महाभारत · अध्याय 12.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.234.1
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि ।
बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽथवा पुनः ॥ १२.२३४.१ ॥
हे महीपाला, संकटात आणि कष्टात बुडालेल्या माणसासाठी काय श्रेयस्कर आहे? बंधूंच्या नाशात की राज्याच्या नाशात?
12.234.2
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३४.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, या जगात तुम्हीच आमचे श्रेष्ठ वक्ते आहात. हेच मी तुम्हाला विचारतो; ते मला सांगण्यास तुम्ही योग्य आहात.
12.234.3
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियक्तस्य धनेन च ।
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप।
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते ॥ १२.२३४.३ ॥
हे नृपा, पुत्र-दारा, सुख आणि धन यांपासून वियुक्त होऊन संकटात आणि कष्टात बुडालेल्या माणसासाठी धैर्यच कल्याणकारी आहे. धैर्याने युक्त सज्जनाचे शरीर विशीर्ण होत नाही.
12.234.4
विशोकता सुखं धत्ते धत्ते चारोग्यमुत्तमम् ।
आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥ १२.२३४.४ ॥
शोकरहितता सुख देते आणि उत्तम आरोग्यही देते. शरीराच्या आरोग्याने तो पुन्हा श्री मिळवतो.
12.234.5
यश्च प्राज्ञो नरस्तात सात्विकीं वृत्तिमास्थितः ।
तस्यैश्वर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥ १२.२३४.५ ॥
हे तात, जो प्राज्ञ मनुष्य सात्त्विक वृत्तीचा आश्रय घेतो, त्याला ऐश्वर्य, धैर्य आणि कर्मांमध्ये दृढ प्रयत्न प्राप्त होतात.
12.234.6
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥ १२.२३४.६ ॥
येथेच लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — बली आणि वासव यांचा संवाद. हे युधिष्ठिरा, पुन्हा तेच.
12.234.7
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये ।
विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥ १२.२३४.७ ॥
देवासुर युद्ध संपल्यावर, दैत्य-दानवांचा संहार झाल्यावर, विष्णूच्या पावलांनी लोक व्यापले असताना, शंभर यज्ञ करणारा देवराज इंद्र (राज्य करीत असताना),
12.234.8
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते ।
समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥ १२.२३४.८ ॥
यज्ञांनी देवांचे पूजन होत असताना, चातुर्वर्ण्य व्यवस्थित असताना, त्रैलोक्य समृद्ध होत असताना आणि स्वयंभू (ब्रह्मदेव) प्रसन्न असताना,
12.234.9
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः ।
गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥ १२.२३४.९ ॥
रुद्र, वसू, आदित्य, दोन्ही अश्विन, ऋषी, गंधर्व, नागराज, सिद्ध आणि इतरांनी वेढलेला प्रभू (इंद्र),
12.234.10
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् ।
आरुह्यैरावणं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥ १२.२३४.१० ॥
चार दात असलेल्या, उत्तम प्रशिक्षित, गजश्रेष्ठ, वैभवाने युक्त ऐरावतावर आरूढ होऊन शक्र (इंद्र) त्रैलोक्यात फिरू लागला.
12.234.11
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥ १२.२३४.११ ॥
तो एकदा समुद्रकिनाऱ्यावर कोणत्या तरी पर्वतगुहेत विरोचनपुत्र बलीला पाहून वज्रधारी (इंद्र) त्याच्याजवळ गेला.
12.234.12
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् ।
सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥ १२.२३४.१२ ॥
ऐरावताच्या मस्तकावर उभ्या असलेल्या, देवगणांनी वेढलेल्या त्या सुरेंद्र इंद्राला पाहूनही दैत्येंद्र (बली) शोक करीत नाही आणि व्यथित होत नाही.
12.234.13
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् ।
अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.१३ ॥
त्याला निर्विकार, निर्भयपणे उभा असलेला पाहून श्रेष्ठ गजावर आरूढ झालेला शतक्रतु (इंद्र) बलीला असे म्हणाला.
12.234.14
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथवा वृद्धसेवया ।
तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥ १२.२३४.१४ ॥
हे दैत्या! शौर्यामुळे, वृद्धसेवेमुळे किंवा तपाने परिपक्व झाल्यामुळे तू व्यथित होत नाहीस — हे सर्वथा अत्यंत दुष्कर आहे.
12.234.15
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् ।
वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२३४.१५ ॥
शत्रूंच्या ताब्यात सापडलेल्या, श्रेष्ठ स्थानावरून च्युत झालेल्या हे वैरोचना! कशाच्या आधारे ज्याबद्दल शोक करायला हवा, त्याबद्दल तू शोक करत नाहीस?
12.234.16
श्रैष्ट्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् ।
हृतस्वरत्नराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१६ ॥
आपल्या जातीत श्रेष्ठत्व मिळवून, उत्तम भोग भोगून, आता रत्ने व राज्य हरण झालेला तू सांग, का शोक करत नाहीस?
12.234.17
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ।
तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥ १२.२३४.१७ ॥
पूर्वी तू आपल्या पिता-पितामहांच्या पदावर ईश्वर होतास; आज ते पद शत्रूंनी हिरावलेले पाहूनही तू का शोक करत नाहीस?
12.234.18
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः ।
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१८ ॥
वरुणाच्या पाशांनी बद्ध झालेल्या, वज्राने आहत झालेल्या, पत्नी व धन हरण झालेल्या तू सांग, का शोक करत नाहीस?
12.234.19
नष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् ।
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥ १२.२३४.१९ ॥
शोभा नष्ट होऊन, वैभवापासून भ्रष्ट होऊनही त्या कठीण स्थितीबद्दल तू शोक करीत नाहीस. त्रैलोक्याचे राज्य नष्ट झाल्यावर दुसरा कोण जगण्याचे धाडस करील?
12.234.20
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ।
श्रुत्वा दुःखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३४.२० ॥
त्याने हे आणि इतर कठोर शब्द बोलून त्याचा अपमान केला, ते ऐकून दुःखाने विचलित न होता विरोचनपुत्र बली बोलला.
12.234.21
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ।
वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥ १२.२३४.२१ ॥
हे शक्रा, मी पूर्णपणे बंदिस्त असताना तुझ्या बढाया मारण्याचा काय उपयोग? हे पुरंदरा, वज्र उगारून उभा असलेला तू मला दिसतोस.
12.234.22
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः ।
कस्त्वदन्य इमां वाचं सुक्रूरां वक्तुमर्हति ॥ १२.२३४.२२ ॥
पूर्वी तू शक्तिहीन होतास; कसेतरी तू शक्ती मिळवलीस. तुझ्याशिवाय दुसरा कोण हे अत्यंत क्रूर शब्द बोलण्यास योग्य आहे?
12.234.23
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् ।
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥ १२.२३४.२३ ॥
शत्रू वशमध्ये असताना समर्थ असूनही जो दया दाखवतो, आणि हाती आलेल्या वीरावरही जो दया करतो, त्यालाच लोक खरा पुरुष म्हणून ओळखतात.
12.234.24
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः ।
एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराजयम् ॥ १२.२३४.२४ ॥
युद्धांत भांडणाऱ्या दोघांचा निकाल निश्चित नसतो; एक जय मिळवतो आणि दुसरा पराजय पत्करतो.
12.234.25
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मयि दानवपुङ्गवे ।
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥ १२.२३४.२५ ॥
दानवश्रेष्ठ अशा माझ्याविषयी तुझा हा भाव नसावा की सर्व भूतांच्या ईश्वराला तू पराक्रमाने आणि बळाने जिंकलेस.
12.234.26
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र कृतं त्वया ।
यत्त्वमेवं गतो वज्रिन्यद्वाऽऽप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३४.२६ ॥
हे शक्रा, हे आमच्याकडून घडलेले नाही; हे शक्रा, हे तुझ्याकडूनही घडलेले नाही. हे वज्रधारी, तू या स्थितीला प्राप्त झालास आणि आम्ही या स्थितीला प्राप्त झालो.
12.234.27
अहमासं यथाऽद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ।
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥ १२.२३४.२७ ॥
मी जसा होतो, तसा आज तू होशील; तू जसा आहेस, तसे आम्ही होऊ. माझ्याकडून घडलेले दुष्कर्म तू क्षुल्लक समजू नकोस.
12.234.28
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ।
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥ १२.२३४.२८ ॥
माणूस सुख आणि दुःख पाळीपाळीने प्राप्त करतो. हे शक्रा, तू पाळीपाळीने शक्रत्व प्राप्त केलेस, कर्माने नव्हे.
12.234.29
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् ।
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥ १२.२३४.२९ ॥
काळ योग्य वेळी मला नेतो, आणि हा काळ तुलाही नेतो. म्हणून मी आज तसा नाही, तू तसा नाहीस आणि आम्हीही तसे नाही.
12.234.30
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ।
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥ १२.२३४.३० ॥
माता-पित्यांची सेवा, देवतांची पूजा आणि इतर गुणयुक्त आचरण हेही पुरुषाला सुख देणारे नसते.
12.234.31
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ।
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥ १२.२३४.३१ ॥
विद्या, तप, दान, मित्र किंवा बांधव — काळाने पीडित झालेल्या माणसाला कोणीही वाचवू शकत नाही.
12.234.32
नागामिनमनर्थं हि प्रतिघातशतैरपि ।
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुमृते बुद्धिबलान्नराः ॥ १२.२३४.३२ ॥
शेकडो प्रतिकारांनीही येणारे संकट माणसे टाळू शकत नाहीत; बुद्धिबळानेच ते शक्य होते.
12.234.33
पर्यायैर्हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ।
इदं तु दुःखं यच्छक्र कर्ताऽहमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.३३ ॥
एकेक करून मारल जाणाऱ्यांना रक्षणकर्ता नाही. हे शक्रा, 'मीच कर्ता' असे तुला वाटते, हेच दुःख आहे.
12.234.34
यदि कर्ता भवेत्कर्ता न क्रियेत कदाचन ।
यस्मात्तु क्रियते कर्ता तस्मात्कर्ताऽप्यनीश्वरः ॥ १२.२३४.३४ ॥
कर्ता खरोखर कर्ता असता तर त्याच्याकडून कधीच कोणी करवून घेतले नसते. परंतु कर्ताही करवला जातो, म्हणून कर्ताही स्वतंत्र नाही.
12.234.35
कालेन त्वाऽहमजयं कालेनाहं जितस्त्वया ।
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥ १२.२३४.३५ ॥
काळाने मी तुला जिंकले; काळाने तू माझ्याकडून जिंकलास. काळच गतिमानांचे गंतव्य आहे; काळच प्रजांची गणना करतो.
12.234.36
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन्नावबुद्ध्यसे ।
केचित्त्वां बहुमन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥ १२.२३४.३६ ॥
हे इंद्रा, सामान्य बुद्धीने प्रलाप करीत तू समजत नाहीस. काही जण तुला फार मान देतात; तू आपल्या कर्मानेच श्रेष्ठत्व मिळवले आहेस.
12.234.37
कथमस्मद्विधो नाम जानँल्लोकप्रवृत्तयः ।
कालेनाभ्याहतः शोचेन्मुह्येद्वाऽप्यथविभ्रमेत् ॥ १२.२३४.३७ ॥
लोकप्रवृत्ती जाणणारा आमच्यासारखा माणूस काळाने आघात झाल्यावर कसा शोक करेल, मोहित होईल किंवा भ्रमित होईल?
12.234.38
कथं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
बुद्धिर्व्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥ १२.२३४.३८ ॥
काळाच्या पकडीत सापडलेल्या माझ्यासारख्याची बुद्धी संकटात सापडून तुटलेल्या नावेसारखी कशी बुडते?
12.234.39
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ।
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गमिन्द्रशतैर्गतम् ॥ १२.२३४.३९ ॥
मी, तू, आणि जे इतर देवाधिपती होतील ते सर्वजण, हे शक्रा, शेकडो इंद्रांनी चाललेल्या मार्गानेच जातील.
12.234.40
त्वामप्येवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ।
काले परिणते कालः कलयिष्यति मामिव ॥ १२.२३४.४० ॥
अत्यंत दुर्धर्ष आणि परम श्रीने तेजस्वी अशा तुलाही काळ परिपक्व झाल्यावर माझ्याप्रमाणेच गाठेल.
12.234.41
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैवतानां युगे युगे ।
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १२.२३४.४१ ॥
देवतांच्या युगायुगांत हजारो इंद्र काळाने निघून गेले आहेत, कारण काळाला ओलांडणे कठीण आहे.
12.234.42
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे ।
सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १२.२३४.४२ ॥
पण हे पद मिळवून तू स्वतःला सर्व भूतांचा उत्पत्तिकर्ता, शाश्वत देव ब्रह्मदेवासारखा मानतोस.
12.234.43
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वाऽपि कस्यचित् ।
त्वं तु बालिशया बुद्ध्या ममेदमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.४३ ॥
हे स्थान अचल नाही, कोणाचेही अनंत नाही. पण बालिश बुद्धीने तू मानतोस की हे माझे आहे.
12.234.44
अविश्वस्ते विश्वसिषि मन्यसे वाऽध्रुवे ध्रुवम् ।
नित्यं कालपरीतात्मा भवत्येवं सुरेश्वर ॥ १२.२३४.४४ ॥
अविश्वसनीयावर तू विश्वास ठेवतोस आणि अस्थिराला स्थिर मानतोस. हे सुरेश्वरा, कालाने वेढलेला आत्मा नेहमी असाच होतो.
12.234.45
ममेयमिति मोहात्त्वं राजश्रियमभीप्ससि ।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता ॥ १२.२३४.४५ ॥
'ही माझी आहे' अशा मोहाने तू राजलक्ष्मीची इच्छा करतोस. ही तुझी नाही, आमचीही नाही, इतरांचीही स्थिर मानली जात नाही.
12.234.46
अतिक्रम्य बहूनन्यांस्त्वयि तावदियं गता ।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि वासव चञ्चला ॥ १२.२३४.४६ ॥
अनेकांना ओलांडून ही आतापर्यंत तुझ्याकडे आली आहे. हे वासवा, काही काळ तुझ्याजवळ राहून ही चंचल (पुन्हा जाईल).
12.234.47
गौर्निवासमिवोत्सृज्य पुनरन्यं गमिष्यति ।
सुरेशा ये ह्यतिक्रान्तास्तान्न संख्यातुमुत्सहे ॥ १२.२३४.४७ ॥
गाय आपले निवासस्थान सोडून दुसऱ्याकडे जाते, तसेच ही पुन्हा दुसऱ्याकडे जाईल. जे सुरेश्वर होऊन गेले, त्यांची मी गणनाही करू शकत नाही.
12.234.48
त्वत्तो बहुतराश्चान्ये भविष्यन्ति पुरंदर ।
सवृक्षौषधिगुल्मेयं ससरित्पर्वताकरा ॥ १२.२३४.४८ ॥
हे पुरंदरा, तुझ्यापेक्षाही अधिक इतर होतील. वृक्ष, औषधी, गुल्मांसह, नद्या, पर्वत, खाणींसह ही पृथ्वी (तरीही टिकून राहील).
12.234.49
तानिदानीं न पश्यामि यैर्भुक्तेयं पुरा मही ।
पृथुरैलो मयो भीमो नरकः शम्बरस्तथा ॥ १२.२३४.४९ ॥
पूर्वी ज्यांनी ही पृथ्वी भोगली, त्यांना आता मी पाहत नाही — पृथु, ऐल, मय, भीम, नरक आणि शंबर यांनाही.
12.234.50
अश्वग्रीवः पुलोमा च स्वर्भानुरमितप्रभः ।
प्रह्लादो नमुचिर्दक्षो विप्रचित्तिर्विरोचनः ॥ १२.२३४.५० ॥
अश्वग्रीव, पुलोमा, अमितप्रभ स्वर्भानू; प्रह्लाद, नमुची, दक्ष, विप्रचित्ती आणि विरोचन.
12.234.51
ह्रीनिषेवः सुहोत्रश्च भूरिहा पुष्पवान्वृषः ।
सत्येषुर्ऋषभो बाहुः कपिलाश्वो निरूपकः ॥ १२.२३४.५१ ॥
ह्रीनिषेव, सुहोत्र, भूरिहा, पुष्पवान, वृष, सत्येषु, ऋषभ, बाहू, कपिलाश्व आणि निरूपक.
12.234.52
बाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैर्ऋतिः ।
संकोचोऽथ वरीताक्षो वराहाश्वो रुचिप्रभः ॥ १२.२३४.५२ ॥
बाण, कार्तस्वर, वह्नी, विश्वदंष्ट्र, नैर्ऋती, संकोच, वरीताक्ष, वराहाश्व आणि रुचिप्रभ.
12.234.53
विश्वजित्प्रतिरूपश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः ॥ १२.२३४.५३ ॥
विश्वजित, प्रतिरूप, वृषाण्ड, विष्कर, मधु, हिरण्यकशिपू आणि दानव कैटभ हे देखील.
12.234.54
दैतेया दानवाश्चैव सर्वे ते नैर्ऋतैः सह ।
एते चान्ये च बहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये ॥ १२.२३४.५४ ॥
दैत्य आणि दानव, ते सर्व नैर्ऋतांसह; हे आणि इतर अनेक, जे पूर्वीचे आणि त्याहूनही पूर्वीचे होते.
12.234.55
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम् ।
बहवः पूर्वदैत्येन्द्राः संत्यज्य पृथिवीं गताः ॥ १२.२३४.५५ ॥
दैत्येंद्र आणि दानवेंद्र, आणि ज्यांच्याविषयी आम्ही इतरांकडूनही ऐकले आहे—पूर्वीचे अनेक दैत्येंद्र पृथ्वी सोडून गेले.
12.234.56
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि बलवत्तरः ।
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः ॥ १२.२३४.५६ ॥
काळाने ते सर्व आहत झाले, कारण काळच अधिक बलवान आहे. शेकडो यज्ञांनी पूजिले गेलास तरी तू एकटाच शतक्रतू नाहीस.
12.234.57
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ।
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखयोधिनः ॥ १२.२३४.५७ ॥
ते सर्व धर्मपरायण होते; सर्व सतत सत्र करणारे होते; सर्व आकाशात संचार करणारे होते; सर्व समोरासमोर लढणारे योद्धे होते.
12.234.58
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघबाहवः ।
सर्वे मायाशतधराः सर्वे ते कामरूपिणः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः ॥ १२.२३४.५८ ॥
ते सर्व सुदृढ देहाचे होते; सर्वांचे बाहू परिघासारखे होते; सर्व शेकडो मायांचे धारक, इच्छारूपधारी होते; युद्धात उतरूनही ते पराजित झाले असे ऐकिवात नाही.
12.234.59
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः ।
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चैव बहुश्रुताः ॥ १२.२३४.५९ ॥
ते सर्व सत्यव्रतनिष्ठ होते; सर्व इच्छेनुसार विहार करणारे होते; सर्व वेदव्रतनिष्ठ होते; आणि सर्व बहुश्रुत (विद्वान) देखील होते.
12.234.60
सर्वे संमतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे ।
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ॥ १२.२३४.६० ॥
ते सर्व ईश्वर म्हणून मान्य ऐश्वर्य पावले; त्या महात्म्यांमध्ये ऐश्वर्याचा मद कधीच नव्हता.
12.234.61
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे विगतमत्सराः ।
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदरे ॥ १२.२३४.६१ ॥
सर्वजण योग्यतेनुसार दान देणारे होते, सर्वजण मत्सरमुक्त होते; सर्वजण सर्व प्राण्यांशी यथायोग्य वागत होते.
12.234.62
सर्वे दाक्षायणीपुत्राः प्राजपत्या महाबलाः ।
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ॥ १२.२३४.६२ ॥
दक्षकन्यांचे सर्व पुत्र, प्रजापतीचे वंशज, महाबलवान, तेजस्वी आणि तापदायक होते; तरीही काळाने त्यांना परत नेले.
12.234.63
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः ।
न शक्ष्यसि तदा शक्र नियन्तुं शोकमात्मनः ॥ १२.२३४.६३ ॥
तूही हे पृथ्वी उपभोगून पुन्हा ती सोडशील तेव्हा, हे शक्रा, तुला स्वतःचा शोक आवरता येणार नाही.
12.234.64
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्जेमं श्रीभवं मदम् ।
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं संप्रसहिष्यसि ॥ १२.२३४.६४ ॥
कामभोगांची इच्छा सोड; वैभवातून निर्माण होणारा हा मद सोड. अशा रीतीने तुझे राज्य नष्ट झाल्यावर तू शोक सहन करू शकशील.
12.234.65
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः ।
अतीतानागतं हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय ॥ १२.२३४.६५ ॥
शोकाच्या काळात शोक करू नकोस, आणि हर्षाच्या काळात हर्षित होऊ नकोस. भूत आणि भविष्य सोडून वर्तमानात जग.
12.234.66
मां चेदभ्यागतः कालः सदा युक्तमतन्द्रितः ।
क्षमस्व न चिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ॥ १२.२३४.६६ ॥
काळ माझ्याजवळ आला असेल तर सदैव सावध आणि अथक राहा; क्षमा कर. हे इंद्रा, फार वेळ न लागता तोही तुझ्याजवळ येईल.
12.234.67
त्रासयन्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह ।
संयते मयि ननं त्वमात्मानं बहु मन्यसे ॥ १२.२३४.६७ ॥
हे देवेन्द्रा, जणू मला भीती घालत असल्यासारखे तू येथे शब्दांनी मला छेदत आहेस. संयमी अशा माझ्यासमोर तू निश्चितच स्वतःला फार मोठा समजतोस.
12.234.68
कालः प्रथममायान्मां पञ्चात्त्वामनुधावति ।
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मयि ॥ १२.२३४.६८ ॥
काळ प्रथम माझ्याकडे आला आहे, नंतर तुझ्या मागे धावत आहे. म्हणून हे देवेंद्रा, कालाने आधीच प्रहार झालेल्या माझ्यावर तू गर्जना करतोस.
12.234.69
को हि स्थातुमलं लोके मम क्रुद्धस्य संयुगे ।
कालस्तु बलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ॥ १२.२३४.६९ ॥
जगात युद्धात संतापलेल्या माझ्यासमोर उभे राहण्यास कोण समर्थ आहे? पण काळ बलवान आहे, तो आला आहे; म्हणून हे वासवा, तू उभा आहेस.
12.234.70
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं तूर्णं भवितुमर्हति ।
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजसः ॥ १२.२३४.७० ॥
हजार वर्षांच्या अखेरीस लवकर घडावयास हवे ते (आले आहे), कारण महातेजस्वी माझे सर्व अवयव आता ठीक नाहीत.
12.234.71
अहमैन्द्राच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि ।
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययः ॥ १२.२३४.७१ ॥
मी इंद्रपदावरून च्युत झालो आहे; तू स्वर्गात इंद्र म्हणून स्थापित झाला आहेस. हे सुचित्रा, या जीवलोकात कालाचे परिवर्तनच उपास्य आहे.
12.234.72
किं हि कृत्वा स्वमिन्द्रोऽद्य किं वा कृत्वा वयं च्युताः ।
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ॥ १२.२३४.७२ ॥
आज इंद्राने काय करून आपले पद मिळवले, किंवा आम्ही काय करून च्युत झालो? काळच कर्ता व विकर्ता आहे; बाकी सर्व अकारण आहे.
12.234.73
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ ।
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ॥ १२.२३४.७३ ॥
नाश, विनाश, ऐश्वर्य, सुख-दुःख आणि भव-अभव, हे असे प्राप्त झाल्यावर विद्वानाने अत्यंत हर्षित होऊ नये आणि व्यथितही होऊ नये.
12.234.74
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव ।
किं कत्थसे मां किंच त्वं कालेन निरपत्रयः ॥ १२.२३४.७४ ॥
हे इंद्रा, तूच आम्हाला ओळखतोस; हे वासवा, मीही तुला ओळखतो. माझ्यासमोर का बढाया मारतोस? कालाने तूही लज्जित झाला आहेस ना?
12.234.75
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम ।
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १२.२३४.७५ ॥
पूर्वी तूच जाणतोस की तेव्हा माझे पौरुष कसे होते आणि युद्धांमध्ये माझा पराक्रम कसा होता; त्याचा पुरावा पुरेसा आहे.
12.234.76
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह ।
मया विनिर्जिताः पूर्वं मरुतश्च शचीपते ॥ १२.२३४.७६ ॥
आदित्य, रुद्र आणि साध्य, वसूंसह पूर्वी माझ्याकडून पराजित झाले; हे शचीपती, मरुतही.
12.234.77
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे ।
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया ॥ १२.२३४.७७ ॥
हे शक्रा, देवासुर-संग्रामात एकत्र झालेले देव युद्धात माझ्याकडून वेगाने भग्न झाले हे तूच जाणतोस.
12.234.78
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः ।
सशृङ्गशिखरा भग्नाः समरे मूर्ध्निं ते मया ॥ १२.२३४.७८ ॥
पर्वतही वारंवार फेकले गेले, वने आणि त्यांचे रहिवासी यांच्यासह, शिखरे व शृंगांसह; युद्धात माझ्याकडून ते तुझ्या मस्तकावर भग्न झाले.
12.234.79
किं नु शक्यं मया कर्तुं कालो हि दुरतिक्रमः ।
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३४.७९ ॥
मी काय करू शकतो? काळाचे उल्लंघन करणे कठीण आहे. वज्र असतानाही तुला मुष्टीने मारण्याचे धैर्य मला नाही.
12.234.80
न तु विक्रमकालोऽयं क्षमाकालोऽयमागतः ।
तेन त्वां मर्षये शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वया ॥ १२.२३४.८० ॥
हा पराक्रमाचा काळ नाही, क्षमेचा काळ आला आहे. म्हणून हे शक्रा, मी तुला सहन करतो; तुझ्यामुळे ते अधिक कठीण आहे.
12.234.81
तं मां परिणते काले परीतं कालवह्निना ।
नियतं कालपाशेन बद्धं शक्र विकत्थसे ॥ १२.२३४.८१ ॥
काळ परिपक्व झाला असता मी काळाच्या अग्नीने वेढलेला आणि काळाच्या पाशाने निश्चितच बांधलेला आहे; हे शक्रा, तू तरीही बढाया मारतोस.
12.234.82
अयं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः ।
बद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनया यथा ॥ १२.२३४.८२ ॥
हा तो पुरुष आहे, श्यामवर्ण, जगाला अनुल्लंघनीय. दोरीने पशूला बांधावे तसे तो भयंकर मला बांधून उभा आहे.
12.234.83
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ ।
वधो बन्धप्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ॥ १२.२३४.८३ ॥
लाभ-हानी, सुख-दुःख, काम-क्रोध, उत्पत्ती-लय, वध आणि बंध-मोक्ष — हे सर्व काळाने प्राप्त होते.
12.234.84
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः ।
सोयं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ॥ १२.२३४.८४ ॥
मी कर्ता नाही, तूही कर्ता नाहीस; जो सदा प्रभू आहे तोच कर्ता आहे. झाडावर आलेले फळ जसे पिकते, तसा हा काळ मला पिकवत आहे.
12.234.85
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते ।
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ॥ १२.२३४.८५ ॥
माणूस जी कर्मे करतो, त्याच्यामुळेच कालांतराने तो सुखांशी जोडला जातो; पुन्हा तीच कर्मे करताना कालांतराने तो दुःखांशी जोडला जातो.
12.234.86
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति ।
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहायता ॥ १२.२३४.८६ ॥
काळ जाणणारा काळाने स्पर्श केलेला असला तरी शोक करण्यास योग्य नसतो. म्हणून, हे शक्रा, मी शोक करत नाही; शोकात कोणतीही मदत नसते.
12.234.87
यदा हि शोचतः शोको व्यसनं नाषकर्षति ।
सामर्थ्यं शोचतो नास्तीत्यतोऽहं नाद्य शोचिमि ॥ १२.२३४.८७ ॥
शोक करणाऱ्याचा शोक संकट दूर करत नाही, आणि शोक करणाऱ्यात सामर्थ्यही नसते; म्हणून मी आज शोक करत नाही.
12.234.88
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः ।
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.८८ ॥
असे सांगितले असता, सहस्राक्ष भगवान पाकशासन आपला क्रोध आवरून शतक्रतु असे म्हणाला.
12.234.89
सवज्रमुद्यतं बाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् ।
कस्येह न व्यथेद्बुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ॥ १२.२३४.८९ ॥
वज्रासह उगारलेला बाहू आणि वरुणाचे पाश पाहूनही, मृत्यू मारू इच्छित असतानाही, येथे कोणाची बुद्धी विचलित होत नाही?
12.234.90
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
व्रुवन्न व्यथसेऽद्य त्वं धैर्यात्सत्यपराक्रम ॥ १२.२३४.९० ॥
तुझी ती अचल, तत्त्वदर्शी बुद्धी विचलित होत नाही. हे सत्यपराक्रमा, आज बोलत असतानाही तू धैर्याने विचलित होत नाहीस.
12.234.91
को हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् ।
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा संप्रस्थितं जगत् ॥ १२.२३४.९१ ॥
जग निघून जाताना पाहून, कोणता देहधारी प्राणी पैशात किंवा या शरीरात विश्वास ठेवण्याचे धाडस करेल?
12.234.92
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् ।
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ॥ १२.२३४.९२ ॥
मीही हे जग असेच अशाश्वत जाणतो; ते भयंकर, गूढ, सतत गतिमान आणि अक्षर अशा कालाग्नीत ठेवलेले आहे.
12.234.93
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् ।
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ॥ १२.२३४.९३ ॥
कालाने स्पर्श केलेल्या कोणालाही येथे सुटका नाही; परिपक्व होणाऱ्या सूक्ष्म आणि महान प्राण्यांनाही नाही.
12.234.94
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा ।
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १२.२३४.९४ ॥
असमर्थ आणि सावध असला तरी, सदैव प्राण्यांना परिपक्व करणाऱ्या न थांबणाऱ्या कालाच्या क्षयाला पोहोचलेला मुक्त होत नाही.
12.234.95
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु ।
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ॥ १२.२३४.९५ ॥
काल सावध असतो; प्रमादी देहधारींमध्ये तो जागा असतो. प्रयत्न करूनही त्यातून निसटलेला कोणी पूर्वी पाहिलेला नाही.
12.234.96
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः ।
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२३४.९६ ॥
हा पुरातन आणि शाश्वत धर्म आहे: काल सर्व प्राणिमात्रांसाठी समान आहे; त्याला टाळता येत नाही, आणि त्याचे उल्लंघनही नाही.
12.234.97
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठा लवान्कलाः ।
संपीडयति यः कालो वृद्धिं वार्धुपिको यथा ॥ १२.२३४.९७ ॥
दिवस-रात्री, महिने, क्षण, काष्ठा, लव आणि कला यांना जो काल दाबत राहतो, तो व्याज वाढवणाऱ्या सावकारासारखा आहे.
12.234.98
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्ताऽस्मीति वादिनम् ।
कालो हरति संप्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् ॥ १२.२३४.९८ ॥
'आज हे करीन, उद्या ते करीन' असे म्हणणाऱ्याला आलेला काळ नदीचा वेग वृक्षाला वाहून नेतो तसा हरण करतो.
12.234.99
इदानीं तावदेवासौ मया दृष्टः कथं मृतः ।
इति कालेन ह्रियतां प्रलापः श्रूयते नृणाम् ॥ १२.२३४.९९ ॥
'आत्ताच तर मी त्याला पाहिले होते, तो कसा मेला?' असा विलाप माणसांमध्ये ऐकू येतो; काळाने त्याला नेऊ दे.
12.234.100
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च ।
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते ॥ १२.२३४.१०० ॥
संपत्ती नष्ट होतात, तसेच भोग, स्थान आणि ऐश्वर्यही; जीवलोकाचे जीवितही काळ येऊन नेतो.
12.234.101
उच्छ्राया विनिपातान्ता भावोऽभावः स एव च ।
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसायो हि दुष्करः ॥ १२.२३४.१०१ ॥
उदयाचा अंत पतन आहे; अस्तित्व आणि अभाव तेच आहेत. सर्व काही अनित्य आणि अस्थिर आहे; निश्चय पार पाडणे खरोखर कठीण आहे.
12.234.102
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
अहमासं पुरा चेति मनसाऽपि न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०२ ॥
तत्त्व पाहणारी, अचल असलेली तुझी ती बुद्धी व्यथित होत नाही; 'मी पूर्वी होतो' असे मनानेही समजले जात नाही.
12.234.103
कालेनाक्रम्य लोकेऽस्मिन्पच्यमाने बलीयसा ।
अज्येष्ठमकनिष्ठं च क्षिप्यमाणो न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०३ ॥
या जगात काळाने आक्रमिलेला, बलवानाकडून शिजवला जात असलेला, ज्येष्ठ किंवा कनिष्ठ न पाहता फेकला जाणारा (प्राणी) जाणत नाही.
12.234.104
ईर्ष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च ।
स्पृहामोहाभिमानेषु लोकः सक्तो विमुह्यति ॥ १२.२३४.१०४ ॥
ईर्ष्या, अभिमान, लोभ, काम, क्रोध, भय आणि स्पृहा, मोह, अभिमान यांत आसक्त झालेले जग मोहित होते.
12.234.105
भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वाञ्ज्ञानतपोन्वितः ।
कालं पश्यति सुव्यक्तं पाणावामलकं यथा ॥ १२.२३४.१०५ ॥
तुम्ही तर भावतत्त्व जाणणारे, ज्ञान आणि तपाने युक्त विद्वान आहात; हातावरील आवळ्याप्रमाणे काळ अत्यंत स्पष्ट पाहता.
12.234.106
कालचारित्रतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।
वैरोचते कृतार्थोऽसि स्पृहणीयो विजानताम् ॥ १२.२३४.१०६ ॥
कालचरित्राचे तत्त्व जाणणारे, सर्व शास्त्रांत निपुण तुम्ही शोभता; कृतार्थ आहात, ज्ञानी लोकांना हवेहवेसे वाटणारे आहात.
12.234.107
सर्वलोको ह्ययं मन्ये बुद्ध्या परिगतस्त्वया ।
विहरन्सर्वतोमुक्तो न क्वचिच्च विषीदसि ॥ १२.२३४.१०७ ॥
हे सर्व जग तुम्ही बुद्धीने पूर्णपणे जाणले आहे असे मला वाटते; सर्व बाजूंनी मुक्त होऊन विहार करता, कुठेही खिन्न होत नाही.
12.234.108
रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ।
निष्प्रीतिं नष्टसंतापमात्मानं त्वमुपाससे ॥ १२.२३४.१०८ ॥
रज आणि तम तुम्हाला स्पर्श करत नाहीत, कारण तुम्ही जितेंद्रिय आहात; प्रीतिरहित, संताप नष्ट झालेल्या आत्म्याची तुम्ही उपासना करता.
12.234.109
सुहृदं सर्वभूतानां निर्वैरं शान्तमानसम् ।
दृष्ट्वा त्वां मम संजाता त्वय्यनुक्रोशिनी मतिः ॥ १२.२३४.१०९ ॥
सर्व प्राण्यांचा मित्र, वैरहीन आणि शांत मनाचा अशा तुला पाहून माझ्या मनात तुझ्याविषयी करुणा उत्पन्न झाली आहे.
12.234.110
नाहमेतादृशं बुद्धं हन्तुमिच्छामि बन्धनैः ।
आनृशंस्यं परो धर्मो ह्यनुक्रोशश्च मे त्वयि ॥ १२.२३४.११० ॥
अशा ज्ञान्याला मी बंधनांनी मारू इच्छित नाही. अहिंसा हाच परम धर्म आहे, आणि तुझ्याविषयी माझ्या मनात करुणा आहे.
12.234.111
मोक्ष्यन्ते वारुणाः पाशास्तवेमे कालपर्ययात् ।
प्रजानामुपचारेण स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३४.१११ ॥
कालाच्या फेऱ्याने तुला बांधलेले हे वरुणाचे पाश सुटतील. प्रजेच्या सेवेने तुझे कल्याण होवो, हे महासुरा.
12.234.112
यदा श्वश्रूं स्नुषा वृद्धां परिचारेण योक्ष्यते ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्प्रेषयिष्यति कर्मसु ॥ १२.२३४.११२ ॥
सून वृद्ध सासूकडून सेवा करवून घेईल, आणि मुलगा मोहापायी वडिलांना कामांना पाठवेल, तेव्हा.
12.234.113
ब्राह्मणैः कारयिष्यन्ति वृषलाः पादधावनम् ।
शूद्राश्च ब्राह्मणीं भार्यामुपयास्यन्ति निर्भयाः ॥ १२.२३४.११३ ॥
नीच लोक ब्राह्मणांकडून आपले पाय धुवून घेतील; निर्भय शूद्र ब्राह्मण स्त्रीला पत्नी म्हणून जवळ करतील.
12.234.114
वियोनिषु विमोक्ष्यन्ति बीजानि पुरुषा यदा ।
संकरं कांस्यभाण्डैश्च बलिं चैव कुपात्रकैः ॥ १२.२३४.११४ ॥
माणसे अयोग्य योनींमध्ये बीजे टाकतील, संकर करतील; कांस्यपात्रांनी आणि अयोग्य पात्रांनी बली अर्पण करतील.
12.234.115
चातुर्वर्ण्यं यदा कृत्स्नममर्यादं भविष्यति ।
एकैकस्ते तदा पाशः क्रमशः परिमोक्ष्यते ॥ १२.२३४.११५ ॥
जेव्हा चारही वर्ण पूर्णपणे मर्यादाहीन होतील, तेव्हा तुझे पाश एकेक करून क्रमाने सुटतील.
12.234.116
अस्मत्तस्ते भयं नास्ति समयं प्रतिपालय ।
सुखी भव निराबाधः स्वस्थचेता निरामयः ॥ १२.२३४.११६ ॥
आमच्यापासून तुला भय नाही; काळाची प्रतीक्षा कर. सुखी राहा, निर्बाध, स्थिर चित्ताचा आणि निरोगी राहा.
12.234.117
तमेवमुक्त्वा भगवाञ्छतक्रतुः ।
प्रतिप्रयातो गजराजवाहनः।
विजित्य सर्वानसुरान्सुराधिपो ।
ननन्द हर्षेण बभूव चैकराट् ॥ १२.२३४.११७ ॥
त्याला असे सांगून भगवान शतक्रतु (इंद्र) गजराजावर आरूढ होऊन परत गेले. सर्व असुरांना जिंकून सुराधिप हर्षाने आनंदले आणि एकमेव सम्राट झाले.
12.234.118
महर्षयस्तुष्टुवुरञ्जसा च तं ।
वृषाकर्पि सर्वचराचरेश्वरम्।
हिमापहो हव्यमुवाह चाध्वरे ।
तथाऽमृतं चार्पितमीश्वरोऽपि हि ॥ १२.२३४.११८ ॥
महर्षींनी यथाविधी त्या वृषाकपीची, चराचराच्या ईश्वराची स्तुती केली. हिमाचा नाश करणाऱ्याने यज्ञात हवि वाहिले; तसेच ईश्वरानेही अमृत अर्पिले.
12.234.119
द्विजोत्तमैः सर्वगतैरभिष्टुतो ।
विदीप्ततेजाः शतमन्युरीश्वरः।
प्रशान्तचेता मुदितः स्वमालयं ।
त्रिविष्टपं प्राप्य मुमोद वासवः ॥ १२.२३४.११९ ॥
सर्वव्यापी श्रेष्ठ द्विजांनी स्तुती केलेले, तेजस्वी ईश्वर शतमन्यू (इंद्र) प्रशांत चित्ताने, आनंदित होऊन आपल्या निवासस्थान त्रिविष्टपात पोहोचून आनंदले; ते वासव.