మహాభారతం · అధ్యాయం 12.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.234.1
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे किं श्रेयः पुरुषस्य हि ।
बन्धुनाशे महीपाल राज्यनाशेऽथवा पुनः ॥ १२.२३४.१ ॥
ఓ మహీపాలా, కష్టాల్లో, దుఃఖంలో మునిగిన మనిషికి ఏది శ్రేయస్కరం? బంధువుల నాశనంలోనా, రాజ్య నాశనంలోనా?
12.234.2
त्वं हि नः परमो वक्ता लोकेऽस्मिन्भरतर्षभ ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३४.२ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఈ లోకంలో మీరే మాకు అత్యుత్తమ వక్త. దీనినే మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; దానిని మీరు నాకు చెప్పడానికి అర్హులు.
12.234.3
पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियक्तस्य धनेन च ।
मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप।
धैर्येण युक्तस्य सतः शरीरं न विशीर्यते ॥ १२.२३४.३ ॥
ఓ రాజా, భార్యాపుత్రులను, సుఖాలను, ధనాన్ని కోల్పోయి, కష్టాల్లో మునిగిన వానికి ధైర్యమే శ్రేయస్కరం. ధైర్యంతో కూడిన సజ్జనుని శరీరం నశించదు.
12.234.4
विशोकता सुखं धत्ते धत्ते चारोग्यमुत्तमम् ।
आरोग्याच्च शरीरस्य स पुनर्विन्दते श्रियम् ॥ १२.२३४.४ ॥
శోకరహితత్వం సుఖాన్ని ఇస్తుంది, ఉత్తమ ఆరోగ్యాన్ని కూడా ఇస్తుంది. శరీర ఆరోగ్యంతో అతడు మళ్ళీ శ్రీని పొందుతాడు.
12.234.5
यश्च प्राज्ञो नरस्तात सात्विकीं वृत्तिमास्थितः ।
तस्यैश्वर्यं च धैर्यं च व्यवसायश्च कर्मसु ॥ १२.२३४.५ ॥
ఓ తాతా, ప్రాజ్ఞుడైన మనిషి సాత్త్విక వృత్తిని ఆశ్రయిస్తాడు. అతనికి ఐశ్వర్యం, ధైర్యం, కర్మల్లో దృఢమైన ప్రయత్నం లభిస్తాయి.
12.234.6
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बलिवासवसंवादं पुनरेव युधिष्ठिर ॥ १२.२३४.६ ॥
ఇక్కడే ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — బలి, వాసవుల సంవాదాన్ని. ఓ యుధిష్ఠిరా, మళ్ళీ అదే.
12.234.7
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्यदानवसंक्षये ।
विष्णुक्रान्तेषु लोकेषु देवराजे शतक्रतौ ॥ १२.२३४.७ ॥
దేవాసుర యుద్ధం ముగిసి, దైత్య దానవుల నాశనం జరిగిన తర్వాత, విష్ణువు అడుగులతో లోకాలు వ్యాపించి ఉండగా, వంద యజ్ఞాలు చేసిన దేవరాజు ఇంద్రుడు (పాలిస్తుండగా),
12.234.8
इज्यमानेषु देवेषु चातुर्वर्ण्ये व्यवस्थिते ।
समृध्यमाने त्रैलोक्ये प्रीतियुक्ते स्वयंभुवि ॥ १२.२३४.८ ॥
యజ్ఞాలతో దేవతలు పూజింపబడుతూ, చాతుర్వర్ణ్యం క్రమబద్ధంగా నిలిచి, త్రిలోకాలు వర్ధిల్లుతూ, స్వయంభువు (బ్రహ్మ) ప్రీతితో ఉన్నప్పుడు,
12.234.9
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यामपि चर्षिभिः ।
गन्धर्वैर्भुजगेन्द्रैश्च सिद्धैश्चान्यैर्वृतः प्रभुः ॥ १२.२३४.९ ॥
రుద్రులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, ఇద్దరు అశ్వినులు, ఋషులు, గంధర్వులు, నాగరాజులు, సిద్ధులు మరియు ఇతరులతో చుట్టుముట్టబడిన ప్రభువు (ఇంద్రుడు),
12.234.10
चतुर्दन्तं सुदान्तं च वारणेन्द्रं श्रिया वृतम् ।
आरुह्यैरावणं शक्रस्त्रैलोक्यमनुसंययौ ॥ १२.२३४.१० ॥
నాలుగు దంతాలు కలిగి, చక్కగా మచ్చిక చేయబడిన, గజరాజులలో శ్రేష్ఠమైన, శోభతో అలంకరించబడిన ఐరావతాన్ని ఎక్కి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) త్రిలోకాలను చుట్టివచ్చాడు.
12.234.11
स कदाचित्समुद्रान्ते कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
बलिं वैरोचनिं वज्री ददर्शोपससर्प च ॥ १२.२३४.११ ॥
అతడు ఒకసారి సముద్ర తీరంలో ఒక పర్వత గుహలో విరోచనుని కుమారుడైన బలిని చూసి, వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) అతని వద్దకు చేరాడు.
12.234.12
तमैरावतमूर्धस्थं प्रेक्ष्य देवगणैर्वृतम् ।
सुरेन्द्रमिन्द्रं दैत्येन्द्रो न शुशोच न विव्यथे ॥ १२.२३४.१२ ॥
ఐరావతం తలపై నిలిచి, దేవగణాలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ సురేంద్రుడు ఇంద్రుడిని చూసి దైత్యేంద్రుడు (బలి) దుఃఖించలేదు, వ్యథ చెందలేదు.
12.234.13
दृष्ट्वा तमविकारस्थं तिष्ठन्तं निर्भयं बलिम् ।
अधिरूढो द्विपश्रेष्ठमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.१३ ॥
అతడు చలించకుండా, భయం లేకుండా నిలిచి ఉండటం చూసి, శ్రేష్ఠ గజంపై అధిరోహించిన శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) ఇలా అన్నాడు.
12.234.14
दैत्य न व्यथसे शौर्यादथवा वृद्धसेवया ।
तपसा भावितत्वाद्वा सर्वथैतत्सुदुष्करम् ॥ १२.२३४.१४ ॥
దైత్యుడా! శౌర్యం వల్ల, లేదా పెద్దల సేవ వల్ల, లేదా తపస్సుతో పరిపక్వమైనందువల్ల నీవు వ్యథ చెందకున్నావు — ఇది అన్ని విధాలుగా మిక్కిలి కష్టం.
12.234.15
शत्रुभिर्वशमानीतो हीनः स्थानादनुत्तमात् ।
वैरोचने किमाश्रित्य शोचितव्ये न शोचसि ॥ १२.२३४.१५ ॥
శత్రువుల వశమై, అత్యున్నత స్థానం నుండి పడిపోయిన వైరోచనా! దేనిని ఆధారం చేసుకుని, దుఃఖించదగ్గ దానిపై నీవు దుఃఖించడం లేదు?
12.234.16
श्रैष्ट्यं प्राप्य स्वजातीनां भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् ।
हृतस्वरत्नराज्यस्त्वं ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१६ ॥
నీ జాతిలో శ్రేష్ఠత్వాన్ని పొంది, అత్యుత్తమ భోగాలను అనుభవించి, ఇప్పుడు నీ రత్నాలు, రాజ్యం అపహరించబడిన నీవు చెప్పు, ఎందుకు దుఃఖించడం లేదు?
12.234.17
ईश्वरो हि पुरा भूत्वा पितृपैतामहे पदे ।
तत्त्वमद्य हृतं दृष्ट्वा सपत्नैः किं न शोचसि ॥ १२.२३४.१७ ॥
పూర్వం నీ తండ్రులు, తాతల పదవిలో నీవు ప్రభువుగా ఉన్నావు; ఈ రోజు ఆ పదవిని శత్రువులు అపహరించడం చూసి ఎందుకు దుఃఖించడం లేదు?
12.234.18
बद्धश्च वारुणैः पाशैर्वज्रेण च समाहतः ।
हृतदारो हृतधनो ब्रूहि कस्मान्न शोचसि ॥ १२.२३४.१८ ॥
వరుణుని పాశాలతో బంధించబడి, వజ్రంతో కొట్టబడి, భార్యను, ధనాన్ని అపహరించబడిన నీవు చెప్పు, ఎందుకు దుఃఖించడం లేదు?
12.234.19
नष्टश्रीर्विभवभ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् ।
त्रैलोक्यराज्यनाशे हि कोऽन्यो जीवितुमुत्सहेत् ॥ १२.२३४.१९ ॥
శోభ నశించి, వైభవం జారిపోయినా, ఆ కఠిన స్థితికై నీవు దుఃఖించడం లేదు. ముల్లోకాల రాజ్యం నశించిన తర్వాత మరెవరు బ్రతకడానికి సాహసిస్తారు?
12.234.20
एतच्चान्यच्च परुषं ब्रुवन्तं परिभूय तम् ।
श्रुत्वा दुःखमसंभ्रान्तो बलिर्वैरोचनोऽब्रवीत् ॥ १२.२३४.२० ॥
అతడు ఇవీ ఇతర కఠిన మాటలూ పలుకుతూ అవమానించగా విని, దుఃఖానికి చలించక విరోచనుని కుమారుడు బలి ఇలా పలికాడు.
12.234.21
निगृहीते मयि भृशं शक्र किं कत्थितेन ते ।
वज्रमुद्यम्य तिष्ठन्तं पश्यामि त्वां पुरंदर ॥ १२.२३४.२१ ॥
ఓ శక్రా, నేను పూర్తిగా బంధింపబడినప్పుడు నీ గొప్పలు చెప్పుకోవడంలో ఏమి ప్రయోజనం? ఓ పురందరా, వజ్రాన్ని ఎత్తి నిలిచి ఉన్న నిన్ను నేను చూస్తున్నాను.
12.234.22
अशक्तः पूर्वमासीस्त्वं कथंचिच्छक्ततां गतः ।
कस्त्वदन्य इमां वाचं सुक्रूरां वक्तुमर्हति ॥ १२.२३४.२२ ॥
ముందు నీవు శక్తిలేనివాడివి; ఏదో విధంగా శక్తి పొందావు. నీవు తప్ప మరెవరు ఇంత క్రూరమైన మాటలు పలికేందుకు అర్హులు?
12.234.23
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तोऽपि कुरुते दयाम् ।
हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदुः ॥ १२.२३४.२३ ॥
శత్రువు వశమై ఉన్నప్పుడు కూడా సమర్థుడైనవాడు దయ చూపుతాడో, చేతికి చిక్కిన వీరుని పట్ల కూడా దయ చూపేవాడినే ప్రజలు నిజమైన పురుషుడని తెలుసుకుంటారు.
12.234.24
अनिश्चयो हि युद्धेषु द्वयोर्विवदमानयोः ।
एकः प्राप्नोति विजयमेकश्चैव पराजयम् ॥ १२.२३४.२४ ॥
యుద్ధాలలో పోరాడుతున్న ఇద్దరికి ఫలితం నిశ్చయం కాదు; ఒకడు విజయం పొందుతాడు, మరొకడు ఓటమిని పొందుతాడు.
12.234.25
मा च ते भूत्स्वभावोऽयं मयि दानवपुङ्गवे ।
ईश्वरः सर्वभूतानां विक्रमेण जितो बलात् ॥ १२.२३४.२५ ॥
దానవులలో శ్రేష్ఠుడైన నాపట్ల నీకు ఈ స్వభావం ఉండకూడదు; సర్వభూతాల ఈశ్వరుడిని నువ్వు పరాక్రమంతో, బలంతో జయించావని భావించకు.
12.234.26
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र कृतं त्वया ।
यत्त्वमेवं गतो वज्रिन्यद्वाऽऽप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३४.२६ ॥
ఓ శక్రా, ఇది మేము చేసినది కాదు; ఓ శక్రా, ఇది నువ్వు చేసినదీ కాదు. ఓ వజ్రధారీ, నువ్వు ఇలా పతనమైనదీ, మేము ఇలా పతనమైనదీ.
12.234.27
अहमासं यथाऽद्य त्वं भविता त्वं यथा वयम् ।
मावमंस्था मया कर्म दुष्कृतं कृतमित्युत ॥ १२.२३४.२७ ॥
నేను ఎలా ఉన్నానో, అలా నువ్వు ఈ రోజు ఉంటావు; నువ్వు ఎలా ఉన్నావో, అలా మనం కూడా ఉంటాం. నేను చేసిన దుష్కర్మను తక్కువగా భావించకు.
12.234.28
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ।
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥ १२.२३४.२८ ॥
మనిషి సుఖ దుఃఖాలను వంతుల వారీగా పొందుతాడు. ఓ శక్రా, నువ్వు శక్రత్వాన్ని వంతుల వారీగా పొందావు, కర్మ వల్ల కాదు.
12.234.29
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् ।
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥ १२.२३४.२९ ॥
కాలం తగిన సమయంలో నన్ను నడిపిస్తుంది; ఈ కాలం నిన్నూ నడిపిస్తుంది. అందువల్ల నేను ఈ రోజు అలా లేను; నువ్వూ అలా లేవు; మనమూ అలా లేము.
12.234.30
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ।
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥ १२.२३४.३० ॥
తల్లిదండ్రులకు సేవ చేయడం, దేవతలను పూజించడం, ఇతర సద్గుణ ఆచరణ కూడా మనిషికి సుఖాన్ని ఇవ్వవు.
12.234.31
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ।
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥ १२.२३४.३१ ॥
విద్య, తపస్సు, దానం, మిత్రులు, బంధువులు — కాలంచే పీడింపబడిన మనిషిని రక్షించలేరు.
12.234.32
नागामिनमनर्थं हि प्रतिघातशतैरपि ।
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुमृते बुद्धिबलान्नराः ॥ १२.२३४.३२ ॥
వేలాది ప్రతిఘాతాలతో కూడా రాబోయే ఆపదను మనుషులు ఎదుర్కోలేరు; బుద్ధిబలంతోనే అది సాధ్యం.
12.234.33
पर्यायैर्हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ।
इदं तु दुःखं यच्छक्र कर्ताऽहमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.३३ ॥
ఒకరి తర్వాత ఒకరు చంపబడేవారికి రక్షకుడు లేడు. ఇంద్రా, 'నేనే కర్తను' అని నీవు భావించడమే దుఃఖం.
12.234.34
यदि कर्ता भवेत्कर्ता न क्रियेत कदाचन ।
यस्मात्तु क्रियते कर्ता तस्मात्कर्ताऽप्यनीश्वरः ॥ १२.२३४.३४ ॥
కర్త నిజంగా కర్తే అయితే, అతడు ఎప్పుడూ ఇతరులచే చేయించబడేవాడు కాదు. కాని కర్త కూడా చేయించబడుతున్నాడు కాబట్టి, కర్త కూడా స్వతంత్రుడు కాదు.
12.234.35
कालेन त्वाऽहमजयं कालेनाहं जितस्त्वया ।
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥ १२.२३४.३५ ॥
కాలంతో నేను నిన్ను గెలిచాను; కాలంతో నీవు నా చేత ఓడించబడ్డావు. కాలమే గమనించేవారికి గమ్యం; కాలమే ప్రజలను లెక్కిస్తుంది.
12.234.36
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन्नावबुद्ध्यसे ।
केचित्त्वां बहुमन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥ १२.२३४.३६ ॥
ఇంద్రా, సామాన్య బుద్ధితో ప్రలాపిస్తూ నీవు అర్థం చేసుకోలేకున్నావు. కొందరు నిన్ను ఎంతో గౌరవిస్తారు; నీ కర్మ వలన నీవు శ్రేష్ఠత పొందావు.
12.234.37
कथमस्मद्विधो नाम जानँल्लोकप्रवृत्तयः ।
कालेनाभ्याहतः शोचेन्मुह्येद्वाऽप्यथविभ्रमेत् ॥ १२.२३४.३७ ॥
లోక ప్రవృత్తులను తెలిసిన మనలాంటివాడు కాలంచేత దెబ్బతిన్నప్పుడు ఎలా శోకించాలి, మోహంలో పడాలి, లేక భ్రమించాలి?
12.234.38
कथं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
बुद्धिर्व्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥ १२.२३४.३८ ॥
కాలంచేత చుట్టబడిన నా వంటివాడి బుద్ధి ఆపదను పొంది విరిగిన నావలా ఎలా మునిగిపోతుంది?
12.234.39
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ।
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गमिन्द्रशतैर्गतम् ॥ १२.२३४.३९ ॥
నేను, నువ్వు, ఇక మీదట కాబోయే దేవాధిపతులు అందరూ, ఓ శక్రా, వందలాది ఇంద్రులు నడిచిన మార్గంలోనే వెళ్తారు.
12.234.40
त्वामप्येवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ।
काले परिणते कालः कलयिष्यति मामिव ॥ १२.२३४.४० ॥
అత్యంత దుర్ధర్షుడవు, పరమ శ్రీతో ప్రకాశించే నిన్ను కూడా కాలం పరిపక్వమైనప్పుడు నన్ను పట్టినట్లే పట్టుకుంటుంది.
12.234.41
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैवतानां युगे युगे ।
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १२.२३४.४१ ॥
దేవతల యుగయుగాలలో అనేక వేల ఇంద్రులు కాలంచేత గతించిపోయారు; కాలాన్ని అతిక్రమించడం కష్టం.
12.234.42
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे ।
सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १२.२३४.४२ ॥
కానీ ఈ స్థానాన్ని పొంది, సర్వభూతాలకు మూలమైన, శాశ్వతుడైన బ్రహ్మదేవునిలా నిన్ను నీవు ఎంతో గౌరవిస్తున్నావు.
12.234.43
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वाऽपि कस्यचित् ।
त्वं तु बालिशया बुद्ध्या ममेदमिति मन्यसे ॥ १२.२३४.४३ ॥
ఈ స్థానం స్థిరమైనది కాదు, ఎవరికీ అనంతమైనది కాదు. కానీ బాలిశమైన బుద్ధితో 'ఇది నాది' అని నీవు భావిస్తున్నావు.
12.234.44
अविश्वस्ते विश्वसिषि मन्यसे वाऽध्रुवे ध्रुवम् ।
नित्यं कालपरीतात्मा भवत्येवं सुरेश्वर ॥ १२.२३४.४४ ॥
నమ్మదగనిదానిని నమ్ముతున్నావు, అస్థిరమైనదాన్ని స్థిరమని భావిస్తున్నావు. దేవేశ్వరా, కాలంచే చుట్టబడిన ఆత్మ నిత్యం ఇలాగే ఉంటుంది.
12.234.45
ममेयमिति मोहात्त्वं राजश्रियमभीप्ससि ।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता ॥ १२.२३४.४५ ॥
'ఇది నాది' అనే మోహంతో నీవు రాజలక్ష్మిని కోరుతున్నావు. ఇది నీది కాదు, మాది కాదు, ఇతరులది కూడా స్థిరమైనదిగా భావించబడదు.
12.234.46
अतिक्रम्य बहूनन्यांस्त्वयि तावदियं गता ।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि वासव चञ्चला ॥ १२.२३४.४६ ॥
అనేకులను దాటి ఇది ఇప్పటివరకు నీ దగ్గరకు వచ్చింది. వాసవా, కొంతకాలం నీ వద్ద నిలిచి, ఈ చంచల (మళ్లీ వెళ్తుంది).
12.234.47
गौर्निवासमिवोत्सृज्य पुनरन्यं गमिष्यति ।
सुरेशा ये ह्यतिक्रान्तास्तान्न संख्यातुमुत्सहे ॥ १२.२३४.४७ ॥
ఆవు తన నివాసాన్ని వదిలి మరొకరి దగ్గరకు వెళ్లినట్లుగా, ఇది మళ్లీ మరొకరి దగ్గరకు వెళ్తుంది. గతించిన సురేశ్వరులను నేను లెక్కించలేను.
12.234.48
त्वत्तो बहुतराश्चान्ये भविष्यन्ति पुरंदर ।
सवृक्षौषधिगुल्मेयं ससरित्पर्वताकरा ॥ १२.२३४.४८ ॥
పురంధరా, నీ కంటే ఎక్కువ మంది ఇతరులు ఉంటారు. వృక్షాలు, ఓషధులు, పొదలతో, నదులు, పర్వతాలు, గనులతో కూడిన ఈ భూమి (ఇలానే నిలుస్తుంది).
12.234.49
तानिदानीं न पश्यामि यैर्भुक्तेयं पुरा मही ।
पृथुरैलो मयो भीमो नरकः शम्बरस्तथा ॥ १२.२३४.४९ ॥
పూర్వం ఈ భూమిని అనుభవించినవారిని ఇప్పుడు నేను చూడటం లేదు — పృథు, ఐల, మయ, భీమ, నరక, శంబర మొదలైనవారిని కూడా.
12.234.50
अश्वग्रीवः पुलोमा च स्वर्भानुरमितप्रभः ।
प्रह्लादो नमुचिर्दक्षो विप्रचित्तिर्विरोचनः ॥ १२.२३४.५० ॥
అశ్వగ్రీవుడు, పులోముడు, అపరిమిత తేజస్సు గల స్వర్భానుడు; ప్రహ్లాదుడు, నముచి, దక్షుడు, విప్రచిత్తి, విరోచనుడు.
12.234.51
ह्रीनिषेवः सुहोत्रश्च भूरिहा पुष्पवान्वृषः ।
सत्येषुर्ऋषभो बाहुः कपिलाश्वो निरूपकः ॥ १२.२३४.५१ ॥
హ్రీనిషేవుడు, సుహోత్రుడు, భూరిహుడు, పుష్పవంతుడు, వృషుడు, సత్యేషువు, ఋషభుడు, బాహుడు, కపిలాశ్వుడు, నిరూపకుడు.
12.234.52
बाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैर्ऋतिः ।
संकोचोऽथ वरीताक्षो वराहाश्वो रुचिप्रभः ॥ १२.२३४.५२ ॥
బాణుడు, కార్తస్వరుడు, వహ్ని, విశ్వదంష్ట్రుడు, నైరృతి, సంకోచుడు, వరీతాక్షుడు, వరాహాశ్వుడు, రుచిప్రభుడు.
12.234.53
विश्वजित्प्रतिरूपश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः ॥ १२.२३४.५३ ॥
విశ్వజిత్తు, ప్రతిరూపుడు, వృషాండుడు, విష్కరుడు, మధువు, హిరణ్యకశిపుడు, దానవుడు కైటభుడు కూడా.
12.234.54
दैतेया दानवाश्चैव सर्वे ते नैर्ऋतैः सह ।
एते चान्ये च बहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये ॥ १२.२३४.५४ ॥
దైత్యులు, దానవులు — వీరంతా నైరృతులతో కలిసి; వీరూ, వీరికంటే ముందువారు అనేకులు కూడా.
12.234.55
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम् ।
बहवः पूर्वदैत्येन्द्राः संत्यज्य पृथिवीं गताः ॥ १२.२३४.५५ ॥
దైత్యేంద్రులు, దానవేంద్రులు, మరియు మనం విన్న ఇతరులు—పూర్వకాలపు అనేకమంది దైత్యేంద్రులు భూమిని విడిచి వెళ్లిపోయారు.
12.234.56
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि बलवत्तरः ।
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः ॥ १२.२३४.५६ ॥
కాలముచే వారందరూ నశించారు; కాలమే అత్యంత బలవంతమైనది. వందల యజ్ఞాలతో పూజించబడినా, నీవు ఒక్కడే శతక్రతువు కాదు.
12.234.57
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ।
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखयोधिनः ॥ १२.२३४.५७ ॥
వారందరూ ధర్మపరాయణులు; అందరూ నిరంతరం సత్ర యాగాలు చేసేవారు; అందరూ ఆకాశంలో సంచరించేవారు; అందరూ ముఖాముఖి పోరాడే యోధులు.
12.234.58
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघबाहवः ।
सर्वे मायाशतधराः सर्वे ते कामरूपिणः।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते पराजिताः ॥ १२.२३४.५८ ॥
వారందరూ దృఢ శరీరులు; అందరి బాహువులు పరిఘల వంటివి; అందరూ వందల మాయలు ధరించేవారు, కోరిన రూపం ధరించేవారు; యుద్ధానికి చేరి వారు ఓడిపోయారని వినబడలేదు.
12.234.59
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः ।
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चैव बहुश्रुताः ॥ १२.२३४.५९ ॥
అందరూ సత్యవ్రతనిష్ఠులు; అందరూ ఇష్టానుసారం విహరించేవారు; అందరూ వేదవ్రతనిష్ఠులు; అందరూ బహుశ్రుతులు (విద్వాంసులు) కూడా.
12.234.60
सर्वे संमतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे ।
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ॥ १२.२३४.६० ॥
వారందరూ ఈశ్వరులుగా, ఆమోదింపబడిన ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు; ఆ మహాత్ములకు ఐశ్వర్య మదం ఎప్పుడూ ఉండలేదు.
12.234.61
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे विगतमत्सराः ।
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदरे ॥ १२.२३४.६१ ॥
అందరూ యోగ్యతకు తగినట్లు దానం చేసేవారు, అందరూ అసూయ లేనివారు; అందరూ సమస్త ప్రాణులపట్ల యథావిధిగా ప్రవర్తించారు.
12.234.62
सर्वे दाक्षायणीपुत्राः प्राजपत्या महाबलाः ।
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ॥ १२.२३४.६२ ॥
దక్షుని కుమార్తెల కుమారులందరూ, ప్రజాపతి వంశస్థులు, మహాబలులు, ప్రకాశిస్తూ తపించినవారు; అయినా కాలం వారిని తిరిగి తీసుకుపోయింది.
12.234.63
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः ।
न शक्ष्यसि तदा शक्र नियन्तुं शोकमात्मनः ॥ १२.२३४.६३ ॥
నీవు కూడా ఈ భూమిని అనుభవించి మళ్లీ దానిని విడిచినప్పుడు, ఓ శక్రా, నీ శోకాన్ని అదుపు చేయలేవు.
12.234.64
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्जेमं श्रीभवं मदम् ।
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं संप्रसहिष्यसि ॥ १२.२३४.६४ ॥
కామభోగాల కోరికను విడువు; సంపదనుండి పుట్టే ఈ మదాన్నీ విడువు. ఈ విధంగా నీ రాజ్యం నశించినప్పుడు నీవు శోకాన్ని సహించగలవు.
12.234.65
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः ।
अतीतानागतं हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय ॥ १२.२३४.६५ ॥
శోక సమయంలో శోకించకు, ఆనంద సమయంలో ఆనందించకు. గతాన్నీ భవిష్యత్తునూ విడిచి వర్తమానంతో జీవించు.
12.234.66
मां चेदभ्यागतः कालः सदा युक्तमतन्द्रितः ।
क्षमस्व न चिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ॥ १२.२३४.६६ ॥
కాలం నాకు సమీపించినట్లయితే, ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడవై, అలసట లేకుండా ఉండు; ఓర్పు వహించు. ఓ ఇంద్రా, అది ఎక్కువ కాలం గాక నిన్నూ చేరుతుంది.
12.234.67
त्रासयन्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह ।
संयते मयि ननं त्वमात्मानं बहु मन्यसे ॥ १२.२३४.६७ ॥
దేవేంద్రా, నన్ను భయపెడుతున్నట్లుగా నువ్వు ఇక్కడ మాటలతో నన్ను ఖండిస్తున్నావు. నిగ్రహించబడిన నా ఎదుట నిశ్చయంగా నిన్ను నువ్వు గొప్పవాడిగా భావిస్తున్నావు.
12.234.68
कालः प्रथममायान्मां पञ्चात्त्वामनुधावति ।
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मयि ॥ १२.२३४.६८ ॥
కాలం మొదట నా దగ్గరకు వచ్చింది; తర్వాత నిన్ను వెంటాడుతోంది. అందువల్ల దేవేంద్రా, కాలంచేత ముందే హతుడైన నా మీద నువ్వు గర్జిస్తున్నావు.
12.234.69
को हि स्थातुमलं लोके मम क्रुद्धस्य संयुगे ।
कालस्तु बलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ॥ १२.२३४.६९ ॥
లోకంలో యుద్ధంలో కోపించిన నా ఎదుట నిలబడగల సమర్థుడెవరు? కానీ కాలం బలవంతమైనది, అది వచ్చింది; అందువల్ల వాసవా, నువ్వు నిలబడి ఉన్నావు.
12.234.70
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं तूर्णं भवितुमर्हति ।
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजसः ॥ १२.२३४.७० ॥
వేయి సంవత్సరాల అంతంలో త్వరగా జరగాల్సినది (వచ్చేసింది); ఎందుకంటే మహాతేజస్వి అయిన నా అవయవాలన్నీ ఇప్పుడు సరిగా లేవు.
12.234.71
अहमैन्द्राच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि ।
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययः ॥ १२.२३४.७१ ॥
నేను ఇంద్రపదవి నుండి పడిపోయాను; నువ్వు స్వర్గంలో ఇంద్రునిగా స్థాపించబడ్డావు. ఓ సుచిత్రా, ఈ జీవలోకంలో కాలపరివర్తనమే ఆరాధించదగినది.
12.234.72
किं हि कृत्वा स्वमिन्द्रोऽद्य किं वा कृत्वा वयं च्युताः ।
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ॥ १२.२३४.७२ ॥
ఈ రోజు ఇంద్రుడు ఏమి చేసి తన స్థానాన్ని పొందాడు, లేదా మేము ఏమి చేసి పడిపోయాము? కాలమే సృష్టించేవాడు, నాశనం చేసేవాడు; మిగిలినవన్నీ కారణరహితం.
12.234.73
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ ।
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ॥ १२.२३४.७३ ॥
నాశం, వినాశం, ఐశ్వర్యం, సుఖదుఃఖాలు, భవాభవాలు—వీటిని ఈ విధంగా పొందిన విద్వాంసుడు అత్యధికంగా సంతోషించకూడదు, దుఃఖించకూడదు.
12.234.74
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव ।
किं कत्थसे मां किंच त्वं कालेन निरपत्रयः ॥ १२.२३४.७४ ॥
ఇంద్రా, నీవే మమ్మల్ని తెలుసుకుంటావు; వాసవా, నేనూ నిన్ను తెలుసుకుంటాను. నా ముందు ఎందుకు గర్విస్తున్నావు? కాలంచేత నీవు కూడా అవమానితుడవే కదా?
12.234.75
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम ।
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १२.२३४.७५ ॥
పూర్వం నీవే తెలుసుకున్నావు, అప్పటి నా పౌరుషం ఎటువంటిదో, యుద్ధాలలో నా పరాక్రమం ఎలాంటిదో; దానికి నిదర్శనం చాలు.
12.234.76
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह ।
मया विनिर्जिताः पूर्वं मरुतश्च शचीपते ॥ १२.२३४.७६ ॥
ఆదిత్యులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, వసువులతో కలిసి పూర్వం నా చేత జయించబడ్డారు; శచీపతీ, మరుత్తులు కూడా.
12.234.77
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे ।
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया ॥ १२.२३४.७७ ॥
శక్రా, దేవాసుర సమాగమంలో సమావేశమైన దేవతలు యుద్ధంలో నా చేత వేగంగా భగ్నం చేయబడ్డారని నీవే తెలుసుకున్నావు.
12.234.78
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः ।
सशृङ्गशिखरा भग्नाः समरे मूर्ध्निं ते मया ॥ १२.२३४.७८ ॥
పర్వతాలు కూడా పదేపదే విసరబడ్డాయి, వనాలతో, వాటిలో నివసించేవారితో, శిఖరాలు శృంగాలతో; యుద్ధంలో నా చేత అవి నీ తలపై విరిగిపడ్డాయి.
12.234.79
किं नु शक्यं मया कर्तुं कालो हि दुरतिक्रमः ।
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३४.७९ ॥
నేను ఏమి చేయగలను? కాలాన్ని అతిక్రమించడం కష్టం. వజ్రాయుధంతో ఉన్నప్పటికీ నిన్ను పిడికిలితో కొట్టాలని నాకు ఉత్సాహం లేదు.
12.234.80
न तु विक्रमकालोऽयं क्षमाकालोऽयमागतः ।
तेन त्वां मर्षये शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वया ॥ १२.२३४.८० ॥
ఇది పరాక్రమ కాలం కాదు, క్షమా కాలం వచ్చింది. అందుచేత ఓ శక్రా, నిన్ను నేను సహిస్తున్నాను; నీ వల్ల ఇది మరింత కష్టం.
12.234.81
तं मां परिणते काले परीतं कालवह्निना ।
नियतं कालपाशेन बद्धं शक्र विकत्थसे ॥ १२.२३४.८१ ॥
కాలం పరిణమించినప్పుడు నేను కాలాగ్నితో చుట్టబడి, కాలపాశంతో నిశ్చయంగా బంధింపబడ్డాను; ఓ శక్రా, నీవు గొప్పలు చెబుతున్నావు.
12.234.82
अयं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः ।
बद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनया यथा ॥ १२.२३४.८२ ॥
ఈ పురుషుడే, నల్లని వర్ణం కలవాడు, లోకానికి అతిక్రమించరానివాడు. తాడుతో కట్టిన పశువులాగా ఆ భయంకరుడు నన్ను బంధించి నిలిచి ఉన్నాడు.
12.234.83
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ ।
वधो बन्धप्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ॥ १२.२३४.८३ ॥
లాభనష్టాలు, సుఖదుఃఖాలు, కామక్రోధాలు, ఉనికి-లేమి, వధ, బంధ-విముక్తి — అన్నీ కాలం వలన లభిస్తాయి.
12.234.84
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः ।
सोयं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ॥ १२.२३४.८४ ॥
నేను కర్తను కాను, నీవూ కర్తవు కావు; ఎల్లప్పుడూ ప్రభువైనవాడే కర్త. చెట్టుపై వచ్చిన ఫలం పండినట్లు, ఈ కాలం నన్ను పండిస్తోంది.
12.234.85
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते ।
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ॥ १२.२३४.८५ ॥
మనిషి ఏ కర్మలు చేస్తాడో, వాటివల్లే కాలానుగుణంగా సుఖాలతో కలుస్తాడు; మళ్లీ అవే కర్మలు చేస్తూ కాలానుగుణంగా దుఃఖాలతో కలుస్తాడు.
12.234.86
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति ।
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहायता ॥ १२.२३४.८६ ॥
కాలాన్ని తెలిసినవాడు కాలంచేత తాకబడినా శోకించడానికి తగినవాడు కాడు. అందుచేత, ఓ శక్రా, నేను శోకించను; శోకంలో సహాయం లేదు.
12.234.87
यदा हि शोचतः शोको व्यसनं नाषकर्षति ।
सामर्थ्यं शोचतो नास्तीत्यतोऽहं नाद्य शोचिमि ॥ १२.२३४.८७ ॥
శోకించేవాని శోకం ఆపదను దూరం చేయదు, శోకించేవానికి సామర్థ్యమూ లేదు; అందుచేత నేను ఈరోజు శోకించను.
12.234.88
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः ।
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ॥ १२.२३४.८८ ॥
ఇలా చెప్పబడగా, వేయి నేత్రాల భగవానుడు పాకశాసనుడు తన ఆగ్రహాన్ని అణచుకొని, శతక్రతువు ఇలా అన్నాడు.
12.234.89
सवज्रमुद्यतं बाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् ।
कस्येह न व्यथेद्बुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ॥ १२.२३४.८९ ॥
వజ్రంతో పైకెత్తిన బాహువును, వరుణుని పాశాలను చూసినా, మృత్యువు చంపాలనుకుంటున్నప్పుడు కూడా ఇక్కడ ఎవరి బుద్ధి కలతచెందదు?
12.234.90
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
व्रुवन्न व्यथसेऽद्य त्वं धैर्यात्सत्यपराक्रम ॥ १२.२३४.९० ॥
నీ ఆ చలించని, తత్త్వాన్ని చూసే బుద్ధి కలతచెందదు. ఓ సత్యపరాక్రమా, నేడు మాట్లాడుతున్నప్పటికీ ధైర్యంతో నువ్వు కలతచెందవు.
12.234.91
को हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् ।
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा संप्रस्थितं जगत् ॥ १२.२३४.९१ ॥
లోకం గతించిపోతుండటాన్ని చూసి, దేహధారి అయిన ఏ జీవి అర్థాలలో లేదా ఈ శరీరంలో విశ్వాసం ఉంచగలడు?
12.234.92
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् ।
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ॥ १२.२३४.९२ ॥
నేను కూడా ఈ లోకాన్ని ఇలాగే అశాశ్వతమని తెలుసుకున్నాను; అది భయంకరమైన, గుహ్యమైన, ఎల్లప్పుడూ కదిలే, అక్షరమైన కాలాగ్నిలో నిలిపబడి ఉంది.
12.234.93
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् ।
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ॥ १२.२३४.९३ ॥
ఇక్కడ కాలం తాకిన ఎవరికీ తప్పించుకునే మార్గం లేదు; పరిపక్వమవుతున్న సూక్ష్మ జీవులకు, మహా జీవులకు కూడా లేదు.
12.234.94
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा ।
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १२.२३४.९४ ॥
శక్తిలేనివాడైనా, అప్రమత్తుడైనా, జీవులను ఎల్లప్పుడూ పక్వం చేసే ఆగని కాలపు నాశనాన్ని పొందినవాడు విముక్తి పొందడు.
12.234.95
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु ।
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ॥ १२.२३४.९५ ॥
కాలం అప్రమత్తంగా ఉంటుంది; ప్రమత్తులైన దేహధారుల మధ్య అది మేల్కొనే ఉంటుంది. ప్రయత్నించినా దాని నుండి తప్పించుకున్నవాడిని ఎవరూ ముందు చూడలేదు.
12.234.96
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः ।
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२३४.९६ ॥
ఇది పురాతనమైన, శాశ్వతమైన ధర్మం: కాలం సమస్త ప్రాణులకు సమానం; దానిని తప్పించుకోలేము, దానిని అతిక్రమించనూ లేము.
12.234.97
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठा लवान्कलाः ।
संपीडयति यः कालो वृद्धिं वार्धुपिको यथा ॥ १२.२३४.९७ ॥
పగళ్లు, రాత్రులు, నెలలు, క్షణాలు, కాష్ఠలు, లవలు, కలలు—వీటిని ఎవరిని కాలం పీడిస్తుందో, అది వడ్డీ వ్యాపారి వృద్ధిని పెంచినట్లుగా ఉంటుంది.
12.234.98
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्ताऽस्मीति वादिनम् ।
कालो हरति संप्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् ॥ १२.२३४.९८ ॥
‘ఈ రోజు ఇది చేస్తాను, రేపు అది చేస్తాను’ అని అనేవాడిని, వచ్చిన కాలం నదీ ప్రవాహం చెట్టును తీసుకుపోయినట్లు తీసుకుపోతుంది.
12.234.99
इदानीं तावदेवासौ मया दृष्टः कथं मृतः ।
इति कालेन ह्रियतां प्रलापः श्रूयते नृणाम् ॥ १२.२३४.९९ ॥
‘ఇప్పుడే కదా నేను అతడిని చూశాను, అతడు ఎలా చనిపోయాడు?’ అనే విలాపం మనుషుల్లో వినిపిస్తుంది; కాలం అతడిని తీసుకెళ్లనీ.
12.234.100
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च ।
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते ॥ १२.२३४.१०० ॥
ధనాలు నశిస్తాయి, అలాగే భోగాలు, స్థానం, ఐశ్వర్యం కూడా; జీవలోకపు జీవితాన్ని కూడా కాలం వచ్చి తీసుకెళ్తుంది.
12.234.101
उच्छ्राया विनिपातान्ता भावोऽभावः स एव च ।
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसायो हि दुष्करः ॥ १२.२३४.१०१ ॥
ఉన్నతికి అంతం పతనమే; ఉనికి, లేమి కూడా అదే. అంతా అనిత్యం, అస్థిరం; సంకల్పాన్ని నెరవేర్చడం కష్టం.
12.234.102
सा ते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी ।
अहमासं पुरा चेति मनसाऽपि न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०२ ॥
తత్త్వాన్ని చూసే, చలించని నీ బుద్ధి బాధపడదు; ‘నేను పూర్వం ఉండేవాడిని’ అని మనసుతో కూడా అది భావించదు.
12.234.103
कालेनाक्रम्य लोकेऽस्मिन्पच्यमाने बलीयसा ।
अज्येष्ठमकनिष्ठं च क्षिप्यमाणो न बुद्ध्यते ॥ १२.२३४.१०३ ॥
ఈ లోకంలో కాలం చేత ఆక్రమించబడి, బలీయమైన దానిచేత వండబడుతూ, పెద్దవాడిని గానీ చిన్నవాడిని గానీ విసిరివేయబడుతున్నవాడు గ్రహించడు.
12.234.104
ईर्ष्याभिमानलोभेषु कामक्रोधभयेषु च ।
स्पृहामोहाभिमानेषु लोकः सक्तो विमुह्यति ॥ १२.२३४.१०४ ॥
ఈర్ష్య, అభిమానం, లోభం లలో, కామం, క్రోధం, భయంలలో, స్పృహ, మోహం, అభిమానంలలో ఆసక్తమైన లోకం మోహితమవుతుంది.
12.234.105
भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वाञ्ज्ञानतपोन्वितः ।
कालं पश्यति सुव्यक्तं पाणावामलकं यथा ॥ १२.२३४.१०५ ॥
మీరు భావతత్త్వాన్ని తెలిసిన, జ్ఞాన తపస్సులతో కూడిన విద్వాంసులు; అరచేతిలోని ఉసిరికాయలా కాలాన్ని అతి స్పష్టంగా చూస్తారు.
12.234.106
कालचारित्रतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।
वैरोचते कृतार्थोऽसि स्पृहणीयो विजानताम् ॥ १२.२३४.१०६ ॥
కాల గమన తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు, సర్వశాస్త్రాలలో నిపుణులైనవారు; మీరు ప్రకాశిస్తారు, కృతార్థులు, జ్ఞానులచే కోరదగినవారు.
12.234.107
सर्वलोको ह्ययं मन्ये बुद्ध्या परिगतस्त्वया ।
विहरन्सर्वतोमुक्तो न क्वचिच्च विषीदसि ॥ १२.२३४.१०७ ॥
ఈ సర్వలోకాన్ని మీరు బుద్ధితో పూర్తిగా ఆవరించి తెలిసికొన్నారని నేను భావిస్తున్నాను; అన్ని వైపులా విముక్తులై విహరిస్తూ, ఎక్కడా విషాదం పొందరు.
12.234.108
रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ।
निष्प्रीतिं नष्टसंतापमात्मानं त्वमुपाससे ॥ १२.२३४.१०८ ॥
రజస్సు, తమస్సు మిమ్మల్ని తాకవు, ఎందుకంటే మీరు ఇంద్రియజయులు; ప్రీతి లేని, సంతాపం నశించిన ఆత్మను మీరు ఉపాసిస్తారు.
12.234.109
सुहृदं सर्वभूतानां निर्वैरं शान्तमानसम् ।
दृष्ट्वा त्वां मम संजाता त्वय्यनुक्रोशिनी मतिः ॥ १२.२३४.१०९ ॥
సర్వ ప్రాణులకు మిత్రుడవు, వైరం లేనివాడవు, శాంత మనస్కుడవు అయిన నిన్ను చూచి, నాలో నీ పట్ల కరుణ కలిగింది.
12.234.110
नाहमेतादृशं बुद्धं हन्तुमिच्छामि बन्धनैः ।
आनृशंस्यं परो धर्मो ह्यनुक्रोशश्च मे त्वयि ॥ १२.२३४.११० ॥
ఇటువంటి జ్ఞానిని నేను బంధనాలతో చంపగోరను. హింసలేనితనమే పరమ ధర్మం; నీ పట్ల నాకు కరుణ ఉంది.
12.234.111
मोक्ष्यन्ते वारुणाः पाशास्तवेमे कालपर्ययात् ।
प्रजानामुपचारेण स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३४.१११ ॥
కాల మార్పుతో నిన్ను బంధించిన వరుణ పాశాలు విడిపోతాయి. ప్రజల సేవతో నీకు శుభం కలుగుగాక, ఓ మహాసురా.
12.234.112
यदा श्वश्रूं स्नुषा वृद्धां परिचारेण योक्ष्यते ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्प्रेषयिष्यति कर्मसु ॥ १२.२३४.११२ ॥
కోడలు వృద్ధురాలైన అత్తగారితో సేవ చేయించినప్పుడు, కొడుకు మోహం వల్ల తండ్రిని పనులకు పంపినప్పుడు.
12.234.113
ब्राह्मणैः कारयिष्यन्ति वृषलाः पादधावनम् ।
शूद्राश्च ब्राह्मणीं भार्यामुपयास्यन्ति निर्भयाः ॥ १२.२३४.११३ ॥
నీచులు బ్రాహ్మణులతో తమ పాదాలను కడిగించుకుంటారు; భయం లేని శూద్రులు బ్రాహ్మణ స్త్రీని భార్యగా కూడుతారు.
12.234.114
वियोनिषु विमोक्ष्यन्ति बीजानि पुरुषा यदा ।
संकरं कांस्यभाण्डैश्च बलिं चैव कुपात्रकैः ॥ १२.२३४.११४ ॥
మనుషులు అయోగ్యమైన గర్భాలలో బీజాలు వేస్తారు, సంకరం చేస్తారు; కంచు పాత్రలతో, అయోగ్య పాత్రలతో బలి సమర్పిస్తారు.
12.234.115
चातुर्वर्ण्यं यदा कृत्स्नममर्यादं भविष्यति ।
एकैकस्ते तदा पाशः क्रमशः परिमोक्ष्यते ॥ १२.२३४.११५ ॥
నాలుగు వర్ణాలు పూర్తిగా మర్యాద తప్పినప్పుడు, నీ బంధాలు ఒక్కొక్కటిగా, క్రమంగా విడిపోతాయి.
12.234.116
अस्मत्तस्ते भयं नास्ति समयं प्रतिपालय ।
सुखी भव निराबाधः स्वस्थचेता निरामयः ॥ १२.२३४.११६ ॥
మా నుండి నీకు భయం లేదు; కాలాన్ని నిరీక్షించు. సుఖంగా ఉండు, అడ్డంకులు లేకుండా, స్థిర మనస్సుతో, రోగరహితుడవై ఉండు.
12.234.117
तमेवमुक्त्वा भगवाञ्छतक्रतुः ।
प्रतिप्रयातो गजराजवाहनः।
विजित्य सर्वानसुरान्सुराधिपो ।
ननन्द हर्षेण बभूव चैकराट् ॥ १२.२३४.११७ ॥
అతనితో ఇలా చెప్పి, భగవానుడు శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) గజరాజుపై ఎక్కి తిరిగి వెళ్లాడు. సర్వ అసురులను జయించిన సురాధిపతి ఆనందించి, ఏకచక్రాధిపతి అయ్యాడు.
12.234.118
महर्षयस्तुष्टुवुरञ्जसा च तं ।
वृषाकर्पि सर्वचराचरेश्वरम्।
हिमापहो हव्यमुवाह चाध्वरे ।
तथाऽमृतं चार्पितमीश्वरोऽपि हि ॥ १२.२३४.११८ ॥
మహర్షులు యథావిధిగా ఆ వృషాకపిని, చరాచరాలకు ఈశ్వరుడైన వానిని స్తుతించారు. హిమాన్ని హరించువాడు యాగంలో హవిస్సును మోశాడు; అలాగే ఈశ్వరుడు అమృతాన్ని కూడా అర్పించాడు.
12.234.119
द्विजोत्तमैः सर्वगतैरभिष्टुतो ।
विदीप्ततेजाः शतमन्युरीश्वरः।
प्रशान्तचेता मुदितः स्वमालयं ।
त्रिविष्टपं प्राप्य मुमोद वासवः ॥ १२.२३४.११९ ॥
సర్వవ్యాపకులైన శ్రేష్ఠ ద్విజులచే స్తుతించబడిన, ప్రకాశవంతమైన తేజస్సుగల ఈశ్వరుడు శతమన్యుడు (ఇంద్రుడు) ప్రశాంత మనస్కుడై, సంతోషించి తన నివాసమైన త్రివిష్టపాన్ని చేరి ఆనందించాడు; వాసవుడు.