Mahābhārata · Adhyāya 12.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.23.1
एवमुक्तस्तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत ।
नोवाच किंचित्कौरव्यस्ततो द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३.१ ॥
Así interpelado por Guḍākeśa, oh Bhārata, el hijo de Kuntī nada respondió; entonces habló Dvaipāyana.
12.23.2
बीभत्सोर्वचनं सौम्य सत्यमेतद्युधिष्ठिर ।
शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः ॥ १२.२३.२ ॥
Gentil Yudhiṣṭhira, esta afirmación de Bībhatsu es verdadera: el deber supremo visto en las escrituras es el estado de vida del cabeza de familia.
12.23.3
स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि ।
न हि गार्हस्थ्यमुत्सृज्य तवारण्यं विधीयते ॥ १२.२३.३ ॥
Oh conocedor del dharma, practica tu propio deber según las escrituras y la norma; pues abandonar la vida de cabeza de familia no te está prescrito como vida en el bosque.
12.23.4
गृहस्थं हि सदा देवाः पितरोऽतिथयस्तथा ।
भृत्याश्चैवोपजीवन्ति तान्भरस्व महीपते ॥ १२.२३.४ ॥
Oh señor de la tierra, los dioses, los antepasados y los huéspedes siempre dependen del cabeza de familia, y los sirvientes también viven de él; sostenlos.
12.23.5
वयांसि पशवश्चैव भूतानि च जनाधिप ।
गृहस्थैरेव धार्यन्ते तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी ॥ १२.२३.५ ॥
Oh señor de los hombres, aves, bestias y todas las criaturas son sostenidas solo por los cabezas de familia; por eso el cabeza de familia es el mejor.
12.23.6
सोऽयं चतुर्णामेतेषामाश्रमाणां दुराचरः ।
तं चराद्य विधिं पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः ॥ १२.२३.६ ॥
De estos cuatro estados de vida, este es difícil de practicar. Oh hijo de Pṛthā, practica ahora esa norma, difícil para los de sentidos débiles.
12.23.7
वेदज्ञानं च ते कृत्स्नं तपश्चाचरितं महत् ।
पितृपैतामहं राज्यं धुर्यवद्वोद्दुमर्हसि ॥ १२.२३.७ ॥
Posees el conocimiento completo de los Vedas y has practicado una gran austeridad. Debes cargar el reino de tus padres y abuelos como un buey bajo el yugo.
12.23.8
तपो यज्ञस्तथा विद्या भैक्ष्यमिन्द्रियसंयमः ।
ध्यानं विद्या समुत्थानं संतोषश्च श्रियं प्रति।
तथा ह्येकान्तशीलत्वं तुष्टिर्दानं च शक्तितः ॥ १२.२३.८ ॥
Austeridad, sacrificio, igualmente conocimiento, mendicidad, dominio de los sentidos, meditación, el desarrollo del saber y el contento respecto a la prosperidad; igualmente la inclinación a la soledad, la satisfacción y el dar según la propia capacidad.
12.23.9
ब्राह्मणानां महाराज चेष्टा संसिद्धिकारिका ।
क्षत्रियाणां तु वक्ष्यामि तवापि विदितं पुनः ॥ १२.२३.९ ॥
Oh gran rey, la conducta de los brahmanes produce la perfección. De los kṣatriyas hablaré, lo cual también te es ya conocido.
12.23.10
यज्ञो विद्या समुत्थानमसंतोषः श्रियं प्रति ।
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम् ॥ १२.२३.१० ॥
El sacrificio, el desarrollo del saber, la insatisfacción respecto a la prosperidad, portar la vara del castigo, la severidad y la protección de los súbditos.
12.23.11
वेदज्ञानं तथा कृत्स्नं तपः सुचरितं तथा ।
द्रविणोपार्जनं भूरि पात्रे च प्रतिपादनम् ॥ १२.२३.११ ॥
El conocimiento completo de los Vedas, igualmente la austeridad bien practicada, la adquisición de abundante riqueza y su donación a un receptor digno.
12.23.12
एतानि राज्ञां कर्माणि सुकृतानि विशांपते ।
इमं लोकममुं चैव साधयन्तीति नः श्रुतम् ॥ १२.२३.१२ ॥
Oh señor de los pueblos, estas son las acciones meritorias de los reyes; hemos oído que alcanzan tanto este mundo como aquel otro.
12.23.13
एषां ज्यायस्तु कौन्तेय दण्डधारणमुच्यते ।
बलं हि क्षत्रिये नित्यं बले दण्डः समाहितः ॥ १२.२३.१३ ॥
Oh hijo de Kuntī, de estos, se dice que portar la vara del castigo es lo más elevado. En el guerrero siempre hay fuerza, y en la fuerza se asienta el castigo.
12.23.14
एताश्चेष्टाः क्षत्रियाणां राजन्संसिद्धिकारिकाः ।
अपि गाथामिमां चापि बृहस्पतिरगायत ॥ १२.२३.१४ ॥
Oh rey, estas son las acciones de los guerreros que conducen a la perfección. Y también Bṛhaspati cantó esta gāthā.
12.23.15
भूमिरेतौ निगिरति सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.२३.१५ ॥
La tierra devora a estos dos, como una serpiente que habita en un agujero: al rey que no se opone y al brahmán que no viaja al extranjero.
12.23.16
सुद्युम्नश्चापि राजर्षिः श्रूयते दण्डधारणात् ।
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥ १२.२३.१६ ॥
Se dice que el rey sabio Sudyumna también alcanzó la suprema perfección por portar el bastón del castigo, como Dakṣa, hijo de Pracetas.
12.23.17
भगवन्कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः ।
संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुमिच्छामि तं नृपम् ॥ १२.२३.१७ ॥
Venerable, ¿por qué acción alcanzó el rey Sudyumna, señor de la tierra, la suprema perfección? Deseo oír sobre ese rey.
12.23.18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संशितव्रतौ ॥ १२.२३.१८ ॥
Aquí también recuerdan esta antigua historia: Śaṅkha y Likhita, dos hermanos de votos firmes y severos.
12.23.19
तयोरावसथावास्तां रमणीयौ पृथक्पृथक् ।
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतौ बाहुदामनु ॥ १२.२३.१९ ॥
Sus dos ermitas eran encantadoras cada una a su manera; junto al río Bāhudā, provistas de árboles que siempre daban flores y frutos.
12.23.20
ततः कदाचिल्लिखितः शङ्खस्याश्रममागतः ।
यदृच्छयाऽथ शङ्खोपि निष्क्रान्तोऽभवदाश्रमात् ॥ १२.२३.२० ॥
Entonces, una vez, Likhita llegó a la ermita de Śaṅkha, y por casualidad Śaṅkha también había salido de ella.
12.23.21
सोऽभिगम्याश्रमं भ्रातुश्चंक्रमँल्लिखितस्तदा ।
फलानि शातयामास सम्यक्परिणतान्युत ॥ १२.२३.२१ ॥
Llegado a la ermita de su hermano, mientras paseaba, Likhita hizo recoger frutos bien maduros.
12.23.22
तान्युपादाय विस्रब्धो भक्षयामास स द्विजः ।
तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खोऽप्याश्रममागतः ॥ १२.२३.२२ ॥
Tomándolos, el brahmán los comió sin reparo; y mientras aún comía, Śaṅkha también regresó a la ermita.
12.23.23
भक्षयन्तं तु तं दृष्ट्वा शङ्खो भ्रातरमब्रवीत् ।
कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि ॥ १२.२३.२३ ॥
Al verlo comer, Śaṅkha dijo a su hermano: "¿De dónde se obtuvieron estos frutos? ¿Por qué medio los comes?"
12.23.24
सोऽब्रवीद्धातरं ज्येष्ठमुपसृत्याभिवाद्य च ।
इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्निव ॥ १२.२३.२४ ॥
Se acercó a su hermano mayor, lo saludó con respeto y, casi riendo, dijo: "Los tomé de aquí mismo."
12.23.25
तमब्रतीत्तथा शङ्खस्तीव्ररोषसमन्वितः ।
स्तेयं त्वया कृतमिदं फलान्याददता स्वयम् ॥ १२.२३.२५ ॥
Śaṅkha, lleno de feroz ira, le dijo: "Tú mismo cometiste este robo al tomar los frutos."
12.23.26
गच्छ राजानमासाद्य स्वकर्म कथयस्व वै ।
अदत्तादानमेवं हि कृतं पार्थिवसत्तम ॥ १२.२३.२६ ॥
Ve, acércate al rey y declara tu propia acción. Oh mejor de los reyes, tomar lo que no ha sido dado se ha hecho de esta manera.
12.23.27
स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्ममनुपालय ।
शीघ्रं धारय चोरस्य मम दण्डं नराधिप ॥ १२.२३.२७ ॥
Sabiendo que soy un ladrón, cumple tu deber. Aplica pronto el castigo a mí, el ladrón, oh señor de los hombres.
12.23.28
इत्युक्तस्तस्य वचनात्सुद्युम्न स नराधिपम् ।
अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः ॥ १२.२३.२८ ॥
Así dirigido por sus palabras, oh de brazos poderosos, Likhita, firme en su voto, fue ante el rey.
12.23.29
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितमागतम् ।
अभ्यगच्छत्सहामात्यः पद्भ्यामेव जनेश्वरः ॥ १२.२३.२९ ॥
Pero Sudyumna, al saber por los guardias de la frontera que Likhita había llegado, fue a su encuentro a pie, junto con sus ministros, el señor del pueblo.
12.23.30
तमब्रवीत्समागम्य स राजा धर्मवित्तमम् ।
किमागमनमाचक्ष्व भगवन्कृतमेव तत् ॥ १२.२३.३० ॥
Al encontrarse con él, aquel rey, el más versado en el dharma, le dijo: "Venerable señor, dime el motivo de tu venida; eso ya está hecho."
12.23.31
एवमुक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नमिदमब्रवीत् ।
प्रतिश्रुत्य करिष्येति श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि ॥ १२.२३.३१ ॥
Así interpelado, aquel sabio entre brahmanes dijo a Sudyumna: «Habiendo prometido, escucha: lo haré; tú debes hacerlo».
12.23.32
अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि मनुजर्षभ ।
भक्षितानि महाराज तत्र मां शाधि माचिरम् ॥ १२.२३.३२ ॥
Toro entre los hombres, gran rey, estos frutos fueron comidos sin el permiso del maestro; allí castígame, no tardes.
12.23.33
प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे ।
अनुज्ञायामपि तथा हेतुः स्याद्ब्राह्मणर्षभ ॥ १२.२३.३३ ॥
Si el rey es la autoridad para empuñar el cetro del castigo según tu parecer, entonces también en la cuestión del permiso sería la causa, oh mejor de los brahmanes.
12.23.34
स भवानभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः ।
ब्रूहि कामानतोऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥ १२.२३.३४ ॥
Tú, puro en obras y de grandes votos, habiendo recibido permiso, habla — y di también otros deseos además de estos; ciertamente cumpliré tu palabra.
12.23.35
संछन्द्यमानो ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना ।
नान्यं स वरयामास तस्माद्दण्डादृते वरम् ॥ १२.२३.३५ ॥
Aunque el rey de gran alma lo instaba a escoger una gracia, aquel brahmarṣi no eligió otra gracia fuera de aquel castigo.
12.23.36
ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः ।
करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः ॥ १२.२३.३६ ॥
Entonces aquel protector de la tierra, empuñando el cetro, hizo cortar ambas manos del magnánimo Likhita, y se marchó.
12.23.37
स गत्वा भ्रातरं शङ्खमार्तरूपोऽब्रवीदिदम् ।
धृतदण्डस्य दुर्बुद्धेर्भवांस्तत्क्षन्तुमर्हति ॥ १२.२३.३७ ॥
Yendo hacia su hermano Śaṅkha, con aspecto afligido le dijo esto: "Mereces perdonar a este necio que fue castigado."
12.23.38
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न त्वं दूषयसे मम ।
सुनिर्मलं कुलं ब्रह्मन्नस्मिञ्जगति विश्रुतम्।
धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता ॥ १२.२३.३८ ॥
Śaṅkha dijo: "Oh conocedor del dharma, no estoy enojado contigo, ni tú mancillas mi linaje. Oh brahmán, nuestro linaje es muy puro y célebre en este mundo. Tú transgrediste el dharma, por eso tu expiación ya se ha realizado."
12.23.39
त्वं गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि ।
देवानृषीन्पितृंश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १२.२३.३९ ॥
"Ve rápidamente al río Bāhudā y haz las libaciones a los dioses, sabios y antepasados según la regla; no pongas tu mente en la injusticia."
12.23.40
ब्रह्महत्यां सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमम् ।
महान्ति पातकान्याहुः संयोगं चैव तैः सह ॥ १२.२३.४० ॥
"Matar a un brahmán, beber licor, robar y unirse a la esposa de un maestro se llaman grandes pecados, y también la asociación con ellos."
12.23.41
न स्तेयसदृशं ब्रह्मन्महापातकमस्ति हि ।
जगत्यस्मिन्महाभाग ब्रह्महत्यासमं हि तत् ॥ १२.२३.४१ ॥
"Oh brahmán, en este mundo no hay un gran pecado como el robo; oh bienaventurado, es igual que matar a un brahmán."
12.23.42
सर्वपातकिनां ब्रह्मन्दण्डः शारीर उच्यते ।
तस्करस्य विशेषेण नान्यो दण्डो विधीयते ॥ १२.२३.४२ ॥
"Oh brahmán, para todos los pecadores se dice que el castigo corporal es el prescrito; y especialmente para el ladrón no se ordena ningún otro castigo."
12.23.43
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि वैश्यः शूद्रोऽथवा द्विज ।
सर्वे कामकृते पापे हन्तव्या न विचारणा ॥ १२.२३.४३ ॥
Ya sea brahmán, kṣatriya, vaiśya o śūdra, oh dvija: todos los que cometen pecado por deseo deben ser muertos; no hay nada que considerar.
12.23.44
राजभिर्धृतदण्डा वै कृत्वा पापानि मानवाः ।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ १२.२३.४४ ॥
Los hombres que han cometido pecados, castigados por los reyes, quedan purificados y van al cielo, como van los justos y los virtuosos.
12.23.45
उद्धृतं नः कुलं ब्रह्मन्नाज्ञादण्डे धृते त्वयि ॥ १२.२३.४५ ॥
Oh brahmán, nuestra familia ha sido elevada, porque tú has mantenido el mando y el castigo.
12.23.46
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा ।
अवगाह्यापगां पुण्यामुदकार्थं प्रचक्रमे ॥ १२.२३.४६ ॥
Al oír sus palabras, entonces Likhita, hermano de Śaṅkha, se bañó en el río sagrado y se dispuso a tomar agua.
12.23.47
प्रादुरास्तां ततस्तस्य करौ जलजसन्निभौ ।
ततः स विस्मितो भ्रातुर्दर्शयामास तौ करौ ॥ १२.२३.४७ ॥
Entonces aparecieron sus dos manos, semejantes a loto. Asombrado, mostró esas dos manos a su hermano.
12.23.48
ततस्तमब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं कृतं मया ।
मा च तेऽव विशङ्का भूद्दैवमत्र विधीयते ॥ १२.२३.४८ ॥
Entonces Śaṅkha le dijo: "Esto se hizo por mi penitencia. Que no haya duda en ti; aquí el destino es lo que dispone."
12.23.49
किंतु नाहं त्वया पूतः पूर्वमेव महाद्युते ।
यस्य ते तपसो वीर्यमीदृशं द्विजसत्तम ॥ १२.२३.४९ ॥
Pero, oh de gran resplandor, tú no me habías purificado antes, tú cuyo poder de penitencia es tal, mejor de los dvijas.
12.23.50
एवमेतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव ।
स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह ॥ १२.२३.५० ॥
Así debía yo hacerlo; yo no soy tu portador de la vara. Aquel rey también fue purificado, y tú también, junto con tus antepasados.
12.23.51
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेयान्वै तेन कर्मणा ।
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥ १२.२३.५१ ॥
Aquel rey, el mejor de los Pāṇḍavas, en verdad se hizo mejor por aquel acto y alcanzó la suprema perfección, como Dakṣa, hijo de Pracetas.
12.23.52
एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम् ।
उत्पथेभ्यो महाराज मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ १२.२३.५२ ॥
Este es el deber de los kṣatriyas: proteger a los súbditos y guardarlos de los caminos torcidos. Gran rey, no entregues tu mente al dolor.
12.23.53
भ्रातुरस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम ।
दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥ १२.२३.५३ ॥
Mejor conocedor del dharma, escucha las palabras beneficiosas de este hermano tuyo. Señor de reyes, el castigo es el deber del kṣatriya, no raparse la cabeza.