มหาภารตะ · อัธยายะ 12.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.234.1
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि ।
बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽथवा पुनः ॥ १२.२३४.१ ॥
ข้าแต่ผู้ปกครองแผ่นดิน เมื่อบุรุษจมอยู่ในความวิบัติและความทุกข์ยาก สิ่งใดเล่าเป็นความดีกว่า การสูญเสียญาติพี่น้อง หรือการสูญเสียราชอาณาจักรอีกครั้ง
12.234.2
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३४.२ ॥
พระองค์เป็นผู้กล่าวที่ยอดเยี่ยมที่สุดของเราในโลกนี้ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภรต ข้าพเจ้าขอถามพระองค์ในเรื่องนี้ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.234.3
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियक्तस्य धनेन च ।
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप।
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते ॥ १२.२३४.३ ॥
ข้าแต่พระราชา สำหรับบุรุษผู้พลัดพรากจากบุตร ภรรยา ความสุข และทรัพย์สมบัติ และจมอยู่ในความวิบัติและความทุกข์ยาก ความมั่นคงในใจคือสิ่งที่นำความดีมาให้ ร่างกายของคนดีที่ประกอบด้วยความหนักแน่นย่อมไม่ทรุดโทรม
12.234.4
विशोकता सुखं धत्ते धत्ते चारोग्यमुत्तमम् ।
आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥ १२.२३४.४ ॥
การปราศจากความโศกนำความสุขมาให้ และยังนำสุขภาพอันประเสริฐมาให้ด้วย จากสุขภาพของร่างกาย บุคคลนั้นย่อมได้รับความรุ่งเรืองขึ้นอีกครั้ง
12.234.5
यश्च प्राज्ञो नरस्तात सात्विकीं वृत्तिमास्थितः ।
तस्यैश्वर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥ १२.२३४.५ ॥
ข้าแต่ลูกรัก บุรุษผู้มีปัญญาที่ดำเนินตามวิถีแห่งสัตตวะ สำหรับเขาย่อมมีอำนาจ ความมั่นคง และความพยายามอย่างแน่วแน่ในการกระทำของตน
12.234.6
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥ १२.२३४.६ ॥
ที่นี่เองผู้คนย่อมเล่าถึงตำนานโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างพลีกับวาสวะ (อินทร์) ข้าแต่ยุธิษฐิระ เรื่องนั้นก็เป็นเช่นนี้อีกครั้ง
12.234.7
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये ।
विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥ १२.२३४.७ ॥
เมื่อการสงครามระหว่างเทพและอสูรสิ้นสุดลง เมื่อไดตยะและทานวะถูกทำลายสิ้น เมื่อโลกทั้งหลายถูกย่างก้าวของพระวิษณุครอบคลุม และพระอินทร์ราชาแห่งเทพผู้ประกอบยัญพิธีหนึ่งร้อยครั้งทรงปกครองอยู่
12.234.8
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते ।
समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥ १२.२३४.८ ॥
ขณะที่เหล่าเทพได้รับการบูชาด้วยยัญพิธี วรรณะทั้งสี่ได้รับการจัดตั้ง ไตรโลกกำลังรุ่งเรือง และพระสยัมภูผู้เกิดเองทรงพอพระทัย
12.234.9
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः ।
गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥ १२.२३४.९ ॥
พระผู้เป็นใหญ่ (อินทร์) ทรงถูกห้อมล้อมด้วยพระรุทร วสุ อาทิตย์ ทั้งสององค์อัศวิน และฤๅษี ตลอดจนคนธรรพ์ ราชานาค สิทธะ และผู้อื่น
12.234.10
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् ।
आरुह्यैरावणं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥ १२.२३४.१० ॥
ศักระ (อินทร์) ทรงขึ้นสู่ช้างไอราวตะ ช้างผู้เป็นใหญ่ที่มีสี่งา ได้รับการฝึกฝนดีแล้ว และประดับด้วยความงดงาม แล้วเสด็จไปทั่วไตรโลก
12.234.11
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥ १२.२३४.११ ॥
ครั้งหนึ่ง ที่ชายฝั่งมหาสมุทร ในถ้ำภูเขาแห่งหนึ่ง พระวัชรีผู้ถือสายฟ้าได้เห็นพลีบุตรของไววโรจนะ และได้เสด็จเข้าไปใกล้
12.234.12
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् ।
सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥ १२.२३४.१२ ॥
เมื่อเห็นพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่ยืนอยู่บนศีรษะของไอราวตะ ล้อมรอบด้วยหมู่เทพ พระราชาแห่งไดตยะมิได้โศกเศร้าหรือหวั่นไหวเลย
12.234.13
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् ।
अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.१३ ॥
เมื่อเห็นพลียืนอยู่โดยไม่แปรเปลี่ยนและไม่หวาดกลัว ศตกรตุ (อินทร์) ผู้ขึ้นอยู่บนช้างที่ประเสริฐที่สุด จึงตรัสกับพลีดังนี้
12.234.14
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथवा वृद्धसेवया ।
तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥ १२.२३४.१४ ॥
ข้าแต่ไดตยะ ท่านไม่ได้รับความทุกข์ไม่ว่าจะเพราะความกล้าหาญ หรือเพราะการรับใช้ผู้เฒ่าผู้แก่ หรือเพราะท่านได้ขัดเกลาด้วยตบะ การนี้ยากยิ่งนักโดยประการทั้งปวง
12.234.15
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् ।
वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२३४.१५ ॥
ท่านถูกศัตรูนำมาอยู่ใต้อำนาจ ตกต่ำจากฐานะอันสูงสุด ข้าแต่ไววโรจนะ ท่านพึ่งพาสิ่งใดจึงไม่โศกเศร้าในสิ่งที่ควรโศกเศร้า
12.234.16
श्रैष्ट्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् ।
हृतस्वरत्नराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१६ ॥
เมื่อเคยได้ความยิ่งใหญ่ในหมู่ชาติพันธุ์ของตน และได้เสวยโภคะอันประเสริฐที่สุด บัดนี้ถูกชิงเอาแก้วและราชอาณาจักรไปแล้ว จงบอกข้าพเจ้าเถิดว่าเหตุใดท่านจึงไม่โศกเศร้า
12.234.17
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ।
तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥ १२.२३४.१७ ॥
แท้จริงเมื่อก่อนท่านเคยเป็นผู้เป็นใหญ่ในตำแหน่งของบิดาและปู่ย่าตายาย บัดนี้เห็นตำแหน่งนั้นถูกศัตรูชิงไปแล้ว เหตุใดท่านจึงไม่โศกเศร้า
12.234.18
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः ।
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१८ ॥
ถูกมัดด้วยบ่วงของวรุณและถูกสายฟ้าฟาด ถูกชิงเอาภรรยาและทรัพย์สมบัติไป จงบอกข้าพเจ้าเถิดว่าเหตุใดท่านจึงไม่โศกเศร้า
12.234.19
नष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् ।
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥ १२.२३४.१९ ॥
สง่าราศีของท่านสูญสิ้น และความรุ่งเรืองของท่านตกต่ำ ท่านกลับไม่โศกเศร้าในสภาพอันยากลำบากนั้น เมื่ออาณาจักรแห่งไตรโลกถูกทำลายแล้ว ใครเล่าจะกล้าดำรงชีวิตอยู่
12.234.20
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ।
श्रुत्वा दुःखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३४.२० ॥
เมื่อถูกดูหมิ่นด้วยถ้อยคำรุนแรงทั้งนี้และอื่นๆ พลีบุตรของไววโรจนะ มิได้หวั่นไหวด้วยความทุกข์ ได้ฟังแล้วจึงกล่าวขึ้น
12.234.21
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ।
वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥ १२.२३४.२१ ॥
ศักระเอ๋ย ขณะที่ข้าถูกจับไว้อย่างมั่นคงเช่นนี้ การคุยโอ้อวดของเจ้าจะมีประโยชน์อะไร ปุรันทระเอ๋ย ข้าเห็นเจ้ายืนยกสายฟ้าขึ้นอยู่
12.234.22
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः ।
कस्त्वदन्य इमां वाचं सुक्रूरां वक्तुमर्हति ॥ १२.२३४.२२ ॥
แต่ก่อนเจ้าไร้กำลัง บัดนี้ด้วยเหตุใดก็ตามเจ้าได้กำลังมา นอกจากเจ้าแล้วจะมีใครอีกเล่าที่กล้าเอ่ยถ้อยคำอันโหดร้ายยิ่งเช่นนี้
12.234.23
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् ।
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥ १२.२३४.२३ ॥
ผู้ใดแม้มีอำนาจแต่กลับแสดงความเมตตาต่อศัตรูที่อยู่ในอำนาจของตน และแสดงความเมตตาแม้ต่อวีรบุรุษที่ตกอยู่ในมือของตน ผู้นั้นแหละที่ผู้คนรู้จักว่าเป็นบุรุษแท้
12.234.24
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः ।
एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराजयम् ॥ १२.२३४.२४ ॥
ในการรบไม่มีความแน่นอนสำหรับผู้ที่ทำศึกกันสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งย่อมได้ชัยชนะ อีกฝ่ายหนึ่งย่อมประสบความพ่ายแพ้
12.234.25
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मयि दानवपुङ्गवे ।
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥ १२.२३४.२५ ॥
ขออย่าให้เจ้ามีท่าทีเช่นนี้ต่อข้า ผู้เป็นจอมทานพ อย่าคิดว่าเจ้าได้พิชิตเจ้าแห่งสรรพสัตว์ด้วยความกล้าหาญและด้วยกำลัง
12.234.26
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र कृतं त्वया ।
यत्त्वमेवं गतो वज्रिन्यद्वाऽऽप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३४.२६ ॥
สิ่งนี้มิได้เกิดจากการกระทำของเรา ศักระเอ๋ย และมิได้เกิดจากการกระทำของเจ้า ศักระเอ๋ย เจ้าผู้ถือสายฟ้าเอ๋ย เจ้าได้มาถึงสภาพเช่นนี้ และพวกเราก็เช่นกัน
12.234.27
अहमासं यथाऽद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ।
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥ १२.२३४.२७ ॥
ข้าเคยเป็นเช่นไร วันนี้เจ้าก็จะเป็นเช่นนั้น เจ้าเป็นเช่นไร พวกเราก็จะเป็นเช่นนั้น อย่าดูหมิ่นการกระทำอันชั่วร้ายที่ข้าได้ทำไว้
12.234.28
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ।
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥ १२.२३४.२८ ॥
บุคคลย่อมได้รับความสุขและความทุกข์สลับกันไป เจ้า ศักระ ได้บรรลุสภาพแห่งศักระสลับกันไป มิใช่เพราะการกระทำ ศักระเอ๋ย
12.234.29
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् ।
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥ १२.२३४.२९ ॥
กาลเวลาย่อมพาข้าไปในเวลาของมัน และกาลเวลานี้เองก็พาเจ้าไปเช่นกัน ฉะนั้น ข้าจึงไม่เป็นดังที่เคยเป็น เจ้าก็ไม่เป็นดังที่เคยเป็น และพวกเราก็ไม่เป็นดังที่เคยเป็น
12.234.30
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ।
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥ १२.२३४.३० ॥
ทั้งการปรนนิบัติบิดามารดา ทั้งการบูชาเทวดา และการประพฤติคุณความดีอื่นใด ย่อมไม่นำความสุขมาสู่บุคคล
12.234.31
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ।
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥ १२.२३४.३१ ॥
ทั้งความรู้ ทั้งการบำเพ็ญตบะ ทั้งการให้ทาน ทั้งมิตรสหาย ทั้งญาติพี่น้อง ย่อมไม่อาจคุ้มครองคนที่กาลเวลาเบียดเบียนได้
12.234.32
नागामिनमनर्थं हि प्रतिघातशतैरपि ।
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुमृते बुद्धिबलान्नराः ॥ १२.२३४.३२ ॥
มนุษย์ไม่อาจต้านทานภัยพิบัติที่กำลังมาถึง แม้ด้วยการตอบโต้นับร้อย นอกจากจะใช้กำลังแห่งปัญญา
12.234.33
पर्यायैर्हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ।
इदं तु दुःखं यच्छक्र कर्ताऽहमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.३३ ॥
สำหรับผู้ที่ถูกโจมตีไปทีละคนนั้น ไม่มีผู้คุ้มครองเลย ความทุกข์นี้คือ ดูก่อนพระอินทร์ ที่เจ้าคิดว่า เราคือผู้กระทำ
12.234.34
यदि कर्ता भवेत्कर्ता न क्रियेत कदाचन ।
यस्मात्तु क्रियते कर्ता तस्मात्कर्ताऽप्यनीश्वरः ॥ १२.२३४.३४ ॥
หากผู้กระทำจะเป็นผู้กระทำอย่างแท้จริง ก็จะไม่ถูกบังคับให้กระทำเลยสักครั้ง แต่เพราะผู้กระทำยังถูกบังคับให้กระทำ ผู้กระทำจึงไม่เป็นใหญ่เช่นกัน
12.234.35
कालेन त्वाऽहमजयं कालेनाहं जितस्त्वया ।
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥ १२.२३४.३५ ॥
ข้าพิชิตเจ้าได้ด้วยกาลเวลา และข้าก็ถูกเจ้าพิชิตได้ด้วยกาลเวลา กาลเวลาคือจุดหมายของสิ่งที่เคลื่อนไหว กาลเวลาย่อมนับจำนวนสรรพสัตว์
12.234.36
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन्नावबुद्ध्यसे ।
केचित्त्वां बहुमन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥ १२.२३४.३६ ॥
ดูก่อนอินทร์ เจ้าพล่ามด้วยปัญญาธรรมดา จึงไม่เข้าใจ บางคนยกย่องเจ้ามาก เพราะเจ้าได้บรรลุความเป็นใหญ่ด้วยการกระทำของตนเอง
12.234.37
कथमस्मद्विधो नाम जानँल्लोकप्रवृत्तयः ।
कालेनाभ्याहतः शोचेन्मुह्येद्वाऽप्यथविभ्रमेत् ॥ १२.२३४.३७ ॥
ผู้ที่รู้ถึงทางดำเนินของโลกอย่างพวกเรา เมื่อถูกกาลเวลาโจมตีแล้ว จะโศกเศร้า หลงงม หรือหลงทางไปได้อย่างไร
12.234.38
कथं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
बुद्धिर्व्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥ १२.२३४.३८ ॥
สำหรับผู้ที่ถูกกาลเวลาครอบงำ เช่นข้าหรือผู้ที่เป็นเช่นข้า เมื่อประสบความวิบัติแล้ว ใจย่อมจมลงเหมือนเรือที่แตกร้าว ได้อย่างไร
12.234.39
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ।
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गमिन्द्रशतैर्गतम् ॥ १२.२३४.३९ ॥
ข้า เจ้า และผู้อื่นที่จะเป็นจอมเทวดาต่อไป ศักระเอ๋ย ทั้งหมดจะไปตามทางที่ศักระนับร้อยองค์ได้เดินมาแล้ว
12.234.40
त्वामप्येवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ।
काले परिणते कालः कलयिष्यति मामिव ॥ १२.२३४.४० ॥
แม้เจ้าผู้เป็นที่ยากจะเข้าปะทะ และรุ่งโรจน์ด้วยสิริอันยิ่ง เมื่อกาลเวลาสุกงอมแล้ว มรณะจะคว้าเจ้าไปเช่นเดียวกับที่คว้าข้าไป
12.234.41
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैवतानां युगे युगे ।
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १२.२३४.४१ ॥
อินทร์นับพันองค์ได้ล่วงไปแล้วในแต่ละยุคของเหล่าเทพ เพราะกาลเวลานั้นยากที่จะก้าวข้ามได้
12.234.42
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे ।
सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १२.२३४.४२ ॥
แต่เมื่อได้ตำแหน่งนี้มา ท่านกลับยกตนว่ายิ่งใหญ่ ราวกับเป็นพระพรหม เทพผู้เป็นนิรันดร์ ผู้เป็นต้นกำเนิดของสรรพสัตว์
12.234.43
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वाऽपि कस्यचित् ।
त्वं तु बालिशया बुद्ध्या ममेदमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.४३ ॥
ตำแหน่งนี้ไม่ได้มั่นคงหรือไม่สิ้นสุดสำหรับผู้ใดเลย แต่ท่านด้วยปัญญาของเด็กกลับคิดว่า นี่เป็นของเรา
12.234.44
अविश्वस्ते विश्वसिषि मन्यसे वाऽध्रुवे ध्रुवम् ।
नित्यं कालपरीतात्मा भवत्येवं सुरेश्वर ॥ १२.२३४.४४ ॥
ท่านไว้ใจในสิ่งที่ไม่ควรไว้ใจ และถือสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง โอ้ใหญ่แห่งเทพ ตนที่ถูกกาลเวลาครอบงำย่อมเป็นเช่นนี้เสมอ
12.234.45
ममेयमिति मोहात्त्वं राजश्रियमभीप्ससि ।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता ॥ १२.२३४.४५ ॥
เพราะความหลง ท่านปรารถนาสิริแห่งกษัตริย์ โดยคิดว่า นี่เป็นของเรา สิริองค์นี้ไม่ถือว่ามั่นคง ไม่ว่าจะเป็นของท่าน ของเรา หรือของผู้อื่น
12.234.46
अतिक्रम्य बहूनन्यांस्त्वयि तावदियं गता ।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि वासव चञ्चला ॥ १२.२३४.४६ ॥
สิริได้ผ่านพ้นผู้อื่นมากมาย มาถึงท่านได้เพียงเท่านี้ โอ วาสวะ สิริอันพลิ้วไหวนี้จะพำนักอยู่กับท่านได้ชั่วครู่หนึ่ง แล้วก็จะจากไปอีก
12.234.47
गौर्निवासमिवोत्सृज्य पुनरन्यं गमिष्यति ।
सुरेशा ये ह्यतिक्रान्तास्तान्न संख्यातुमुत्सहे ॥ १२.२३४.४७ ॥
ดุจโคที่ละทิ้งที่พักอาศัยแล้วไปยังที่อื่นอีก สิริก็จะจากไปอีกฉันนั้น ส่วนเหล่าใหญ่แห่งเทพที่ได้ล่วงไปแล้ว ข้าพเจ้าไม่อาจนับได้เลย
12.234.48
त्वत्तो बहुतराश्चान्ये भविष्यन्ति पुरंदर ।
सवृक्षौषधिगुल्मेयं ससरित्पर्वताकरा ॥ १२.२३४.४८ ॥
โอ ปุรันทระ จะมีผู้อื่นมากกว่าท่านเกิดขึ้นอีกมากมาย แผ่นดินนี้พร้อมด้วยต้นไม้ พืชสมุนไพร และพงไม้ พร้อมด้วยแม่น้ำ ภูเขา และเหมืองแร่ ย่อมยังคงอยู่
12.234.49
तानिदानीं न पश्यामि यैर्भुक्तेयं पुरा मही ।
पृथुरैलो मयो भीमो नरकः शम्बरस्तथा ॥ १२.२३४.४९ ॥
บรรดาผู้ที่เคยครอบครองแผ่นดินนี้มาแต่ก่อน ข้าพเจ้าไม่เห็นพวกเขาในบัดนี้ ได้แก่ พระปฤถุ โอรสของอิลา มยะ ภีมะ นรกะ และศัมพระเช่นกัน
12.234.50
अश्वग्रीवः पुलोमा च स्वर्भानुरमितप्रभः ।
प्रह्लादो नमुचिर्दक्षो विप्रचित्तिर्विरोचनः ॥ १२.२३४.५० ॥
อัศวกรีวะ ปุโลมัน และสวรรภานุผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ ประหลาทะ นมุจิ ทักษะ วิประจิตติ และวิโรจนะ
12.234.51
ह्रीनिषेवः सुहोत्रश्च भूरिहा पुष्पवान्वृषः ।
सत्येषुर्ऋषभो बाहुः कपिलाश्वो निरूपकः ॥ १२.२३४.५१ ॥
หรีนิเษวะ สุโหตระ ภูริหา ปุษปวัต วฤษะ สัตเยษุ ฤษภะ พาหุ กปิลาศวะ และนิรูปกะ
12.234.52
बाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैर्ऋतिः ।
संकोचोऽथ वरीताक्षो वराहाश्वो रुचिप्रभः ॥ १२.२३४.५२ ॥
พาณะ การ์ตัสวระ วหนิ วิศวทํษฏระ และไนรฤติ สังโกจะ วรีตากษะ วราหาศวะ และรุจิประภะ
12.234.53
विश्वजित्प्रतिरूपश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः ॥ १२.२३४.५३ ॥
วิศวชิต ประฏิรูป วฤษาณฑะ วิษกระ มธุ หิรัณยกศิปุ และกเกฏภะ ผู้เป็นทานพด้วยเช่นกัน
12.234.54
दैतेया दानवाश्चैव सर्वे ते नैर्ऋतैः सह ।
एते चान्ये च बहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये ॥ १२.२३४.५४ ॥
ไดเตยะและทานพทั้งปวงนั้น พร้อมทั้งไนรฤตะทั้งหลาย ทั้งเหล่านี้และผู้อื่นอีกมากมาย ทั้งที่อยู่ในยุคก่อน และที่อยู่ก่อนยิ่งกว่านั้นอีก
12.234.55
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम् ।
बहवः पूर्वदैत्येन्द्राः संत्यज्य पृथिवीं गताः ॥ १२.२३४.५५ ॥
เหล่าใหญ่แห่งไดตยะและใหญ่แห่งทานพ และผู้อื่นอีกที่เราได้ยินชื่อ ไดตยะผู้ใหญ่แต่ก่อนจำนวนมาก ได้ละแผ่นดินนี้แล้วจากไป
12.234.56
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि बलवत्तरः ।
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः ॥ १२.२३४.५६ ॥
ทุกผู้ถูกกาลเวลาโจมตีจนล้มลงหมดแล้ว เพราะกาลเวลานั้นทรงพลังยิ่งกว่าสิ่งใด แม้ท่านจะได้รับการบูชาด้วยพิธียัญนับร้อย ท่านผู้เดียวก็มิได้เป็นศตกรตุ
12.234.57
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ।
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखयोधिनः ॥ १२.२३४.५७ ॥
ทุกผู้ล้วนมุ่งมั่นในธรรม ทุกผู้ล้วนประกอบพิธีสัตร์อย่างต่อเนื่อง ทุกผู้ล้วนเคลื่อนไปในอากาศ และทุกผู้ล้วนต่อสู้ประจันหน้าในการรบ
12.234.58
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघबाहवः ।
सर्वे मायाशतधराः सर्वे ते कामरूपिणः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः ॥ १२.२३४.५८ ॥
ทุกผู้ล้วนมีร่างกายแข็งแรง ทุกผู้ล้วนมีแขนดุจลูกดาลเหล็ก ทุกผู้ล้วนทรงมายานับร้อยและแปลงกายได้ตามใจ เมื่อเข้าสู่การรบแล้ว ไม่เคยได้ยินว่าพ่ายแพ้เลย
12.234.59
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः ।
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चैव बहुश्रुताः ॥ १२.२३४.५९ ॥
ทุกผู้ล้วนยึดมั่นในวัตรแห่งสัตย์และท่องเที่ยวไปตามใจ ทุกผู้ล้วนยึดมั่นในวัตรแห่งพระเวท และทุกผู้ล้วนเป็นผู้มีความรู้กว้างขวาง
12.234.60
सर्वे संमतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे ।
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ॥ १२.२३४.६० ॥
ทุกผู้ในฐานะเป็นใหญ่ ได้รับอำนาจปกครองที่เป็นที่ยอมรับ และในมหาตมาเหล่านั้น ความมัวเมาในอำนาจไม่เคยมีมาก่อนเลย
12.234.61
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे विगतमत्सराः ।
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदरे ॥ १२.२३४.६१ ॥
ทุกคนเป็นผู้ให้ตามที่เหมาะสม ทุกคนปราศจากความริษยา ทุกคนประพฤติต่อสรรพสัตว์ทั้งปวงอย่างถูกต้อง
12.234.62
सर्वे दाक्षायणीपुत्राः प्राजपत्या महाबलाः ।
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ॥ १२.२३४.६२ ॥
บุตรทั้งปวงของธิดาทั้งหลายของทักษะ ผู้สืบเชื้อสายของประชาบดี ผู้มีกำลังมหาศาล ลุกโพลงและแผดเผา ก็ยังถูกกาลเวลาดึงกลับไปได้
12.234.63
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः ।
न शक्ष्यसि तदा शक्र नियन्तुं शोकमात्मनः ॥ १२.२३४.६३ ॥
และท่านเองด้วย เมื่อถึงเวลาที่ท่านได้เสวยแผ่นดินนี้แล้วต้องสละคืนไปอีก โอ ศักระ ท่านจะไม่อาจควบคุมความโศกของตนได้
12.234.64
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्जेमं श्रीभवं मदम् ।
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं संप्रसहिष्यसि ॥ १२.२३४.६४ ॥
จงละความอยากในกามสุขทั้งหลาย จงละความเมาที่เกิดจากความรุ่งเรืองนี้ เมื่อสูญเสียราชอาณาจักรของตนเช่นนี้ ท่านจะต้องทนทุกข์กับความโศก
12.234.65
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः ।
अतीतानागतं हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय ॥ १२.२३४.६५ ॥
ในยามโศก อย่าโศกเศร้าเลย และในยามยินดี อย่ายินดีเกินไปเลย จงละอดีตและอนาคตเสีย แล้วดำรงชีวิตอยู่กับปัจจุบัน
12.234.66
मां चेदभ्यागतः कालः सदा युक्तमतन्द्रितः ।
क्षमस्व न चिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ॥ १२.२३४.६६ ॥
หากกาลเวลาได้เข้ามาใกล้ข้าพเจ้าแล้ว จงเป็นผู้ตั้งมั่นและไม่เกียจคร้านเสมอ จงอดทนไว้ โอ อินทร์ ไม่นานนักกาลเวลาก็จะมาถึงท่านเช่นกัน
12.234.67
त्रासयन्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह ।
संयते मयि ननं त्वमात्मानं बहु मन्यसे ॥ १२.२३४.६७ ॥
โอ เทพเจ้าผู้เป็นใหญ่ ท่านกำลังทำให้ข้าพเจ้าหวาดกลัว ดุจดั่งจะขู่ข้าพเจ้า ท่านกำลังทิ่มแทงข้าพเจ้าที่นี่ด้วยถ้อยคำ ต่อหน้าข้าพเจ้าผู้สำรวมตน แน่นอนว่าท่านคิดว่าตนเองมีค่ามากนัก
12.234.68
कालः प्रथममायान्मां पञ्चात्त्वामनुधावति ।
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मयि ॥ १२.२३४.६८ ॥
กาลเวลามาถึงข้าพเจ้าก่อน แล้วภายหลังก็วิ่งตามท่านไป ฉะนั้น โอ เทพเจ้าผู้เป็นใหญ่ ท่านจึงคำรามใส่ข้าพเจ้า ทั้งที่ข้าพเจ้าถูกกาลเวลาโจมตีไปแล้ว
12.234.69
को हि स्थातुमलं लोके मम क्रुद्धस्य संयुगे ।
कालस्तु बलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ॥ १२.२३४.६९ ॥
ในโลกนี้ใครเล่าจะสามารถยืนต่อหน้าข้าพเจ้าได้ เมื่อข้าพเจ้าโกรธอยู่ในการรบ แต่กาลเวลานั้นทรงพลังนัก และได้มาถึงแล้ว ฉะนั้น โอ วาสวะ ท่านจึงยังยืนอยู่ได้
12.234.70
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं तूर्णं भवितुमर्हति ।
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजसः ॥ १२.२३४.७० ॥
สิ่งที่ควรจะมาอย่างรวดเร็วเมื่อสิ้นพันปีนั้นได้มาถึงแล้ว เพราะอวัยวะทั้งปวงของข้าพเจ้า โอ ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ไม่ได้อยู่ในที่ที่ควรจะอยู่อีกต่อไป
12.234.71
अहमैन्द्राच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि ।
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययः ॥ १२.२३४.७१ ॥
ข้าพเจ้าได้ตกจากตำแหน่งของอินทร์แล้ว และท่านได้ถูกตั้งเป็นอินทร์บนสวรรค์ โอ ผู้งดงามยิ่ง ในโลกของสิ่งมีชีวิตนี้ วงจรของกาลเวลาเป็นสิ่งที่ควรเคารพบูชา
12.234.72
किं हि कृत्वा स्वमिन्द्रोऽद्य किं वा कृत्वा वयं च्युताः ।
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ॥ १२.२३४.७२ ॥
อินทร์ทำอะไรในวันนี้จึงได้ตำแหน่งของตน หรือเราทำอะไรจึงได้ตกจากตำแหน่งนั้น กาลเวลาเป็นผู้สร้างและเป็นผู้ทำลาย ส่วนสิ่งอื่นทั้งหมดไม่มีเหตุ
12.234.73
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ ।
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ॥ १२.२३४.७३ ॥
ความพินาศ ความสูญสิ้นโดยสิ้นเชิง อำนาจปกครอง สุขและทุกข์ การเกิดและการไม่เกิด เมื่อได้รับสิ่งเหล่านี้เช่นนี้แล้ว ผู้มีปัญญาไม่ควรยินดีเกินพอ และไม่ควรเศร้าโศก
12.234.74
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव ।
किं कत्थसे मां किंच त्वं कालेन निरपत्रयः ॥ १२.२३४.७४ ॥
โอ อินทร์ ท่านรู้จักพวกเราแน่นอน และข้าพเจ้าก็รู้จักท่าน โอ วาสวะ ท่านจะโอ้อวดต่อหน้าข้าพเจ้าไปทำไม แม้แต่ท่านเองก็ยังถูกกาลเวลาทำให้อับอาย
12.234.75
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम ।
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १२.२३४.७५ ॥
ท่านเองย่อมรู้ว่าพลังชายชาตรีของข้าพเจ้าในกาลก่อนนั้นเป็นเช่นไร และความกล้าหาญที่ข้าพเจ้าแสดงออกในการสงคราม นั่นก็เป็นหลักฐานเพียงพอแล้ว
12.234.76
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह ।
मया विनिर्जिताः पूर्वं मरुतश्च शचीपते ॥ १२.२३४.७६ ॥
บรรดาอาทิตย์และรุทรทั้งหลาย สาธยะทั้งหลายพร้อมด้วยวสุทั้งหลาย และมรุตทั้งหลายด้วย โอ เจ้าแห่งศจี ล้วนเคยถูกข้าพเจ้าพิชิตมาแล้วในกาลก่อน
12.234.77
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे ।
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया ॥ १२.२३४.७७ ॥
โอ ศักระ ท่านเองย่อมรู้ดีว่า ในการประชุมระหว่างเทวดากับอสูร เทวดาทั้งหลายที่มาประชุมกันนั้นถูกข้าพเจ้าทำลายให้แตกพ่ายอย่างรวดเร็วในการรบ
12.234.78
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः ।
सशृङ्गशिखरा भग्नाः समरे मूर्ध्निं ते मया ॥ १२.२३४.७८ ॥
แม้ภูเขาทั้งหลายก็ถูกเหวี่ยงซ้ำแล้วซ้ำเล่า พร้อมทั้งสวนป่าและผู้อาศัยในป่า พร้อมทั้งยอดเขาและจอมเขา ในการรบ ภูเขาเหล่านั้นถูกทำลายลงบนศีรษะของท่านโดยข้าพเจ้า
12.234.79
किं नु शक्यं मया कर्तुं कालो हि दुरतिक्रमः ।
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३४.७९ ॥
ข้าพเจ้าจะทำอะไรได้เล่า กาลเวลานั้นยากที่จะก้าวข้าม แม้ถืออาวุธสายฟ้า ข้าพเจ้าก็ไม่มีกำลังที่จะตีท่านด้วยหมัดได้
12.234.80
न तु विक्रमकालोऽयं क्षमाकालोऽयमागतः ।
तेन त्वां मर्षये शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वया ॥ १२.२३४.८० ॥
นี่มิใช่เวลาแห่งความกล้าหาญ แต่เป็นเวลาแห่งความอดทนที่มาถึงแล้ว ฉะนั้น โอ ศักระ ข้าพเจ้าจึงอดทนต่อท่าน แม้การอดทนต่อท่านจะยากยิ่งกว่าการอดทนต่อผู้อื่นใดก็ตาม
12.234.81
तं मां परिणते काले परीतं कालवह्निना ।
नियतं कालपाशेन बद्धं शक्र विकत्थसे ॥ १२.२३४.८१ ॥
เมื่อกาลสุกงอมแล้ว ข้าพเจ้าถูกล้อมด้วยไฟแห่งกาล และถูกผูกไว้อย่างแน่นอนด้วยบ่วงแห่งกาล แต่ท่านกลับคุยโอ้อวด โอ้ศักระ
12.234.82
अयं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः ।
बद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनया यथा ॥ १२.२३४.८२ ॥
นี่คือบุรุษผิวคล้ำผู้นั้น ผู้ที่โลกไม่อาจต้านทานได้ เขาผูกข้าพเจ้าไว้แล้วยืนอยู่ ผู้ดุร้ายผู้นั้น เหมือนคนผูกสัตว์ด้วยเชือก
12.234.83
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ ।
वधो बन्धप्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ॥ १२.२३४.८३ ॥
การได้และการเสีย สุขและทุกข์ ความใคร่และความโกรธ ความมีและความไม่มี ความตายและการปลดจากพันธนาการ สิ่งทั้งปวงย่อมได้มาด้วยกาล
12.234.84
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः ।
सोयं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ॥ १२.२३४.८४ ॥
ข้าพเจ้าไม่ใช่ผู้กระทำ ท่านก็ไม่ใช่ผู้กระทำ ผู้ที่เป็นเจ้าอยู่เสมอนั่นแหละคือผู้กระทำ กาลนี้กำลังทำให้ข้าพเจ้าสุก ดุจผลไม้ที่สุกบนต้นไม้
12.234.85
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते ।
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ॥ १२.२३४.८५ ॥
การกระทำใดที่บุรุษทำ ด้วยการกระทำนั้นเขาย่อมประสบความสุขตามกาล และเมื่อทำการกระทำเดิมนั้นอีก ตามกาลเขาย่อมประสบความทุกข์
12.234.86
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति ।
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहायता ॥ १२.२३४.८६ ॥
ผู้รู้กาล แม้ถูกกาลสัมผัส ก็ไม่สมควรที่จะโศกเศร้า ดังนั้น โอ้ศักระ ข้าพเจ้าจึงไม่โศกเศร้า เพราะความโศกไม่มีผู้ช่วยเหลือ
12.234.87
यदा हि शोचतः शोको व्यसनं नाषकर्षति ।
सामर्थ्यं शोचतो नास्तीत्यतोऽहं नाद्य शोचिमि ॥ १२.२३४.८७ ॥
เมื่อความโศกของผู้โศกเศร้าไม่อาจฉุดความทุกข์ยากให้ถอยไปได้ และผู้โศกเศร้าไม่มีกำลัง ดังนั้น วันนี้ข้าพเจ้าจึงไม่โศกเศร้า
12.234.88
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः ।
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.८८ ॥
พระผู้มีพระลักษณะพันตา ผู้เป็นพระภควัน ผู้ปราบปุระแห่งปากะ เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนี้ ก็ระงับความโกรธ แล้วพระอินทร์ผู้ทำยัญร้อยครั้งจึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้
12.234.89
सवज्रमुद्यतं बाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् ।
कस्येह न व्यथेद्बुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ॥ १२.२३४.८९ ॥
เมื่อเห็นแขนที่ยกวัชระขึ้นและบ่วงของวรุณ ใครในโลกนี้จะไม่หวั่นไหวในใจ แม้เมื่อความตายเองปรารถนาจะฆ่า
12.234.90
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
व्रुवन्न व्यथसेऽद्य त्वं धैर्यात्सत्यपराक्रम ॥ १२.२३४.९० ॥
จิตอันมั่นคงของท่านซึ่งเห็นความจริง ไม่หวั่นไหว โอ้ผู้มีความกล้าที่แท้จริง แม้ท่านจะกล่าวอยู่ในวันนี้ ท่านก็ไม่หวั่นไหวเพราะความมั่นคง
12.234.91
को हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् ।
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा संप्रस्थितं जगत् ॥ १२.२३४.९१ ॥
เมื่อเห็นโลกกำลังจะจากไป ผู้มีชีวิตผู้ใดในโลกนี้จะกล้าวางใจในทรัพย์สมบัติหรือในร่างกายนี้ได้
12.234.92
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् ।
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ॥ १२.२३४.९२ ॥
ข้าพเจ้าเองก็รู้โลกนี้ว่าไม่คงทนดังนี้เช่นกัน โลกที่ถูกวางไว้ในไฟแห่งกาลอันน่ากลัว ลึกลับ เคลื่อนไปอยู่เสมอ และไม่เสื่อมสลาย
12.234.93
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् ।
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ॥ १२.२३४.९३ ॥
ในที่นี้ไม่มีทางหลีกพ้นสำหรับผู้ใดที่ถูกกาลสัมผัส ทั้งสิ่งละเอียดและสิ่งยิ่งใหญ่ ซึ่งกำลังสุกงอมอยู่
12.234.94
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा ।
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १२.२३४.९४ ॥
แม้ไร้อำนาจแต่ไม่ประมาท ผู้ที่ถึงความพินาศของกาลอันไม่หยุดยั้ง ซึ่งทำให้สัตว์ทั้งหลายสุกงอมอยู่เสมอ ย่อมไม่พ้นไปได้
12.234.95
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु ।
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ॥ १२.२३४.९५ ॥
กาลย่อมตื่นอยู่ไม่ประมาท ท่ามกลางสัตว์มีชีวิตที่ประมาท ไม่มีใครเคยเห็นผู้ที่หลุดพ้นจากกาลได้ แม้จะพยายามเพียงใด
12.234.96
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः ।
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२३४.९६ ॥
นี่คือธรรมอันเก่าแก่และนิรันดร์ กาลเสมอภาคต่อสัตว์มีชีวิตทั้งปวง ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ และไม่มีการล่วงละเมิดได้
12.234.97
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठा लवान्कलाः ।
संपीडयति यः कालो वृद्धिं वार्धुपिको यथा ॥ १२.२३४.९७ ॥
กาลซึ่งกดทับวันและคืน เดือนทั้งหลาย ขณะ กาษฐา ละวะ และกลา ดุจผู้ให้กู้เงินที่เพิ่มดอกเบี้ยอยู่เสมอ
12.234.98
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्ताऽस्मीति वादिनम् ।
कालो हरति संप्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् ॥ १२.२३४.९८ ॥
กาลเมื่อมาถึง ย่อมพัดพาผู้ที่กล่าวว่า วันนี้เราจะทำสิ่งนี้ พรุ่งนี้เราจะเป็นผู้กระทำ ดุจกระแสแม่น้ำพัดพาต้นไม้ไป
12.234.99
इदानीं तावदेवासौ मया दृष्टः कथं मृतः ।
इति कालेन ह्रियतां प्रलापः श्रूयते नृणाम् ॥ १२.२३४.९९ ॥
เมื่อครู่นี้เองข้าพเจ้าเห็นเขา เหตุใดเขาจึงตายไปแล้วเล่า เสียงร่ำไห้เช่นนี้ได้ยินในหมู่มนุษย์ ขอให้กาลพัดพาเขาไปเถิด
12.234.100
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च ।
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते ॥ १२.२३४.१०० ॥
ทรัพย์ย่อมพินาศ ความสุขก็เช่นกัน ตำแหน่งและอำนาจปกครองก็เช่นกัน และชีวิตของโลกแห่งสิ่งมีชีวิต เมื่อกาลมาถึงก็ถูกพาไป
12.234.101
उच्छ्राया विनिपातान्ता भावोऽभावः स एव च ।
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसायो हि दुष्करः ॥ १२.२३४.१०१ ॥
จุดจบของการขึ้นคือการตก ความมีและความไม่มีเป็นอย่างเดียวกัน ทุกสิ่งไม่เที่ยงและไม่มั่นคง และการดำเนินความตั้งใจให้สำเร็จนั้นยากยิ่งนัก
12.234.102
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
अहमासं पुरा चेति मनसाऽपि न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०२ ॥
สติปัญญาของท่านซึ่งเห็นความจริงและไม่หวั่นไหว ย่อมไม่ถูกรบกวน ความคิดว่า ข้าเคยมีอยู่ก่อน ก็ไม่แม้จะเกิดขึ้นในใจ
12.234.103
कालेनाक्रम्य लोकेऽस्मिन्पच्यमाने बलीयसा ।
अज्येष्ठमकनिष्ठं च क्षिप्यमाणो न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०३ ॥
ถูกกาลเวลาคุมตัวไว้ในโลกนี้ ถูกผู้ที่มีกำลังยิ่งกว่าหลอมให้สุก ถูกเหวี่ยงไปโดยไม่แยกว่าเป็นผู้เกิดก่อนหรือเกิดหลัง สัตว์ย่อมไม่รู้ตัว
12.234.104
ईर्ष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च ।
स्पृहामोहाभिमानेषु लोकः सक्तो विमुह्यति ॥ १२.२३४.१०४ ॥
โลกที่ยึดติดอยู่กับความริษยา ความถือตัว และความโลภ กับความปรารถนา ความโกรธ และความกลัว และกับความอยาก ความหลง และความทะนงตน ย่อมหลงผิด
12.234.105
भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वाञ्ज्ञानतपोन्वितः ।
कालं पश्यति सुव्यक्तं पाणावामलकं यथा ॥ १२.२३४.१०५ ॥
ส่วนท่านนั้นเป็นผู้รู้ความจริงของภาวะ เป็นผู้มีปัญญาและพร้อมด้วยความรู้และตบะ ท่านเห็นกาลเวลาชัดเจนดั่งผลอามลกะในฝ่ามือ
12.234.106
कालचारित्रतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।
वैरोचते कृतार्थोऽसि स्पृहणीयो विजानताम् ॥ १२.२३४.१०६ ॥
ท่านเป็นผู้รู้ความจริงแห่งการดำเนินไปของกาลเวลา ชำนาญในคัมภีร์ทั้งปวง ท่านงดงามรุ่งเรือง ท่านบรรลุจุดหมายแล้ว และเป็นที่ปรารถนาของผู้รู้ทั้งหลาย
12.234.107
सर्वलोको ह्ययं मन्ये बुद्ध्या परिगतस्त्वया ।
विहरन्सर्वतोमुक्तो न क्वचिच्च विषीदसि ॥ १२.२३४.१०७ ॥
ข้าเห็นว่าท่านได้เข้าใจโลกทั้งหมดนี้อย่างครบถ้วนด้วยสติปัญญาของท่าน ท่านท่องไปอย่างหลุดพ้นทุกทิศ และไม่เคยท้อแท้ที่ใดเลย
12.234.108
रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ।
निष्प्रीतिं नष्टसंतापमात्मानं त्वमुपाससे ॥ १२.२३४.१०८ ॥
ราชัสและตมัสไม่แตะต้องท่าน เพราะท่านเป็นผู้ชนะอินทรีย์ ท่านบำเพ็ญอยู่ในอาตมันที่ปราศจากความยึดติดและปราศจากความเร่าร้อน
12.234.109
सुहृदं सर्वभूतानां निर्वैरं शान्तमानसम् ।
दृष्ट्वा त्वां मम संजाता त्वय्यनुक्रोशिनी मतिः ॥ १२.२३४.१०९ ॥
เมื่อเห็นท่านซึ่งเป็นมิตรของสรรพสัตว์ ปราศจากการจองเวร มีใจสงบ ความเมตตาต่อท่านก็บังเกิดขึ้นในใจของข้า
12.234.110
नाहमेतादृशं बुद्धं हन्तुमिच्छामि बन्धनैः ।
आनृशंस्यं परो धर्मो ह्यनुक्रोशश्च मे त्वयि ॥ १२.२३४.११० ॥
ข้าไม่ประสงค์จะฆ่าผู้ตื่นรู้เช่นนี้ด้วยบ่วง การไม่เบียดเบียนเป็นธรรมอันสูงสุด และข้ามีความเมตตาต่อท่าน
12.234.111
मोक्ष्यन्ते वारुणाः पाशास्तवेमे कालपर्ययात् ।
प्रजानामुपचारेण स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३४.१११ ॥
บ่วงแห่งวรุณที่ผูกท่านนี้จะคลายออกเมื่อกาลเวลาผ่านไป ขอให้ท่านเจริญด้วยการรับใช้ประชาชน ข้าแต่อสูรผู้ยิ่งใหญ่ ขอให้ท่านจงเป็นสุข
12.234.112
यदा श्वश्रूं स्नुषा वृद्धां परिचारेण योक्ष्यते ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्प्रेषयिष्यति कर्मसु ॥ १२.२३४.११२ ॥
เมื่อลูกสะใภ้บังคับแม่สามีผู้แก่ให้รับใช้ตน และเมื่อบุตรด้วยความหลงให้บิดาไปทำงาน
12.234.113
ब्राह्मणैः कारयिष्यन्ति वृषलाः पादधावनम् ।
शूद्राश्च ब्राह्मणीं भार्यामुपयास्यन्ति निर्भयाः ॥ १२.२३४.११३ ॥
คนชั้นต่ำจะให้พราหมณ์ล้างเท้าให้ และศูทรผู้ไม่กลัวจะเข้าหาภรรยาพราหมณ์ฉันภรรยา
12.234.114
वियोनिषु विमोक्ष्यन्ति बीजानि पुरुषा यदा ।
संकरं कांस्यभाण्डैश्च बलिं चैव कुपात्रकैः ॥ १२.२३४.११४ ॥
เมื่อมนุษย์หว่านพืชในครรภ์ที่ไม่เหมาะสม ผสมปนเประหว่างวรรณะ และถวายเครื่องบูชาด้วยภาชนะทองสัมฤทธิ์และภาชนะที่ไม่ควร
12.234.115
चातुर्वर्ण्यं यदा कृत्स्नममर्यादं भविष्यति ।
एकैकस्ते तदा पाशः क्रमशः परिमोक्ष्यते ॥ १२.२३४.११५ ॥
เมื่อจาตุรวรรณทั้งหมดไร้ขอบเขต บ่วงของท่านแต่ละเส้นก็จะถูกปลดออกทีละเส้นตามลำดับ
12.234.116
अस्मत्तस्ते भयं नास्ति समयं प्रतिपालय ।
सुखी भव निराबाधः स्वस्थचेता निरामयः ॥ १२.२३४.११६ ॥
ท่านไม่ต้องกลัวพวกเรา จงรอเวลาที่กำหนดไว้ ขอให้ท่านมีความสุข ปราศจากอุปสรรค มีใจมั่นคง และปราศจากโรค
12.234.117
तमेवमुक्त्वा भगवाञ्छतक्रतुः ।
प्रतिप्रयातो गजराजवाहनः।
विजित्य सर्वानसुरान्सुराधिपो ।
ननन्द हर्षेण बभूव चैकराट् ॥ १२.२३४.११७ ॥
เมื่อตรัสกับเขาดังนี้แล้ว พระผู้เป็นเจ้าศตกรตุผู้ทรงพระภคะก็เสด็จกลับไป ทรงขึ้นช้างประเสริฐเป็นพาหนะ เมื่อพระองค์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทรงพิชิตอสูรทั้งปวงแล้ว ก็ทรงปีติยินดี และทรงเป็นจักรพรรดิองค์เดียว
12.234.118
महर्षयस्तुष्टुवुरञ्जसा च तं ।
वृषाकर्पि सर्वचराचरेश्वरम्।
हिमापहो हव्यमुवाह चाध्वरे ।
तथाऽमृतं चार्पितमीश्वरोऽपि हि ॥ १२.२३४.११८ ॥
มหาฤๅษีทั้งหลายสรรเสริญพระองค์โดยชอบ คือพฤษากปิ ผู้เป็นใหญ่เหนือสัตว์ทั้งเคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ผู้ขจัดความหนาวเย็น ทรงนำเครื่องบูชาไปในพิธีอัธวระ และพระผู้เป็นเจ้าก็ทรงถวายอมฤตเช่นกัน
12.234.119
द्विजोत्तमैः सर्वगतैरभिष्टुतो ।
विदीप्ततेजाः शतमन्युरीश्वरः।
प्रशान्तचेता मुदितः स्वमालयं ।
त्रिविष्टपं प्राप्य मुमोद वासवः ॥ १२.२३४.११९ ॥
ถูกสรรเสริญโดยทวิชาผู้ประเสริฐที่แผ่ไปทั่ว ศตมนยุผู้เป็นพระเจ้า ผู้มีรัศมีเจิดจ้า มีจิตสงบและปีติ เมื่อเสด็จถึงที่อยู่ของพระองค์ คือไตรวิษฏป วาสพก็ทรงชื่นชม