મહાભારત · અધ્યાય 12.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.230.1
यया बुद्ध्या महीपालो भ्रष्टश्रीर्विचरेन्महीम् ।
कालदण्डविनिष्पिष्टस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२३०.१ ॥
જે બુદ્ધિથી રાજા શ્રીભ્રષ્ટ થઈ પૃથ્વી પર ભટકે છે, કાળદંડથી પીસાયેલો, તે મને કહો, પિતામહ.
12.230.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ १२.२३०.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે, વાસવ (ઇન્દ્ર) અને વિરોચનના પુત્ર બલિનો સંવાદ.
12.230.3
पितामहमुपागम्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
सर्वानेवासुराञ्जित्वा बलिं पप्रच्छ वासवः ॥ १२.२३०.३ ॥
પિતામહ પાસે જઈને, પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને, સર્વ અસુરોને જીતીને વાસવે બલિને પૂછ્યું.
12.230.4
यस्य स्म ददतो वित्तं न कदाचन हीयते ।
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥ १२.२३०.४ ॥
દાન આપતાં પણ જેનું ધન કદી ઘટતું નથી, તે બલિને હું શોધી શકતો નથી; હે બ્રહ્મન્, મને બલિ વિશે કહો.
12.230.5
स वायुर्वरुणश्चैव स रविः स च चन्द्रमाः ।
सोऽग्निस्तपति भूतानि जलं च स भवत्युत ॥ १२.२३०.५ ॥
તે જ વાયુ, વરુણ; તે જ સૂર્ય, તે જ ચંદ્ર; તે જ અગ્નિ પ્રાણીઓને તપાવે છે, અને તે જ જળ પણ થાય છે.
12.230.6
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ।
स एव ह्यस्तमयते स स्म विद्योतते दिशः ॥ १२.२३०.६ ॥
તે બલિને હું શોધી શકતો નથી; હે બ્રહ્મન્, મને બલિ વિશે કહો. તે જ અસ્ત પામે છે, અને તે જ દિશાઓને પ્રકાશિત કરે છે.
12.230.7
स वर्षति स्म वर्षाणि यथाकालमतन्द्रितः ।
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥ १२.२३०.७ ॥
તે યોગ્ય સમયે, આળસ વિના વર્ષાઋતુઓમાં વરસાદ વરસાવે છે. હે બ્રહ્મન્, હું એ બલિને શોધી શકતો નથી; મને બલિ વિશે કહો.
12.230.8
नैतत्ते साधु मघवन्यदेनमनुपृच्छसि ।
पृष्टस्तु नानृतं ब्रूयात्तस्माद्वक्ष्यामि ते बलिम् ॥ १२.२३०.८ ॥
હે મઘવન્, તેના વિશે તું પૂછે છે તે તને યોગ્ય નથી. પૂછાય ત્યારે અસત્ય ન બોલવું; તેથી હું તને બલિ વિશે કહીશ.
12.230.9
उष्ट्रेषु यदि वा गोषु खरेष्वश्वेषु वा पुनः ।
वरिष्ठो भविता जन्तुः शून्यागारे शचीपते ॥ १२.२३०.९ ॥
ઊંટ, ગાય, ગધેડા કે ઘોડામાંથી જે પ્રાણી શ્રેષ્ઠ થશે, તે હે શચીપતિ, ખાલી ઘરમાં હશે.
12.230.10
यदि स्म बलिना ब्रह्मञ्शून्यागारे समेयिवान् ।
हन्यामेनं न वा हन्यां तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.२३०.१० ॥
ખાલી ઘરમાં બલિ સાથે મારો મેળાપ થાય તો શું હું તેને મારું કે ન મારું? તેથી હે બ્રહ્મન્, મને ઉપદેશ આપો.
12.230.11
मा स्म शक्र बलिं हिंसीर्न बलिर्वधमर्हति ।
न्यायस्तु शक्र प्रष्टव्यस्त्वया वासव काम्यया ॥ १२.२३०.११ ॥
હે શક્ર, બલિને હાનિ ન કર; બલિ મૃત્યુને યોગ્ય નથી. હે વાસવ, શક્ર, તારે ઇચ્છાથી ન્યાય વિશે પૂછવું જોઈએ.
12.230.12
एवमुक्तो भगवता महेन्द्रः पृथिवीं तदा ।
चचारैरावतस्कन्धमधिरुह्य श्रिया वृतः ॥ १२.२३०.१२ ॥
ભગવાને આમ કહ્યા પછી મહેન્દ્ર તે સમયે ઐરાવતના ખભા પર ચઢી, શોભાથી ઘેરાયેલા થઈ પૃથ્વી પર વિચર્યા.
12.230.13
ततो ददर्श स बलिं खरवेषेण संवृतम् ।
यथाख्यातं भगवता शून्यागारकृतालयम् ॥ १२.२३०.१३ ॥
ત્યારે તેમણે બલિને ગધેડાના રૂપે ઢંકાયેલો જોયો; ભગવાને કહ્યા પ્રમાણે તે એક ખાલી ઘરમાં રહેતો હતો.
12.230.14
खरयोनिमनुप्राप्तस्तुपभक्षोऽसि दानव ।
इदं ते योनिरसमा शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३०.१४ ॥
હે દાનવ, તું ગધેડાની યોનિ પામીને ભૂસું ખાનારો બન્યો છે. આ તારી અયોગ્ય યોનિ છે; શું તું શોક કરે છે? અહો, તું શોક કરતો નથી.
12.230.15
अदृष्टं वत पश्यामि द्विषतां वशमागतम् ।
श्रिया विहीनं मित्रैश्च भ्रष्टैश्वर्यपराक्रमम् ॥ १२.२३०.१५ ॥
અરે, શત્રુઓના વશમાં આવી, લક્ષ્મી અને મિત્રોથી વિહોણો, ઐશ્વર્ય અને પરાક્રમ ખોઈ બેઠેલો તને હું એવું જોઈ રહ્યો છું જે મેં પહેલાં ક્યારેય જોયું નથી.
12.230.16
यत्तद्यानसहस्रैस्त्वं ज्ञातिभिः परिवारितः ।
लोकान्प्रतापयन्सर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥ १२.२३०.१६ ॥
જે તું હજારો વાહનોથી, સ્વજનોથી ઘેરાયેલો, સર્વ લોકોને તપાવતો, અમને ગણકાર્યા વિના ચાલતો હતો.
12.230.17
त्वन्मुखाश्चैव दैतेय व्यतिष्ठंस्तव शासने ।
अकृष्टपच्या पृथिवी तवैश्वर्ये बभूव ह ॥ १२.२३०.१७ ॥
હે દૈત્યપુત્ર, તને આગળ રાખનારા તારી આજ્ઞામાં ઊભા રહેતા; તારા ઐશ્વર્યમાં આ પૃથ્વી ખેડ્યા વિના પાકતી હતી.
12.230.18
इदं च तेऽद्य व्यसनं शोचस्याहो न शोचसि ।
यदाऽतिष्ठः समुद्रस्य पूर्वकूले विलेलिखन् ॥ १२.२३०.१८ ॥
આજે તારી આ વિપત્તિ માટે શું તું શોક કરે છે? અહો, તું શોક કરતો નથી, જ્યારે તું સમુદ્રના પૂર્વ કિનારે જમીન ખોતરતો ઊભો રહેતો હતો.
12.230.19
ज्ञातिभ्यो विभजन्वित्तं तदासीत्ते मनः कथम् ।
यत्ते सहस्रसमिता ननुतुर्देवसोषितः ॥ १२.२३०.१९ ॥
સ્વજનોમાં ધન વહેંચતી વખતે તારું મન કેવું હતું? દેવતાઓથી પોષિત હજારો નૃત્ય કરતા હતા ત્યારે?
12.230.20
बहूनि वर्षपूगानि विहारे दीप्यतः श्रिया ।
सर्वाः पुष्करमालिन्यः सर्वाः काञ्चनसप्रभाः ॥ १२.२३०.२० ॥
વિહારમાં શ્રીથી દીપતા તારાં ઘણાં વર્ષો વીત્યાં; બધી કમળમાળા પહેરેલી, બધી સોના જેવી કાંતિવાળી.
12.230.21
कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर ।
छत्रं तवासीत्सुमहत्सौवर्णं रत्नभूषितम् ॥ १२.२३०.२१ ॥
હે દાનવેશ્વર, આજે અને ત્યારે તારું મન કેવું હતું? તારી છત્ર અતિ વિશાળ, સોનાનું, રત્નોથી શણગારેલું હતું.
12.230.22
ननृतुस्तत्र गन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तचा ।
यूपस्तवासीत्सुमहान्यजतः सर्वकाञ्चनः ॥ १२.२३०.२२ ॥
ત્યાં છ હજાર ગંધર્વોએ સાત વખત નૃત્ય કર્યું; તું યજ્ઞ કરતો હતો ત્યારે તારો યૂપસ્તંભ અતિ વિશાળ, સંપૂર્ણ સુવર્ણનો હતો.
12.230.23
यत्राददः सहस्राणि अयुतानां गवां दश ।
अनन्तरं सहस्रेण तदाऽऽसीद्दैत्या का मतिः ॥ १२.२३०.२३ ॥
જ્યાં તેં દસ અયુત ગાયો—હજારોની દાનમાં આપી, પછી વધુ એક હજાર આપી; ત્યારે, હે દૈત્ય, તારી મતિ શી હતી?
12.230.24
यदा च पृथिवीं सर्वां यजमानोऽनुपर्यगाः ।
शम्याक्षेपेण विधिना तदाऽऽसीत्किंतु ते हृदि ॥ १२.२३०.२४ ॥
યજમાન તરીકે તું સમગ્ર પૃથ્વીની પરિક્રમા કરતો હતો—શમ્યા-ક્ષેપણ વિધિથી—ત્યારે તારા હૃદયમાં શું હતું?
12.230.25
न ते पश्यामि भृङ्गारं न च्छत्रं व्यजनं न च ।
ब्रह्मदत्तां च ते मालां न पश्याम्यसुराधिप ॥ १२.२३०.२५ ॥
હે અસુરાધિપ, હું તારી પાસે ભૃંગાર, છત્ર કે વ્યજન જોતો નથી; બ્રહ્મદત્ત તારી માળા પણ હું જોતો નથી.
12.230.26
ततः प्रहस्य स बलिर्वासवेन समीरितम् ।
निशम्य मानगम्भीरं सुरराजमथाब्रवीत् ॥ १२.२३०.२६ ॥
ત્યારે બલિ હસ્યો અને વાસવે કહેલા અભિમાનગંભીર વચનો સાંભળીને સુરરાજને બોલ્યો.
12.230.27
अहो हि तव बालिश्यमिह देवगणाधिप ।
अयुक्तं देवराजस्य तव कष्टमिदं वचः ॥ १२.२३०.२७ ॥
અરે, દેવગણાધિપ, અહીં તારું બાલિશપણું દેખાય છે! દેવરાજને આ અયોગ્ય છે; તારું આ વચન કષ્ટદાયક છે.
12.230.28
न त्वं पश्यसि भृङ्गारं न च्छन्नं व्यजनं न च ।
ब्रह्मदत्तां च मे मालां न त्वं द्रक्ष्यसि वासव ॥ १२.२३०.२८ ॥
હે વાસવ, તું ભૃંગાર કે છુપાયેલું વ્યજન જોતો નથી; બ્રહ્મદત્ત મારી માળા પણ તું જોઈશ નહીં.
12.230.29
गुहायां निहितानि त्वं मम रत्नानि पृच्छसि ।
यदा मे भविता कालस्तदा त्वं तानि द्रक्ष्यसि ॥ १२.२३०.२९ ॥
ગુફામાં મૂકેલાં મારાં રત્નો વિશે તું પૂછે છે; મારો સમય આવશે ત્યારે તું તેમને જોઈશ.
12.230.30
न जानीषे भवान्सिद्धिं शुभाङ्गस्वरूपरूपिणीम् ।
कालेन भविता सर्वो नात्र गच्छति वासव ॥ १२.२३०.३० ॥
હે વાસવ, શુભાંગ સ્વરૂપવાળી એ સિદ્ધિને તું જાણતો નથી; કાળથી સૌ થાય છે, અહીં કંઈ વ્યર્થ જતું નથી.
12.230.31
न त्वेतदनुरूपं ते यशसो वा कुलस्य च ।
समृद्धार्थोऽसमृद्धार्थं यन्मां कत्थितुमिच्छसि ॥ १२.२३०.३१ ॥
આ તારા યશ કે કુળને અનુરૂપ નથી; જેનો હેતુ સિદ્ધ થયો છે તે તું, જેનો હેતુ સિદ્ધ નથી થયો એવા મારી સામે બડાઈ હાંકવા ઇચ્છે છે.
12.230.32
न हि दुःखेषु शोचन्ते न प्रहृष्यन्ति चर्द्धिषु ।
कृतप्रज्ञाः ज्ञानतृप्ताः क्षान्ताः सन्तो मनीषिणः ॥ १२.२३०.३२ ॥
દુઃખમાં તેઓ શોક કરતા નથી, ઋદ્ધિમાં હર્ષ પામતા નથી; પરિપક્વ પ્રજ્ઞાવાળા, જ્ઞાનથી તૃપ્ત, ક્ષમાશીલ, સજ્જન મનીષીઓ એવા હોય છે.
12.230.33
त्वं तु प्राकृतया बुद्ध्या पुरंदर विकत्थसे ।
यदाऽहमिव भावी स्यास्तदा नैवं वदिष्यसि ॥ १२.२३०.३३ ॥
હે પુરંદર, તું સામાન્ય બુદ્ધિથી બડાઈ હાંકે છે; જ્યારે તું મારા જેવો થઈશ ત્યારે આમ નહીં બોલે.
12.230.34
ऐश्वर्यमदमत्तो मां स त्वं किंचिन्न बुद्ध्यसे ।
राज्याद्विनिपतानेन सोहं न त्वपराजितः ॥ १२.२३०.३४ ॥
ઐશ્વર્યના મદથી મત્ત થયેલો તું મને કંઈ પણ સમજતો નથી; આ રાજ્યથી પડ્યો હોવા છતાં હું અપરાજિત છું.