મહાભારત · અધ્યાય 12.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.234.1
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि ।
बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽथवा पुनः ॥ १२.२३४.१ ॥
હે મહીપાલ, સંકટ અને કષ્ટમાં ડૂબેલા માણસ માટે શું શ્રેયસ્કર છે? બંધુઓના નાશમાં કે રાજ્યના નાશમાં?
12.234.2
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३४.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ લોકમાં તમે જ અમારા શ્રેષ્ઠ વક્તા છો. આ જ હું તમને પૂછું છું; તે મને કહેવા તમે યોગ્ય છો.
12.234.3
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियक्तस्य धनेन च ।
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप।
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते ॥ १२.२३४.३ ॥
હે નૃપ, પુત્ર-પત્ની, સુખ અને ધનથી વિખૂટા પડેલા, સંકટ અને કષ્ટમાં ડૂબેલા માણસ માટે ધૈર્ય જ કલ્યાણકારી છે. ધૈર્યથી યુક્ત સજ્જનનું શરીર નાશ પામતું નથી.
12.234.4
विशोकता सुखं धत्ते धत्ते चारोग्यमुत्तमम् ।
आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥ १२.२३४.४ ॥
શોકરહિતતા સુખ આપે છે અને ઉત્તમ આરોગ્ય પણ આપે છે. શરીરના આરોગ્યથી તે ફરી શ્રી પ્રાપ્ત કરે છે.
12.234.5
यश्च प्राज्ञो नरस्तात सात्विकीं वृत्तिमास्थितः ।
तस्यैश्वर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥ १२.२३४.५ ॥
હે તાત, જે પ્રાજ્ઞ માણસ સાત્ત્વિક વૃત્તિનો આશ્રય લે છે, તેને ઐશ્વર્ય, ધૈર્ય અને કર્મોમાં દૃઢ પ્રયત્ન પ્રાપ્ત થાય છે.
12.234.6
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥ १२.२३४.६ ॥
અહીં જ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — બલિ અને વાસવનો સંવાદ. હે યુધિષ્ઠિર, ફરીથી તે જ.
12.234.7
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये ।
विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥ १२.२३४.७ ॥
દેવાસુર યુદ્ધ પૂરું થયા પછી, દૈત્ય-દાનવોનો સંહાર થયા પછી, વિષ્ણુના પગલાંથી લોકો વ્યાપ્ત થયા ત્યારે, સો યજ્ઞ કરનાર દેવરાજ ઇન્દ્ર (શાસન કરતા હતા ત્યારે),
12.234.8
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते ।
समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥ १२.२३४.८ ॥
યજ્ઞો વડે દેવોની પૂજા થતી હતી, ચાતુર્વર્ણ્ય વ્યવસ્થિત હતું, ત્રિલોક સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા હતા અને સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) પ્રસન્ન હતા,
12.234.9
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः ।
गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥ १२.२३४.९ ॥
રુદ્રો, વસુઓ, આદિત્યો, બે અશ્વિનો, ઋષિઓ, ગંધર્વો, નાગરાજો, સિદ્ધો અને અન્યોથી ઘેરાયેલા પ્રભુ (ઇન્દ્ર),
12.234.10
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् ।
आरुह्यैरावणं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥ १२.२३४.१० ॥
ચાર દાંતવાળા, સારી રીતે કેળવાયેલા, ગજશ્રેષ્ઠ, શોભાથી યુક્ત ઐરાવત પર ચઢીને શક્ર (ઇન્દ્ર) ત્રિલોકમાં ફર્યો.
12.234.11
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥ १२.२३४.११ ॥
તેમણે એકવાર સમુદ્રકિનારે કોઈ પર્વતગુફામાં વિરોચનપુત્ર બલિને જોયો, અને વજ્રધારી (ઇન્દ્ર) તેની પાસે ગયા.
12.234.12
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् ।
सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥ १२.२३४.१२ ॥
ઐરાવતના મસ્તક પર ઊભેલા, દેવગણોથી ઘેરાયેલા તે સુરેન્દ્ર ઇન્દ્રને જોઈને પણ દૈત્યેન્દ્ર (બલિ) શોક ન પામ્યો અને વ્યથિત ન થયો.
12.234.13
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् ।
अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.१३ ॥
તેને નિર્વિકાર, નિર્ભયપણે ઊભેલો જોઈને શ્રેષ્ઠ ગજ પર સવાર શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) બલિને આ રીતે બોલ્યા.
12.234.14
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथवा वृद्धसेवया ।
तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥ १२.२३४.१४ ॥
હે દૈત્ય! શૌર્યથી, વૃદ્ધોની સેવાથી, અથવા તપથી પરિપક્વ થવાને કારણે તું વ્યથિત થતો નથી — આ સર્વથા અતિ દુષ્કર છે.
12.234.15
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् ।
वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२३४.१५ ॥
શત્રુઓને વશ થયેલા, શ્રેષ્ઠ સ્થાનથી પડેલા હે વૈરોચન! શા આધારે જે બાબતે શોક કરવો જોઈએ તેના પર તું શોક કરતો નથી?
12.234.16
श्रैष्ट्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् ।
हृतस्वरत्नराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१६ ॥
પોતાની જાતિમાં શ્રેષ્ઠતા પામીને, ઉત્તમ ભોગો ભોગવીને, હવે રત્નો અને રાજ્ય છીનવાઈ ગયેલો તું કહે, કેમ શોક કરતો નથી?
12.234.17
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ।
तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥ १२.२३४.१७ ॥
પૂર્વે તું પોતાના પિતા-પિતામહોના પદ પર ઈશ્વર હતો; આજે તે પદ શત્રુઓએ છીનવી લીધેલું જોઈને પણ કેમ શોક કરતો નથી?
12.234.18
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः ।
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१८ ॥
વરુણના પાશોથી બંધાયેલો, વજ્રથી ઘાયલ, પત્ની અને ધન છીનવાયેલો તું કહે, કેમ શોક કરતો નથી?
12.234.19
नष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् ।
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥ १२.२३४.१९ ॥
શોભા નષ્ટ થઈ, વૈભવ છૂટી ગયો, છતાં તું એ કઠિન દશા માટે શોક કરતો નથી. ત્રણે લોકનું રાજ્ય નાશ પામ્યા પછી બીજો કોણ જીવવાનું સાહસ કરે?
12.234.20
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ।
श्रुत्वा दुःखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३४.२० ॥
તેણે આ અને બીજા કઠોર શબ્દો કહીને તેનું અપમાન કર્યું, તે સાંભળીને દુઃખથી વિચલિત થયા વિના વૈરોચન બલિએ કહ્યું.
12.234.21
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ।
वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥ १२.२३४.२१ ॥
હે શક્ર, હું સંપૂર્ણ બંધાયેલો છું ત્યારે તારા બડાઈ ભર્યા વાતોથી શું લાભ? હે પુરંદર, વજ્ર ઉગામીને ઊભેલો તને હું જોઉં છું.
12.234.22
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः ।
कस्त्वदन्य इमां वाचं सुक्रूरां वक्तुमर्हति ॥ १२.२३४.२२ ॥
પહેલાં તું શક્તિહીન હતો; કોઈ રીતે તેં શક્તિ મેળવી છે. તારા સિવાય બીજો કોણ આટલાં ક્રૂર વચનો બોલવાને લાયક છે?
12.234.23
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् ।
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥ १२.२३४.२३ ॥
શત્રુ વશમાં હોવા છતાં સમર્થ હોવા છતાં જે દયા બતાવે છે, અને હાથમાં આવેલા વીર પર પણ જે દયા કરે છે, તેને જ લોકો સાચો પુરુષ જાણે છે.
12.234.24
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः ।
एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराजयम् ॥ १२.२३४.२४ ॥
યુદ્ધોમાં ઝઘડતા બે જણનું પરિણામ નિશ્ચિત નથી; એક વિજય મેળવે છે અને બીજો પરાજય પામે છે.
12.234.25
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मयि दानवपुङ्गवे ।
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥ १२.२३४.२५ ॥
દાનવશ્રેષ્ઠ એવા મારા પ્રત્યે તારો આ ભાવ ન હોય કે સર્વ ભૂતોના ઈશ્વરને તેં પરાક્રમ અને બળથી જીતી લીધા છે.
12.234.26
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र कृतं त्वया ।
यत्त्वमेवं गतो वज्रिन्यद्वाऽऽप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३४.२६ ॥
હે શક્ર, આ અમારાથી કરાયું નથી; હે શક્ર, આ તારાથી પણ કરાયું નથી. હે વજ્રધારી, તું આવી દશાને પામ્યો અને અમે પણ આવી દશાને પામ્યા.
12.234.27
अहमासं यथाऽद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ।
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥ १२.२३४.२७ ॥
હું જેવો હતો, તેવો આજે તું થઈશ; તું જેવો છે, તેવા અમે થઈશું. મેં કરેલા દુષ્કર્મને તું તુચ્છ ન માન.
12.234.28
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ।
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥ १२.२३४.२८ ॥
માણસ સુખ અને દુઃખ વારાફરતી પામે છે. હે શક્ર, તેં શક્રપણું વારાફરતી પ્રાપ્ત કર્યું છે, કર્મથી નહીં.
12.234.29
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् ।
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥ १२.२३४.२९ ॥
સમય યોગ્ય સમયે મને લઈ જાય છે, અને આ સમય તને પણ લઈ જાય છે. તેથી હું આજે તેવો નથી, તું પણ તેવો નથી, અને અમે પણ તેવા નથી.
12.234.30
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ।
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥ १२.२३४.३० ॥
માતા-પિતાની સેવા, દેવપૂજા અને બીજું ગુણયુક્ત આચરણ પણ પુરુષને સુખ આપતું નથી.
12.234.31
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ।
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥ १२.२३४.३१ ॥
વિદ્યા, તપ, દાન, મિત્રો કે બાંધવો — કાળથી પીડિત માણસને કોઈ બચાવી શકતું નથી.
12.234.32
नागामिनमनर्थं हि प्रतिघातशतैरपि ।
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुमृते बुद्धिबलान्नराः ॥ १२.२३४.३२ ॥
સેંકડો પ્રતિકારોથી પણ આવનારી આપત્તિ માણસો રોકી શકતા નથી, કેવળ બુદ્ધિબળથી જ શક્ય છે.
12.234.33
पर्यायैर्हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ।
इदं तु दुःखं यच्छक्र कर्ताऽहमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.३३ ॥
એક પછી એક હણાતા જીવોનો કોઈ રક્ષક નથી. હે શક્ર, 'હું કર્તા છું' એવું તું માને છે, એ જ દુઃખ છે.
12.234.34
यदि कर्ता भवेत्कर्ता न क्रियेत कदाचन ।
यस्मात्तु क्रियते कर्ता तस्मात्कर्ताऽप्यनीश्वरः ॥ १२.२३४.३४ ॥
કર્તા ખરેખર કર્તા હોત તો તેની પાસે કદી કરાવાત નહીં. પરંતુ કર્તા પણ કરાવાય છે, તેથી કર્તા પણ સ્વતંત્ર નથી.
12.234.35
कालेन त्वाऽहमजयं कालेनाहं जितस्त्वया ।
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥ १२.२३४.३५ ॥
કાળથી હું તને જીત્યો; કાળથી તું મારાથી હાર્યો. કાળ જ ગતિવાળાનું ગંતવ્ય છે; કાળ જ પ્રજાઓની ગણતરી કરે છે.
12.234.36
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन्नावबुद्ध्यसे ।
केचित्त्वां बहुमन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥ १२.२३४.३६ ॥
હે ઇન્દ્ર, સામાન્ય બુદ્ધિથી બકબક કરતાં તું સમજતો નથી. કેટલાક તને ઘણું માને છે; તેં પોતાના કર્મથી શ્રેષ્ઠતા મેળવી છે.
12.234.37
कथमस्मद्विधो नाम जानँल्लोकप्रवृत्तयः ।
कालेनाभ्याहतः शोचेन्मुह्येद्वाऽप्यथविभ्रमेत् ॥ १२.२३४.३७ ॥
લોકપ્રવૃત્તિઓ જાણનાર આપણા જેવો માણસ કાળથી આઘાત પામે ત્યારે કેવી રીતે શોક કરે, મોહ પામે કે ભ્રમિત થાય?
12.234.38
कथं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
बुद्धिर्व्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥ १२.२३४.३८ ॥
કાળથી ઘેરાયેલા મારા જેવા માણસની બુદ્ધિ વ્યસન પામીને તૂટેલી નાવની જેમ કેવી રીતે ડૂબે છે?
12.234.39
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ।
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गमिन्द्रशतैर्गतम् ॥ १२.२३४.३९ ॥
હું, તું, અને જે બીજા દેવાધિપતિ થશે તે સૌ, હે શક્ર, સેંકડો ઇન્દ્રોએ ચાલેલા માર્ગે જ જશે.
12.234.40
त्वामप्येवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ।
काले परिणते कालः कलयिष्यति मामिव ॥ १२.२३४.४० ॥
અતિ દુર્ધર્ષ અને પરમ શ્રીથી તેજસ્વી એવા તને પણ, કાળ પાકે ત્યારે, મારી જેમ કાળ પકડી લેશે.
12.234.41
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैवतानां युगे युगे ।
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १२.२३४.४१ ॥
દેવોના યુગયુગમાં હજારો ઇન્દ્રો કાળથી વીતી ગયા છે, કારણ કે કાળને ઓળંગવો દુષ્કર છે.
12.234.42
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे ।
सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १२.२३४.४२ ॥
પણ આ સ્થાન પામીને તું પોતાને સર્વ ભૂતોના ઉદ્ભવ, શાશ્વત દેવ બ્રહ્માની જેમ ખૂબ માને છે.
12.234.43
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वाऽपि कस्यचित् ।
त्वं तु बालिशया बुद्ध्या ममेदमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.४३ ॥
આ સ્થાન અચળ નથી, કોઈનું પણ અનંત નથી. પરંતુ બાલિશ બુદ્ધિથી તું માને છે કે 'આ મારું છે.'
12.234.44
अविश्वस्ते विश्वसिषि मन्यसे वाऽध्रुवे ध्रुवम् ।
नित्यं कालपरीतात्मा भवत्येवं सुरेश्वर ॥ १२.२३४.४४ ॥
અવિશ્વસનીય પર તું વિશ્વાસ કરે છે, અસ્થિરને સ્થિર માને છે. હે સુરેશ્વર, કાળથી ઘેરાયેલો આત્મા સદા આવો જ થાય છે.
12.234.45
ममेयमिति मोहात्त्वं राजश्रियमभीप्ससि ।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता ॥ १२.२३४.४५ ॥
'આ મારી છે' એવા મોહથી તું રાજલક્ષ્મીની ઇચ્છા રાખે છે. આ ન તારી છે, ન અમારી, ન બીજાઓની સ્થિર માનવામાં આવી છે.
12.234.46
अतिक्रम्य बहूनन्यांस्त्वयि तावदियं गता ।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि वासव चञ्चला ॥ १२.२३४.४६ ॥
ઘણાંને ઓળંગીને આ અત્યાર સુધી તારી પાસે આવી છે. હે વાસવ, થોડો સમય તારી પાસે રહીને આ ચંચળ (ફરી ચાલી જશે).
12.234.47
गौर्निवासमिवोत्सृज्य पुनरन्यं गमिष्यति ।
सुरेशा ये ह्यतिक्रान्तास्तान्न संख्यातुमुत्सहे ॥ १२.२३४.४७ ॥
ગાય પોતાનું નિવાસ છોડીને બીજાની પાસે જાય તેમ આ ફરી બીજાની પાસે જશે. જે સુરેશ્વરો વીતી ગયા છે, તેમની ગણતરી પણ હું કરી શકતો નથી.
12.234.48
त्वत्तो बहुतराश्चान्ये भविष्यन्ति पुरंदर ।
सवृक्षौषधिगुल्मेयं ससरित्पर्वताकरा ॥ १२.२३४.४८ ॥
હે પુરંદર, તારાથી પણ ઘણા વધુ બીજા થશે. વૃક્ષો, ઔષધિઓ, ઝાડીઓ સહિત, નદીઓ, પર્વતો, ખાણો સહિત આ પૃથ્વી (ટકી રહેશે).
12.234.49
तानिदानीं न पश्यामि यैर्भुक्तेयं पुरा मही ।
पृथुरैलो मयो भीमो नरकः शम्बरस्तथा ॥ १२.२३४.४९ ॥
પૂર્વે જેમણે આ પૃથ્વીનો ભોગ કર્યો હતો, તેમને હવે હું જોતો નથી — પૃથુ, ઐલ, મય, ભીમ, નરક અને શંબર પણ.
12.234.50
अश्वग्रीवः पुलोमा च स्वर्भानुरमितप्रभः ।
प्रह्लादो नमुचिर्दक्षो विप्रचित्तिर्विरोचनः ॥ १२.२३४.५० ॥
અશ્વગ્રીવ, પુલોમા, અમિતપ્રભ સ્વર્ભાનુ; પ્રહ્લાદ, નમુચિ, દક્ષ, વિપ્રચિત્તિ અને વિરોચન.
12.234.51
ह्रीनिषेवः सुहोत्रश्च भूरिहा पुष्पवान्वृषः ।
सत्येषुर्ऋषभो बाहुः कपिलाश्वो निरूपकः ॥ १२.२३४.५१ ॥
હ્રીનિષેવ, સુહોત્ર, ભૂરિહા, પુષ્પવાન, વૃષ, સત્યેષુ, ઋષભ, બાહુ, કપિલાશ્વ અને નિરૂપક.
12.234.52
बाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैर्ऋतिः ।
संकोचोऽथ वरीताक्षो वराहाश्वो रुचिप्रभः ॥ १२.२३४.५२ ॥
બાણ, કાર્તસ્વર, વહ્નિ, વિશ્વદંષ્ટ્ર, નૈર્ઋતિ, સંકોચ, વરીતાક્ષ, વરાહાશ્વ અને રુચિપ્રભ.
12.234.53
विश्वजित्प्रतिरूपश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः ॥ १२.२३४.५३ ॥
વિશ્વજિત, પ્રતિરૂપ, વૃષાણ્ડ, વિષ્કર, મધુ, હિરણ્યકશિપુ અને દાનવ કૈટભ પણ.
12.234.54
दैतेया दानवाश्चैव सर्वे ते नैर्ऋतैः सह ।
एते चान्ये च बहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये ॥ १२.२३४.५४ ॥
દૈત્યો અને દાનવો — તે સર્વે નૈર્ઋતો સહિત; આ તથા અન્ય ઘણા, જે પૂર્વે અને તેથી પણ પૂર્વે થયેલા.
12.234.55
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम् ।
बहवः पूर्वदैत्येन्द्राः संत्यज्य पृथिवीं गताः ॥ १२.२३४.५५ ॥
દૈત્યેન્દ્રો અને દાનવેન્દ્રો, અને જેમના વિશે આપણે બીજાઓ પાસેથી સાંભળ્યું છે—પૂર્વકાલીન અનેક દૈત્યેન્દ્રો પૃથ્વી છોડીને ગયા.
12.234.56
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि बलवत्तरः ।
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः ॥ १२.२३४.५६ ॥
કાળથી તેઓ સૌ હણાયા, કેમ કે કાળ જ સૌથી બળવાન છે. સો યજ્ઞોથી પૂજાયો હોવા છતાં તું એકલો જ શતક્રતુ નથી.
12.234.57
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ।
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखयोधिनः ॥ १२.२३४.५७ ॥
તેઓ સૌ ધર્મપરાયણ હતા; સૌ સતત સત્ર કરનારા હતા; સૌ આકાશમાં વિચરનારા હતા; સૌ સામસામે લડનારા યોદ્ધા હતા.
12.234.58
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघबाहवः ।
सर्वे मायाशतधराः सर्वे ते कामरूपिणः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः ॥ १२.२३४.५८ ॥
તેઓ સૌ દૃઢ દેહવાળા હતા; સૌની ભુજાઓ પરિઘ જેવી હતી; સૌ સો માયાઓ ધારણ કરનારા, ઇચ્છારૂપધારી હતા; યુદ્ધમાં પહોંચીને તેઓ પરાજિત થયા એવું સાંભળવામાં આવતું નથી.
12.234.59
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः ।
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चैव बहुश्रुताः ॥ १२.२३४.५९ ॥
તેઓ સૌ સત્યવ્રતનિષ્ઠ હતા; સૌ ઇચ્છા પ્રમાણે વિહાર કરનારા હતા; સૌ વેદવ્રતનિષ્ઠ હતા; અને સૌ બહુશ્રુત (વિદ્વાન) પણ હતા.
12.234.60
सर्वे संमतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे ।
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ॥ १२.२३४.६० ॥
તેઓ સૌ ઈશ્વર તરીકે સંમત ઐશ્વર્ય પામ્યા; એ મહાત્માઓમાં ઐશ્વર્યનો મદ ક્યારેય નહોતો.
12.234.61
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे विगतमत्सराः ।
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदरे ॥ १२.२३४.६१ ॥
સૌ યોગ્યતા પ્રમાણે દાન આપનારા હતા, સૌ ઈર્ષ્યારહિત હતા; સૌ સર્વ પ્રાણીઓ સાથે યથાવત્ વર્તતા હતા.
12.234.62
सर्वे दाक्षायणीपुत्राः प्राजपत्या महाबलाः ।
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ॥ १२.२३४.६२ ॥
દક્ષની પુત્રીઓના સૌ પુત્રો, પ્રજાપતિના વંશજો, મહાબળવાન, તેજસ્વી અને તપાવનારા હતા; છતાં કાળે તેઓને સમેટી લીધા.
12.234.63
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः ।
न शक्ष्यसि तदा शक्र नियन्तुं शोकमात्मनः ॥ १२.२३४.६३ ॥
તું પણ આ પૃથ્વીને ભોગવીને ફરી તેને છોડીશ ત્યારે, હે શક્ર, તું પોતાના શોકને રોકી શકીશ નહીં.
12.234.64
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्जेमं श्रीभवं मदम् ।
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं संप्रसहिष्यसि ॥ १२.२३४.६४ ॥
કામભોગોની ઇચ્છા છોડ; સમૃદ્ધિથી જન્મેલો આ મદ પણ છોડ. આ રીતે તારું રાજ્ય નષ્ટ થતાં તું શોક સહન કરી શકીશ.
12.234.65
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः ।
अतीतानागतं हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय ॥ १२.२३४.६५ ॥
શોકના સમયે શોક ન કર, હર્ષના સમયે હર્ષ ન કર. ભૂત અને ભાવિને છોડીને વર્તમાનમાં જીવ.
12.234.66
मां चेदभ्यागतः कालः सदा युक्तमतन्द्रितः ।
क्षमस्व न चिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ॥ १२.२३४.६६ ॥
જો મારી પાસે કાળ આવ્યો હોય, તો સદા સાવધ અને અથાક રહે; ક્ષમા કર. હે ઇન્દ્ર, થોડા જ સમયમાં તે તારી પાસે પણ આવશે.
12.234.67
त्रासयन्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह ।
संयते मयि ननं त्वमात्मानं बहु मन्यसे ॥ १२.२३४.६७ ॥
હે દેવેન્દ્ર, જાણે મને ડરાવતો હોય તેમ તું અહીં વાણીથી મને કાપે છે. સંયમિત એવા મારી સામે તું ચોક્કસ પોતાને ઘણો મોટો માને છે.
12.234.68
कालः प्रथममायान्मां पञ्चात्त्वामनुधावति ।
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मयि ॥ १२.२३४.६८ ॥
કાળ પ્રથમ મારી પાસે આવ્યો છે, પછી તારી પાછળ દોડે છે. તેથી હે દેવેન્દ્ર, કાળથી પહેલાં જ હણાયેલા મારા પર તું ગર્જે છે.
12.234.69
को हि स्थातुमलं लोके मम क्रुद्धस्य संयुगे ।
कालस्तु बलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ॥ १२.२३४.६९ ॥
જગતમાં યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા મારી સામે ટકી શકે એવો કોણ છે? પરંતુ કાળ બળવાન છે, તે આવી પહોંચ્યો છે; તેથી હે વાસવ, તું ઊભો છે.
12.234.70
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं तूर्णं भवितुमर्हति ।
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजसः ॥ १२.२३४.७० ॥
હજાર વર્ષના અંતે ઝડપથી થવાનું જે હોય તે (આવી પહોંચ્યું છે), કારણ કે મહાતેજસ્વી મારા બધા અંગો હવે બરાબર નથી.
12.234.71
अहमैन्द्राच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि ।
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययः ॥ १२.२३४.७१ ॥
હું ઇન્દ્રપદથી ચ્યુત થયો છું; તું સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત થયો છે. હે સુચિત્ર, આ જીવલોકમાં કાળનું પરિવર્તન જ ઉપાસ્ય છે.
12.234.72
किं हि कृत्वा स्वमिन्द्रोऽद्य किं वा कृत्वा वयं च्युताः ।
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ॥ १२.२३४.७२ ॥
આજે ઇન્દ્રે શું કરીને પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું, અથવા અમે શું કરીને ચ્યુત થયા? કાળ જ કર્તા અને વિકર્તા છે; બાકી બધું અકારણ છે.
12.234.73
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ ।
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ॥ १२.२३४.७३ ॥
નાશ, વિનાશ, ઐશ્વર્ય, સુખ-દુઃખ અને ભવ-અભવ—આ રીતે મેળવીને વિદ્વાને અતિશય હર્ષ ન કરવો કે દુઃખી ન થવું.
12.234.74
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव ।
किं कत्थसे मां किंच त्वं कालेन निरपत्रयः ॥ १२.२३४.७४ ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ અમને જાણે છે; હે વાસવ, હું પણ તને જાણું છું. મારી સામે કેમ બડાઈ મારે છે? કાળથી તું પણ લજ્જિત થયો છે ને?
12.234.75
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम ।
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १२.२३४.७५ ॥
પૂર્વે તું જ જાણે છે કે ત્યારે મારું પૌરુષ કેવું હતું અને યુદ્ધોમાં મારો પરાક્રમ કેવો હતો; તેનું દૃષ્ટાંત પૂરતું છે.
12.234.76
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह ।
मया विनिर्जिताः पूर्वं मरुतश्च शचीपते ॥ १२.२३४.७६ ॥
આદિત્યો, રુદ્રો અને સાધ્યો, વસુઓ સાથે પૂર્વે મારાથી પરાજિત થયા; હે શચીપતિ, મરુતો પણ.
12.234.77
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे ।
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया ॥ १२.२३४.७७ ॥
હે શક્ર, દેવાસુર-સમાગમમાં એકઠા થયેલા દેવો યુદ્ધમાં મારા દ્વારા ઝડપથી ભાંગી પડ્યા હતા તે તું જ જાણે છે.
12.234.78
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः ।
सशृङ्गशिखरा भग्नाः समरे मूर्ध्निं ते मया ॥ १२.२३४.७८ ॥
પર્વતો પણ વારંવાર ફેંકાયા, વનો અને તેમના નિવાસીઓ સાથે, શૃંગો અને શિખરો સાથે; યુદ્ધમાં મારા દ્વારા તે તારા મસ્તક પર ભાંગી પડ્યા.
12.234.79
किं नु शक्यं मया कर्तुं कालो हि दुरतिक्रमः ।
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३४.७९ ॥
હું શું કરી શકું? કાળનું ઉલ્લંઘન કરવું મુશ્કેલ છે. વજ્ર સહિત પણ હું તને મુઠ્ઠીથી મારી શકતો નથી.
12.234.80
न तु विक्रमकालोऽयं क्षमाकालोऽयमागतः ।
तेन त्वां मर्षये शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वया ॥ १२.२३४.८० ॥
આ પરાક્રમનો સમય નથી, ક્ષમાનો સમય આવ્યો છે. તેથી હે શક્ર, હું તને સહન કરું છું; તારાથી તે વધુ કઠિન છે.
12.234.81
तं मां परिणते काले परीतं कालवह्निना ।
नियतं कालपाशेन बद्धं शक्र विकत्थसे ॥ १२.२३४.८१ ॥
કાળ પાકતાં હું કાળાગ્નિથી ઘેરાયેલો છું, કાળપાશથી ચોક્કસ બંધાયેલો છું; હે શક્ર, તું બડાઈ મારે છે.
12.234.82
अयं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः ।
बद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनया यथा ॥ १२.२३४.८२ ॥
આ તે પુરુષ છે, શ્યામ વર્ણનો, જગત માટે ઉલ્લંઘી ન શકાય એવો. દોરડાથી પશુને બાંધે તેમ તે ભયંકર મને બાંધીને ઊભો છે.
12.234.83
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ ।
वधो बन्धप्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ॥ १२.२३४.८३ ॥
લાભ-હાનિ, સુખ-દુઃખ, કામ-ક્રોધ, ઉત્પત્તિ-વિનાશ, વધ અને બંધન-મોક્ષ — બધું કાળથી પ્રાપ્ત થાય છે.
12.234.84
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः ।
सोयं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ॥ १२.२३४.८४ ॥
હું કર્તા નથી, તું પણ કર્તા નથી; જે સદા પ્રભુ છે તે જ કર્તા છે. વૃક્ષ પર આવેલું ફળ પાકે તેમ આ કાળ મને પકવે છે.
12.234.85
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते ।
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ॥ १२.२३४.८५ ॥
મનુષ્ય જે કર્મો કરે છે, તેનાથી જ સમય જતાં તે સુખો સાથે જોડાય છે; ફરી એ જ કર્મો કરતાં સમય જતાં તે દુઃખો સાથે જોડાય છે.
12.234.86
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति ।
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहायता ॥ १२.२३४.८६ ॥
કાળને જાણનાર કાળથી સ્પર્શાયેલો હોય તોપણ શોક કરવા યોગ્ય નથી. તેથી, હે શક્ર, હું શોક કરતો નથી; શોકમાં કોઈ સહાય નથી.
12.234.87
यदा हि शोचतः शोको व्यसनं नाषकर्षति ।
सामर्थ्यं शोचतो नास्तीत्यतोऽहं नाद्य शोचिमि ॥ १२.२३४.८७ ॥
જ્યારે શોક કરનારનો શોક આપત્તિને દૂર કરતો નથી, અને શોક કરનારમાં સામર્થ્ય પણ નથી; તેથી હું આજે શોક કરતો નથી.
12.234.88
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः ।
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.८८ ॥
આમ કહેવાયા પછી, સહસ્રાક્ષ ભગવાન પાકશાસન પોતાનો ક્રોધ શમાવીને શતક્રતુ આ પ્રમાણે બોલ્યા.
12.234.89
सवज्रमुद्यतं बाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् ।
कस्येह न व्यथेद्बुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ॥ १२.२३४.८९ ॥
વજ્ર સહિત ઉઠાવેલો હાથ અને વરુણના પાશ જોઈને પણ, મૃત્યુ પણ મારવા ઇચ્છતું હોય ત્યારે, અહીં કોની બુદ્ધિ ડગમગતી નથી?
12.234.90
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
व्रुवन्न व्यथसेऽद्य त्वं धैर्यात्सत्यपराक्रम ॥ १२.२३४.९० ॥
તારી તે અચળ, તત્ત્વદર્શી બુદ્ધિ વિચલિત થતી નથી. હે સત્યપરાક્રમ, આજે બોલતાં પણ તું ધીરજથી વિચલિત થતો નથી.
12.234.91
को हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् ।
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा संप्रस्थितं जगत् ॥ १२.२३४.९१ ॥
જગત પ્રસ્થાન કરતું જોઈને, કયો દેહધારી જીવ ધનમાં કે આ શરીરમાં વિશ્વાસ રાખવાનું સાહસ કરે?
12.234.92
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् ।
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ॥ १२.२३४.९२ ॥
હું પણ આ જગતને આ રીતે જ અશાશ્વત જાણું છું; તે ભયંકર, ગુહ્ય, સદા ગતિશીલ અને અક્ષર કાલાગ્નિમાં મૂકેલું છે.
12.234.93
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् ।
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ॥ १२.२३४.९३ ॥
અહીં કાળથી સ્પર્શાયેલા કોઈને પણ છૂટકારો નથી; પરિપક્વ થતાં સૂક્ષ્મ અને મહાન જીવોને પણ નથી.
12.234.94
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा ।
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १२.२३४.९४ ॥
અસમર્થ અને સાવધ હોવા છતાં, જીવોને સદા પકાવતા અનિવૃત્ત કાળના ક્ષયને પામેલો મુક્ત થતો નથી.
12.234.95
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु ।
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ॥ १२.२३४.९५ ॥
કાળ સાવધ રહે છે; પ્રમાદી દેહધારીઓ વચ્ચે તે જાગતો રહે છે. પ્રયત્ન કરીને પણ તેમાંથી છટકી ગયેલાને કોઈએ પહેલાં જોયો નથી.
12.234.96
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः ।
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२३४.९६ ॥
આ પુરાતન અને શાશ્વત ધર્મ છે: કાળ સર્વ પ્રાણીઓ માટે સમાન છે; તેને ટાળી શકાતો નથી, અને તેનું ઉલ્લંઘન પણ નથી.
12.234.97
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठा लवान्कलाः ।
संपीडयति यः कालो वृद्धिं वार्धुपिको यथा ॥ १२.२३४.९७ ॥
દિવસ-રાત, મહિના, ક્ષણો, કાષ્ઠા, લવ અને કલાઓને જે કાળ દબાવે છે, તે વ્યાજખોર વ્યાજ વધારે તેવો છે.
12.234.98
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्ताऽस्मीति वादिनम् ।
कालो हरति संप्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् ॥ १२.२३४.९८ ॥
'આજે આ કરીશ, કાલે તે કરીશ' એમ કહેનારને આવી પહોંચેલો કાળ નદીનો વેગ વૃક્ષને તાણી જાય તેમ હરી લે છે.
12.234.99
इदानीं तावदेवासौ मया दृष्टः कथं मृतः ।
इति कालेन ह्रियतां प्रलापः श्रूयते नृणाम् ॥ १२.२३४.९९ ॥
'હમણાં જ તો મેં તેને જોયો હતો, તે કેવી રીતે મરી ગયો?' એવો વિલાપ માણસોમાં સંભળાય છે; કાળ તેને લઈ જાઓ.
12.234.100
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च ।
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते ॥ १२.२३४.१०० ॥
ધન નાશ પામે છે, તેમ જ ભોગો, સ્થાન અને ઐશ્વર્ય પણ; જીવલોકનું જીવન પણ કાળ આવીને લઈ જાય છે.
12.234.101
उच्छ्राया विनिपातान्ता भावोऽभावः स एव च ।
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसायो हि दुष्करः ॥ १२.२३४.१०१ ॥
ઉદયનો અંત પતન છે; અસ્તિત્વ અને અભાવ પણ એ જ છે. બધું અનિત્ય અને અસ્થિર છે; સંકલ્પ પાર પાડવો ખરેખર કઠિન છે.
12.234.102
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
अहमासं पुरा चेति मनसाऽपि न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०२ ॥
તત્ત્વને જોનારી, અચળ એવી તારી બુદ્ધિ વ્યથા પામતી નથી; 'હું પહેલાં હતો' એમ મનથી પણ સમજાતું નથી.
12.234.103
कालेनाक्रम्य लोकेऽस्मिन्पच्यमाने बलीयसा ।
अज्येष्ठमकनिष्ठं च क्षिप्यमाणो न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०३ ॥
આ લોકમાં કાળ દ્વારા આક્રમિત, બળવાન દ્વારા પકવાતો, જ્યેષ્ઠ કે કનિષ્ઠ એવો ફેંકાતો (પ્રાણી) જાણતો નથી.
12.234.104
ईर्ष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च ।
स्पृहामोहाभिमानेषु लोकः सक्तो विमुह्यति ॥ १२.२३४.१०४ ॥
ઈર્ષ્યા, અભિમાન, લોભમાં, કામ, ક્રોધ, ભયમાં અને સ્પૃહા, મોહ, અભિમાનમાં આસક્ત થયેલું જગત મોહ પામે છે.
12.234.105
भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वाञ्ज्ञानतपोन्वितः ।
कालं पश्यति सुव्यक्तं पाणावामलकं यथा ॥ १२.२३४.१०५ ॥
આપ તો ભાવતત્ત્વના જ્ઞાતા, જ્ઞાન અને તપથી યુક્ત વિદ્વાન છો; હથેળીમાં રહેલા આમળાની જેમ કાળને અતિ સ્પષ્ટ જુઓ છો.
12.234.106
कालचारित्रतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।
वैरोचते कृतार्थोऽसि स्पृहणीयो विजानताम् ॥ १२.२३४.१०६ ॥
કાળની ગતિના તત્ત્વના જ્ઞાતા, સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ આપ શોભો છો; કૃતાર્થ છો, જ્ઞાનીઓને સ્પૃહણીય છો.
12.234.107
सर्वलोको ह्ययं मन्ये बुद्ध्या परिगतस्त्वया ।
विहरन्सर्वतोमुक्तो न क्वचिच्च विषीदसि ॥ १२.२३४.१०७ ॥
આ સર્વ લોકને આપે બુદ્ધિથી સંપૂર્ણ જાણી લીધો છે એમ હું માનું છું; સર્વ રીતે મુક્ત થઈ વિચરો છો, ક્યાંય ખિન્ન થતા નથી.
12.234.108
रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ।
निष्प्रीतिं नष्टसंतापमात्मानं त्वमुपाससे ॥ १२.२३४.१०८ ॥
રજસ અને તમસ આપને સ્પર્શતા નથી, કારણ કે આપ જિતેન્દ્રિય છો; પ્રીતિરહિત, સંતાપ નષ્ટ થયેલા આત્માની આપ ઉપાસના કરો છો.
12.234.109
सुहृदं सर्वभूतानां निर्वैरं शान्तमानसम् ।
दृष्ट्वा त्वां मम संजाता त्वय्यनुक्रोशिनी मतिः ॥ १२.२३४.१०९ ॥
સર્વ ભૂતોના મિત્ર, વૈરરહિત અને શાંત મનવાળા તને જોઈને મારા મનમાં તારા પ્રત્યે કરુણા જાગી છે.
12.234.110
नाहमेतादृशं बुद्धं हन्तुमिच्छामि बन्धनैः ।
आनृशंस्यं परो धर्मो ह्यनुक्रोशश्च मे त्वयि ॥ १२.२३४.११० ॥
આવા જ્ઞાનીને હું બંધનોથી મારવા ઇચ્છતો નથી. અહિંસા જ પરમ ધર્મ છે, અને તારા પ્રત્યે મને કરુણા છે.
12.234.111
मोक्ष्यन्ते वारुणाः पाशास्तवेमे कालपर्ययात् ।
प्रजानामुपचारेण स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३४.१११ ॥
કાળના ફેરફારથી તને બાંધેલા વરુણના આ પાશ છૂટી જશે. પ્રજાની સેવાથી તારું કલ્યાણ થાઓ, હે મહાસુર.
12.234.112
यदा श्वश्रूं स्नुषा वृद्धां परिचारेण योक्ष्यते ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्प्रेषयिष्यति कर्मसु ॥ १२.२३४.११२ ॥
વહુ વૃદ્ધ સાસુ પાસે સેવા કરાવશે, અને પુત્ર મોહથી પિતાને કામકાજમાં મોકલશે, ત્યારે.
12.234.113
ब्राह्मणैः कारयिष्यन्ति वृषलाः पादधावनम् ।
शूद्राश्च ब्राह्मणीं भार्यामुपयास्यन्ति निर्भयाः ॥ १२.२३४.११३ ॥
નીચ લોકો બ્રાહ્મણો પાસે પોતાના પગ ધોવડાવશે; નિર્ભય શૂદ્રો બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને પત્ની બનાવીને પાસે જશે.
12.234.114
वियोनिषु विमोक्ष्यन्ति बीजानि पुरुषा यदा ।
संकरं कांस्यभाण्डैश्च बलिं चैव कुपात्रकैः ॥ १२.२३४.११४ ॥
મનુષ્યો અયોગ્ય યોનિઓમાં બીજ વાવશે, સંકર કરશે; કાંસાના પાત્રો અને અયોગ્ય પાત્રો વડે બલિ આપશે.
12.234.115
चातुर्वर्ण्यं यदा कृत्स्नममर्यादं भविष्यति ।
एकैकस्ते तदा पाशः क्रमशः परिमोक्ष्यते ॥ १२.२३४.११५ ॥
જ્યારે ચારેય વર્ણ સંપૂર્ણપણે મર્યાદાહીન બની જશે, ત્યારે તારા બંધનો એક પછી એક ક્રમશઃ છૂટી જશે.
12.234.116
अस्मत्तस्ते भयं नास्ति समयं प्रतिपालय ।
सुखी भव निराबाधः स्वस्थचेता निरामयः ॥ १२.२३४.११६ ॥
અમારાથી તને કોઈ ભય નથી; સમયની રાહ જો. સુખી રહે, નિર્વિઘ્ન, સ્વસ્થ ચિત્તવાળો અને નીરોગી થા.
12.234.117
तमेवमुक्त्वा भगवाञ्छतक्रतुः ।
प्रतिप्रयातो गजराजवाहनः।
विजित्य सर्वानसुरान्सुराधिपो ।
ननन्द हर्षेण बभूव चैकराट् ॥ १२.२३४.११७ ॥
તેને આમ કહીને ભગવાન શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) ગજરાજ પર સવાર થઈને પાછા ફર્યા. બધા અસુરોને જીતીને સુરાધિપ હર્ષથી આનંદિત થયા અને એકમાત્ર સમ્રાટ બન્યા.
12.234.118
महर्षयस्तुष्टुवुरञ्जसा च तं ।
वृषाकर्पि सर्वचराचरेश्वरम्।
हिमापहो हव्यमुवाह चाध्वरे ।
तथाऽमृतं चार्पितमीश्वरोऽपि हि ॥ १२.२३४.११८ ॥
મહર્ષિઓએ યથાવિધિ તે વૃષાકપિ, ચરાચરના ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી. હિમ હરનારે યજ્ઞમાં હવિ વહન કર્યું; અને ઈશ્વરે પણ અમૃત અર્પણ કર્યું.
12.234.119
द्विजोत्तमैः सर्वगतैरभिष्टुतो ।
विदीप्ततेजाः शतमन्युरीश्वरः।
प्रशान्तचेता मुदितः स्वमालयं ।
त्रिविष्टपं प्राप्य मुमोद वासवः ॥ १२.२३४.११९ ॥
સર્વવ્યાપી શ્રેષ્ઠ દ્વિજો દ્વારા સ્તુત, પ્રદીપ્ત તેજવાળા ઈશ્વર શતમન્યુ (ઇન્દ્ર) શાંત ચિત્તે પ્રસન્ન થઈને પોતાના ધામ ત્રિવિષ્ટપમાં પહોંચી આનંદ પામ્યા; તે વાસવ.