มหาภารตะ · อัธยายะ 12.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.230.1
यया बुद्ध्या महीपालो भ्रष्टश्रीर्विचरेन्महीम् ।
कालदण्डविनिष्पिष्टस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२३०.१ ॥
ด้วยปัญญาใดเล่า กษัตริย์ผู้สูญเสียสิริมงคลจึงเที่ยวพเนจรไปทั่วแผ่นดิน บดขยี้ด้วยคทาแห่งกาล ท่านปู่โปรดบอกข้าพเจ้าถึงเรื่องนั้น
12.230.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ १२.२३०.२ ॥
ที่นี่ผู้คนก็ยกเรื่องเก่าแก่นี้มาเล่า คือบทสนทนาระหว่างพระอินทร์กับพลี บุตรของวิโรจนะ
12.230.3
पितामहमुपागम्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
सर्वानेवासुराञ्जित्वा बलिं पप्रच्छ वासवः ॥ १२.२३०.३ ॥
พระวาสวะเข้าเฝ้าท่านปู่ กราบลงด้วยมือประนม หลังจากเอาชนะอสูรทั้งหมดแล้ว จึงทูลถามถึงพลี
12.230.4
यस्य स्म ददतो वित्तं न कदाचन हीयते ।
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥ १२.२३०.४ ॥
ผู้ที่ทรัพย์สมบัติไม่เคยลดลงแม้เมื่อให้ทาน พลีผู้นั้นข้าพเจ้าหาไม่พบ ข้าแต่พราหมณ์ โปรดบอกข้าพเจ้าถึงพลีเถิด
12.230.5
स वायुर्वरुणश्चैव स रविः स च चन्द्रमाः ।
सोऽग्निस्तपति भूतानि जलं च स भवत्युत ॥ १२.२३०.५ ॥
พระองค์คือลมและพระวรุณ คือดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ คือไฟที่แผดเผาสรรพสัตว์ และพระองค์ยังกลายเป็นน้ำด้วย
12.230.6
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ।
स एव ह्यस्तमयते स स्म विद्योतते दिशः ॥ १२.२३०.६ ॥
พลีผู้นั้นข้าพเจ้าหาไม่พบ ข้าแต่พราหมณ์ โปรดบอกข้าพเจ้าถึงพลีเถิด พระองค์เองทรงตกลับไป และพระองค์เองทรงส่องสว่างทุกทิศ
12.230.7
स वर्षति स्म वर्षाणि यथाकालमतन्द्रितः ।
तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥ १२.२३०.७ ॥
พระองค์ทรงให้ฝนตกในฤดูฝน ตามกาลเวลา โดยไม่เหนื่อยล้า ข้าแต่พระพรหม ข้าพเจ้าหาพลีผู้นั้นไม่พบ โปรดบอกข้าพเจ้าถึงพลีเถิด
12.230.8
नैतत्ते साधु मघवन्यदेनमनुपृच्छसि ।
पृष्टस्तु नानृतं ब्रूयात्तस्माद्वक्ष्यामि ते बलिम् ॥ १२.२३०.८ ॥
ข้าแต่มฆวัน การที่ท่านถามถึงพระองค์นั้นไม่เหมาะสมสำหรับท่าน ผู้ถูกถามไม่ควรกล่าวเท็จ ฉะนั้นข้าพเจ้าจะบอกท่านถึงพลี
12.230.9
उष्ट्रेषु यदि वा गोषु खरेष्वश्वेषु वा पुनः ।
वरिष्ठो भविता जन्तुः शून्यागारे शचीपते ॥ १२.२३०.९ ॥
ไม่ว่าสัตว์ตัวใดในหมู่อูฐ วัว ลา หรือม้า จะเป็นผู้เลิศ ข้าแต่พระสามีแห่งศจี สัตว์ตัวนั้นจะไปอยู่ในเรือนว่าง
12.230.10
यदि स्म बलिना ब्रह्मञ्शून्यागारे समेयिवान् ।
हन्यामेनं न वा हन्यां तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.२३०.१० ॥
หากข้าพเจ้าพบพลีกับตนในเรือนว่าง ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าควรฆ่าเขาหรือไม่ฆ่า ข้าแต่พราหมณ์ โปรดสั่งสอนข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.230.11
मा स्म शक्र बलिं हिंसीर्न बलिर्वधमर्हति ।
न्यायस्तु शक्र प्रष्टव्यस्त्वया वासव काम्यया ॥ १२.२३०.११ ॥
ข้าแต่ศักระ อย่าฆ่าพลีเลย พลีไม่สมควรถูกฆ่า ข้าแต่ศักระ ข้าแต่วาสวะ ท่านควรถามถึงความยุติธรรมด้วยความปรารถนาจะเรียนรู้
12.230.12
एवमुक्तो भगवता महेन्द्रः पृथिवीं तदा ।
चचारैरावतस्कन्धमधिरुह्य श्रिया वृतः ॥ १२.२३०.१२ ॥
เมื่อพระผู้เป็นเจ้าตรัสดังนี้แล้ว พระมเหนทรจึงขึ้นไปบนไหล่ของไอราวตะ และเที่ยวไปทั่วพสุธา ล้อมรอบด้วยสิริรุ่งเรือง
12.230.13
ततो ददर्श स बलिं खरवेषेण संवृतम् ।
यथाख्यातं भगवता शून्यागारकृतालयम् ॥ १२.२३०.१३ ॥
แล้วพระองค์ก็ทอดพระเนตรเห็นพลี ซึ่งอยู่ในร่างลา ประทับในเรือนว่าง ดังที่พระผู้เป็นเจ้าได้ตรัสบอกไว้
12.230.14
खरयोनिमनुप्राप्तस्तुपभक्षोऽसि दानव ।
इदं ते योनिरसमा शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३०.१४ ॥
ข้าแต่ทานพ เจ้าได้มาเกิดเป็นลา และกินเปลือกข้าว นี่คือกำเนิดที่ต่ำต้อยของเจ้า เจ้าเศร้าโศกอยู่หรือ อนิจจา เจ้าก็ไม่เศร้าโศก
12.230.15
अदृष्टं वत पश्यामि द्विषतां वशमागतम् ।
श्रिया विहीनं मित्रैश्च भ्रष्टैश्वर्यपराक्रमम् ॥ १२.२३०.१५ ॥
อนิจจา ข้าได้เห็นสิ่งที่ไม่เคยเห็นมาก่อน เจ้าตกอยู่ในอำนาจของศัตรู ปราศจากสิริและมิตรสหาย อำนาจและความกล้าหาญของเจ้าพังทลายลงแล้ว
12.230.16
यत्तद्यानसहस्रैस्त्वं ज्ञातिभिः परिवारितः ।
लोकान्प्रतापयन्सर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥ १२.२३०.१६ ॥
เจ้าผู้เคยไปพร้อมด้วยยานพาหนะนับพันและญาติพี่น้องล้อมรอบ แผดเผาโลกทั้งหลาย โดยไม่คิดถึงพวกเรา
12.230.17
त्वन्मुखाश्चैव दैतेय व्यतिष्ठंस्तव शासने ।
अकृष्टपच्या पृथिवी तवैश्वर्ये बभूव ह ॥ १२.२३०.१७ ॥
ข้าแต่บุตรของทิติ ผู้ที่มีเจ้าเป็นหัวหน้าต่างก็ยืนอยู่ภายใต้คำบัญชาของเจ้า ภายใต้อำนาจของเจ้า แผ่นดินก็เกิดผลได้โดยไม่ต้องไถพรวน
12.230.18
इदं च तेऽद्य व्यसनं शोचस्याहो न शोचसि ।
यदाऽतिष्ठः समुद्रस्य पूर्वकूले विलेलिखन् ॥ १२.२३०.१८ ॥
และวันนี้เจ้าเศร้าโศกกับความทุกข์ยากนี้ของเจ้าหรือ อนิจจา เจ้าก็ไม่เศร้าโศก เมื่อครั้งที่เจ้าเคยยืนอยู่บนฝั่งตะวันออกของมหาสมุทร ขูดขีดพื้นดิน
12.230.19
ज्ञातिभ्यो विभजन्वित्तं तदासीत्ते मनः कथम् ।
यत्ते सहस्रसमिता ननुतुर्देवसोषितः ॥ १२.२३०.१९ ॥
เมื่อเจ้าแบ่งทรัพย์แก่ญาติพี่น้อง จิตใจของเจ้าเป็นอย่างไรเล่า เมื่อหมื่นนางนั้นซึ่งเทวดาเลี้ยงดูกำลังรำฟ้อนอยู่
12.230.20
बहूनि वर्षपूगानि विहारे दीप्यतः श्रिया ।
सर्वाः पुष्करमालिन्यः सर्वाः काञ्चनसप्रभाः ॥ १२.२३०.२० ॥
ปีนับไม่ถ้วนของเจ้าผ่านไปในความสำราญ เจ้ารุ่งเรืองด้วยสิริ และนางเหล่านั้นทั้งหมดสวมมาลัยดอกบัว ทั้งหมดสว่างไสวดั่งทอง
12.230.21
कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर ।
छत्रं तवासीत्सुमहत्सौवर्णं रत्नभूषितम् ॥ १२.२३०.२१ ॥
ท่านเจ้าแห่งทานพ บัดนี้จิตใจของท่านเป็นอย่างไร และเมื่อก่อนเป็นอย่างไร ฉัตรของท่านช่างใหญ่โต ทำด้วยทอง ประดับด้วยอัญมณี
12.230.22
ननृतुस्तत्र गन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तचा ।
यूपस्तवासीत्सुमहान्यजतः सर्वकाञ्चनः ॥ १२.२३०.२२ ॥
ที่นั่น คันธรรพ์หกพันตนร่ายรำเจ็ดครั้ง เมื่อท่านประกอบยัญ เสาพิธีของท่านช่างใหญ่โต ทำด้วยทองทั้งสิ้น
12.230.23
यत्राददः सहस्राणि अयुतानां गवां दश ।
अनन्तरं सहस्रेण तदाऽऽसीद्दैत्या का मतिः ॥ १२.२३०.२३ ॥
ที่ใดที่ท่านให้ไปหลายพัน คือโคนับหมื่นนับหมื่นถึงสิบอยุต และต่อมาอีกพันหนึ่ง โอ ไทตยะ ในตอนนั้นความคิดของท่านเป็นอย่างไร
12.230.24
यदा च पृथिवीं सर्वां यजमानोऽनुपर्यगाः ।
शम्याक्षेपेण विधिना तदाऽऽसीत्किंतु ते हृदि ॥ १२.२३०.२४ ॥
เมื่อท่านในฐานะผู้ประกอบพิธีเดินวนรอบแผ่นดินทั้งผืน ตามวิธีการโยนศัมยา ในตอนนั้นมีสิ่งใดอยู่ในใจของท่านบ้าง
12.230.25
न ते पश्यामि भृङ्गारं न च्छत्रं व्यजनं न च ।
ब्रह्मदत्तां च ते मालां न पश्याम्यसुराधिप ॥ १२.२३०.२५ ॥
ท่านเจ้าแห่งอสูร ข้าไม่เห็นทั้งหม้อน้ำของท่าน ไม่เห็นฉัตรและพัด และไม่เห็นพวงมาลัยที่พระพรหมประทานให้ท่าน
12.230.26
ततः प्रहस्य स बलिर्वासवेन समीरितम् ।
निशम्य मानगम्भीरं सुरराजमथाब्रवीत् ॥ १२.२३०.२६ ॥
ครั้นแล้ว พลีหัวเราะ และเมื่อได้ฟังถ้อยคำอันภาคภูมิและหนักแน่นที่วาสวะกล่าว ก็กล่าวแก่พระราชาแห่งเทพว่า
12.230.27
अहो हि तव बालिश्यमिह देवगणाधिप ।
अयुक्तं देवराजस्य तव कष्टमिदं वचः ॥ १२.२३०.२७ ॥
ช่างเถิด เจ้าผู้เป็นใหญ่เหนือหมู่เทพ ความเป็นเด็กของท่านปรากฏที่นี่แล้ว ไม่เหมาะกับพระราชาแห่งเทพ คำพูดของท่านนี้เป็นความลำบากใจ
12.230.28
न त्वं पश्यसि भृङ्गारं न च्छन्नं व्यजनं न च ।
ब्रह्मदत्तां च मे मालां न त्वं द्रक्ष्यसि वासव ॥ १२.२३०.२८ ॥
วาสวะ ท่านไม่เห็นทั้งหม้อน้ำ ไม่เห็นพัดที่ซ่อนอยู่ และท่านจะไม่ได้เห็นพวงมาลัยที่พระพรหมประทานให้แก่ข้า
12.230.29
गुहायां निहितानि त्वं मम रत्नानि पृच्छसि ।
यदा मे भविता कालस्तदा त्वं तानि द्रक्ष्यसि ॥ १२.२३०.२९ ॥
ท่านถามถึงอัญมณีของข้าที่วางไว้ในถ้ำ เมื่อเวลาของข้ามาถึง ท่านจึงจะได้เห็นอัญมณีเหล่านั้น
12.230.30
न जानीषे भवान्सिद्धिं शुभाङ्गस्वरूपरूपिणीम् ।
कालेन भविता सर्वो नात्र गच्छति वासव ॥ १२.२३०.३० ॥
ท่านไม่รู้จักความสำเร็จนั้น ซึ่งมีรูปเป็นอวัยวะอันเป็นมงคล วาสวะ ทุกสิ่งย่อมเกิดขึ้นตามกาลเวลา ที่นี่ไม่มีสิ่งใดสูญเปล่า
12.230.31
न त्वेतदनुरूपं ते यशसो वा कुलस्य च ।
समृद्धार्थोऽसमृद्धार्थं यन्मां कत्थितुमिच्छसि ॥ १२.२३०.३१ ॥
ถ้อยคำนี้ไม่เหมาะกับเกียรติยศของท่าน หรือกับตระกูลของท่านเลย ท่านผู้มีจุดหมายสมบูรณ์แล้ว กลับปรารถนาจะอวดตนต่อหน้าข้าผู้มีจุดหมายยังไม่สมบูรณ์
12.230.32
न हि दुःखेषु शोचन्ते न प्रहृष्यन्ति चर्द्धिषु ।
कृतप्रज्ञाः ज्ञानतृप्ताः क्षान्ताः सन्तो मनीषिणः ॥ १२.२३०.३२ ॥
ผู้ที่ไม่โศกเศร้าในยามทุกข์ และไม่ดีใจในยามรุ่งเรือง คือเหล่าปราชญ์ผู้มีปัญญาอันบ่มเพาะแล้ว อิ่มใจด้วยความรู้ อดทน เป็นผู้ดี และเป็นผู้มีความคิดลึกซึ้ง
12.230.33
त्वं तु प्राकृतया बुद्ध्या पुरंदर विकत्थसे ।
यदाऽहमिव भावी स्यास्तदा नैवं वदिष्यसि ॥ १२.२३०.३३ ॥
ท่านปุรันทระ ท่านกลับอวดตนด้วยปัญญาธรรมดา เมื่อใดท่านได้เป็นเช่นข้า เมื่อนั้นท่านจะไม่พูดอย่างนี้
12.230.34
ऐश्वर्यमदमत्तो मां स त्वं किंचिन्न बुद्ध्यसे ।
राज्याद्विनिपतानेन सोहं न त्वपराजितः ॥ १२.२३०.३४ ॥
ท่านเมาด้วยความหยิ่งแห่งอำนาจ จึงไม่เข้าใจข้าเลยแม้เพียงเล็กน้อย แม้ข้าจะตกจากราชอาณาจักรนี้ ข้าก็ไม่ได้พ่ายแพ้