Mahābhārata · Adhyāya 12.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.234.1
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि ।
बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽथवा पुनः ॥ १२.२३४.१ ॥
Oh protector de la tierra, ¿qué es lo mejor para un hombre hundido en la desgracia y la angustia: en la pérdida de sus parientes o en la pérdida de su reino?
12.234.2
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३४.२ ॥
Tú, toro de los bharatas, eres en verdad nuestro máximo maestro en este mundo. Esto es lo que te pregunto; eres digno de decírmelo.
12.234.3
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियक्तस्य धनेन च ।
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप।
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते ॥ १२.२३४.३ ॥
Oh rey, para el hombre separado de hijos, esposa, placeres y riqueza, y hundido en la desgracia y la angustia, la firmeza es lo que trae el bien. El cuerpo del hombre bueno dotado de firmeza no se derrumba.
12.234.4
विशोकता सुखं धत्ते धत्ते चारोग्यमुत्तमम् ।
आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥ १२.२३४.४ ॥
La ausencia de pesar otorga la felicidad y también la salud suprema. Por la salud del cuerpo vuelve a obtener la prosperidad.
12.234.5
यश्च प्राज्ञो नरस्तात सात्विकीं वृत्तिमास्थितः ।
तस्यैश्वर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥ १२.२३४.५ ॥
Querido hijo, el hombre sabio que ha adoptado una conducta sáttvica, para él hay soberanía, firmeza y esfuerzo decidido en sus acciones.
12.234.6
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥ १२.२३४.६ ॥
Aquí mismo recuerdan esta antigua leyenda, el diálogo de Bali y Vāsava (Indra). De nuevo, oh Yudhiṣṭhira, es ese.
12.234.7
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये ।
विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥ १२.२३४.७ ॥
Cuando terminó la batalla entre dioses y asuras, con la destrucción de los daityas y dānavas, y los mundos habían sido recorridos por los pasos de Viṣṇu, y Indra, rey de los dioses, el realizador de cien sacrificios, gobernaba,
12.234.8
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते ।
समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥ १२.२३४.८ ॥
Mientras los dioses eran honrados con sacrificios, establecido el orden cuádruple de la sociedad, prosperando los tres mundos y complacido el Svayaṃbhū (Brahmā),
12.234.9
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः ।
गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥ १२.२३४.९ ॥
El señor (Indra), rodeado por los Rudras, los Vasus, los Ādityas, ambos Aśvins, los sabios, los Gandharvas, los señores de las serpientes, los Siddhas y otros,
12.234.10
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् ।
आरुह्यैरावणं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥ १२.२३४.१० ॥
Montando a Airāvata, el señor de los elefantes de cuatro colmillos, bien domado y adornado de esplendor, Śakra (Indra) recorrió los tres mundos.
12.234.11
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥ १२.२३४.११ ॥
Una vez, al borde del océano, en alguna cueva de montaña, vio a Bali, hijo de Virocana, y el portador del rayo se le acercó.
12.234.12
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् ।
सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥ १२.२३४.१२ ॥
Al ver a aquel Indra, señor de los dioses, de pie sobre la cabeza de Airāvata y rodeado por las huestes de los dioses, el señor de los daityas no se afligió ni se turbó.
12.234.13
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् ।
अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.१३ ॥
Al verlo de pie, inmutable e intrépido, Śatakratu (Indra), montado en el mejor de los elefantes, habló así a Bali.
12.234.14
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथवा वृद्धसेवया ।
तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥ १२.२३४.१४ ॥
¡Oh Daitya! No te turbas, ya sea por valor, por servir a los mayores o por estar madurado por la austeridad: esto es en todo caso muy difícil.
12.234.15
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् ।
वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२३४.१५ ॥
Sometido por los enemigos, caído de la posición suprema: ¡oh Vairocana! ¿En qué confiando no lloras por aquello que debería llorarse?
12.234.16
श्रैष्ट्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् ।
हृतस्वरत्नराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१६ ॥
Habiendo alcanzado la supremacía entre los tuyos y disfrutado los placeres más excelsos, ahora despojado de tus joyas y de tu reino: dime, ¿por qué no lloras?
12.234.17
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ।
तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥ १२.२३४.१७ ॥
Antes fuiste señor en el puesto de tus padres y abuelos; hoy, viendo ese puesto arrebatado por tus rivales, ¿por qué no lloras?
12.234.18
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः ।
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१८ ॥
Atado con los lazos de Varuṇa y golpeado por el rayo, despojado de esposa y riqueza: dime, ¿por qué no lloras?
12.234.19
नष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् ।
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥ १२.२३४.१९ ॥
Aunque tu gloria se ha perdido y tu esplendor ha caído, no lloras por esa dura condición. Cuando se destruye la soberanía de los tres mundos, ¿quién otro se atrevería a vivir?
12.234.20
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ।
श्रुत्वा दुःखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३४.२० ॥
Habiendo oído cómo lo insultaba con estas y otras palabras duras, Bali, hijo de Virocana, sin perturbarse por el dolor, habló.
12.234.21
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ।
वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥ १२.२३४.२१ ॥
Oh Śakra, mientras yo estoy tan firmemente atrapado, ¿de qué sirve tu jactancia? Oh Purandara, te veo de pie con el rayo alzado.
12.234.22
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः ।
कस्त्वदन्य इमां वाचं सुक्रूरां वक्तुमर्हति ॥ १२.२३४.२२ ॥
Antes eras impotente; de algún modo has alcanzado el poder. Aparte de ti, ¿quién más se atrevería a pronunciar palabras tan crueles?
12.234.23
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् ।
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥ १२.२३४.२३ ॥
Aquel que, aun siendo capaz, muestra compasión a un enemigo bajo su control, y muestra compasión incluso a un héroe que ha caído en sus manos, a ese hombre la gente lo conoce como un verdadero hombre.
12.234.24
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः ।
एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराजयम् ॥ १२.२३४.२४ ॥
En las batallas no hay certeza para dos que contienden: uno obtiene la victoria y el otro sufre la derrota.
12.234.25
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मयि दानवपुङ्गवे ।
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥ १२.२३४.२५ ॥
Que no haya en ti tal actitud hacia mí, toro entre los Dānavas: no pienses que has vencido por la fuerza y el valor al señor de todos los seres.
12.234.26
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र कृतं त्वया ।
यत्त्वमेवं गतो वज्रिन्यद्वाऽऽप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३४.२६ ॥
Esto no lo hicimos nosotros, Śakra, ni tampoco lo hiciste tú, Śakra. Tú, oh portador del rayo, has llegado a este estado, y también nosotros.
12.234.27
अहमासं यथाऽद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ।
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥ १२.२३४.२७ ॥
Como yo fui, así serás hoy tú; como tú eres, así seremos nosotros. No desprecies la mala acción que yo cometí.
12.234.28
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ।
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥ १२.२३४.२८ ॥
El hombre obtiene placer y dolor por turnos. Tú, Śakra, has alcanzado la condición de Śakra por turnos, no por la acción.
12.234.29
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् ।
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥ १२.२३४.२९ ॥
El tiempo, a su debido momento, me lleva, y este mismo tiempo te lleva a ti. Por eso yo no soy hoy como fui, ni tú eres como fuiste, ni nosotros somos como éramos.
12.234.30
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ।
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥ १२.२३४.३० ॥
Ni el servicio a la madre y al padre, ni la adoración de los dioses, ni ninguna otra conducta de buenas cualidades trae felicidad al hombre.
12.234.31
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ।
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥ १२.२३४.३१ ॥
Ni el saber, ni la austeridad, ni las dádivas, ni los amigos, ni los parientes pueden salvar a un hombre afligido por el tiempo.
12.234.32
नागामिनमनर्थं हि प्रतिघातशतैरपि ।
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुमृते बुद्धिबलान्नराः ॥ १२.२३४.३२ ॥
Ni con cien contramedidas los hombres pueden repeler una desgracia que se acerca, salvo por la fuerza del intelecto.
12.234.33
पर्यायैर्हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ।
इदं तु दुःखं यच्छक्र कर्ताऽहमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.३३ ॥
Para quienes son abatidos uno tras otro no hay protector. Este es el dolor, oh Indra: que pienses «yo soy el que actúa».
12.234.34
यदि कर्ता भवेत्कर्ता न क्रियेत कदाचन ।
यस्मात्तु क्रियते कर्ता तस्मात्कर्ताऽप्यनीश्वरः ॥ १२.२३४.३४ ॥
Si el agente fuese verdaderamente agente, nunca sería hecho actuar. Pero como también el agente es hecho actuar, tampoco el agente es soberano.
12.234.35
कालेन त्वाऽहमजयं कालेनाहं जितस्त्वया ।
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥ १२.२३४.३५ ॥
Por el tiempo te vencí, y por el tiempo fuiste vencido por mí. El tiempo es el destino de los que se mueven; el tiempo cuenta a las criaturas.
12.234.36
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन्नावबुद्ध्यसे ।
केचित्त्वां बहुमन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥ १२.२३४.३६ ॥
Oh Indra, balbuceando con un intelecto ordinario, no comprendes. Algunos te honran mucho, pues alcanzaste la supremacía por tus propias obras.
12.234.37
कथमस्मद्विधो नाम जानँल्लोकप्रवृत्तयः ।
कालेनाभ्याहतः शोचेन्मुह्येद्वाऽप्यथविभ्रमेत् ॥ १२.२३४.३७ ॥
¿Cómo debería alguien como nosotros, que conoce el curso de los asuntos del mundo, afligirse, ofuscarse o extraviarse cuando el tiempo lo golpea?
12.234.38
कथं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
बुद्धिर्व्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥ १२.२३४.३८ ॥
¿Cómo, para alguien como yo atrapado por el tiempo, la mente, al llegar a la calamidad, se hunde como un barco roto?
12.234.39
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ।
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गमिन्द्रशतैर्गतम् ॥ १२.२३४.३९ ॥
Yo, tú y los demás que serán señores de los dioses, oh Śakra, todos iremos por el camino recorrido por cientos de Indras.
12.234.40
त्वामप्येवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ।
काले परिणते कालः कलयिष्यति मामिव ॥ १२.२३४.४० ॥
También a ti, tan difícil de vencer y que brillas con suprema gloria, cuando llegue el momento el tiempo te atrapará como me atrapó a mí.
12.234.41
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैवतानां युगे युगे ।
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १२.२३४.४१ ॥
Miles de Indras, edad tras edad entre los dioses, han pasado por el tiempo, pues el tiempo es difícil de superar.
12.234.42
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे ।
सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १२.२३४.४२ ॥
Pero habiendo obtenido esta posición, te tienes en gran estima, como si fueras Brahmā, el dios eterno, origen de todos los seres.
12.234.43
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वाऽपि कस्यचित् ।
त्वं तु बालिशया बुद्ध्या ममेदमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.४३ ॥
Esta posición no es fija ni eterna para nadie, pero con un entendimiento infantil piensas: "Esto es mío."
12.234.44
अविश्वस्ते विश्वसिषि मन्यसे वाऽध्रुवे ध्रुवम् ।
नित्यं कालपरीतात्मा भवत्येवं सुरेश्वर ॥ १२.२३४.४४ ॥
Confías en lo que no es digno de confianza y tomas lo inestable por estable. Oh señor de los dioses, un yo rodeado por el tiempo siempre llega a ser así.
12.234.45
ममेयमिति मोहात्त्वं राजश्रियमभीप्ससि ।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता ॥ १२.२३४.४५ ॥
Por ilusión deseas el esplendor real, pensando: "Esto es mío." No se considera estable ni tuyo, ni nuestro, ni de ningún otro.
12.234.46
अतिक्रम्य बहूनन्यांस्त्वयि तावदियं गता ।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि वासव चञ्चला ॥ १२.२३४.४६ ॥
Tras haber pasado por muchos otros, ha llegado hasta ti hasta ahora. Oh Vāsava, después de quedarse contigo por un tiempo, esta voluble (partirá de nuevo).
12.234.47
गौर्निवासमिवोत्सृज्य पुनरन्यं गमिष्यति ।
सुरेशा ये ह्यतिक्रान्तास्तान्न संख्यातुमुत्सहे ॥ १२.२३४.४७ ॥
Como una vaca abandona su morada y va a otra, así volverá a ir a otro. A aquellos señores de los dioses que ya pasaron, no me atrevo a contarlos.
12.234.48
त्वत्तो बहुतराश्चान्ये भविष्यन्ति पुरंदर ।
सवृक्षौषधिगुल्मेयं ससरित्पर्वताकरा ॥ १२.२३४.४८ ॥
Oh Purandara, muchos más que tú llegarán a existir. Esta tierra, con sus árboles, hierbas y arbustos, con sus ríos, montañas y minas, (perdurará).
12.234.49
तानिदानीं न पश्यामि यैर्भुक्तेयं पुरा मही ।
पृथुरैलो मयो भीमो नरकः शम्बरस्तथा ॥ १२.२३४.४९ ॥
A aquellos que antaño disfrutaron de esta tierra no los veo ahora: Pṛthu, el hijo de Ilā, Maya, Bhīma, Naraka y asimismo Śambara.
12.234.50
अश्वग्रीवः पुलोमा च स्वर्भानुरमितप्रभः ।
प्रह्लादो नमुचिर्दक्षो विप्रचित्तिर्विरोचनः ॥ १२.२३४.५० ॥
Aśvagrīva, Puloman y Svarbhānu de esplendor sin medida; Prahrāda, Namuci, Dakṣa, Vipracitti y Virocana.
12.234.51
ह्रीनिषेवः सुहोत्रश्च भूरिहा पुष्पवान्वृषः ।
सत्येषुर्ऋषभो बाहुः कपिलाश्वो निरूपकः ॥ १२.२३४.५१ ॥
Hrīniṣeva, Suhotra, Bhūrihā, Puṣpavat, Vṛṣa, Satyeṣu, Ṛṣabha, Bāhu, Kapilāśva y Nirūpaka.
12.234.52
बाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैर्ऋतिः ।
संकोचोऽथ वरीताक्षो वराहाश्वो रुचिप्रभः ॥ १२.२३४.५२ ॥
Bāṇa, Kārtasvara, Vahni, Viśvadaṃṣṭra, Nairṛti, Saṃkoca, Varītākṣa, Varāhāśva y Ruciprabha.
12.234.53
विश्वजित्प्रतिरूपश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः ॥ १२.२३४.५३ ॥
Viśvajit, Pratirūpa, Vṛṣāṇḍa, Viṣkara, Madhu, Hiraṇyakaśipu, y asimismo el dānava Kaiṭabha.
12.234.54
दैतेया दानवाश्चैव सर्वे ते नैर्ऋतैः सह ।
एते चान्ये च बहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये ॥ १२.२३४.५४ ॥
Los Daiteyas y Dānavas, todos ellos junto con los Nairṛtas; estos y muchos otros, anteriores y aún más antiguos.
12.234.55
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम् ।
बहवः पूर्वदैत्येन्द्राः संत्यज्य पृथिवीं गताः ॥ १२.२३४.५५ ॥
Los señores de los Daityas y los señores de los Dānavas, y otros de quienes hemos oído: muchos señores Daityas de antaño, habiendo abandonado la tierra, partieron.
12.234.56
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि बलवत्तरः ।
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः ॥ १२.२३४.५६ ॥
Por el tiempo fueron todos derribados, pues el tiempo es ciertamente el más poderoso. Aunque fuiste honrado con cientos de sacrificios, tú solo no eres Śatakratu.
12.234.57
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ।
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखयोधिनः ॥ १२.२३४.५७ ॥
Todos ellos estaban consagrados al dharma, todos realizaban sacrificios sattra continuos, todos recorrían el cielo y todos combatían cara a cara en la batalla.
12.234.58
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघबाहवः ।
सर्वे मायाशतधराः सर्वे ते कामरूपिणः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः ॥ १२.२३४.५८ ॥
Todos estaban dotados de cuerpos firmes, todos tenían brazos como barras de hierro; todos poseían cientos de ilusiones y podían adoptar cualquier forma a voluntad; al llegar a la batalla, nunca se oye que hayan sido derrotados.
12.234.59
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः ।
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चैव बहुश्रुताः ॥ १२.२३४.५९ ॥
Todos estaban consagrados al voto de la verdad y vagaban a su antojo; todos estaban consagrados al voto de los Vedas, y todos eran, en efecto, muy versados.
12.234.60
सर्वे संमतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे ।
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ॥ १२.२३४.६० ॥
Todos ellos, como señores, alcanzaron una soberanía sancionada; y en aquellos magnánimos nunca existió la embriaguez del poder.
12.234.61
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे विगतमत्सराः ।
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदरे ॥ १२.२३४.६१ ॥
Todos daban según lo que era debido, todos estaban libres de envidia; todos se comportaban rectamente con todos los seres.
12.234.62
सर्वे दाक्षायणीपुत्राः प्राजपत्या महाबलाः ।
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ॥ १२.२३४.६२ ॥
Todos los hijos de las hijas de Dakṣa, descendientes de Prajāpati, poderosos, resplandecientes y ardientes, fueron sin embargo retirados por el tiempo.
12.234.63
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः ।
न शक्ष्यसि तदा शक्र नियन्तुं शोकमात्मनः ॥ १२.२३४.६३ ॥
Y tú también, cuando, habiendo disfrutado esta tierra, la abandones de nuevo, entonces, oh Śakra, no podrás contener tu propio dolor.
12.234.64
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्जेमं श्रीभवं मदम् ।
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं संप्रसहिष्यसि ॥ १२.२३४.६४ ॥
Abandona el deseo de los placeres sensuales, abandona esta embriaguez nacida de la prosperidad; así, ante la pérdida de tu reino, soportarás el dolor.
12.234.65
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः ।
अतीतानागतं हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय ॥ १२.२३४.६५ ॥
En tiempo de dolor no te aflijas, y en tiempo de alegría no te alegres; dejando atrás el pasado y el futuro, vive en el presente.
12.234.66
मां चेदभ्यागतः कालः सदा युक्तमतन्द्रितः ।
क्षमस्व न चिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ॥ १२.२३४.६६ ॥
Si el tiempo se ha acercado a mí, sé siempre atento e incansable; ten paciencia. Oh Indra, no tardará mucho en llegar también a ti.
12.234.67
त्रासयन्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह ।
संयते मयि ननं त्वमात्मानं बहु मन्यसे ॥ १२.२३४.६७ ॥
Oh señor de los dioses, como para aterrorizarme, aquí me hieres con palabras. Sin duda, ante mí, que me contengo, te tienes en gran estima.
12.234.68
कालः प्रथममायान्मां पञ्चात्त्वामनुधावति ।
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मयि ॥ १२.२३४.६८ ॥
El tiempo llegó primero a mí, y después corre tras de ti. Por eso, oh señor de los dioses, rugues contra mí, ya abatido por el tiempo.
12.234.69
को हि स्थातुमलं लोके मम क्रुद्धस्य संयुगे ।
कालस्तु बलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ॥ १२.२३४.६९ ॥
¿Quién en el mundo puede mantenerse ante mí cuando me enfurezco en la batalla? Pero el tiempo es poderoso, y ha llegado; por eso, oh Vāsava, te mantienes en pie.
12.234.70
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं तूर्णं भवितुमर्हति ।
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजसः ॥ १२.२३४.७० ॥
Lo que debía suceder pronto al final de mil años ha llegado, pues todos mis miembros, oh poderoso, ya no están en buen estado.
12.234.71
अहमैन्द्राच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि ।
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययः ॥ १२.२३४.७१ ॥
Yo he caído del rango de Indra, y tú has sido establecido como Indra en el cielo. Oh maravilloso, en este mundo de los vivos, el curso del tiempo es lo que ha de venerarse.
12.234.72
किं हि कृत्वा स्वमिन्द्रोऽद्य किं वा कृत्वा वयं च्युताः ।
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ॥ १२.२३४.७२ ॥
¿Qué hizo hoy Indra para obtener su puesto, o qué hicimos nosotros para caer? El tiempo es el creador y el destructor; todo lo demás carece de causa.
12.234.73
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ ।
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ॥ १२.२३४.७३ ॥
Ruina, destrucción total, soberanía, placer y dolor, nacimiento y no-nacimiento: habiéndolos obtenido así, el sabio no debe regocijarse en exceso ni afligirse.
12.234.74
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव ।
किं कत्थसे मां किंच त्वं कालेन निरपत्रयः ॥ १२.२३४.७४ ॥
Indra, tú en verdad nos conoces, y yo te conozco a ti, oh Vāsava. ¿Por qué te jactas ante mí? Incluso tú has sido humillado por el tiempo.
12.234.75
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम ।
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १२.२३४.७५ ॥
Tú mismo sabes de antemano cuál fue entonces mi vigor varonil y el valor que mostré en las batallas; esa prueba basta.
12.234.76
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह ।
मया विनिर्जिताः पूर्वं मरुतश्च शचीपते ॥ १२.२३४.७६ ॥
Los Ādityas y los Rudras, los Sādhyas junto con los Vasus, fueron antes vencidos por mí; y los Maruts también, oh señor de Śacī.
12.234.77
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे ।
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया ॥ १२.२३४.७७ ॥
Tú sabes, oh Śakra, que en el encuentro de dioses y asuras, los dioses reunidos fueron rápidamente quebrados en batalla por mí.
12.234.78
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः ।
सशृङ्गशिखरा भग्नाः समरे मूर्ध्निं ते मया ॥ १२.२३४.७८ ॥
Las montañas también fueron arrojadas una y otra vez, con sus bosques y sus habitantes, con sus crestas y cumbres; en la batalla fueron quebradas por mí sobre tu cabeza.
12.234.79
किं नु शक्यं मया कर्तुं कालो हि दुरतिक्रमः ।
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३४.७९ ॥
¿Qué puedo hacer? El tiempo es difícil de superar. Aunque tuviera el rayo, no me atrevo a golpearte con el puño.
12.234.80
न तु विक्रमकालोऽयं क्षमाकालोऽयमागतः ।
तेन त्वां मर्षये शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वया ॥ १२.२३४.८० ॥
Este no es tiempo de valor, sino de paciencia. Por eso, oh Śakra, te soporto, aunque te soportarlo es más difícil.
12.234.81
तं मां परिणते काले परीतं कालवह्निना ।
नियतं कालपाशेन बद्धं शक्र विकत्थसे ॥ १२.२३४.८१ ॥
Cuando el tiempo madura, estoy rodeado por el fuego del tiempo y ciertamente atado por el lazo del tiempo; y, sin embargo, tú presumes, oh Śakra.
12.234.82
अयं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः ।
बद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनया यथा ॥ १२.२३४.८२ ॥
Este es aquel hombre, de tez oscura, insuperable para el mundo; me ha atado el feroz y permanece, como se ata a una bestia con una soga.
12.234.83
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ ।
वधो बन्धप्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ॥ १२.२३४.८३ ॥
Ganancia y pérdida, placer y dolor, deseo e ira, ser y no ser, muerte y liberación de la ligadura: todo se obtiene por el tiempo.
12.234.84
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः ।
सोयं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ॥ १२.२३४.८४ ॥
Yo no soy el hacedor, ni tú eres el hacedor; el que siempre es el señor es el hacedor. Este tiempo me madura, como el fruto que llega al árbol.
12.234.85
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते ।
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ॥ १२.२३४.८५ ॥
Cualesquiera acciones que realiza una persona, por ellas se une en su momento a los placeres; y, al realizar de nuevo esas mismas acciones, en su momento se une a los sufrimientos.
12.234.86
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति ।
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहायता ॥ १२.२३४.८६ ॥
Quien conoce el tiempo, aunque sea tocado por el tiempo, no merece lamentarse. Por eso, oh Śakra, no me lamento; en el dolor no hay ayuda.
12.234.87
यदा हि शोचतः शोको व्यसनं नाषकर्षति ।
सामर्थ्यं शोचतो नास्तीत्यतोऽहं नाद्य शोचिमि ॥ १२.२३४.८७ ॥
Cuando el dolor de quien se lamenta no aparta la desgracia, y quien se lamenta no tiene poder, por eso hoy no me lamento.
12.234.88
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः ।
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.८८ ॥
Así interpelado, el bienaventurado de mil ojos Pākaśāsana, Indra de los cien sacrificios, contuvo su ira y habló así.
12.234.89
सवज्रमुद्यतं बाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् ।
कस्येह न व्यथेद्बुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ॥ १२.२३४.८९ ॥
Al ver el brazo alzado con el rayo y los lazos de Varuṇa, ¿de quién no se turbaría aquí la mente, incluso cuando la Muerte misma desea matar?
12.234.90
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
व्रुवन्न व्यथसेऽद्य त्वं धैर्यात्सत्यपराक्रम ॥ १२.२३४.९० ॥
Tu mente inmóvil, que ve la verdad, no se turba. Oh tú de verdadero valor, aun hablando hoy, no te conmueves por la firmeza.
12.234.91
को हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् ।
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा संप्रस्थितं जगत् ॥ १२.२३४.९१ ॥
Al ver que el mundo se dispone a partir, ¿qué ser encarnado se atrevería a confiar en las riquezas o en este cuerpo?
12.234.92
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् ।
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ॥ १२.२३४.९२ ॥
Yo también sé que este mundo es impermanente de esta manera, colocado en el terrible, secreto, siempre móvil e imperecedero fuego del tiempo.
12.234.93
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् ।
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ॥ १२.२३४.९३ ॥
Aquí no hay escape para nadie tocado por el tiempo, ni para los seres sutiles ni para los grandes que están madurando.
12.234.94
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा ।
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १२.२३४.९४ ॥
Aunque impotente pero vigilante, quien ha llegado a la destrucción del tiempo incesante, que siempre madura a los seres, no se libera.
12.234.95
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु ।
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ॥ १२.२३४.९५ ॥
El tiempo permanece vigilante, despierto entre los seres encarnados descuidados; nadie ha visto nunca a quien escapara de él, aun con esfuerzo.
12.234.96
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः ।
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२३४.९६ ॥
Esta es la ley antigua y eterna: el tiempo es igual para todos los seres vivos; no puede evitarse, y no hay forma de transgredirlo.
12.234.97
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठा लवान्कलाः ।
संपीडयति यः कालो वृद्धिं वार्धुपिको यथा ॥ १२.२३४.९७ ॥
El tiempo, que oprime días y noches, meses, instantes, kāṣṭhās, lavas y kalās, es como un prestamista que va aumentando sus intereses.
12.234.98
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्ताऽस्मीति वादिनम् ।
कालो हरति संप्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् ॥ १२.२३४.९८ ॥
El tiempo, cuando llega, arrebata al que dice: 'Hoy haré esto, mañana seré el que lo hace', como la fuerza de un río arrastra a un árbol.
12.234.99
इदानीं तावदेवासौ मया दृष्टः कथं मृतः ।
इति कालेन ह्रियतां प्रलापः श्रूयते नृणाम् ॥ १२.२३४.९९ ॥
'Hace un momento lo vi, ¿cómo ha muerto?' Tal lamento se oye entre los hombres; que el tiempo se lo lleve.
12.234.100
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च ।
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते ॥ १२.२३४.१०० ॥
Las riquezas perecen, y asimismo los placeres, la posición y el poder; y la vida del mundo de los vivos es llevada cuando llega el tiempo.
12.234.101
उच्छ्राया विनिपातान्ता भावोऽभावः स एव च ।
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसायो हि दुष्करः ॥ १२.२३४.१०१ ॥
El fin de la elevación es la caída; el ser y el no ser son lo mismo. Todo es impermanente e inestable, y llevar a cabo un propósito es en verdad difícil.
12.234.102
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
अहमासं पुरा चेति मनसाऽपि न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०२ ॥
Tu intelecto, que ve la verdad y es inquebrantable, no se turba; ni siquiera con la mente se concibe el pensamiento 'yo existía antes'.
12.234.103
कालेनाक्रम्य लोकेऽस्मिन्पच्यमाने बलीयसा ।
अज्येष्ठमकनिष्ठं च क्षिप्यमाणो न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०३ ॥
Atrapado por el Tiempo en este mundo, cocido por el más poderoso, arrojado sin distinción entre mayor y menor, el ser no lo percibe.
12.234.104
ईर्ष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च ।
स्पृहामोहाभिमानेषु लोकः सक्तो विमुह्यति ॥ १२.२३४.१०४ ॥
El mundo, apegado a la envidia, el orgullo y la codicia, al deseo, la ira y el miedo, y al anhelo, la ilusión y la vanidad, se ofusca.
12.234.105
भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वाञ्ज्ञानतपोन्वितः ।
कालं पश्यति सुव्यक्तं पाणावामलकं यथा ॥ १२.२३४.१०५ ॥
Tú, en efecto, eres sabio, conocedor de la verdad del ser, dotado de conocimiento y austeridad; ves el Tiempo tan claramente como un fruto de āmalaka en la palma de la mano.
12.234.106
कालचारित्रतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।
वैरोचते कृतार्थोऽसि स्पृहणीयो विजानताम् ॥ १२.२३४.१०६ ॥
Conocedor de la verdad del curso del tiempo, versado en todas las escrituras, resplandeces; has cumplido tu fin y eres digno de envidia para los sabios.
12.234.107
सर्वलोको ह्ययं मन्ये बुद्ध्या परिगतस्त्वया ।
विहरन्सर्वतोमुक्तो न क्वचिच्च विषीदसि ॥ १२.२३४.१०७ ॥
Creo que has abarcado este mundo entero con tu intelecto; moviéndote libre por todos lados, nunca te desesperas en ningún lugar.
12.234.108
रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ।
निष्प्रीतिं नष्टसंतापमात्मानं त्वमुपाससे ॥ १२.२३४.१०८ ॥
La pasión y la oscuridad no te tocan, pues has dominado los sentidos; veneras al ser libre de apego y de aflicción.
12.234.109
सुहृदं सर्वभूतानां निर्वैरं शान्तमानसम् ।
दृष्ट्वा त्वां मम संजाता त्वय्यनुक्रोशिनी मतिः ॥ १२.२३४.१०९ ॥
Al verte, amigo de todos los seres, libre de enemistad, de mente serena, en mí ha surgido compasión hacia ti.
12.234.110
नाहमेतादृशं बुद्धं हन्तुमिच्छामि बन्धनैः ।
आनृशंस्यं परो धर्मो ह्यनुक्रोशश्च मे त्वयि ॥ १२.२३४.११० ॥
No deseo matar con ataduras a un sabio como tú. La no crueldad es el dharma supremo, y siento compasión por ti.
12.234.111
मोक्ष्यन्ते वारुणाः पाशास्तवेमे कालपर्ययात् ।
प्रजानामुपचारेण स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३४.१११ ॥
Estos lazos de Varuṇa que te atan se soltarán con el paso del tiempo. Que tengas bienestar por servir a los pueblos, oh gran asura.
12.234.112
यदा श्वश्रूं स्नुषा वृद्धां परिचारेण योक्ष्यते ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्प्रेषयिष्यति कर्मसु ॥ १२.२३४.११२ ॥
Cuando la nuera haga servir a su anciana suegra, y el hijo, por ofuscación, envíe a su padre a sus tareas.
12.234.113
ब्राह्मणैः कारयिष्यन्ति वृषलाः पादधावनम् ।
शूद्राश्च ब्राह्मणीं भार्यामुपयास्यन्ति निर्भयाः ॥ १२.२३४.११३ ॥
Los viles harán que los brahmanes les laven los pies, y los śūdras sin temor se acercarán a mujeres brahmanas como esposas.
12.234.114
वियोनिषु विमोक्ष्यन्ति बीजानि पुरुषा यदा ।
संकरं कांस्यभाण्डैश्च बलिं चैव कुपात्रकैः ॥ १२.२३४.११४ ॥
Cuando los hombres siembren su semilla en vientres impropios, mezclen las castas y ofrezcan sacrificios con vasijas de bronce y con vasijas indignas.
12.234.115
चातुर्वर्ण्यं यदा कृत्स्नममर्यादं भविष्यति ।
एकैकस्ते तदा पाशः क्रमशः परिमोक्ष्यते ॥ १२.२३४.११५ ॥
Cuando los cuatro órdenes se vuelvan por completo sin límites, entonces tus ataduras se liberarán una a una, en orden.
12.234.116
अस्मत्तस्ते भयं नास्ति समयं प्रतिपालय ।
सुखी भव निराबाधः स्वस्थचेता निरामयः ॥ १२.२३४.११६ ॥
De nosotros no tienes nada que temer; espera el momento oportuno. Sé feliz, sin obstáculos, de ánimo sereno y libre de enfermedad.
12.234.117
तमेवमुक्त्वा भगवाञ्छतक्रतुः ।
प्रतिप्रयातो गजराजवाहनः।
विजित्य सर्वानसुरान्सुराधिपो ।
ननन्द हर्षेण बभूव चैकराट् ॥ १२.२३४.११७ ॥
Tras decirle esto, el bendito Śatakratu (Indra) se marchó de nuevo montado en el rey de los elefantes. Habiendo vencido a todos los asuras, el señor de los dioses se regocijó con alegría y llegó a ser el único soberano.
12.234.118
महर्षयस्तुष्टुवुरञ्जसा च तं ।
वृषाकर्पि सर्वचराचरेश्वरम्।
हिमापहो हव्यमुवाह चाध्वरे ।
तथाऽमृतं चार्पितमीश्वरोऽपि हि ॥ १२.२३४.११८ ॥
Los grandes sabios lo alabaron debidamente, a Vṛṣākapi, señor de todos los seres móviles e inmóviles. El que disipa el frío llevó la oblación en el sacrificio; y asimismo el Señor ofreció el néctar.
12.234.119
द्विजोत्तमैः सर्वगतैरभिष्टुतो ।
विदीप्ततेजाः शतमन्युरीश्वरः।
प्रशान्तचेता मुदितः स्वमालयं ।
त्रिविष्टपं प्राप्य मुमोद वासवः ॥ १२.२३४.११९ ॥
Alabado por los mejores de los dos nacidos, omnipresente, Śatamanyu, el señor de resplandor ardiente, de ánimo tranquilo y complacido, habiendo llegado a su morada, los tres cielos, Vāsava se regocijó.