महाभारत · अध्याय 12.235
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.235.1
पूर्वरूपाणि मे राजन्पुरुषस्य भविष्यतः ।
पराभविष्यतश्चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२३५.१ ॥
हे राजा, हे पितामह, जो पुरुष उदयाला जाणार किंवा पराभूत होणार आहे, त्याची पूर्वचिन्हे मला सांगा.
12.235.2
मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति ।
भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यतः ॥ १२.२३५.२ ॥
माणसाचे मनच भविष्यातील पूर्वचिन्हे दाखवते. तुझे कल्याण असो; जे होणार नाही तेही तेच दाखवते.
12.235.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
श्रिया शक्रस्य संवादं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२३५.३ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — इंद्र आणि श्री यांचा संवाद. तो ऐक, युधिष्ठिरा.
12.235.4
महतस्तपसो व्यष्ट्या पश्यँल्लोकौ परावरौ ।
सामान्यमृषिभिर्गत्वा ब्रह्मलोकनिवासिभिः ॥ १२.२३५.४ ॥
महान तपाच्या सामर्थ्याने उच्च आणि निम्न दोन्ही लोक पाहत, ब्रह्मलोकात राहणाऱ्या ऋषींबरोबर समान भावाने तो गेला.
12.235.5
ब्रह्मेवामितदीप्तौजाः शान्तपाप्मा महातपाः ।
विचचार यथाकालं त्रिषु लोकेषु नारदः ॥ १२.२३५.५ ॥
ब्रह्मदेवांसारखे, अमर्याद तेजस्वी, पापरहित, महान तपस्वी नारद योग्य काळी त्रिलोकांत संचार करीत असत.
12.235.6
कदाचित्प्रातरुत्थाय पिस्पृक्षुः सलिलं शुचि ।
ध्रुवद्वारभवां गङ्गां जगामावततार च ॥ १२.२३५.६ ॥
एके दिवशी पहाटे उठून, पवित्र जलात स्नानाची इच्छा धरून, ध्रुवद्वारातून उत्पन्न झालेल्या गंगेकडे जाऊन तिच्यात उतरले.
12.235.7
मेरुपादोद्भवां गङ्गां नारायणपदच्युताम् ।
स वीक्षमाणो हृष्टात्मा तं देशमभिजग्मिवान् ॥ १२.२३५.७ ॥
मेरूच्या पायथ्यातून उत्पन्न झालेली आणि नारायणाच्या चरणांवरून च्युत झालेली गंगा पाहत, प्रसन्न मनाने ते त्या स्थानाकडे गेले.
12.235.8
यं…देवजवाकीर्णं सूक्ष्मकाञ्जनवालुकम् ।
गङ्गाद्वीपं समासाद्य नानावृक्षैरलङ्कृतम् ॥ १२.२३५.८ ॥
…देव-ज… ने व्याप्त, सूक्ष्म सोनेरी वाळूचे, नाना वृक्षांनी अलंकृत गंगेच्या बेटावर पोहोचून…
12.235.9
सालतालाश्वकर्णानां चन्दनानां च राजिभिः ।
मण्डितं विविधैः पुष्पैर्हंसकारण्डवायुतम् ॥ १२.२३५.९ ॥
साल, ताल, अश्वकर्ण वृक्ष आणि चंदनाच्या रांगांनी शोभलेले, विविध फुलांनी सजलेले, हंस आणि कारंडव पक्ष्यांनी भरलेले.
12.235.10
नदीपुलिनमासाद्य स्नात्वा संतर्प्य देवताः ।
जजाप जप्यं धर्मात्मा तन्मयत्वेन भास्वता ॥ १२.२३५.१० ॥
नदीच्या काठी पोहोचून, स्नान करून, देवतांना तर्पण देऊन, धर्मात्म्याने त्या तेजस्वी मंत्रात तन्मय होऊन जप्य मंत्राचा जप केला.
12.235.11
सहस्रनयनश्चापि वज्री शम्बरपाकहा ।
तस्या देवर्षिजुष्टायास्तीरमभ्याजगाम ह ॥ १२.२३५.११ ॥
सहस्र नेत्रांचा, वज्रधारी, शंबर आणि पाक यांचा वध करणारा इंद्रही देवर्षींनी सेवलेल्या त्या नदीच्या काठी आला.
12.235.12
तावाप्लुत्य यतात्मानौ कृतजप्यौ समासतः ।
नद्याः पुलिनमासाद्य सूक्ष्मकाञ्चनवालुकम् ॥ १२.२३५.१२ ॥
ते दोघे स्नान करून, संयतचित्त होऊन, थोडक्यात जप करून, सूक्ष्म सोनेरी वाळूच्या नदीकाठी पोहोचले.
12.235.13
पुण्यकर्मभिराख्याता देवर्षिकथिताः कथाः ।
चक्रतुस्तौ तथाऽऽसीनौ महर्षिकथितास्तथा।
पूर्ववृत्तव्यतीतानि कथयन्तौ समाहितौ ॥ १२.२३५.१३ ॥
पुण्यकर्मी लोकांनी सांगितलेल्या, देवर्षींनी वर्णिलेल्या कथा, तसेच महर्षींनी सांगितलेल्या कथा — ते दोघे बसून एकाग्र मनाने गतकालीन घटना सांगत राहिले.
12.235.14
अद्य भास्करमुद्यन्तं रश्मिजालपुरस्कृतम् ।
पूर्णमण्डलमालोक्य तावुत्थायोपतस्थतुः ॥ १२.२३५.१४ ॥
आता उगवणाऱ्या सूर्याला, किरणजाळाने पुढे आलेल्या, पूर्णमंडल असलेल्या त्याला पाहून ते दोघे उठून त्याला नमस्कार करू लागले.
12.235.15
विविक्ते पुण्यदेशे तु रममाणौ मुदा युतौ ।
ददृशातेऽन्तरिक्षे तौ सूर्यस्योदयनं प्रति ॥ १२.२३५.१५ ॥
एकांत पुण्यस्थानी आनंदाने रमलेले ते दोघे आकाशात सूर्याच्या उदयाकडे पाहू लागले.
12.235.16
ज्योतिर्ज्वालसमाकीर्णं ज्योतिषां गणमण्डितम् ।
अभितस्तूदयन्तं तमर्कमर्कमिवापरम् ॥ १२.२३५.१६ ॥
प्रकाशज्वालांनी भरलेल्या, ज्योतिर्गणांनी शोभलेल्या, सर्व बाजूंनी उगवणाऱ्या त्या सूर्याला जणू दुसरा सूर्य असावा तसे त्यांनी पाहिले.
12.235.17
आकाशो ददृशे ज्योतिरुद्यतार्चिः समप्रभम् ।
अर्कस्य तेजसा तुल्यं तद्भास्करसमप्रभम्।
तयोः समीपं तं प्राप्तं प्रत्यदृश्यत भारत ॥ १२.२३५.१७ ॥
आकाशात एक तेज दिसू लागले; उठणाऱ्या ज्वालांसह, समान प्रभेचे, सूर्याच्या तेजासारखे. हे भारता, ते त्यांच्या जवळ येऊन दिसले.
12.235.18
तत्सुपर्णार्करचितमास्थितं वैष्णवं पदम् ।
भाभिरप्रतिमं भाति त्रैलोक्यमवभासयत् ॥ १२.२३५.१८ ॥
गरुड व सूर्य यांनी रचलेले, विष्णूचे निवासस्थान असलेले ते पद, त्यात स्थित होऊन, आपल्या किरणांनी अतुलनीयपणे तेजाने झळकून त्रैलोक्याला प्रकाशित करत होते.
12.235.19
दृष्ट्वा तौ तु विक्रान्तौ प्राञ्जली समुपास्थितौ ।
क्रमात्संप्रेक्ष्यमाणौ तौ विमानं दिव्यमद्भुतम् ॥ १२.२३५.१९ ॥
हात जोडून जवळ उभ्या असलेल्या त्या दोन पराक्रमी पुरुषांना पाहून ते त्या दिव्य आणि अद्भुत विमानाकडे क्रमाक्रमाने पाहू लागले.
12.235.20
तस्मिंस्तदा सतीं कान्तां लोककान्तां परां शुभाम् ।
धात्रीं लोकस्य रमणीं लोकमातरमच्युताम् ॥ १२.२३५.२० ॥
तेव्हा त्या विमानात सती, प्रिया, लोकांची प्रिय, परम शुभ, जगाची धात्री, रमणीय, लोकमाता आणि अच्युता होती.
12.235.21
दिव्याभिरुपशोभाभिरप्सरोभिः पुरस्कृताम् ।
बृहतीमंशुमत्प्रख्यां बृहद्भानोरिवार्चिषम् ॥ १२.२३५.२१ ॥
दिव्य शोभा असलेल्या अप्सरांनी वेढलेली, विशाल, किरणांसारखी तेजस्वी, महासूर्याच्या ज्वालेसारखी.
12.235.22
नक्षत्रकल्पाभरणां तारापङ्क्तिसमस्रजम् ।
श्रियं ददृशतुः पद्मां साक्षात्पद्मदलस्थिताम् ॥ १२.२३५.२२ ॥
नक्षत्रांसारखी अलंकार घातलेली, ताऱ्यांच्या ओळीसारखी माळ घातलेली, प्रत्यक्ष कमलदलावर बसलेल्या पद्मा श्रीला त्या दोघांनी पाहिले.
12.235.23
साऽवरुह्य विमानाग्रादङ्गनानामनुत्तमा ।
अभ्यागच्छन्त्रिलोकेशं शक्रं चर्षि च नारदम् ॥ १२.२३५.२३ ॥
स्त्रियांमध्ये अनुत्तम अशी ती विमानाच्या अग्रभागावरून उतरून त्रिलोकाधिपती शक्र आणि ऋषी नारद यांच्याकडे आली.
12.235.24
नारदानुगतः साक्षान्मघवांस्तामुपागमत् ।
कृताञ्जलिपुटो देवीं निवेद्यात्मानमात्मना ॥ १२.२३५.२४ ॥
नारदासह मघवान इंद्र स्वतः तिच्याजवळ आला. हात जोडून देवीला आपण स्वतःला अर्पण करून निवेदन केले.
12.235.25
चक्रे चानुपमां पूजां तस्याश्चापि स सर्वंवित् ।
देवराजः श्रियं राजन्वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ १२.२३५.२५ ॥
सर्वज्ञ देवराजाने तिची अनुपम पूजा केली; हे राजा, त्याने श्रीला हे शब्द म्हटले.
12.235.26
का त्वं केन च कार्येण संप्राप्ता चारुहासिनि ।
कुतश्चागम्यते सुभ्रु गन्तव्यं क्व च ते शुभे ॥ १२.२३५.२६ ॥
हे चारुहासिनी, तू कोण आहेस आणि कोणत्या कार्यासाठी आलीस? हे सुभ्रू, तू कुठून येत आहेस आणि हे शुभे, तुला कुठे जायचे आहे?
12.235.27
पुण्येषु त्रिषु लोकेषु सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।
ममात्मभावमिच्छन्तो यतन्ते परमात्मना ॥ १२.२३५.२७ ॥
तिन्ही लोकांतील पुण्य स्थानी सर्व स्थावर-जंगम प्राणी माझा आत्मभाव इच्छून परमात्म्याशी प्रयत्न करतात.
12.235.28
साऽहं वै पङ्कजे जाता सूर्यरश्मिप्रबोधिते ।
भूत्यर्तं सर्वभूतानां पद्मा श्रीः पद्ममालिनी ॥ १२.२३५.२८ ॥
सूर्यकिरणांनी जागृत झालेल्या कमळात जन्मलेली ती मीच; सर्व भूतांच्या समृद्धीसाठी मी पद्मा, श्री, पद्ममालिनी आहे.
12.235.29
अहं लक्ष्मीरहं भूतिः श्रीश्चाहं बलसूदन ।
अहं श्रद्धा च मेधा च सन्नतिर्विजितिः स्थितिः ॥ १२.२३५.२९ ॥
मीच लक्ष्मी, मीच भूती, हे बलसूदना, मीच श्री. मीच श्रद्धा, मेधा, नम्रता, विजय आणि स्थिती.
12.235.30
अहं धृतिरहं सिद्धिरहं संभूतिरेव च ।
अहं स्वाहा स्वधा चैव संस्तुतिर्नियतिः कृतिः ॥ १२.२३५.३० ॥
मीच धृती, मीच सिद्धी, मीच संभूती. मीच स्वाहा, स्वधा; मीच स्तुती, नियती आणि कृती.
12.235.31
राज्ञां विजयमानानां सेनाग्नेषु ध्वजेषु च ।
निवसे धर्मशीलानां विषयेषु पुरेषु च ॥ १२.२३५.३१ ॥
विजय मिळवणाऱ्या राजांच्या सेनाग्रांत आणि ध्वजांवर, तसेच धर्मशील लोकांच्या प्रदेशांत आणि नगरांत मी वास करते.
12.235.32
जितकाशिनि शूरे च संग्रामेष्वनिवर्तिनि ।
निवसामि मनुष्येन्द्रे सदैव बलसूदन ॥ १२.२३५.३२ ॥
विजयाने तेजस्वी शूरात आणि युद्धांत मागे न हटणाऱ्यात मी वास करते; हे बलसूदना, मनुष्येंद्रात मी सदैव वास करते.
12.235.33
धर्मनित्ये महाबुद्धौ ब्रह्मण्ये सत्यवादिनि ।
प्रश्रिते दानशीले च सदैव निवसाम्यहम् ॥ १२.२३५.३३ ॥
धर्मात नित्य स्थिर, महाबुद्धी, ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, नम्र आणि दानशील अशांत मी सदैव वास करते.
12.235.34
असुरेष्ववसं पूर्वं सत्यधर्मनिबन्धनात् ।
विपरीतांस्तु तान्बुद्ध्वा त्वयि वासमरोचयम् ॥ १२.२३५.३४ ॥
पूर्वी सत्य आणि धर्माच्या बंधनामुळे मी असुरांमध्ये वास केला; पण ते विपरीत आहेत हे जाणून मी तुझ्यात वास करणे पसंत केले.
12.235.35
कथं वृत्तेषु दैत्येषु त्वमवात्सीर्वरानाने ।
दृष्ट्वा च किमिहागास्त्वं हित्वा दैतेयदानवान् ॥ १२.२३५.३५ ॥
हे सुंदर मुखी, विपरीत झालेल्या दैत्यांमध्ये तू कशी राहिलीस? दैतेय दानवांना सोडून तू येथे का आलीस?
12.235.36
स्वधर्ममनुतिष्ठत्सु धैर्यादचलितेषु च ।
स्वर्गमार्गाभिरामेषु सत्वेषु निरता ह्यहम् ॥ १२.२३५.३६ ॥
स्वधर्माचे आचरण करणाऱ्या, धैर्याने अचल राहणाऱ्या आणि स्वर्गमार्गात रमणाऱ्या प्राण्यांमध्ये मी निरत असते.
12.235.37
दानाध्ययनयज्ञेज्यापितृदैवतपूजनम् ।
गुरूणामतिथीनां च तेषां नित्यमवर्तत ॥ १२.२३५.३७ ॥
दान, अध्ययन, यज्ञ व पूजन, पितर व देवता यांचे पूजन, गुरू व अतिथी यांचा सत्कार — हे ती नित्य आचरत असे.
12.235.38
सुसंमृष्टगुहाश्चासञ्जितस्त्रीका हुताग्नयः ।
गुरुशुश्रूषका दान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १२.२३५.३८ ॥
घरे उत्तम स्वच्छ असत, स्त्रिया सुव्यवस्थित असत; ते अग्निहोत्र करत, वडिलधाऱ्यांची सेवा करत, संयमी, ब्राह्मणभक्त आणि सत्यवादी होते.
12.235.39
श्रद्दधाना जितक्रोधा दानशीलाऽनसूयवः ।
भृतपुत्रा भृतामात्या भृतदारा ह्यनीर्षवः ॥ १२.२३५.३९ ॥
श्रद्धावान, क्रोध जिंकलेले, दानशील, असूयारहित; पुत्र, अमात्य व पत्नी यांचे पोषण करणारे, मत्सररहित.
12.235.40
अमर्षेण न चान्योन्यं स्पृहयन्ते कदाचन ।
न च जातूपतप्यन्ति धीराः परसमृद्धिभिः ॥ १२.२३५.४० ॥
धीर लोक असहिष्णुतेने एकमेकांची इच्छा करीत नाहीत, आणि इतरांच्या समृद्धीने कधीही व्यथित होत नाहीत.
12.235.41
दातारः संग्रहीतार आर्याः करुणवेदिनः ।
महाप्रसादा ऋजवो दृढभक्ता जितेन्द्रियाः ॥ १२.२३५.४१ ॥
ते दाते आणि घेणारे, आर्य, करुणा जाणणारे, अत्यंत प्रसन्न, सरळ, दृढभक्त आणि इंद्रियजयी होते.
12.235.42
संतुष्टभृत्यसचिवाः कृतज्ञाः प्रियवादिनः ।
यथार्हमानार्थकरा ह्रीनिषेवा यतव्रताः ॥ १२.२३५.४२ ॥
सेवक व सचिव यांच्याबाबत समाधानी, कृतज्ञ, प्रियभाषी; यथायोग्य मान व धन देणारे, लज्जाशील आणि व्रतनिष्ठ होते.
12.235.43
नित्यं पर्वसु सुस्नाताः स्वनुलिप्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपवासतपः शीलाः प्रतीता ब्रह्मवादिनः ॥ १२.२३५.४३ ॥
पर्वाच्या दिवशी ते नेहमी चांगले स्नान करीत, सुगंधी लेप लावीत आणि चांगले अलंकृत होत; उपवास आणि तप हा त्यांचा स्वभाव होता; ते प्रसिद्ध ब्रह्मवादी होते.
12.235.44
नैनानभ्युदियात्सूर्यो नैवास्वप्स्यन्प्रगेशयाः ।
रात्रौ दधि च सक्तूंश्च नित्यमेव व्यवर्जयन् ॥ १२.२३५.४४ ॥
सूर्य त्यांना न उठवता उगवत नसे; ते पहाटे निजून राहत नसत; रात्री ते दही आणि सत्तू नेहमी वर्ज्य करीत.
12.235.45
काल्यं घृतं तु चान्वीक्ष्य प्रयता ब्रह्मवादिनः ।
पङ्गल्यान्यपि चापश्यन्ब्रह्माणांश्चाप्यपूजयन् ॥ १२.२३५.४५ ॥
सकाळचे तूपही ते नीट तपासूनच घेत; संयमी ब्रह्मवादी लंगड्यांकडेही लक्ष देत; ब्राह्मणांचाही सन्मान करीत.
12.235.46
सदा हि ददतां धर्म्यं सदाचाप्रतिगृह्णताम् ।
अर्धं च रात्र्याः स्वपतां दिवा चास्वपतां तथा ॥ १२.२३५.४६ ॥
ते नेहमी धर्मानुसार दान देत आणि दान घेण्यातही संयम राखीत; रात्रीचा अर्धा भाग झोपत आणि दिवसा झोपत नसत.
12.235.47
कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम् ।
दयां च संविभागं च नित्यमेवान्वमोदताम्।
कालो यातः सुखेनैव धर्ममार्गे निवर्तताम् ॥ १२.२३५.४७ ॥
दीन, अनाथ, वृद्ध, दुर्बल आणि आजारी स्त्रिया यांच्यावर ते नेहमी दया आणि वाटणीचा आनंद मानीत; त्यांचा काळ धर्ममार्गावर सुखाने गेला; जे त्या मार्गावरून परततात त्यांनाही असेच होवो.
12.235.48
त्रस्तं विषण्णमुद्विग्नं भयार्तं व्याधिपीडितम् ।
हृतस्वं व्यसनार्तं च नित्यमाश्वासयन्ति ते ॥ १२.२३५.४८ ॥
भयभीत, खिन्न, उद्विग्न, भयाने पीडित, रोगाने त्रस्त, संपत्ती हरण झालेले आणि संकटाने आर्त झालेले—अशांना ते नेहमी धीर देत.
12.235.49
धर्ममेवानुवर्तन्ते न हिंसन्ति परस्परम् ।
अनुकूलाश्च कार्येषु गुरुवृद्धोपसेविनः ॥ १२.२३५.४९ ॥
ते केवळ धर्माचे अनुसरण करतात, एकमेकांची हिंसा करत नाहीत, कर्तव्यांत अनुकूल राहतात आणि गुरू व वृद्धांची सेवा करतात.
12.235.50
पितॄन्देवातिथींश्चैव गुरूंश्चैवाभ्यपूजयन् ।
अवशेषाणि चाश्नन्ति नित्यं सत्यतपोधृताः ॥ १२.२३५.५० ॥
ते पितर, देव, अतिथी व गुरू यांचा नेहमी सन्मान करतात; सत्य आणि तपाने धारण केलेले ते नेहमी उरलेलेच अन्न खातात.
12.235.51
नैकेऽश्नन्ति सुसंपन्नं न गच्छन्ति परस्त्रियम् ।
सर्वभूतेष्ववर्तन्त यथाऽऽत्मनि दयां प्रति ॥ १२.२३५.५१ ॥
काही लोक भरपूर अन्न असले तरी खात नाहीत, परस्त्रीकडे जात नाहीत; सर्व प्राण्यांशी स्वतःप्रमाणेच दयेने वागतात.
12.235.52
नैवाकाशे न पशुषु नायोनौ च न पर्वसु ।
इन्द्रियस्य विसर्गं ते रोचयन्ति कदाचन ॥ १२.२३५.५२ ॥
ते आकाशात, पशूंमध्ये, अयोग्य योनीत वा पर्वदिनीसुद्धा इंद्रियभोगाला कधीही मान्यता देत नाहीत.
12.235.53
नित्यं दानं तथा दाक्ष्यमार्जवं चैव नित्यदा ।
उत्साहोऽथानहकारः परमं सौहृदं क्षमा ॥ १२.२३५.५३ ॥
नेहमी दान, कौशल्य, सरळपणा, उत्साह, अहंकाराचा अभाव, परम सौहार्द आणि क्षमा — हेच त्यांचे गुण आहेत.
12.235.54
सत्यं दानं तपः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्रेषु चानभिद्रोहः सर्वं तेष्वभवत्प्रभो ॥ १२.२३५.५४ ॥
हे प्रभो! सत्य, दान, तप, शौच, करुणा, मृदू वाणी आणि मित्रांशी द्रोह न करणे — हे सर्व त्यांच्यात होते.
12.235.55
निद्रा तन्द्रीरसंप्रीतिरसूयाऽथानवेक्षिता ।
अरतिश्च विषादश्च स्पृहा चाप्यविशन्न तान् ॥ १२.२३५.५५ ॥
निद्रा, आळस, असंतोष, मत्सर, अनादर, अरति, विषाद आणि लालसा — हे त्यांच्यात प्रवेश करत नसत.
12.235.56
साऽहमेवंगुणेष्वेव दानवेष्ववसं पुरा ।
प्रजासर्गमुपादाय यावद्गुणविपर्ययम् ॥ १२.२३५.५६ ॥
अशा गुणांच्या दानवांमध्ये मी पूर्वी राहत होते; प्रजासृष्टी स्वीकारून, त्या गुणांचा विपर्यास होईपर्यंत.
12.235.57
ततः कालविपर्यासे तेषां गुणविपर्ययात् ।
अपश्यं निर्गतं धर्मं कामक्रोधवशात्मनाम् ॥ १२.२३५.५७ ॥
नंतर काळाचा विपर्यास झाल्यावर, त्यांच्या गुणांच्या विपर्यासामुळे, काम-क्रोधाच्या अधीन मनांच्या लोकांमधून धर्म निघून गेलेला मी पाहिला.
12.235.58
सभासदां च वृद्धानां सतां कथयतां कथाः ।
प्राहसन्नभ्यसूयंश्च सर्वबुद्धान्गुरून्परान् ॥ १२.२३५.५८ ॥
सभासद, वृद्ध आणि सज्जन कथा सांगत असताना ते हसत; सर्व ज्ञानी, गुरू आणि श्रेष्ठजनांची निंदा करत.
12.235.59
युवानश्च समासीना वृद्धानपि गतान्सतः ।
नाभ्युत्थानाभिवादाभ्यां यथापूर्वमपूजयन् ॥ १२.२३५.५९ ॥
तरुण बसलेले असत; वृद्ध आणि गत झालेल्या सज्जनांचाही पूर्वीप्रमाणे उभे राहून अभिवादन करून सन्मान करत नसत.
12.235.60
वर्तयत्येव पितरि पुत्रः प्रभवते तथा ।
अमित्रभृत्यतां प्राप्य ख्यापयन्त्यनपत्रपाः ॥ १२.२३५.६० ॥
पुत्र पित्याशी तसाच वागतो आणि प्रभू बनतो; निर्लज्ज लोक शत्रूचे सेवक होऊन स्वतःला जाहीर करतात.
12.235.61
तथा धर्मादपेतेन कर्मणा गर्हितेन ये ।
महतः प्राप्नुवन्त्यर्थांस्तेषां तत्राभवत्स्पृहा ॥ १२.२३५.६१ ॥
त्याचप्रमाणे, धर्मापासून दूर जाऊन निंद्य कर्माने जे मोठे धन मिळवतात, त्यांच्याविषयी त्यांनाही इच्छा निर्माण झाली.
12.235.62
उच्चैश्चाभ्यवदन्रात्रौ नीचैस्तत्राग्निरज्वलत् ।
पुत्राः पितृनत्यचरन्नार्यश्चात्यचरन्पतीन् ॥ १२.२३५.६२ ॥
रात्री ते मोठ्याने बोलत; तेथे हळू आवाजात अग्नी पेटत असे. पुत्र पित्यांचा अवमान करीत; स्त्रिया पतींचा अवमान करीत.
12.235.63
मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम् ।
गुरुत्वान्नाभ्यनन्दन्त कुमारान्नान्वपालयन् ॥ १२.२३५.६३ ॥
माता, पिता, वृद्ध, आचार्य, अतिथी आणि गुरू यांचा ते गौरव करीत नसत; बालकांचे रक्षणही करीत नसत.
12.235.64
भिक्षां बलिमदत्त्वा च स्वयमन्नानि भुञ्जते ।
अनिष्ट्वाऽसंविभज्याथ पितृदेवातिथीन्गुरून् ॥ १२.२३५.६४ ॥
भिक्षा आणि बली न देता ते स्वतःच अन्न खात; यज्ञ न करता, वाटून न देता, पितर, देव, अतिथी व गुरू यांना न देता.
12.235.65
न शौचमन्वरुद्ध्यन्त तेषां सूदजनास्तथा ।
मनसा कर्मणा वाचा भक्ष्यमासीदनावृतम् ॥ १२.२३५.६५ ॥
त्यांचे स्वयंपाकी आणि सेवकही शुचिता पाळीत नसत; मन, कर्म आणि वाणी यांद्वारे अन्न अनिर्बंध होते.
12.235.66
बालानां प्रेक्षमाणानां भक्तान्यश्नन्ति मोहिताः ।
एको दासो भवेत्तेषां तेषां दासीद्वयं तथा ॥ १२.२३५.६६ ॥
मुले पाहत असतानाही मोहित होऊन ते भोजन करीत; त्यांना एक दास आणि दोन दासी असत.
12.235.67
त्रिगवा दानवाः केचिच्चतुरोजास्तथा परे ।
षडश्वाः सप्तमातङ्गाः पञ्चमाहिषिकाः परे ॥ १२.२३५.६७ ॥
काही लोक तीन गायींच्या मूल्याचे, काही चार घोड्यांचे; इतर सहा घोडे, सात हत्ती, पाच म्हशी बाळगणारे आहेत.
12.235.68
रात्रौ दधि च सक्तूंश्च नित्यमेवाविवर्जिताः ।
अन्तर्दशाहे चाश्नन्ति गवां क्षिरं विचेतनाः ॥ १२.२३५.६८ ॥
रात्री दही आणि सत्तू सतत वर्ज्य न करता खातात; आणि विवेकहीन होऊन दहा दिवसांच्या आत गायीचे दूधही खातात.
12.235.69
क्रमदोहं न कुर्वन्ति वत्सस्तन्यानि भुञ्जते ।
अनाथां कृपणां भार्यां घ्नन्ति नित्यं शपन्ति च ॥ १२.२३५.६९ ॥
नियमाप्रमाणे दूध काढत नाहीत; वासरू कासेचे दूध पिते. अनाथ, दीन पत्नीला सतत मारतात आणि शाप देतात.
12.235.70
शूद्रान्नपुष्टा विप्रास्तु निर्लज्जाश्च भवन्त्युत ।
संकीर्णानि च धान्यानि नात्यवेक्षत्कुटुंबिनी ॥ १२.२३५.७० ॥
शूद्राच्या अन्नाने पोसलेले ब्राह्मणही निर्लज्ज होतात; आणि गृहिणी मिसळलेल्या धान्याकडे नीट लक्ष देत नाही.
12.235.71
मार्जारकुक्कुटश्वानैः क्रीडां कुर्वन्ति मानवाः ।
गृहे कण्टकिनो वृक्षास्तथा निष्पाववल्लरी ॥ १२.२३५.७१ ॥
लोक मांजरे, कोंबडे, कुत्रे यांच्याशी खेळतात; घरात काटेरी झाडे आणि वालाच्या वेली उगवतात.
12.235.72
यज्ञियाश्च तथा वृक्षास्तेषामासन्दुरात्मनाम् ।
कूपस्नानरता नित्यं पर्वमैथुनगामिनः ॥ १२.२३५.७२ ॥
यज्ञासाठी योग्य वृक्षही तेथे असतात; ते त्या दुरात्म्यांचे आहेत — जे सतत विहिरीत स्नानात रमतात आणि पर्वदिनी संगम करतात.
12.235.73
तिलानश्नन्ति रात्रौ च तैलाभ्यक्ताश्च शेरते ।
विभीतककरञ्जानां छायामूलनिवासिनः ॥ १२.२३५.७३ ॥
ते रात्री तीळ खातात, तेल लावून झोपतात, विभीतक व करंज वृक्षांच्या छायेत व मुळाशी राहतात.
12.235.74
करवीरं च ते पुष्पं धारयन्ति च मोहिताः ।
पद्मबिजानि खादन्ति पुष्पं जिघ्रन्ति मोहिताः ॥ १२.२३५.७४ ॥
मोहित होऊन ते कण्हेरीचे फूल धारण करतात, कमळबिया खातात आणि फुले हुंगतात.
12.235.75
न भोक्ष्यन्ति तथा नित्यं दैत्याः कालेन मोहिताः ।
निन्दन्ति स्तवनं विष्णोस्तस्य नित्यद्विषो जनाः ॥ १२.२३५.७५ ॥
कालाने मोहित झालेले दैत्य सदा तसे भोजन करणार नाहीत; ते विष्णूच्या स्तवनाची निंदा करतात; त्याचे नित्य वैरी असलेले लोक.
12.235.76
होमधूमो न तत्रासीद्वेदघोषस्तथैव च ।
यज्ञाश्च न प्रवर्तन्ते यथापूर्वं गृहेगृहे ॥ १२.२३५.७६ ॥
तेथे होमाचा धूर नव्हता, वेदघोषही नव्हता; पूर्वीप्रमाणे घरोघरी यज्ञही होत नव्हते.
12.235.77
शिष्याचार्यक्रमो नासीत्पुत्रैरात्मपितुः पिता ।
विष्णुं ब्रह्मण्यदेवेशं हित्वा पाषण्डमाश्रिताः ॥ १२.२३५.७७ ॥
शिष्य-आचार्य क्रम राहिला नाही; पुत्र स्वतःच्या पित्याचे पिते झाले; ब्राह्मणांचे देव, ईश्वर विष्णूला सोडून ते पाखंडाचा आश्रय घेतात.
12.235.78
हव्यकव्यविहीनाश्च ज्ञानाध्ययनवर्जिताः ।
देवस्वादानरुचयो ब्रह्मस्वरुचयस्तथा।
स्तुतिमङ्गलहीनानि देवस्थानानि सर्वशः ॥ १२.२३५.७८ ॥
हव्य-कव्यांशिवाय, ज्ञान व अध्ययनाशिवाय; देवस्व व ब्रह्मस्व घेण्याची इच्छा असलेले; स्तुती व मंगलाशिवाय देवस्थाने सर्वत्र.
12.235.79
विप्रकीर्णानि धान्यानि काकमूषिकभोजनम् ।
अपावृतं पयोतिष्ठदुच्छिष्टाश्चास्पृशन्धृतम् ॥ १२.२३५.७९ ॥
धान्य विखुरलेले पडते, कावळे आणि उंदीर ते खातात; दूध उघडे राहते, आणि उष्टे हात तुपाला लावले जातात.
12.235.80
कुद्दालं दात्रपिटकं प्रकीर्णं कांस्यभोजनम् ।
द्रव्योपकरणं सर्वं नान्ववैक्षत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२३५.८० ॥
कुदळ, विळा, टोपली, कांस्याची भांडी सर्व विखुरलेली पडतात; गृहिणी या सर्व वस्तूंकडे लक्ष देत नाही.
12.235.81
प्राकारागारविध्वंसान्न स्म ते प्रतिकुर्वते ।
क्षुद्राः संस्कारहीनाश्च नार्यो ह्युदरपोषणाः ॥ १२.२३५.८१ ॥
भिंती व घरे कोसळली तरी ते दुरुस्त करीत नाहीत; क्षुद्र मनाच्या, संस्कारहीन स्त्रिया केवळ पोट भरण्यातच गुंतलेल्या असतात.
12.235.82
शौचाचारपरिभ्रष्टा निर्लज्जा भोगवञ्चिताः ।
उभाभ्यामेव पाणिभ्यां शिरः कण्डूयनान्विताः।
गृहजालाभिसंस्थाना ह्यासंस्तत्र स्त्रियः पुनः ॥ १२.२३५.८२ ॥
शौच व आचार यांपासून भ्रष्ट, निर्लज्ज, भोगांपासून वंचित; दोन्ही हातांनी डोके खाजवत, घराच्या जाळ्यात अडकलेल्या त्या स्त्रिया पुन्हा तिथेच राहतात.
12.235.83
श्वश्रूश्वशुरयोर्मध्ये भर्तारं कृतकं यथा ।
प्रेक्षयन्ति च निर्लज्जा नार्यः कुलजलक्षणाः ॥ १२.२३५.८३ ॥
सासू-सासर्‍यांसमोरच निर्लज्ज त्या स्त्रिया पतीकडे मोलकरणाप्रमाणे पाहतात; कुलाला कलंक लावणाऱ्या लक्षणांनी युक्त त्या असतात.
12.235.84
नाद्रियन्ते पशून्बद्ध्वा यवसेनोदकेन च ।
बालानां प्रेक्षमाणानां स्वयं भक्ष्यमभक्षयन्।
तथा भृत्यजनं सर्वमसंतर्प्य च दानवाः ॥ १२.२३५.८४ ॥
बांधलेल्या जनावरांना चारा व पाणी देण्याची काळजी घेत नाहीत; मुलांच्या देखत स्वतः जेवण करतात; अशा रीतीने सर्व नोकरांना तृप्त न करता ते दानव ठरतात.
12.235.85
पायसं कृसरं मांसमपूपानथ शष्कुलीः ।
अपाचयन्नात्मनोऽर्थे वृथा मांसान्यभक्षयन् ॥ १२.२३५.८५ ॥
ते स्वतःसाठी पायस, कृसर, मांस, अपूप आणि शष्कुली शिजवत; व्यर्थ मांस खात.
12.235.86
उत्सूर्यशायिनश्चासन्सर्वे चासन्प्रगेशयाः ।
आवृत्तकलहाश्चात्र दिवारात्रं गृहेगृहे ॥ १२.२३५.८६ ॥
सर्वजण सूर्योदयानंतरही झोपत; पहाटेही झोपत; घरोघरी दिवसरात्र भांडणे चालत.
12.235.87
अनार्याश्चार्यमासीनं पर्युपासन्न तत्र ह ।
आश्रमस्थान्विकर्मस्थाः प्राद्विषन्त परस्परम् ॥ १२.२३५.८७ ॥
अनार्य लोक तेथे आर्य बसलेला असतानाही त्याची सेवा करत नसत; आश्रमात राहणारे आणि विकर्म करणारे एकमेकांचा द्वेष करत.
12.235.88
संकराश्चाभ्यवर्तन्त न च शौचमवर्तत ।
ये च वेदविदो विप्रा विस्पष्टमनुचश्च ये।
निरन्तरविशेषास्ते बहुमानावमानयोः ॥ १२.२३५.८८ ॥
संकर लोक वर आले; शौच राहिले नाही; वेदज्ञ ब्राह्मण आणि स्पष्टपणे अनुवचन करणारेही सन्मान व अपमान यांत फरक मानत नसत.
12.235.89
भावमाभरणं वेषं गतं स्थितमवेक्षितम् ।
असेवन्त भुजिष्या वै दुर्जनाचरितं विधिम् ॥ १२.२३५.८९ ॥
दासी दुर्जनांनी आचरलेल्या रीतीचे अनुकरण करीत; त्यांचे भाव, अलंकार, वेष, चाल, उभे राहणे आणि नजर यांचेही अनुकरण करीत.
12.235.90
स्त्रियः पुरुषवेषेण पुंसः स्त्रीवेषधारिणः ।
क्रीडारतिविहारेषु परां मुदमवाप्नुवन् ॥ १२.२३५.९० ॥
स्त्रिया पुरुषांच्या वेषात आणि पुरुष स्त्रियांच्या वेषात खेळ, रति आणि विहारात परम आनंद मिळवीत.
12.235.91
प्रभवद्भिः पुरा दायानर्हेभ्यः प्रतिपादितान् ।
नाभ्यवर्न्तत नास्तिक्याद्वर्तन्तः संभवेष्वपि ॥ १२.२३५.९१ ॥
पूर्वी सामर्थ्यवानांनी योग्य व्यक्तींना दिलेल्या दायांचा, नास्तिकतेने वागणाऱ्यांनी संधी आल्या तरीही आदर केला नाही.
12.235.92
मित्रेणाभ्यर्थितं द्रव्यमर्थी संश्रयते क्वचित् ।
वालकोट्यग्रमात्रेण स्वार्थेनाघ्नत तद्वसु ॥ १२.२३५.९२ ॥
मित्राने मागितलेल्या द्रव्याचा एखादा याचक कधी आश्रय घेतो; पण केसाच्या टोकाएवढ्या स्वार्थाने तो ते द्रव्य नष्ट करतो.
12.235.93
परस्वादानरुचयो विपणव्यवहारिणः ।
अदृश्यन्तार्यवर्णषु शृद्राश्चापि तपोधनाः ॥ १२.२३५.९३ ॥
परधन घेण्यात रुची असणारे आणि बाजारात व्यापार करणारे लोक आर्य वर्णांत दिसू लागले; शूद्रही तपोधन म्हणून दिसू लागले.
12.235.94
अधीयतेऽव्रताः केचिद्वृथा व्रतमथापरे ।
अशुश्रूषुर्गुरोः शिष्यः कश्चिच्छिप्यसखो गुरुः ॥ १२.२३५.९४ ॥
काही लोक व्रताविना अध्ययन करतात, तर इतर व्यर्थ व्रत करतात. शिष्य गुरूची सेवा करत नाही; कोणी गुरू शिष्याचा मित्र होतो.
12.235.95
पिता चैव जनित्री च श्रान्तौ वृत्तोत्सवाविव ।
अप्रभुत्वे स्थितौ वृद्धावन्नं प्रार्थयतः सुतान् ॥ १२.२३५.९५ ॥
पिता आणि माता थकलेले होते, जणू त्यांचे उत्सव संपले होते; वृद्ध व असमर्थ राहून ते मुलांकडे अन्न मागत होते.
12.235.96
तत्र वेदविदः प्राज्ञा गाम्भीर्ये सागरोपमाः ।
कृष्यादिष्वभवन्सक्ता मूर्खाः श्राद्धान्यभुञ्जत ॥ १२.२३५.९६ ॥
तेथे वेदज्ञ, गांभीर्यात सागरासमान प्राज्ञ लोक शेती इत्यादी कामांत गुंतले; मूर्ख लोक श्राद्धाचे अन्न खाऊ लागले.
12.235.97
प्रातः सायं च सुप्रश्नं कल्पनं प्रेषणक्रियाः ।
शिष्यानप्रहितास्तेषामकुर्वन्गुरवश्च ह ॥ १२.२३५.९७ ॥
सकाळी आणि संध्याकाळी, चांगले प्रश्न, तयारी आणि पाठवण्याची कामे — गुरूंनी शिष्यांना त्यांच्यासाठी पाठवले नाही आणि त्यांच्याकडून करवलेही नाही.
12.235.98
श्वश्रूश्वशुरयोरग्रे वधूः प्रेष्यानशासत ।
अन्वशासच्च भर्तारं समाह्वायाभिजल्पति ॥ १२.२३५.९८ ॥
सासू-सासऱ्यांसमोरच सून नोकरांना आज्ञा देई; पतीला बोलावून त्याला धमकावी आणि त्याच्याशी वाद घाली.
12.235.99
प्रयत्नेनापि चारक्षच्चित्तं पुत्रस्य वै पिता ।
व्यभजच्चापि संरम्भाद्दुःखवासं तथाऽवसत् ॥ १२.२३५.९९ ॥
वडील प्रयत्नपूर्वक मुलाच्या मनाचे रक्षण करत; तरीही रागाने ते विभागत आणि अशा रीतीने दुःखात राहत.
12.235.100
अग्निदाहेन चोरैर्वा राजभिर्वा हृतं धनम् ।
दृष्ट्वा द्वेषात्प्राहसन्त सुहृत्संभाविता ह्यपि ॥ १२.२३५.१०० ॥
आगीने जळालेले, चोरांनी किंवा राजांनी हरण केलेले धन पाहून, मान दिलेले मित्रही द्वेषाने हसत.
12.235.101
कृतघ्ना नास्तिकाः पापा गुरुदाराभिमर्शिनः ।
श्वशुरानुगताः सर्वे ह्युत्सृज्य पितरौ सुताः ॥ १२.२३५.१०१ ॥
कृतघ्न, नास्तिक, पापी, गुरुपत्नीला स्पर्श करणारे, सासऱ्याच्या मागे चालणारे — सर्व पुत्र आई-वडिलांना सोडून देत.
12.235.102
स्वकर्मणा च जातोऽहमित्येवंवादिनस्तथा ।
अभक्ष्यभक्षणरता निर्मर्यादा हतत्विषः ॥ १२.२३५.१०२ ॥
'मी माझ्या कर्माने जन्मलो आहे' असे असे म्हणणारे, अभक्ष्य खाण्यात रमणारे, मर्यादाहीन आणि तेजोहीन लोक.
12.235.103
तेष्वेवमादीनाचारानाचरत्सु विपर्यये ।
नाहं देवेन्द्र वत्स्यामि दानवेष्विति मे मतिः ॥ १२.२३५.१०३ ॥
ते असे आचार आचरत विपर्ययात पडले असताना, हे देवेंद्रा, मी दानवांमध्ये राहणार नाही असे माझे मत आहे.
12.235.104
तन्मां स्वयमनुप्राप्ताभिनन्द शचीपते ।
त्वयाऽर्चितां मां देवेश पुरो धास्यन्ति देवताः ॥ १२.२३५.१०४ ॥
म्हणून स्वतः आलेल्या मला स्वीकार, हे शचीपती. हे देवेशा, तुझ्याकडून सन्मानित झालेल्या मला देव पुढे ठेवतील.
12.235.105
यत्राहं तत्र मत्कान्ता मद्विशिष्टा मदर्पणाः ।
सप्तदेव्यो जयाष्टभ्यो वासमेष्यन्ति तेऽष्टधा ॥ १२.२३५.१०५ ॥
मी जिथे असते तिथे माझ्या प्रिय, माझ्याने विशिष्ट, मला अर्पित झालेल्या सात देवी आणि आठवी जया आठ रूपांनी वास करण्यासाठी येतील.
12.235.106
आशा श्रद्धा धृतिः क्षान्तिर्विजितिः सन्नतिः क्षमा ।
अष्टमी वृत्तिरेतासां पुरोगा पाकशासन ॥ १२.२३५.१०६ ॥
आशा, श्रद्धा, धृती, क्षांती, विजिती, सन्नती, क्षमा आणि आठवी वृत्ती — यांत वृत्ती ही अग्रगामिनी आहे, हे पाकशासना.
12.235.107
ताश्चाहं चासुरांस्त्यक्त्वा युष्मद्विषयमागताः ।
त्रिदशेषु निवत्स्यामो धर्मनिष्ठान्तरात्मसु ॥ १२.२३५.१०७ ॥
त्या आणि मी असुरांना सोडून तुझ्या क्षेत्रात आलो आहोत; त्रिदशांमध्ये, धर्मनिष्ठ अंतरात्म्यांमध्ये आम्ही राहू.
12.235.108
इत्युक्तवचनां देवीं प्रीत्यर्थं च ननन्दतुः ।
नारदश्चात्र देवर्षिर्वृत्रहन्ता च वासवः ॥ १२.२३५.१०८ ॥
असे बोलणाऱ्या देवीला आनंदित करण्यासाठी (सर्वांनी) आनंद केला; येथे देवर्षी नारद आणि वृत्रहंता वासव हेही आनंदले.
12.235.109
ततोऽनलसखो वायुः प्रववौ देववर्त्मसु ।
इष्टगन्धः सुखस्पर्शः सर्वेन्द्रियसुखावहः ॥ १२.२३५.१०९ ॥
तेव्हा अग्नीचा मित्र वायू देवमार्गांवरून वाहू लागला; इष्ट गंध आणि सुखद स्पर्शाने सर्व इंद्रियांना सुख देत.
12.235.110
शुचौ चाभ्यर्थिते देशे त्रिदशाः प्रायशः स्थिताः ।
लक्ष्मीसहितमासीनं मघवन्तं दिदृक्षवः ॥ १२.२३५.११० ॥
पवित्र आणि इच्छित स्थानी देव बहुधा उभे होते; लक्ष्मीसह बसलेल्या इंद्राला पाहण्याच्या इच्छेने.
12.235.111
ततो दिवं प्राप्य सहस्रलोचनः ।
स्त्रियोपपन्नः सुहृदा महर्षिणा।
रथेन हर्यश्वयुजा सुरर्षभः ।
सदः सुराणामभिसत्कृतो ययौ ॥ १२.२३५.१११ ॥
मग स्वर्गात पोहोचून सहस्रलोचन, पत्नी आणि मित्र महर्षींसह, हर्यश्वांनी जोडलेल्या रथातून, देवसभेत सन्मानित होऊन गेला.
12.235.112
अथेङ्गितं वज्रधरस्य नारदः ।
श्रियश्च देव्या मनसा विचारयन्।
श्रियै शशंसामरदृष्टपौरुषः ।
शिवेन तत्रागमनं महर्षिभिः ॥ १२.२३५.११२ ॥
मग वज्रधर इंद्राचा इशारा आणि देवी श्रीचे मन विचारून, देवांनी पाहिलेला पराक्रमी नारद श्रीला म्हणाला की महर्षींसह तेथे शुभ आगमन झाले आहे.
12.235.113
ततोऽमृतं द्यौः प्रववर्ष भास्वती ।
पितामहस्यायतने स्वयंभुवः।
अनाहता दुन्दुभयोऽथ नेदिरे ।
तथा प्रसन्नाश्च दिशश्चकाशिरे ॥ १२.२३५.११३ ॥
मग तेजस्वी आकाशाने स्वयंभू पितामहाच्या निवासस्थानी अमृताचा वर्षाव केला; न वाजवलेल्या दुंदुभी वाजल्या, आणि दिशा प्रसन्न होऊन प्रकाशल्या.
12.235.114
यथर्तु सस्येषु ववर्ष वासवो ।
न धर्ममार्गाद्विचचाल कश्चन।
अनेकरत्नाकरभूषणा च भूः ।
सुघोषघोषाश्च दिवौकसां जये ॥ १२.२३५.११४ ॥
ऋतूनुसार पिकांवर वासवाने वर्षाव केला; कोणीही धर्ममार्गापासून ढळला नाही. अनेक रत्नाकरांनी भूषित पृथ्वी आणि देवांच्या विजयात सुघोष घोष झाले.
12.235.115
क्रियाभिरामा मनुजा मनस्विनो ।
बभुः शुभे पुण्यकृतां पथि स्थिताः।
नरामराः किन्नरयक्षराक्षसाः ।
समृद्धिमन्तः सुमनस्विनोऽभवन् ॥ १२.२३५.११५ ॥
कर्मांत रमणारे मनुष्य, मनस्वी लोक पुण्यकर्त्यांच्या शुभ मार्गावर उभे राहून तेजस्वी दिसले. मानव, देव, किन्नर, यक्ष आणि राक्षस समृद्ध व प्रसन्नमनाचे झाले.
12.235.116
न जात्वकाले कुसुमं कुतः फलं ।
पपात वृक्षात्पवनेरितादपि।
रसप्रदाः कामदुघाश्च धेनवो ।
न दारुणा वाग्विचचार कस्यचित् ॥ १२.२३५.११६ ॥
कधीही अकाली फूल गळाले नाही, फळाचे काय; वाऱ्याने हलवलेसुद्धा झाडावरून ते पडले नाही. रस देणाऱ्या कामधेनू होत्या; कोणाच्याही मुखातून कठोर वाणी निघाली नाही.
12.235.117
इमां सपर्यां सह सर्वकामदैः ।
श्रियाश्च शक्रप्रमुखैश्च दैवतैः।
पठन्ति ये विप्रसदः समागताः ।
समृद्धकामाः श्रियमाप्नुवन्ति ते ॥ १२.२३५.११७ ॥
सर्वकामदायी देव, श्री आणि इंद्रप्रमुख देवतांसह या स्तुतीचे जे विप्रसभेत एकत्र येऊन पठण करतात, ते इच्छा पूर्ण होऊन समृद्धी प्राप्त करतात.
12.235.118
त्वया कुरूणां वर यत्प्रचोदितं ।
भवाभवस्येह परं निदर्शनम्।
तदद्य सर्वं परिकीर्तितं मया ।
परीक्ष्य तत्त्वं परिगन्तुमर्हसि ॥ १२.२३५.११८ ॥
कुरूंमध्ये श्रेष्ठा! येथे भव-अभवाचे (उत्पत्ती व लय यांचे) जे परम उदाहरण तू विचारलेस, ते आज मी पूर्णपणे सांगितले. आता तत्त्वाची परीक्षा करून ते प्राप्त करण्यास तू योग्य आहेस.
12.235.119
संस्मृत्य बुद्धीन्द्रियगोचरातिगं ।
स्वगोचरे सर्वकृतालयं तम्।
हरिं महापाग्रहरं जनास्ते ।
संस्मृत्य संपूज्य विधूतपापाः ॥ १२.२३५.११९ ॥
बुद्धी आणि इंद्रियांच्या पलीकडे, आपल्या क्षेत्रात सर्व कर्मांचे आश्रयस्थान, महापापांचे हरण करणाऱ्या त्या हरीचे स्मरण व पूजन करून लोक पापमुक्त होतात.
12.235.120
यमैश्च नित्यं नियमैश्च संयता ।
स्तत्वं च विष्णोः परिपश्यमानाः।
देवानुसारेण विमुक्तियोगं ।
ते गाहमानाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.२३५.१२० ॥
यम आणि नियमांनी सदा संयमित होऊन, विष्णूचे तत्त्व पूर्णपणे पाहत, देवानुसार मुक्तियोगात मग्न होऊन ते परमपदाला पोहोचतात.
12.235.121
एवं राजेन्द्र सततं जपहोमपरायणः ।
वासुदेवपरो नित्यं ज्ञानध्यानपरायणः ॥ १२.२३५.१२१ ॥
हे राजेंद्रा, याप्रमाणे सतत जप-होमात तत्पर, नित्य वासुदेवपरायण, ज्ञान-ध्यानात निमग्न राहा.
12.235.122
दानधर्मरतिर्नित्यं प्रजास्त्वं परिपालय ।
वासुदेवपरो नित्यं ज्ञानध्यानपरायणान्।
विशेषेणार्चयेथास्त्वं सततं पर्युपास्व च ॥ १२.२३५.१२२ ॥
दान आणि धर्मात सदा रमून तू प्रजेचे पालन कर. सदा वासुदेवपरायण रहा; विशेषतः ज्ञान-ध्यानपरायण लोकांची पूजा कर आणि सतत त्यांची सेवा कर.