ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.233
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.233.1
व्यसनेषु निमग्नस्य किं श्रेयस्तद्ब्रवीहि मे ।
भूय एव महाबाहो स्थित्यर्थं तं ब्रवीहि मे ॥ १२.२३३.१ ॥
ବିପଦରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକ ପାଇଁ କ'ଣ ଶ୍ରେୟସ୍କର? ହେ ମହାବାହୁ, ତାହା ମୋତେ ପୁଣି କୁହନ୍ତୁ; ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ସେହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.233.2
अत्रैवोदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शतक्रतोश्च संवादं नमुचेश्च युधिष्ठिर ॥ १२.२३३.२ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ନମୁଚିଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.233.3
श्रिया विहीनमासीनमक्षोभ्यमिव सागरम् ।
भवाभवज्ञं भूतानामित्युवाच पुरंदरः ॥ १२.२३३.३ ॥
ଶ୍ରୀହୀନ ବସିଥିବା, ସମୁଦ୍ର ପରି ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏହିପରି କହିଲେ।
12.233.4
बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विपतां वशमागतः ।
श्रिया विहीनो नमुचे शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३३.४ ॥
ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଶରେ ଆସିଥିବା, ଶ୍ରୀହୀନ ହେ ନମୁଚି, ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ; ଅହୋ, ତୁମେ ଶୋକ କରୁନାହଁ।
12.233.5
अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपशुष्यति ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति शोके नास्ति सहायता।
तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२३३.५ ॥
ଶୋକରେ ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ୟ ତାହା ମିଳେ ନାହିଁ, ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଶୁଖି ଯାଏ; ଶୋକରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଶୋକରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ। ଅତଏବ ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏ ସବୁ ନଶ୍ୱର।
12.233.6
संतापाद्धश्यते रूपं संतापाद्धश्यते श्रियः ।
संतापाद्धश्यते चायुर्धर्मश्चैव सुरेश्वर ॥ १२.२३३.६ ॥
ସନ୍ତାପରେ ରୂପ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ସନ୍ତାପରେ ଶ୍ରୀ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ସନ୍ତାପରେ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
12.233.7
विनीय खलु तद्दुःखमागतं वै मनस्सुखम् ।
ध्यातव्यं मनसा हृद्यं कल्याणं संविजानता ॥ १२.२३३.७ ॥
ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ମନକୁ ସୁଖ ଓ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ କଲ୍ୟାଣକୁ, ଯିଏ ତାହା ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ ସେ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
12.233.8
यथायथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः ।
तथैवास्य प्रसिध्यन्ति सर्वार्था नात्र संशयः ॥ १२.२३३.८ ॥
ମଣିଷ ଯେତେ ଯେତେ ନିଜ ମନକୁ କଲ୍ୟାଣରେ ଲଗାଏ, ସେତେ ସେତେ ତାହାର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.233.9
एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता ।
गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता।
तेनानुयुक्तः प्रवणादिवोदकं ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा भवामि ॥ १२.२३३.९ ॥
ଶାସକ ଜଣେ ହିଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶାସକ ନାହିଁ। ଗର୍ଭରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଶାସକ ଶାସନ କରେ। ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଢାଲରୁ ଜଳ ବହିବା ପରି, ମୋତେ ଯେପରି ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ମୁଁ ସେପରି ହୁଏ।
12.233.10
भावाभावावजिनानन्गरीयो ।
जानामि श्रेयो न तु तत्करोमि।
आशासु हर्म्यासु हृदासु कुर्वन् ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा वहामि ॥ १२.२३३.१० ॥
ଥିବା ଏବଂ ନଥିବା — ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗ ଅପେକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଭାରୀ। ଶ୍ରେୟ କଣ ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତାହା କରେ ନାହିଁ। ଦିଗରେ, ପ୍ରାସାଦରେ, ହ୍ରଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୋତେ ଯେପରି ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ମୁଁ ସେପରି ଚାଲେ।
12.233.11
यथायथाऽस्म प्राप्तव्यं प्राप्नोत्येव तथातथा ।
भवितव्यं यथा यच्च भवत्येव तथातथा ॥ १२.२३३.११ ॥
ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ ହେବା ଉଚିତ୍, ସେହି ପ୍ରକାରେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯାହା ହେବାର ତାହା ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ ହେବାର, ସେହି ପ୍ରକାରେ ହିଁ ହୁଏ।
12.233.12
यत्रयत्रैव संयुक्तो धात्रा गर्भे पुनः पुनः ।
तत्रतत्रैव वसति न यत्र स्वयमिच्छति ॥ १२.२३३.१२ ॥
ଧାତା ଗର୍ଭରେ ବାରମ୍ବାର ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯୋଡ଼ିଲେ, ସେଠାରେ ହିଁ ସେ ବାସ କରେ; ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠାରେ ନୁହେଁ।
12.233.13
भावो योऽयमनुप्राप्तो भवितव्यमिदं मम ।
इति यस्य सदा भावो न स शोचेत्कदाचन ॥ १२.२३३.१३ ॥
ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୋର ଭବିତବ୍ୟ ଥିଲା, ଏହିପରି ଭାବ ଯାହାର ସଦା ରହେ, ସେ କେବେ ହେଲେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
12.233.14
पर्यायैर्हन्यमानानामभिषङ्गो न विद्यते ।
दुःखमेतत्तु यद्द्वेष्टा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ १२.२३३.१४ ॥
ପାଳିକ୍ରମେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକଙ୍କଠାରେ ଆସକ୍ତି ନଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଏହି ଯେ, ମୋତେ ଘୃଣା କରୁଥିବା କେହି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ହିଁ କର୍ତ୍ତା, ଏହା ମଣିଷ ଭାବେ।
12.233.15
ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च ।
त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च।
का नापदो नोपनमन्ति लोके ।
परावरज्ञास्तु न संभ्रमन्ति ॥ १२.२३३.१५ ॥
ଋଷି, ଦେବତା, ମହାସୁର, ତ୍ରିବିଦ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବନର ମୁନିମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ କେଉଁ ବିପଦ ଆସେ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ପରାବରଜ୍ଞମାନେ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.233.16
न पण्डितः क्रुद्ध्यति नाभिषज्यते ।
न चापि संसीदति न प्रहृष्यति।
न चार्थकृच्छ्रव्यसनेषु शोचते ।
स्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः ॥ १२.२३३.१६ ॥
ପଣ୍ଡିତ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ହର୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଧନକଷ୍ଟର ବିପଦରେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସ୍ୱଭାବରୁ ହିମାଳୟ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
12.233.17
यमर्थसिद्धिः परमा न हर्षये ।
त्तथैव काले व्यसनं न मोहयेत्।
सुखं च दुःखं च तथैव मध्यमं ।
निषेवते यः स धुरधरो नरः ॥ १२.२३३.१७ ॥
ପରମ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଯାହାକୁ ହର୍ଷିତ କରେ ନାହିଁ, ଓ ସମୟରେ ଆସିଥିବା ବିପଦ ଯାହାକୁ ମୋହିତ କରେ ନାହିଁ; ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିଏ ସମଭାବରେ ସେବେ, ସେ ଧୁରନ୍ଧର ମନୁଷ୍ୟ।
12.233.18
यांयामवस्थां पुरुषोऽधिगच्छे ।
त्तस्यां रमेतापरितप्यमानः।
एवं प्रवृद्धं प्रणुदन्मनोजं ।
संतापनीलं सकलं शरीरात् ॥ १२.२३३.१८ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ସନ୍ତାପିତ ନହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମନରୁ ଜାତ, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା, ସନ୍ତାପରେ କଳା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ କାମନାକୁ ଶରୀରରୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।
12.233.19
न तत्सदः सत्परिषत्सभा च ।
सा प्राप्य यां न कुरुते सदा भयम्।
धर्मतत्त्वमवगाह्य बुद्धिमा ।
न्योऽभ्युपैति स धुरंधरः पुमान् ॥ १२.२३३.१९ ॥
ସେ ଆସନ ଭଲ ସଦ ନୁହେଁ, ସଭାମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହାକୁ ପାଇ କେବେ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଗଭୀରଭାବେ ବୁଝି ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେଥିକୁ ଯାଏ, ସେ ହିଁ ଧୁରନ୍ଧର ପୁରୁଷ।
12.233.20
प्राज्ञस्य कर्माणि दुरन्वयानि ।
न वै प्राज्ञो मुह्यति मोहकाले।
स्थानाच्च्युतश्चेन्न मुमोह गौतम ।
स्तावत्कृच्छ्रामापदं प्राप्य वृद्धः ॥ १२.२३३.२० ॥
ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କର୍ମ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ। ମୋହ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ଗୌତମ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେ ମୋହିତ ନ ହୁଏ, ତେବେ କଠିନ ବିପଦ ପାଇ ବୃଦ୍ଧ ହିଁ ମୋହିତ ହୁଏ।
12.233.21
न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण च ।
न शीलेन न वृत्तेन तथा नैवार्थसंपदा।
अलभ्यं लभते मर्त्यस्तत्र का परिदेवना ॥ १२.२३३.२१ ॥
ମନ୍ତ୍ର, ବଳ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ପୌରୁଷ, ଶୀଳ, ଆଚାର କିମ୍ବା ଧନସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ୟ ତାହା ମର୍ତ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ। ତେବେ ସେଠାରେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
12.233.22
यदेवमभिजातस्य धातारो विदधुः पुरा ।
तदेवानुभविष्यामि किं मे मृत्युः करिष्यति ॥ १२.२३३.२२ ॥
ଜନ୍ମିତ ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ବିଧାତାମାନେ ଏପରି ଯାହା ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ହିଁ ଭୋଗିବି। ମୃତ୍ୟୁ ମୋର କ'ଣ କରିବ?
12.233.23
लब्धव्यान्येव लभते गन्तव्यान्येव गच्छति ।
प्राप्तव्यान्येव चाप्नोति दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२३३.२३ ॥
ଯାହା ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ, ତାହାକୁ ହିଁ ସେ ପାଏ; ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବାର, ସେଠାକୁ ହିଁ ଯାଏ। ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର, ତାହାକୁ ହିଁ ପାଏ—ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟ।
12.233.24
एतद्विदित्वा कार्त्स्न्येन यो न मुह्यति मानवः ।
कुशली सर्वदुःखेषु स वै सर्वधनी नरः ॥ १२.२३३.२४ ॥
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣି ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କୁଶଳୀ ରହେ; ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସର୍ବଧନର ଅଧିକାରୀ।