चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम् ॥ १२.२२९.५ ॥
ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਚਰ-ਅਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.229.6
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमप्रियेषु प्रियेषु च ।
काञ्चने वाऽथ लोष्ठे वा उभयोः समदर्शनम् ॥ १२.२२९.६ ॥
ਜੋ ਅਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.229.7
आत्मनि श्रेयसि ज्ञाने धीरं निश्चितनिश्चयम् ।
परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं सर्वदर्शनम् ॥ १२.२२९.७ ॥
ਜੋ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹਾਲਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਬਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬਦਰਸ਼ੀ ਹੈ।
12.229.8
अव्यक्तात्मनि गोविन्दे वासुदेवे महात्मनि ।
हृदयेन समाविष्टं सर्वभावप्रियंकरम् ॥ १२.२२९.८ ॥
ਜਿਸਦਾ ਆਤਮਾ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲੀਨ, ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
12.229.9
भक्तं भागवतं नित्यं नारायणपरायणम् ।
ध्यायन्तं परमात्मानं हिरण्यकशिपोः सुतम् ॥ १२.२२९.९ ॥
ਸਦਾ ਭਗਤ, ਭਾਗਵਤ, ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
12.229.10
शक्रः प्रह्लादमासीनमेकान्ते संयतेन्द्रियम् ।
बुभुत्समानस्तत्प्रज्ञामभिगम्येदमब्रवीत् ॥ १२.२२९.१० ॥
ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.229.11
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैः स्यात्पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२२९.११ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਟੁੱਟ ਗੁਣ ਅਸੀਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ।
12.229.12
अथ ते लक्ष्यते बुद्धिः समा बालजनैरिह ।
आत्मानं मन्यमानः सञ्श्रेयः किमिह मन्यसे ॥ १२.२२९.१२ ॥
ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇੱਥੇ ਬਾਲਕਾਂ ਵਰਗੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ (ਗਿਆਨੀ) ਸਮਝਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?
12.229.13
बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विषतां वशमागतः ।
श्रिया विहीनः प्रह्लाद शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२२९.१३ ॥
ਫੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ, ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪਿਆ, ਸ਼੍ਰੀ-ਹੀਨ ਹੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
12.229.14
प्रज्ञालाभेन दैतेय उताहो धृतिमत्तथा ।
प्रह्लाद स्वस्थरूपोऽसि पश्यन्व्यसनमात्मनः ॥ १२.२२९.१४ ॥
ਗਿਆਨ-ਲਾਭ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੈਤਯ-ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਆਪਣੀ ਵਿਪਤਾ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਸਥਿਰ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।
12.229.15
इति संचोदितस्तेन धीरो निश्चितनिश्चयः ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा स्वां प्रज्ञामनुवर्णयन् ॥ १२.२२९.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਧੀਰ, ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਬੋਲਿਆ।
12.229.16
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च भूतानां यो न बुध्यते ।
तस्य स्तम्भो भवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.१६ ॥
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲਪਨ ਕਾਰਨ ਜੜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ ਨਹੀਂ।
12.229.17
गहनं सर्वभूतानां ध्येयं नित्यं सनातनम् ।
अनिग्रहमनौपम्यं सर्वाकारं परात्परम् ॥ १२.२२९.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਹਿਰਾ, ਧਿਆਨ ਯੋਗ, ਨਿੱਤ, ਸਨਾਤਨ, ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਸਰਬ-ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ।
12.229.18
सर्वावरणसंभूतं तस्मादेतत्प्रवर्तते ।
तन्मया अपि संपश्य नानालक्षणलक्षिताः ॥ १२.२२९.१८ ॥
ਸਾਰੇ ਆਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਨਾਨਾ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ।
12.229.19
स वै पाति जगत्स्रष्टा विष्णुरित्यभिशब्दितः ।
पुनर्दर्शति संप्राप्ते…सुरेश्चरः ॥ १२.२२९.१९ ॥
ਉਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਕ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ… ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।
12.229.20
स्वभावात्संप्रवर्तन्ते निवर्तन्ते तथैव च ।
सर्वे भावास्तथा भावाः पुरुषार्थो न विद्यते ॥ १२.२२९.२० ॥
ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ। ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.229.21
पुरुषार्थस्य चाभावे नास्ति कश्चित्स्वकारकः ।
स्वयं च कुर्वतस्तस्य जातु मानो भवेदिह ॥ १२.२२९.२१ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਹੰਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.229.22
यस्तु कर्तारमात्मानं मन्यते साध्वसाधु वा ।
तस्य दोषवती प्रज्ञा अतत्त्वज्ञेति मे मतिः ॥ १२.२२९.२२ ॥
ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੋਸ਼ ਭਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੱਤ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ।
12.229.23
यदि स्यात्पुरुषः कर्ता शक्रात्मश्रेयसे ध्रुवम् ।
आरम्भास्तस्य सिद्ध्येयुर्न तु जातु पराभवेत् ॥ १२.२२९.२३ ॥
ਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ; ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦੀ।
12.229.24
अनिष्टस्य हि निर्वृत्तिरनिवृत्तिः प्रियस्य च ।
लक्ष्यते यतमानानां पुरुषार्थस्ततः कुतः ॥ १२.२२९.२४ ॥
ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨਿਸ਼ਟ ਦਾ ਟਲਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਨਾ ਟਿਕਣਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਕਿੱਥੋਂ?
12.229.25
अनिष्टस्याभिनिर्वृत्तिमिष्टसंवृतिमेव च ।
अप्रयत्नेन पश्यामः केषां चित्तत्स्वभावतः ॥ १२.२२९.२५ ॥
ਅਨਿਸ਼ਟ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ ਦਾ ਢਕਿਆ ਜਾਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
12.229.26
प्रतिरूपतराः केचिद्दृस्यन्ते बुद्धिमत्तराः ।
विरूपेभ्योऽल्पबुद्धिभ्यो लिप्समाना धनागमं ॥ १२.२२९.२६ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.229.27
स्वभावप्रेरिताः सर्वे निविशन्ते गुणा यदा ।
शुभाशुभास्तदा तत्र तस्य किं मानकारणम् ॥ १२.२२९.२७ ॥
ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਗੁਣ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
12.229.28
स्वभावादेव तत्सर्वमिति मे निश्चिता मतिः ।
आत्मप्रतिष्ठा प्रज्ञा वा मम नास्ति ततोऽन्यथा ॥ १२.२२९.२८ ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਮਤ ਹੈ। ਆਤਮ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।
12.229.29
कर्मजं त्विह मन्यन्ते पलयोगं शुभाशुभम् ।
कर्मणां विषयं कृत्स्नमहं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२२९.२९ ॥
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ-ਸੰਯੋਗ ਨੂੰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹ ਸੁਣ।
12.229.30
यथा वेदयते कश्चिदोदनं पायसं ह्यदन् ।
एवं सर्वाणि कर्माणि स्वभावस्यैव लक्षणम् ॥ १२.२२९.३० ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਓਦਨ ਜਾਂ ਪਾਯਸ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।
12.229.31
विकारानेव यो वेद न वेद प्रकृतिं पराम् ।
तस्य स्तंभोऽभवेद्बाल्यान्नास्ति स्तंभोऽनुपश्यतः ॥ १२.२२९.३१ ॥
ਜੋ ਕੇਵਲ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਕਾਰਨ ਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.229.32
स्वभावभाविनो भावान्सर्वानेवेह निश्चये ।
बुद्ध्यमानस्य दर्पो वा मानो वा किं करिष्यति ॥ १२.२२९.३२ ॥
ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦਰਪ ਜਾਂ ਮਾਨ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
12.229.33
वेद धर्मविधिं कृत्स्नं भूतानां चाप्यनित्यताम् ।
तस्माच्छक्र न शोचारि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२२९.३३ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਨਿੱਤਤਾ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.229.34
निर्ममो निरहंकारो निरीहो मुक्तबन्धनः ।
स्वस्थो व्यपेतः पश्यामि भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२२९.३४ ॥
ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ, ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਵੱਸਥ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
12.229.35
कृतप्रज्ञस्य दान्तस्य वितृष्णाय निराशिषः ।
नायासो विद्यते शक्र पश्यतो योगवित्तया ॥ १२.२२९.३५ ॥
ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਸੰਜਮੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਸ-ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.229.36
प्रकृतौ च विकारे च न मे प्रीतिर्न च द्विषे ।
द्वेष्टारं च न पश्यामि यो ममाद्य विरुध्यति ॥ १२.२२९.३६ ॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨਾ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ ਨਾ ਦਵੈਸ਼; ਜੋ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.229.37
नोर्ध्वं नावाङ्वतिर्यक्च न क्वचिच्छक्र कामये ।
न हि ज्ञेये न विज्ञाने नाज्ञाने विद्यतेऽन्तरम् ॥ १२.२२९.३७ ॥
ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮੈਂ ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਤਿਰਛੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.229.38
येनैषा लभ्यते प्रज्ञा येन शान्तिरवाप्यते ।
प्रब्रूहि तमुपायं मे सम्यक्प्रह्लाद पृच्छते ॥ १२.२२९.३८ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਾਅ ਹੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
12.229.39
आर्जवेनाप्रमादेन प्रसादेनात्मवत्तया ।
गुरुशुश्रूषया शक्र पुरुषो लभते महत् ॥ १२.२२९.३९ ॥
ਸਿੱਧੇਪਣ ਨਾਲ, ਅਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.229.40
स्वभावाल्लभते प्रज्ञां शान्तिमेति स्वभावतः ।
स्वभावादेव तत्सर्वं यत्किंचिदनुपश्यति ॥ १२.२२९.४० ॥
ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.229.41
नैवान्तरं विजानाति श्रुत्वा गुरुमुखात्ततः ।
वाक्यं वाक्यार्थविज्ञानमालोक्य मनसा यतिः ॥ १२.२२९.४१ ॥
ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਤੀ ਵਾਕ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.229.42
विवेकप्रत्ययापन्नमात्मानमनुपश्यति ।
विरज्यति ततो भीत्या परमेश्वरमृच्छति ॥ १२.२२९.४२ ॥
ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਡਰ ਤੋਂ (ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ) ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.229.43
त्रातारं सर्वदुःखानां तत्सुखान्वेषणं ततः ।
करोति सद्भिः संसर्गमलं सन्तः सुखाय वै ॥ १२.२२९.४३ ॥
ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਉਹ ਫਿਰ ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਜਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਖ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.229.44
सतां सकाशादाज्ञाय मार्गं लक्षणवत्तया ।
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तः परमात्मानमृच्छति ॥ १२.२२९.४४ ॥
ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਹਿਤ ਰਾਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.229.45
विषयेच्छाकृतो धर्मं सरजस्को भयावहः ।
धर्महानिमवाप्नोति क्रमात्तेन नरः पुनः ॥ १२.२२९.४५ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਡਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ — ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿਰ ਧਰਮਹਾਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.229.46
भक्तिहीनो भवत्येव परमात्मनि चाच्युत ।
वाचके वाऽपि च स्थानं न हन्त्येव विमोचितः ॥ १२.२२९.४६ ॥
ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਅਚੁਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਚਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ — ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ।
12.229.47
सार्क्ष्ये चास्य रतिर्नित्यं संसारे च रतिर्भवेत् ।
तस्य नित्यमविज्ञानादात्माचैव न सिद्ध्यति ॥ १२.२२९.४७ ॥
ਉਸ ਦੀ ਸਾਰਕ੍ਸ਼ਯ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰੁਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵੀ ਕਦੇ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.229.48
उन्मत्तवृत्तिर्भवति क्रमादेवं प्रवर्तते ।
आशौचं वर्धते नित्यं न शाम्यति कथंचन ॥ १२.२२९.४८ ॥
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨਮਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.229.49
विषये चान्वितस्यास्य मोक्षवाञ्छा न जायते ।
हेत्वाभासेषु संलीनः स्तौति वैषयिकान्गुणान् ॥ १२.२२९.४९ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ। ਝੂਠੇ ਤਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.229.50
न शास्त्राणि शृणोत्येव मानदर्पसमन्वितः ।
स्वतःसिद्धं न भोगस्तं स्वतः सिद्धं न वेत्ति च।
चिद्रूपधारणं चैव परसृष्टिमथाव्ययम् ॥ १२.२२९.५० ॥
ਮਾਣ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਗ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਚਿਦਰੂਪ ਧਾਰਨ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.229.51
नानायोनिगतस्तेन भ्राम्यमाणः स्वकर्मभिः ।
तीर्णपारं न जानाति महामोहसमन्वितः।
आचार्यसंश्रयाद्विद्याद्विनयं समुपागतः ॥ १२.२२९.५१ ॥
ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ, ਮਹਾਂ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.229.52
अनुकूलेषु धर्मेषु चिनोत्येनं ततस्ततः ।
आचार्य इति च ख्यातस्तेनासौ बलवृत्रहन् ॥ १२.२२९.५२ ॥
ਅਨੁਕੂਲ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਚਾਰੀਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ।
12.229.53
नियतेनैव सद्भावस्तेन जन्मान्तरादिषु ।
कर्मसञ्चयतूलौघः क्षिप्यते ज्ञानवायुना ॥ १२.२२९.५३ ॥
ਨਿਯਤ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ-ਸੰਚਯ, ਰੂੰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਗਿਆਨ-ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.229.54
एवं युक्तसमाचारः संसारविनिवर्तकः ।
अनुकूलवृत्तिं सततं छिनत्त्येव भृगुर्यथा ॥ १२.२२९.५४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਕਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁੜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੁਕੂਲ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਵਾਂਗ।
12.229.55
येन चायं समापन्नं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
अभ्यन्तरः स्मृतः शक्र तत्साम्यं परिवर्जयेत् ॥ १२.२२९.५५ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਤ੍ਰਿਸ਼ਣਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.229.56
प्रथमं तत्कृतेनैव कर्मणा परिमृच्छति ।
द्वितीयं स्वप्नयोगं च कर्मणा परिगच्छति ॥ १२.२२९.५६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਪਨ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.229.57
एतैरक्षैः समापन्नः प्रत्यक्षोऽसौ समास्थितः ।
सुपुप्त्याख्यस्तुरीयोसौ न च ह्यावरणान्वितः ॥ १२.२२९.५७ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਕਸ਼ਾਂ (ਇੰਦਰੀਆਂ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਨਾਮਕ ਉਹ ਤੁਰੀਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਵਰਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ।
12.229.58
लोकवृत्त्या तमीशानं यजञ्जुह्वन्यमी भवेत् ।
आत्मन्यायासयोगेन निष्क्रियं स परात्परम् ॥ १२.२२९.५८ ॥
ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਵਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਜਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਯਾਸ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ।
12.229.59
आयामे तां विजानाति मायैषा परमात्मनः ।
प्रातिभासिकसामान्याद्बुद्धेर्या संविदात्मिका ॥ १२.२२९.५९ ॥
ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਤਿਭਾਸਿਕ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਕਾਰਨ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਜੋ ਆਤਮਿਕਾ ਸੰਵਿਤ (ਚੇਤਨਾ) ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
12.229.60
स्फुलिङ्गसत्त्वसदृशादग्निभावो यथा भवेत् ।
शिशूनामेवमज्ञानामात्मभावोऽन्यथा स्मृतः ॥ १२.२२९.६० ॥
ਚਿੰਗਾੜੀ ਦੇ ਸੱਤਵ ਵਰਗੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ-ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.229.61
साध्येऽप्यवस्तुभूताख्ये मित्रामित्रादयः कुतः ।
तदभावे तु शोकाद्या न वर्तन्ते सुरेश्वर ॥ १२.२२९.६१ ॥
ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਣਗੇ? ਉਸਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.229.62
एवं बुध्यस्व भगवन्समबुद्धिं समन्वियात् ।
उपायमेतदाख्यातं मा वक्रं गच्छ देवप ॥ १२.२२९.६२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਇਹ ਉਪਾਇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਪਤੀ, ਟੇਢੇ ਰਾਹ ਨਾ ਜਾ।
12.229.63
ज्ञानेन पश्यते कर्म ज्ञानिनां न प्रवर्तकम् ।
यावदारब्धमस्येह तावन्नैवोपशाम्यति ॥ १२.२२९.६३ ॥
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.229.64
तदन्ते तं प्रयात्येव न विद्वानिति मे मतिः ।
यदस्य वाचकं वक्ष्ये संस्मरे तद्भवेत्तदा ॥ १२.२२९.६४ ॥
ਇਸਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜੋ ਵਾਚਕ ਹੈ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇ।
12.229.65
तेनतेन च भावेन अपायं तत्र पश्यति ।
स्थानभेदेषु वागेषा तालुसंस्था यथा तथा ॥ १२.२२९.६५ ॥
ਉਸ ਉਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਨਾਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੋਲੀ ਤਾਲੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ।
12.229.66
तद्वदुद्धिगता ह्यर्था बुद्धिमात्मगतः सदा ॥ १२.२२९.६६ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਰਥ; ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.229.67
समस्तसंकल्पविशेषमुक्तं ।
परं पराणां परमं महात्मा।
त्रय्यन्तविद्भिः परिगीयतेऽसौ ।
विष्णुर्विभुर्वास्ति गुणो न नित्यम् ॥ १२.२२९.६७ ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮ, ਮਹਾਤਮਾ। ਤ੍ਰਈ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹਨ; ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿੱਤ ਨਹੀਂ।
12.229.68
न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ॥ १२.२२९.६८ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.229.69
भक्त्या च धृत्या च समाहितात्मा ।
ज्ञानस्वरूपं परिपश्यतीह ॥ १२.२२९.६९ ॥
ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸਮਾਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨਸਵਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.229.70
वदन्ति तन्मे भगवान्ददौ स ।
स एव शेषं मघवान्महात्मा।
एवं ममोपायमवैहि शक्र ।
तस्माल्लोको नास्ति मह्यं सदैव ॥ १२.२२९.७० ॥
ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਉਪਾਅ ਜਾਣ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਲੋਕ ਸਦਾ ਨਹੀਂ।
12.229.71
इत्युक्तो दैत्यपतिना शक्रो विस्मयमागमत् ।
प्रीतिमांश्च तदा राजंस्तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.२२९.७१ ॥
ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਚਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
12.229.72
स तदाभ्यर्च्य दैत्येन्द्रं त्रैलोक्यपतिरीश्वरः ।
असुरेन्द्रमुपामन्त्र्य जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १२.२२९.७२ ॥
ਫਿਰ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦੇ ਪਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।