มหาภารตะ · อัธยายะ 12.233
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.233.1
व्यसनेषु निमग्नस्य किं श्रेयस्तद्ब्रवीहि मे ।
भूय एव महाबाहो स्थित्यर्थं तं ब्रवीहि मे ॥ १२.२३३.१ ॥
ผู้ที่จมอยู่ในความทุกข์ยากจะพึงทำสิ่งใดเพื่อความดี ขอพระองค์โปรดกล่าวแก่ข้าพเจ้าอีกครั้ง โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง ขอโปรดกล่าวเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเพื่อให้จิตตั้งมั่น
12.233.2
अत्रैवोदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शतक्रतोश्च संवादं नमुचेश्च युधिष्ठिर ॥ १२.२३३.२ ॥
ที่นี่เอง ผู้คนย่อมเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างพระศตกรตุ (พระอินทร์) กับนมุจิ โอ้ยุธิษฐิระ
12.233.3
श्रिया विहीनमासीनमक्षोभ्यमिव सागरम् ।
भवाभवज्ञं भूतानामित्युवाच पुरंदरः ॥ १२.२३३.३ ॥
เมื่อพระอินทร์ผู้เป็นปุรันทระได้เห็นนมุจิผู้นั่งอยู่โดยปราศจากโชคลาภ มั่นคงดังมหาสมุทรที่ไม่หวั่นไหว และรู้การเกิดและการดับของสรรพสัตว์ ได้ตรัสว่า
12.233.4
बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विपतां वशमागतः ।
श्रिया विहीनो नमुचे शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३३.४ ॥
โอ้นมุจิ ท่านถูกบ่วงผูกมัด ตกจากที่ตั้ง ตกอยู่ใต้อำนาจของศัตรู ปราศจากโชคลาภ ท่านกำลังโศกเศร้า แต่โอ้ ท่านกลับไม่โศกเศร้าเลย
12.233.5
अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपशुष्यति ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति शोके नास्ति सहायता।
तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२३३.५ ॥
สิ่งที่ไม่อาจได้มาก็ไม่ได้มาด้วยความโศก และร่างกายย่อมเหี่ยวแห้งลง ศัตรูย่อมยินดีในความโศก และในความโศกไม่มีผู้ช่วยเหลือ เพราะเหตุนั้น โอ้ศักระ ข้าพเจ้าจึงไม่โศกเศร้า เพราะสิ่งทั้งปวงนี้ล้วนมีที่สุด
12.233.6
संतापाद्धश्यते रूपं संतापाद्धश्यते श्रियः ।
संतापाद्धश्यते चायुर्धर्मश्चैव सुरेश्वर ॥ १२.२३३.६ ॥
เพราะความเร่าร้อนใจ รูปงามย่อมเสื่อมโทรม เพราะความเร่าร้อนใจ โชคลาภย่อมเสื่อมถอย เพราะความเร่าร้อนใจ อายุย่อมลดน้อยลง และ โอ้เจ้าแห่งเทวดา แม้ธรรมก็ย่อมเสื่อมลงเช่นกัน
12.233.7
विनीय खलु तद्दुःखमागतं वै मनस्सुखम् ।
ध्यातव्यं मनसा हृद्यं कल्याणं संविजानता ॥ १२.२३३.७ ॥
เมื่อขจัดความทุกข์ที่เกิดขึ้นแก่ตนได้แล้ว พึงน้อมใจคิดถึงสิ่งดีงามที่นำความสุขมาสู่ใจและเป็นที่ชื่นใจ ดังผู้รู้ความจริงพึงทำ
12.233.8
यथायथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः ।
तथैवास्य प्रसिध्यन्ति सर्वार्था नात्र संशयः ॥ १२.२३३.८ ॥
บุรุษน้อมจิตไปสู่ความดีมากเพียงใด ประโยชน์ทั้งปวงของเขาก็สำเร็จได้มากเพียงนั้น ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
12.233.9
एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता ।
गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता।
तेनानुयुक्तः प्रवणादिवोदकं ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा भवामि ॥ १२.२३३.९ ॥
ผู้ปกครองมีเพียงหนึ่งเดียว ไม่มีผู้ปกครององค์ที่สองเลย ผู้ปกครองนั้นย่อมควบคุมบุรุษผู้นอนอยู่ในครรภ์ ข้าพเจ้าถูกเขาชักนำไป ดังน้ำที่ไหลลงจากที่สูง ข้าพเจ้าจึงเป็นไปตามที่ถูกกำหนดไว้
12.233.10
भावाभावावजिनानन्गरीयो ।
जानामि श्रेयो न तु तत्करोमि।
आशासु हर्म्यासु हृदासु कुर्वन् ।
यथा नियुक्तोऽस्मि तथा वहामि ॥ १२.२३३.१० ॥
ความมีและความไม่มี ซึ่งหนักยิ่งกว่าอวัยวะสำหรับผู้ไม่ฝึกตน ข้าพเจ้ารู้ว่าอะไรดีกว่า แต่ก็ไม่ได้ทำสิ่งนั้น ข้าพเจ้าทำงานอยู่ในทิศทั้งหลาย ในปราสาท ในทะเลสาบ และดำเนินไปตามที่ถูกกำหนดไว้
12.233.11
यथायथाऽस्म प्राप्तव्यं प्राप्नोत्येव तथातथा ।
भवितव्यं यथा यच्च भवत्येव तथातथा ॥ १२.२३३.११ ॥
สิ่งใดที่พึงได้มา ย่อมได้มาตามที่ควรได้มาอย่างนั้นเอง และสิ่งใดที่จะต้องเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้นตามที่ควรเกิดขึ้นอย่างนั้นเอง
12.233.12
यत्रयत्रैव संयुक्तो धात्रा गर्भे पुनः पुनः ।
तत्रतत्रैव वसति न यत्र स्वयमिच्छति ॥ १२.२३३.१२ ॥
ผู้สร้างได้ผูกมัดเขาไว้ในครรภ์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ณ ที่ใดที่หนึ่ง เขาย่อมอาศัยอยู่ ณ ที่นั้น ไม่ใช่ที่ที่เขาปรารถนาด้วยตนเอง
12.233.13
भावो योऽयमनुप्राप्तो भवितव्यमिदं मम ।
इति यस्य सदा भावो न स शोचेत्कदाचन ॥ १२.२३३.१३ ॥
ภาวะนี้ที่เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า นั่นคือสิ่งที่ต้องเป็นแก่ข้าพเจ้า ผู้ที่มีความคิดเช่นนี้เสมอ จะไม่โศกเศร้าเลยสักครั้ง
12.233.14
पर्यायैर्हन्यमानानामभिषङ्गो न विद्यते ।
दुःखमेतत्तु यद्द्वेष्टा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ १२.२३३.१४ ॥
ในหมู่ผู้ที่ถูกตีกระทบสลับกันไป ย่อมไม่มีความยึดติด แต่ทุกข์นั้นคือ การที่คนเห็นว่ามีผู้เกลียดชังตน และคิดว่าตนเองเป็นผู้กระทำ
12.233.15
ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च ।
त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च।
का नापदो नोपनमन्ति लोके ।
परावरज्ञास्तु न संभ्रमन्ति ॥ १२.२३३.१५ ॥
ความทุกข์ยากใดบ้างที่ไม่มาถึงในโลกนี้ แม้แก่ฤๅษี เทวดา อสูรผู้ยิ่งใหญ่ ผู้เฒ่าผู้รู้พระเวททั้งสาม และพระมุนีในป่า แต่ผู้รู้ทั้งเบื้องสูงและเบื้องต่ำย่อมไม่หวั่นไหว
12.233.16
न पण्डितः क्रुद्ध्यति नाभिषज्यते ।
न चापि संसीदति न प्रहृष्यति।
न चार्थकृच्छ्रव्यसनेषु शोचते ।
स्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः ॥ १२.२३३.१६ ॥
ผู้มีปัญญาไม่โกรธ ไม่ยึดติด ไม่จมลง ไม่ยินดี และไม่โศกเศร้าในความทุกข์ยากเพราะความลำบากในการแสวงหาทรัพย์ เขาตั้งมั่นโดยธรรมชาติ ดังหิมาลัยที่ไม่หวั่นไหว
12.233.17
यमर्थसिद्धिः परमा न हर्षये ।
त्तथैव काले व्यसनं न मोहयेत्।
सुखं च दुःखं च तथैव मध्यमं ।
निषेवते यः स धुरधरो नरः ॥ १२.२३३.१७ ॥
ผู้ที่ความสำเร็จอันสูงสุดไม่ทำให้เขาเริงร่า และความทุกข์ยากที่มาถึงในเวลาอันควรก็ไม่ทำให้เขาหลงใหล ผู้ที่ดำรงอยู่อย่างเสมอภาคในสุข ทุกข์ และภาวะกลาง ๆ นั้น คือผู้ที่แบกแอกได้ ผู้เป็นนรผู้แบกภาระ
12.233.18
यांयामवस्थां पुरुषोऽधिगच्छे ।
त्तस्यां रमेतापरितप्यमानः।
एवं प्रवृद्धं प्रणुदन्मनोजं ।
संतापनीलं सकलं शरीरात् ॥ १२.२३३.१८ ॥
ภาวะใดก็ตามที่บุรุษพึงบรรลุ พึงยินดีในภาวะนั้นโดยไม่เร่าร้อน เช่นนี้แล เขาพึงขับไล่ความปรารถนาที่เกิดแต่ใจ ซึ่งเติบโตขึ้นและมืดมัวด้วยความเร่าร้อน ออกไปจากกายทั้งสิ้น
12.233.19
न तत्सदः सत्परिषत्सभा च ।
सा प्राप्य यां न कुरुते सदा भयम्।
धर्मतत्त्वमवगाह्य बुद्धिमा ।
न्योऽभ्युपैति स धुरंधरः पुमान् ॥ १२.२३३.१९ ॥
นั่นมิใช่ที่นั่ง มิใช่สภาอันดี หรือหอประชุมที่ เมื่อไปถึงแล้ว ความกลัวย่อมไม่เกิดขึ้นเลย บุรุษผู้มีปัญญาซึ่งหยั่งลงสู่แก่นแท้แห่งธรรม แล้วเข้าไปสู่สถานที่นั้น คือผู้แบกภาระได้
12.233.20
प्राज्ञस्य कर्माणि दुरन्वयानि ।
न वै प्राज्ञो मुह्यति मोहकाले।
स्थानाच्च्युतश्चेन्न मुमोह गौतम ।
स्तावत्कृच्छ्रामापदं प्राप्य वृद्धः ॥ १२.२३३.२० ॥
การกระทำของผู้มีปัญญาเป็นสิ่งที่ยากจะหยั่งรู้ ผู้มีปัญญาย่อมไม่หลงแม้ในเวลาที่เกิดความหลง โอ้โคตมะ หากผู้มีปัญญาแม้ตกจากที่ตั้ง ก็ไม่หลง นั่นแหละ ผู้เฒ่าที่ประสบความทุกข์ยากอันแสนสาหัส ย่อมหลงได้
12.233.21
न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण च ।
न शीलेन न वृत्तेन तथा नैवार्थसंपदा।
अलभ्यं लभते मर्त्यस्तत्र का परिदेवना ॥ १२.२३३.२१ ॥
ไม่ว่าด้วยพลังของมนตร์ กำลัง ความกล้าหาญ ปัญญา หรือความพยายามของบุรุษ ไม่ว่าด้วยความประพฤติดีงาม การปฏิบัติ หรือด้วยความมั่งคั่งแห่งทรัพย์สิน มนุษย์ย่อมไม่อาจได้สิ่งที่ไม่อาจได้มา ดังนั้นจะคร่ำครวญไปเพื่อประโยชน์อันใดเล่า
12.233.22
यदेवमभिजातस्य धातारो विदधुः पुरा ।
तदेवानुभविष्यामि किं मे मृत्युः करिष्यति ॥ १२.२३३.२२ ॥
สิ่งที่พระผู้สร้างได้กำหนดไว้แต่เดิมสำหรับผู้ที่เกิดมาเช่นนี้ สิ่งนั้นเองข้าพเจ้าจะได้รับ ความตายจะกระทำอะไรแก่ข้าพเจ้าได้เล่า
12.233.23
लब्धव्यान्येव लभते गन्तव्यान्येव गच्छति ।
प्राप्तव्यान्येव चाप्नोति दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२३३.२३ ॥
ผู้ใดย่อมได้เพียงสิ่งที่พึงได้ ย่อมไปเพียงที่ที่พึงไป ย่อมบรรลุเพียงสิ่งที่พึงบรรลุ ทั้งความทุกข์และความสุข
12.233.24
एतद्विदित्वा कार्त्स्न्येन यो न मुह्यति मानवः ।
कुशली सर्वदुःखेषु स वै सर्वधनी नरः ॥ १२.२३३.२४ ॥
ผู้ใดรู้เรื่องนี้โดยครบถ้วนแล้วไม่หลงใหล ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ชำนาญในความทุกข์ทั้งปวง ผู้นั้นแลคือผู้ที่มั่งคั่งด้วยทรัพย์ทั้งสิ้น