マハーバーラタ · 章 12.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.238.1
आद्यन्तं सर्वभूतानां ज्ञातुमिच्छामि कौरव ।
ध्यानं कर्म च कालं च तथैवायुर्युगेयुगे ॥ १२.२३८.१ ॥
クル族の子よ、すべての存在の始まりと終わり、瞑想、行為、時間、そして各ユガにおける寿命を知りたいと思います。
12.238.2
लोकतत्त्वं च कार्त्स्न्येन भूतानामागतिं गतिम् ।
सर्गश्च निधनं चैव कुत एतत्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.२ ॥
世界の本質、存在者の来去の全体、そして創造と解滅——これらはいずこから生じるのか。
12.238.3
भेदकं भेदतत्वं च तथाऽन्येषां मतं तथा ।
अवस्थात्रितयं चैव यादृशं च पितामह ॥ १२.२३८.३ ॥
祖父よ、分けるものと分けるの原理、他者の見解、そして三つの状態——それらはどのようなものか。
12.238.4
यदि तेऽनुग्रहे बुद्धिरस्मास्विह सतां वर ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२३८.४ ॥
善人の中の最上の方よ、もし私たちにお情けをかける心がおありなら、このことをお尋ねします。どうぞお教えください。
12.238.5
पूर्वं हि कथितं श्रुत्वा भृगुभाषितमुत्तमम् ।
भरद्वाजस्य विप्रर्षेस्ततो मे बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२३८.५ ॥
以前、ブリグの優れた教えが語られました。それを聞いて、バラドヴァージャというバラモンの聖仙によって私の知性は最上のものとなりました。
12.238.6
जाता परमधर्मिष्ठा दिव्यसंस्थानसंस्थिता ।
ततो भूयस्तु पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.६ ॥
私の知性は、最上の法に深く帰依し、神聖な秩序に安住して生じました。ですから改めてお尋ねします。それを語りうるのはあなたです。
12.238.7
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
जगौ यद्भगवान्व्यासः पुत्राय परिपृच्छते ॥ १२.२३८.७ ॥
ここで私は、尊きヴィヤーサが息子に問われて語った古の物語を、あなたに語りましょう。
12.238.8
अधीत्य वेदानखिलान्साङ्गोपनिषदस्तथा ।
अन्विच्छन्नैष्ठिकं कर्म धर्मनैपुणदर्शनात् ॥ १२.२३८.८ ॥
すべてのヴェーダを補助学と奥義書とともに学び、法の巧みさを見て、ナイシュティカの行を求め。
12.238.9
कृष्णद्वैपायनं व्यासं पुत्रो वैयासकिः शुकः ।
पप्रच्छ संशयमिमं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.२३८.९ ॥
クリシュナ・ドゥヴァイパーヤナ・ヴィヤーサの子シュカは、法と利の疑いを問うた。
12.238.10
भूतग्रामस्य र्क्तारं कालज्ञाने च निश्चितम् ।
ज्ञानं ब्रह्म च योगं च गवात्मकमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१० ॥
衆生の創造者、時の知において確かな者；知、ブラフマン、ヨーガ、そしてこの世界は牛性のものである。
12.238.11
त्रितये त्वेनमायाति तथा ह्येषोऽपि वा पुनः ।
केनैव च विभागः स्यात्तुरीयो लक्षणैर्विना ॥ १२.२३८.११ ॥
これは三つの内に入り、これもまた同様である、あるいは再び。標識なしに、第四の区分はいかにしてなされるのか。
12.238.12
ज्ञानज्ञेयान्तरे कोसौ कोयं भावस्तु भेदवत् ।
यज्ज्ञानं लक्षणं चैव तेषां कर्तारमेव च।
ब्राह्मणस्य च यत्कृत्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.१२ ॥
知と知られるものの間にあるものは何か、そして差異を持つこの状態は何か。知とは何か、その特徴と主体、そしてバラモンの義務を、あなたは語るべきである。
12.238.13
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वं पिता पुत्राय पृच्छते ।
अतीतानागते विद्वान्सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.२३८.१३ ॥
息子が尋ねると、過去と未来を知り、全知で、あらゆるダルマに通じた賢者である父は、そのすべてを語った。
12.238.14
पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावत्कीर्तयाम्यहम् ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा यथाऽऽवृतमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१४ ॥
善き息子よ、お前が尋ねるのだから、あるがままに語ろう。この世界がどのように覆われているか、心を集中して聞け。
12.238.15
कार्यादि कारणान्तं यत्कार्यान्तं कारणादिकम् ।
ज्ञानं तदुभयं वित्त्वा सत्यं च परमं शुभम् ॥ १२.२३८.१५ ॥
結果から始まり原因に終わり、また原因から始まり結果に終わる、その知を知れば、最高に吉祥な真理を知る。
12.238.16
ब्रह्मेति चाभिविख्यातं तद्वै पश्यन्ति सूरयः ।
ब्रह्मतेजोमयं भूतं भूतकारणमद्भुतम् ॥ १२.२३८.१६ ॥
それは梵と名高く呼ばれ、賢者たちはそれを見る。梵の輝きに満ち、存在するものの原因であり、驚くべきものである。
12.238.17
आसीदादौ ततस्त्वाहुः प्राधान्यमिति तद्विदः ।
त्रिगुणां तां महामायां वैष्णवीं प्रकृतिं विदुः ॥ १२.२३८.१७ ॥
初めにそれは存在した。その後、それを知る人々はそれを根本原理と呼ぶという。三徳からなるその大いなる幻力を、彼らはヴァイシュナヴィー・プラクリティと知る。
12.238.18
तदीदृशमनाद्यन्तमव्यक्तमजरं ध्रुवम् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे वैकृतं च तत् ॥ १२.२३८.१८ ॥
それはこのようなものである。始めも終わりもなく、未顕現で、老いず、不動であり、論理を超え、知り得ない。初めには梵であり、その梵が変化したのである。
12.238.19
तद्वै प्रधानमुद्दिष्टं त्रिसूक्ष्मं त्रिगुणात्मकम् ।
सम्यग्योगगुणं स्वस्थं तदिच्छाक्षोभितं महत् ॥ १२.२३८.१९ ॥
これは根本原理（プラダーナ）と宣言される。三重で微細、三つの guṇa より成り、諸性質は完全に結合して自らに安住する。その意志によってかき乱されて、大（マハット）が生じる。
12.238.20
शक्तित्रयात्मिका तस्य प्रकृतिः कारणात्मिका ।
अस्वतन्त्रा च सततं विदधिष्ठानसंयुता ॥ १२.२३८.२० ॥
その本性は三つの力から成り、原因の性質を持ち、常に自立せず、規定（vidhi）の基盤と結びついている。
12.238.21
स्वभावाख्यं समापन्ना मोहविग्रहधारिणी ।
विविधस्यास्य जीवस्य भोगार्थं समुपागता ॥ १२.२३८.२१ ॥
自性（スヴァバーヴァ）という名を得て、迷妄の身体をまとい、この多様な生き物の享受のために近づいてきた。
12.238.22
यथा संनिधिमात्रेण गन्धक्षोभाय जायते ।
मनस्तद्वदशेषस्य परात्पर इति स्मृतः ॥ १२.२३८.२२ ॥
ただ近くにあるだけで香りの揺らぎが生じるように、全体の心は至高を超えるものと伝えられる。
12.238.23
सृष्ट्वा प्रविश्य तत्तस्मिन्क्षोभयामास विष्ठितः ।
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधा महान् ॥ १२.२३८.२३ ॥
創造し、それに入り留まって、それをかき乱した。大（マハット）は三重であり、サットヴァ、ラジャス、タマスである。
12.238.24
प्रधानतत्वादुद्भूतो महत्वाच्च महान्स्मृतः ।
प्रधानतत्वमुद्भूतं महत्तत्वं समावृणोत् ॥ १२.२३८.२४ ॥
根本原理から生じ、またその偉大さによって、大と伝えられる。生じた根本原理は大の原理を覆う。
12.238.25
कालात्मनाऽभिभूतं तत्कालोंऽशः परमात्मनः ।
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा स एव इति गीयते ॥ १२.२३८.२५ ॥
時間の本性に圧倒されたそれは、至高の我の一部分である。また不可量の我をもつプルシャもまた、それと同じものと歌われる。
12.238.26
त्रिगुणोसौ महाज्ञातः प्रधान इति वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.२६ ॥
三つのグナを持つそれは、大いなるものとして知られる。シュルティはそれを根本原理と呼ぶ。
12.238.27
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधात्मकः ।
त्रिविधोऽयमहङ्कारो महत्तत्वादजायत ॥ १२.२३८.२७ ॥
善性・激質・暗質の三つから成り、本性は三重であるこの三種の我執は、マハット原理から生じた。
12.238.28
तामसोऽसावहङ्कारो भूतादिरिति संज्ञितः ।
भूतानामादिभूतत्वाद्रक्ताहिस्तामसः स्मृतः ॥ १२.२३८.२८ ॥
そのタマス的な我執はブータアーディ、すなわち元素の起源と呼ばれる。存在者の第一の元素であるゆえに、赤い蛇のようにタマス的と記憶される。
12.238.29
भूतादिः स विकुर्वाणः शिष्टं तन्मात्रकं ततः ।
ससर्ज शब्दं तन्मात्रमाकाशं शब्दलक्षणम् ॥ १२.२३८.२९ ॥
元素の起源はそこで変容し、残りの微細要素を生み出した。音の微細要素と、音を特徴とする虚空である。
12.238.30
शब्दलक्षणमाकाशं शब्दतन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु स्पर्शमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३० ॥
音を特徴とする虚空は音の微細要素を覆った。それに圧迫されて、虚空は触の微細要素を生み出した。
12.238.31
शब्दमात्रं तदाकाशं स्पर्शमात्रं समावृणोत् ।
ससर्ज वायुस्तेनासौ पीड्यमान इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३१ ॥
そのアーカーシャは音のみであり、触のみを覆った。それに圧迫されて風を生じた、とシュルティは言う。
12.238.32
स्पर्शमात्रं तदा वायू रूपमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाग्निमिति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३२ ॥
そのとき触のみの風は色のみを覆った。それに圧迫されて火を生じた、とシュルティは言う。
12.238.33
रूपमात्रं ततो वह्निं समुत्सृज्य समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु रसमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३३ ॥
その後、色のみは火を手放して覆った。それに圧迫されて味のみを生じた。
12.238.34
रुपमात्रगतं तेजो रसमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाम्भ इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३४ ॥
色のみの中に入った火の光は味のみを覆った。それに圧迫されて水を生じた、とシュルティは言う。
12.238.35
रसमात्रात्मकं भूयो रसं तन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु गन्धं तन्मात्रकं ततः ॥ १२.२३८.३५ ॥
味のみから成る水は再び味の微細要素を覆った。それに圧迫されて、次に香の微細要素を生じた。
12.238.36
ससर्ज गन्धं तन्मात्रमावृणोत्करकं ततः ।
तेन संपीड्यमानस्तु काठिन्यं च ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३६ ॥
香の微細要素を生じ、その後、雹がそれを覆った。それに圧迫されて堅さを生じた。
12.238.37
पृथिवी जायते तस्माद्गन्धतन्मात्रजात्तथा ॥ १२.२३८.३७ ॥
その香りの微細要素から大地が生じる。同様に。
12.238.38
अम्मयं सर्वमेवेदमापस्तस्तम्भिरे पुनः ।
भूतानीमानि जातानि पृथिव्यादीनि वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.३८ ॥
これらすべては水からなっていた。その後、水は再び固まった。地を初めとするこれらの元素が生じた、とシュルティは言う。
12.238.39
भूतानां मूर्तिरेवैषामन्नं चैषां मता बुधैः ।
तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रा तन्मात्रा इति ते स्मृताः ॥ १२.२३८.३९ ॥
元素の具体的な形こそ、賢者たちはそれらの食物とみなす。その中それぞれにある微細な要素が、タンマートラと呼ばれると伝えられる。
12.238.40
तैजसानीन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश ।
एकादशं मनश्चात्र देवा वैकारिकाः स्मृताः ॥ १२.२३८.४० ॥
感官は輝くもの(タイジャサ)と言われる。神々は十の変化による産物である。第十一は意である。ここでは神々が変化の産物と伝えられている。
12.238.41
एषामुद्धर्तकः कालो नानाभेदवदास्थितः ।
परमात्मा च भूतात्मा गुणभेदेन संस्थितः।
एक एव त्रिधा भिन्नः करोति विविधाः क्रियाः ॥ १२.२३८.४१ ॥
これらを収めるものは時間であり、多様な区別の中に立つ。最高我と有情の我は、性質の違いによって立つ。唯一なるものが三つに分かれ、さまざまな行為をなす。
12.238.42
ब्रह्मा सृजति भूतानि पाति नारायणोऽव्ययः ।
रुद्रो हन्ति जगन्मूर्तिः काल एष क्रियाबुधः ॥ १२.२३८.४२ ॥
ブラフマーは有情を創造し、不滅のナーラーヤナがそれを守る。世界を姿とするルドラがそれを滅ぼす。これが行為に通じた時間である。
12.238.43
कालोपि तन्मयोचिन्त्यस्त्रिगुणात्मा सनातनः ।
अव्यक्तोसावचिन्त्योसौ वर्तते भिन्नलक्षणः ॥ १२.२३८.४३ ॥
時もまた彼から成り、思議しがたく、三徳を本性とし、永遠である。その未顕現にして思議しがたき者は、異なる相をもって存在する。
12.238.44
कालात्मना त्विदं भिन्नमभिन्नं श्रूयते हि यत् ।
अनाद्यन्तमजं दिव्यमव्यक्तमजरं ध्रुवम्।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे संप्रवर्तते ॥ १२.२३८.४४ ॥
時という性質によって、これは分かれたものとも分かれないものとも聞かれる。始まりも終わりもなく、不生で神聖、未顕現で不老、不動、推論を超え、知りがたいブラフマンが、創造の初めに現れる。
12.238.45
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव ।
त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत्कलां ताम्।
त्रिंशत्कलश्चापि भवेन्मुहूर्तो ।
भागः कलाया दशमश्च यः स्यात् ॥ १२.२३८.४५ ॥
十五ニメーシャが一カーシュタ、三十カーシュタを一カラーと数えるべきである。三十カラーで一ムフールタとなり、カラーの十分の一もまた同様である。
12.238.46
त्रिंशन्मुहूर्तं तु भवेदहश्च ।
रात्रिश्च सङ्ख्या मुनिभिः प्रणीता।
मासः स्मृतो रात्र्यहनी च त्रिंशु ।
त्संवत्सरो द्वादशमास उक्तः ॥ १२.२३८.४६ ॥
三十ムフールタが昼と夜を成す、と聖者たちは定めた。昼と夜を合わせて三十になると、それを一か月と伝える。十二か月を一年という。
12.238.47
संवत्सरं द्वे अयने वदन्ति ।
सङ्ख्याविदो दक्षिणमुत्तरं च ॥ १२.२३८.४७ ॥
一年には二つの行程がある、と暦を知る者は言う。南行と北行である。
12.238.48
पहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ ।
रात्रिः स्वप्नाय संयाति चेष्टायै कर्मणामहः ॥ १२.२३८.४८ ॥
太陽は昼と夜を分ける。それらは人の世界に属する。夜は眠りのために訪れ、昼は行為の努力のためにある。
12.238.49
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
शुक्लोऽहः कर्मचेष्टायां कृष्णः स्वप्नाय शर्वरी ॥ १२.२३८.४९ ॥
祖霊にとって、一夜と一日は一か月である。その二つはさらに分かれる。白分は行いと努力の昼、黒分は眠りの夜である。
12.238.50
दैवे रात्र्यहनी ह्यब्दः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् ॥ १२.२३८.५० ॥
神々にとって、一夜と一日は一年である。その二つはさらに分かれる。そこでは昼が太陽の北行、夜が南行である。
12.238.51
ये ते रात्र्यहनी पूर्वं कीर्तिते दैवलौकिके ।
तयोः सङ्ख्याय वर्षाग्रं ब्राह्ने वक्ष्याम्यहः क्षपे ॥ १२.२३८.५१ ॥
先に神界と人界の昼夜として述べたそれらを数えた上で、ブラフマーの時代の昼と夜において、年の始まりを語ろう。
12.238.52
तेषां संवत्सराग्नाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
कृते त्रेतायुगे चैव द्वापरे च कलौ तथा ॥ १२.२३८.५२ ॥
それらの年の始まりを順に語ろう。クリタ・ユガ、トレーター・ユガ、ドヴァーパラ・ユガ、そしてカリ・ユガにおいても同様である。
12.238.53
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः ॥ १२.२३८.५३ ॥
クリタ・ユガは四千年と言われる。その黄昏はそれと同じ数百年であり、黄昏の分もまた同様である。
12.238.54
इतरेषु ससंध्येषु संध्यांशेषु ततस्त्रिषु ।
एकापायेन संयान्ति सहस्राणि शतानि च ॥ १२.२३८.५४ ॥
残る三つのユガでは、それぞれの黄昏と黄昏の分を含めて、千と百の年が一つずつ減りながら過ぎてゆく。
12.238.55
एतानि शाश्वताँल्लोकान्धारयन्ति सनातनान् ।
एतद्ब्रह्मविदां तात विदितं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२३८.५५ ॥
これらは永遠なる世界を支える。親愛なる者よ、この永遠のブラフマンはブラフマンを知る者に知られている。
12.238.56
चतुष्पात्सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युग ।
नाधर्मेणागमः कश्चिद्युगे तस्मिन्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.५६ ॥
クリタ時代には、真実こそが四足の完全なダルマである。その時代には、いかなる非法も入り込み勢いを得ることはない。
12.238.57
इतरेष्वागमाद्धर्मः पादशस्त्ववरोप्यते ।
सत्यं शौत्रं तथायुश्च धर्मश्चापैति पादशः।
चौर्यकानृतमायाभिरधर्मश्चोपचीयते ॥ १२.२३८.५७ ॥
他の時代では、非法が入り込むことにより、ダルマは一足ずつ減ってゆく。真実、清浄、寿命、そしてダルマも一足ずつ去ってゆく。盗み、虚偽、欺瞞によって非法は増大する。
12.238.58
अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः ।
कृते त्रेतायुगे त्वेषां पादशो ह्रसते वयः ॥ १२.२३८.५८ ॥
クリタ時代の人々は病なく、すべての目的を成就し、四百年生きる。しかしトレーター時代には、その寿命は一足ずつ減ってゆく。
12.238.59
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह न श्रुतम् ।
आयूंषि चाशिषश्चैव वेदस्यैव च यत्फलम् ॥ १२.२३८.५९ ॥
ここでは、ヴェーダの教えが時代ごとに減ってゆくとは聞かれていない。寿命、祝福、そしてヴェーダの果報も（減ってゆく）。
12.238.60
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२३८.६० ॥
クリタ時代には一つのダルマがあり、トレーターには別のもの、ドヴァーパラにはさらに別のものがある。カリ時代には別のダルマがあり、人々は各自の力に応じて行う。
12.238.61
तपः परं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमुत्तमम् ।
द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे ॥ १२.२३८.६१ ॥
クリタ・ユガでは苦行が至上であり、トレーター・ユガでは真実が最も高い。ドヴァーパラ・ユガでは供犠が言われ、カリ・ユガではただ布施のみである。
12.238.62
एतां द्वादशसाहस्त्रीं युगाख्यां कवयो विदुः ।
सहस्रपरिवर्तं तद्ब्राह्मं दिवसमुच्यते ॥ १२.२३८.६२ ॥
この一万二千年の期間を賢者たちはユガと呼ぶ。千回のこの循環がブラフマーの一日と呼ばれる。
12.238.63
रात्रिस्तु तावती ब्राह्मी तदादौ विश्वमीश्वरः ।
प्रलयेत्मानमाविश्य सुप्त्वासोऽन्ते विबुध्यते ॥ १२.२३८.६३ ॥
ブラフマーの夜も同じく長い。そのとき主は初めに、プララヤ（解滅）として自らに入って眠り、終わりに目覚める。
12.238.64
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणे विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ १२.२३८.६४ ॥
ブラフマーにとって千のユガに及ぶ昼を彼らは知っている。その千のユガの夜も、昼夜を知る人々は知っている。
12.238.65
प्रतिबुद्धो विकुरुते ब्रह्माक्षय्यं क्षपाक्षये ।
सृजते च महद्भूतं तस्माद्व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.६५ ॥
夜の終わりに目覚めたブラフマーは不滅のままに創造する。大元素を生じ、そこから顕現の本性をもつ心が生まれる。
12.238.66
मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशं जायते तस्मात्तस्य शब्दे गुणो मतः ॥ १२.२३८.६६ ॥
創造への欲望に駆られた心は創造を展開する。そこから虚空が生まれ、その属性は音であるとされる。
12.238.67
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः ॥ १२.२३८.६७ ॥
虚空が変化すると、あらゆる香りを運ぶ強く清浄な風が生じる。その性質は触れることとされる。
12.238.68
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भवति भास्वरम् ।
रोचनं जनयेच्छुद्धं तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.६८ ॥
風もまた変化すると、輝く光が生じる。それは清浄な明るさを生み、その性質は色形と言われる。
12.238.69
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.६९ ॥
光もまた変化すると、味の性質を持つ水が生じる。水から香りを運ぶ大地が生じる。これは先の元素の創造と言われる。
12.238.70
ब्रह्मतेजोमयं शुक्लं यस्य सर्वमिदं जगत् ।
एकस्य ब्रह्मभूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.७० ॥
梵の輝きに満ち、清浄なるもの——この全世界はそれのもの。梵となったその唯一者にとって、不動のものと動くものという二つがある。
12.238.71
अहर्मुखे विवुद्धं तत्सृजते विद्यया जगत् ।
अग्र एव महद्भूतमाशु व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.७१ ॥
日の始めに目覚めた彼は、知によって世界を創造する。まず大元素が生じ、すぐに顕現の本性を持つ心が生じる。
12.238.72
अभिभूयेह चातिष्ठद्व्यसृदत्सप्त मानसान् ।
दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम् ॥ १२.२३८.७२ ॥
ここで彼はすべてに打ち勝って立ち、七つの心から生まれたもの（マーナサ）を放った。遠くへ行き、多様に動き、欲望と疑いの性質を持つ者たちである。
12.238.73
मनः सृष्टिं न कुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशोजायते तस्मात्तस्य शब्दो गुणो मतः ॥ १२.२३८.७३ ॥
創造への欲望に駆られた心が創造しないとき、そこから虚空（ākāśa）が生じる。その属性は音（śabda）とされる。
12.238.74
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शगुणं विदुः ॥ १२.२३८.७४ ॥
虚空が変化するとき、あらゆる香りを運ぶ強く清浄な風が生じる。その属性は触（sparśa）と知られる。
12.238.75
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भूतं तमोनुदम् ।
रोचिष्णुर्जायते तत्र तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.७५ ॥
風が変化するときにも、闇を払う輝く光の元素（jyotis）が生じる。その属性は色（rūpa）と言われる。
12.238.76
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.७६ ॥
光が変化するときにも、味を本性とする水が生じる。水から香りを運ぶ大地が生じる——これは先のものたちの創造と言われる。
12.238.77
गुणाः पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ।
तेषां यावद्गुणं यद्यत्तत्तावद्गुणकं स्मृतम् ॥ १२.२३८.७७ ॥
先のそれぞれの元の性質は次々と後のものへ移る。各元は持つ性質の数だけの性質を持つと記憶される。
12.238.78
उपलभ्याप्सु चेद्गन्धं केचिद्ब्रयुरनैपुणात् ।
पृथिव्यामेव तं विद्यादपां वायोश्च संश्रितम् ॥ १२.२३८.७८ ॥
水の中に香りを感じて、未熟さゆえにそう言う人がいれば、その香りは実は地にあり、水と風に支えられていると知るべきである。
12.238.79
एते सप्तविधात्मानो नानावीर्याः पृथक्पृथक् ।
नाशक्नुवन्प्रजाः स्रष्टुभसमागम्य कृत्स्नशः ॥ १२.२३८.७९ ॥
七種の自我はそれぞれ異なる力を持ち、別々であった。完全に集まらなければ、生きものを創造することはできなかった。
12.238.80
ते समेत्य महात्मानो ह्यन्योन्यमभिसंश्रिताः ।
शरीराश्रयणं प्राप्तास्ततः पुरुष उच्यते ॥ १२.२३८.८० ॥
その偉大な者たちは集まり互いに結びつき、身体という拠り所を得た。その時、彼はプルシャ（原人）と呼ばれる。
12.238.81
श्रयणाच्छरीरी भवति मूर्तिमान्षोडशात्मकः ।
तमाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मणा ॥ १२.२३८.८१ ॥
拠り所を得ることで、彼は身体を持ち、形あるもの、十六の部分からなるものとなる。彼の中へ、その行為とともに大元素が入り込む。
12.238.82
सर्वभूतान्युपादाय तपसश्चरणाय हि ।
आदिकर्ता महाभूतं तमेवाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३८.८२ ॥
苦行を行うためにすべての存在を取り込んだ、最初の創造者であり大元素である者を、人々はプラジャーパティ（生主）と呼ぶ。
12.238.83
स वै सृजति भूतानि स एव पुरुषः परः ।
अजो जनयते ब्रह्मा देवर्षिपितृमानवान् ॥ १२.२३८.८३ ॥
彼こそが諸存在を創造し、彼自身が至高のプルシャである。不生のブラフマーは神々、聖仙、祖霊、人間を生み出す。
12.238.84
लोकान्नदीः समुद्रांश्च दिशः शैलान्वनस्पतीन् ।
नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान्।
अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.८४ ॥
諸世界、河川、海、方位、山々、樹木、人間、キンナラ、ラークシャサ、鳥、家畜、鹿、蛇——不滅と可滅、不動と可動、この二つ。
12.238.85
तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे ।
तान्येव प्रतिपाद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥ १२.२३८.८५ ॥
先の創造で彼らが引き受けた行いそのものを、再び創造されるたびに、彼らは繰り返し引き受けるのである。
12.238.86
हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृत्तानृते ।
तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥ १२.२३८.८६ ॥
暴力と非暴力、柔和と残酷、法と非法、真実と虚偽に染まった者は、まさにそれらを得る。だからそれが彼の気に入るのだ。
12.238.87
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु ।
विनियोगं च भूतानां धातैव विदधात्युत ॥ १२.२३८.८७ ॥
大元素における多様性、感覚の対象や形ある物の多様性、そして生きとし生けるものの割り当て——これらすべてを創造主自らが定めるのである。
12.238.88
केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्मविदो जनाः ।
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः ॥ १२.२३८.८८ ॥
行為に通じた人々の中には人間の努力を説く者があり、別の婆羅門は運命を説き、万物を考察する者は本性を説く。
12.238.89
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रय एतेऽपृथग्भूता अविवेकः कथंचन ॥ १२.२३८.८९ ॥
人の努力、行為、運命——果が生じる本性によって、この三つはどのようにも別々ではない。これらを分けることは、まったく分別がないことである。
12.238.90
एवमेतच्च दैवं च द्भूतं सृजते जगत् ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२३८.९० ॥
このように、これも運命もまた、存在するものによって世界は創造される。行為に留まる者はこの問題を別々のものとして語るだろうが、善性に留まり平等に見る者はそれを一つとして見る。
12.238.91
ततो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति यान्कामान्मनसेच्छति ॥ १२.२३८.९१ ॥
したがって、生き物の最高の幸福の根は、寂静（śama）と自制（dama）である。それによって、心が望むあらゆる欲望を得るのである。
12.238.92
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
स तद्भूतश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२३८.९२ ॥
苦行（tapas）によって、彼は世界を創造する境地に達する。その存在となって、彼はあらゆる生き物の主となる。
12.238.93
ऋषयस्तपसा वेदानध्यैषन्त दिवानिशम् ।
अनादिनिधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयंभुवा ॥ १२.२३८.९३ ॥
聖仙たちは苦行によって昼夜ヴェーダを学んだ。自存者（スヴァヤンブー）が発した言葉は始めも終わりもなく、永遠である。
12.238.94
ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु सृष्टयः ।
नाम रूपं च भूतानां कर्मणां च प्रवर्तनम् ॥ १२.२३८.९४ ॥
聖仙たちの名、ヴェーダに説かれた諸創造、生き物の名と形、そして行為の展開。
12.238.95
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्मिमीते स ईश्वरः ।
नामधेयानि चर्षीणां याश्च वेदेषु सृष्टयः।
शर्वर्यन्तेषु जातानामन्येभ्यो विदधात्यजः ॥ १२.२३८.९५ ॥
はじめに主宰神（Īśvara）はヴェーダの言葉から一切を造り出す。聖仙たちの名とヴェーダに説かれた創造を、不生者（Aja）は夜の終わりに生まれたものたちに、他のものとして割り当てる。
12.238.96
नामभेदतपः कर्मयज्ञाख्या लोकसिद्धये ।
आत्मसिद्धिस्तु वेदेषु प्रोच्यते दशभिः क्रमैः ॥ १२.२३८.९६ ॥
名の区別、苦行、行為、そして祭祀と呼ばれるものは世間の成就のためである。しかし自己（ātman）の成就は、ヴェーダにおいて十の段階を追うものとして説かれている。
12.238.97
यदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददृष्टिभिः ।
तदन्तेषु यथायुक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२३८.९७ ॥
ヴェーダの教説の中で、ヴェーダの洞察者たちによって深く説かれたものは、終わりに、順序ある修行の結合によって理解される。
12.238.98
कर्मजोऽयं पृथग्भावो द्वन्द्वयुक्तो हि देहिनः ।
आत्मसिद्धिस्तु विज्ञानाज्जहाति प्रायशो बलम् ॥ १२.२३८.९८ ॥
業から生じたこの別異の状態は、対立の対に結ばれた有身者のものである。しかし知識によるアートマンの成就は、多くの場合その力を捨てる。
12.238.99
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२३८.९९ ॥
知るべき二つのブラフマンがある。音声のブラフマンと、それより上のものである。音声のブラフマンに熟達した者は、最高のブラフマンに至る。
12.238.100
आलम्भयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु तपोयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२३८.१०० ॥
クシャトリヤの祭祀は殺生祭、ヴァイシャの祭祀は供物祭と言われる。シュードラの祭祀は奉仕祭であり、再生族の祭祀は苦行祭である。
12.238.101
त्रेतायुगे विधिस्त्वेष यज्ञानां न कृते युगे ।
द्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलियुगे तथा ॥ १२.२३८.१०१ ॥
この祭祀の規則はトレーター期のものであり、クリタ期のものではない。ドヴァーパラ期には祭祀は混乱に陥り、カリ期も同様である。
12.238.102
अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि च ।
काम्या इष्टीः पृथक्दृष्ट्वा तपोभिस्तप एव च ॥ १२.२३८.१०२ ॥
法が分かれていない死すべき人々は、リグ、サーマ、ヤジュルの章句と欲望に基づく祭儀がそれぞれ別々であるのを見て、苦行によって苦行そのものに向かう。
12.238.103
त्रेतायां तु समस्ता ये प्रादुरासन्महाबलाः ।
संयन्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः ॥ १२.२३८.१०३ ॥
トレーター時代に、すべての大力の者たちが現れた。彼らは不動のものと動くものすべての統御者であった。
12.238.104
त्रेतायां संहता वेदा यज्ञा वर्णास्तथैव च ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२३८.१०४ ॥
トレーター時代にはヴェーダ、祭祀、ヴァルナは一つに結ばれていた。しかし寿命の短縮により、これらはドヴァーパラ時代に分かれる。
12.238.105
दृश्यन्ते न च दृश्यन्ते वेदाः कलियुगेऽखिलाः ।
उत्सीदन्ते सयज्ञाश्च केवला धर्मपीडिताः ॥ १२.२३८.१०५ ॥
カリ時代には、完全なヴェーダも見えたり見えなかったりする。祭祀とともにそれらは滅び、ダルマの衰退に苦しむ者だけが残る。
12.238.106
कृते युगे यस्तु धर्मो ब्राह्मणेषु प्रदृश्यते ।
आत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः ॥ १२.२३८.१०६ ॥
クリタ時代には、バラモンの中に現れるダルマは、自制し、苦行し、学識ある人々の中に確立している。
12.238.107
स धर्मः प्रैति संयोगं यथाधर्मं युगेयुगे ।
विक्रियन्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथागमम् ॥ १२.२३८.१०७ ॥
そのダルマは、時代ごとにふさわしく、その結合へと向かう。自らのダルマに立つ者たちのヴェーダの言葉は、伝承に従って変わる。
12.238.108
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषि ।
सृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगेयुगे ॥ १२.२३८.१०८ ॥
雨季に雨によって動くものも静止するものも多くの生き物が生じるように、ダルマも時代ごとに生じる。
12.238.109
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्महरादिषु ॥ १२.२३८.१०९ ॥
季節の中で、それぞれの季節のしるしが順番に様々な姿で現れるように、同じものがブラフマーやハラ（シヴァ）などにも現れる。
12.238.110
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते तत्सूते चाति च प्रजाः ॥ १२.२३८.११० ॥
始まりも終わりもない時の多様性は定められている。以前あなたに説かれたように、それは生き物を生み出し、さらに彼らを運び去る。
12.238.111
ददाति भवनस्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वयुक्तानि भूरिशः ॥ १२.२३८.१११ ॥
衆生を制する閻魔は彼らに存在の場所を与える。対立の対に結ばれたものは、自らの本性によって多くの仕方で進行する。
12.238.112
सर्वकालक्रिया वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२३८.११२ ॥
あらゆる時の作用、ヴェーダ、行為者、行為、行為の果報——息子よ、あなたが私に尋ねたことはすべてあなたに説かれた。