మహాభారతం · అధ్యాయం 12.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.238.1
आद्यन्तं सर्वभूतानां ज्ञातुमिच्छामि कौरव ।
ध्यानं कर्म च कालं च तथैवायुर्युगेयुगे ॥ १२.२३८.१ ॥
ఓ కౌరవా, సమస్త ప్రాణుల ఆది అంతాన్ని, ధ్యానాన్ని, కర్మను, కాలాన్ని, అలాగే ప్రతి యుగంలోని ఆయుర్దాయాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
12.238.2
लोकतत्त्वं च कार्त्स्न्येन भूतानामागतिं गतिम् ।
सर्गश्च निधनं चैव कुत एतत्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.२ ॥
లోకాల తత్త్వం, ప్రాణుల రాకపోకలు సంపూర్ణంగా, సృష్టి మరియు లయం కూడా — ఇవన్నీ దేనినుండి ప్రవర్తిస్తాయి?
12.238.3
भेदकं भेदतत्वं च तथाऽन्येषां मतं तथा ।
अवस्थात्रितयं चैव यादृशं च पितामह ॥ १२.२३८.३ ॥
పితామహా, విభజించేది, విభజన తత్త్వం, ఇతరుల అభిప్రాయం, మూడు అవస్థలు — అవి ఎలాంటివి?
12.238.4
यदि तेऽनुग्रहे बुद्धिरस्मास्विह सतां वर ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२३८.४ ॥
సత్పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా, మాపై మీకు అనుగ్రహ బుద్ధి ఉంటే, దీన్ని మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; దాన్ని మీరు నాకు చెప్పండి.
12.238.5
पूर्वं हि कथितं श्रुत्वा भृगुभाषितमुत्तमम् ।
भरद्वाजस्य विप्रर्षेस्ततो मे बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२३८.५ ॥
ముందు భృగువు చెప్పిన ఉత్తమ ఉపదేశం వినగా, ఆ తరువాత విప్రర్షి భరద్వాజుడి వలన నా బుద్ధి ఉత్తమమైంది.
12.238.6
जाता परमधर्मिष्ठा दिव्यसंस्थानसंस्थिता ।
ततो भूयस्तु पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.६ ॥
నా బుద్ధి అత్యంత ధర్మనిష్ఠతో, దివ్య వ్యవస్థలో స్థిరపడి పుట్టింది; అందుకే మళ్లీ అడుగుతున్నాను — దాన్ని మీరు చెప్పగల సమర్థులు.
12.238.7
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
जगौ यद्भगवान्व्यासः पुत्राय परिपृच्छते ॥ १२.२३८.७ ॥
ఇక్కడ నేను నీకు పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతాను; దానిని భగవాన్ వ్యాసుడు తన కుమారుడు అడిగినప్పుడు వివరించాడు.
12.238.8
अधीत्य वेदानखिलान्साङ्गोपनिषदस्तथा ।
अन्विच्छन्नैष्ठिकं कर्म धर्मनैपुणदर्शनात् ॥ १२.२३८.८ ॥
అన్ని వేదాలను, వాటి అంగాలు మరియు ఉపనిషత్తులతో సహా అధ్యయనం చేసి, ధర్మ నైపుణ్యాన్ని చూసి, నైష్ఠిక కర్మను అన్వేషిస్తూ.
12.238.9
कृष्णद्वैपायनं व्यासं पुत्रो वैयासकिः शुकः ।
पप्रच्छ संशयमिमं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.२३८.९ ॥
కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుని కుమారుడైన వైయాసకి శుకుడు, ధర్మార్థాల గురించిన ఈ సందేహాన్ని అడిగాడు.
12.238.10
भूतग्रामस्य र्क्तारं कालज्ञाने च निश्चितम् ।
ज्ञानं ब्रह्म च योगं च गवात्मकमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१० ॥
ప్రాణి సమూహానికి కర్త, కాలజ్ఞానంలో నిశ్చితుడు; జ్ఞానం, బ్రహ్మం, యోగం, ఈ జగత్తు గవాత్మకం.
12.238.11
त्रितये त्वेनमायाति तथा ह्येषोऽपि वा पुनः ।
केनैव च विभागः स्यात्तुरीयो लक्षणैर्विना ॥ १२.२३८.११ ॥
మూడింటిలో ఇది వస్తుంది; ఇదీ అలాగే, లేదా మళ్లీ. లక్షణాలు లేకుండా నాలుగవది దేనితో విభజించబడుతుంది?
12.238.12
ज्ञानज्ञेयान्तरे कोसौ कोयं भावस्तु भेदवत् ।
यज्ज्ञानं लक्षणं चैव तेषां कर्तारमेव च।
ब्राह्मणस्य च यत्कृत्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.१२ ॥
జ్ఞానానికి జ్ఞేయానికి మధ్య అది ఏది, భేదం కలిగిన ఈ భావం ఏది? జ్ఞానం, దాని లక్షణం, దాని కర్త, బ్రాహ్మణుని కర్తవ్యం - అవి మీరు చెప్పదగినవారు.
12.238.13
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वं पिता पुत्राय पृच्छते ।
अतीतानागते विद्वान्सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.२३८.१३ ॥
కుమారుడు అడిగినప్పుడు తండ్రి అతనికి అంతా చెప్పాడు. గతాన్నీ భవిష్యత్తునీ తెలిసిన, సర్వజ్ఞుడు, సర్వధర్మ జ్ఞాని అయిన విద్వాంసుడు.
12.238.14
पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावत्कीर्तयाम्यहम् ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा यथाऽऽवृतमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१४ ॥
సత్పుత్రుడా, నీవు అడుగుతున్నావు కాబట్టి ఉన్నది ఉన్నట్లుగా చెబుతాను. ఈ జగత్తు ఎలా ఆవృతమై ఉందో ఏకాగ్రతతో విను.
12.238.15
कार्यादि कारणान्तं यत्कार्यान्तं कारणादिकम् ।
ज्ञानं तदुभयं वित्त्वा सत्यं च परमं शुभम् ॥ १२.२३८.१५ ॥
కార్యం నుండి మొదలై కారణంతో ముగిసేదీ, కారణం నుండి మొదలై కార్యంతో ముగిసేదీ అయిన ఆ జ్ఞానాన్ని, ఆ రెండింటినీ తెలుసుకొని, పరమ శుభకరమైన సత్యాన్ని (తెలుసుకుంటాడు).
12.238.16
ब्रह्मेति चाभिविख्यातं तद्वै पश्यन्ति सूरयः ।
ब्रह्मतेजोमयं भूतं भूतकारणमद्भुतम् ॥ १२.२३८.१६ ॥
దానినే బ్రహ్మము అని ప్రసిద్ధంగా పిలుస్తారు; జ్ఞానులు దానిని చూస్తారు. బ్రహ్మతేజస్సుతో నిండినది, ప్రాణులకు కారణమైనది, అద్భుతమైనది అది.
12.238.17
आसीदादौ ततस्त्वाहुः प्राधान्यमिति तद्विदः ।
त्रिगुणां तां महामायां वैष्णवीं प्रकृतिं विदुः ॥ १२.२३८.१७ ॥
మొదట అది ఉండెను; తరువాత దానిని ప్రధానమని తెలిసినవారు అంటారు. త్రిగుణాత్మకమైన ఆ మహామాయ, వైష్ణవి ప్రకృతిగా వారు దానిని తెలుసుకుంటారు.
12.238.18
तदीदृशमनाद्यन्तमव्यक्तमजरं ध्रुवम् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे वैकृतं च तत् ॥ १२.२३८.१८ ॥
అది ఇటువంటిది: ఆది అంతం లేనిది, అవ్యక్తమైనది, జరారహితమైనది, స్థిరమైనది, తర్కానికి అతీతమైనది, తెలియరానిది. ఆదిలో బ్రహ్మమే ఉండెను; అదే తరువాత వికారం పొందెను.
12.238.19
तद्वै प्रधानमुद्दिष्टं त्रिसूक्ष्मं त्रिगुणात्मकम् ।
सम्यग्योगगुणं स्वस्थं तदिच्छाक्षोभितं महत् ॥ १२.२३८.१९ ॥
అది ప్రధానమని చెప్పబడింది; త్రిగుణాత్మకమై, త్రిసూక్ష్మమై, సమ్యక్ యోగగుణములతో, తనలో స్థితమై ఉంటుంది; దాని సంకల్పముచే కదిలింపబడి మహత్ ఉద్భవిస్తుంది.
12.238.20
शक्तित्रयात्मिका तस्य प्रकृतिः कारणात्मिका ।
अस्वतन्त्रा च सततं विदधिष्ठानसंयुता ॥ १२.२३८.२० ॥
దాని ప్రకృతి మూడు శక్తులతో కూడినది, కారణస్వరూపమైనది, ఎల్లప్పుడూ స్వతంత్రము కానిది, విధి అధిష్ఠానముతో కూడినది.
12.238.21
स्वभावाख्यं समापन्ना मोहविग्रहधारिणी ।
विविधस्यास्य जीवस्य भोगार्थं समुपागता ॥ १२.२३८.२१ ॥
స్వభావం అనే పేరును పొంది, మోహమనే దేహాన్ని ధరించి, ఈ వివిధ జీవుని భోగం కోసం అది సమీపించింది.
12.238.22
यथा संनिधिमात्रेण गन्धक्षोभाय जायते ।
मनस्तद्वदशेषस्य परात्पर इति स्मृतः ॥ १२.२३८.२२ ॥
ఏ విధంగా కేవలం సమీపము చేతనే గంధ క్షోభ కలుగుతుందో, అదే విధంగా సమస్తానికి మనస్సు పరాత్పరమని స్మరించబడింది.
12.238.23
सृष्ट्वा प्रविश्य तत्तस्मिन्क्षोभयामास विष्ठितः ।
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधा महान् ॥ १२.२३८.२३ ॥
సృష్టించి, దానిలో ప్రవేశించి, స్థితమై దానిని క్షోభింపజేసింది; మహత్ త్రివిధమైనది—సాత్త్వికము, రాజసము, తామసము.
12.238.24
प्रधानतत्वादुद्भूतो महत्वाच्च महान्स्मृतः ।
प्रधानतत्वमुद्भूतं महत्तत्वं समावृणोत् ॥ १२.२३८.२४ ॥
ప్రధాన తత్త్వం నుండి ఉద్భవించినందుననూ, తన మహత్త్వం వలననూ అది మహాన్ అని స్మరించబడింది. ఉద్భవించిన ప్రధాన తత్త్వం మహత్ తత్త్వాన్ని ఆవరిస్తుంది.
12.238.25
कालात्मनाऽभिभूतं तत्कालोंऽशः परमात्मनः ।
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा स एव इति गीयते ॥ १२.२३८.२५ ॥
కాలాత్మతో అభిభూతమైనది అది; అది పరమాత్మ యొక్క కాలాంశము. అప్రమేయాత్ముడైన పురుషుడు కూడా అతడే అని కీర్తించబడుతున్నాడు.
12.238.26
त्रिगुणोसौ महाज्ञातः प्रधान इति वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.२६ ॥
అది త్రిగుణాత్మకమైనది; మహాజ్ఞాతము. ప్రధానమని శ్రుతి ఆ విధంగానే చెబుతుంది.
12.238.27
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधात्मकः ।
त्रिविधोऽयमहङ्कारो महत्तत्वादजायत ॥ १२.२३८.२७ ॥
సాత్త్వికము, రాజసము, తామసము అనే త్రివిధ స్వభావము; ఈ త్రివిధ అహంకారము మహత్తత్త్వము నుండి జన్మించింది.
12.238.28
तामसोऽसावहङ्कारो भूतादिरिति संज्ञितः ।
भूतानामादिभूतत्वाद्रक्ताहिस्तामसः स्मृतः ॥ १२.२३८.२८ ॥
ఆ తామస అహంకారము భూతాది అని పేరుపొందింది. భూతములకు ఆదిభూతమైనందున, అది తామసమని స్మరింపబడుతుంది.
12.238.29
भूतादिः स विकुर्वाणः शिष्टं तन्मात्रकं ततः ।
ससर्ज शब्दं तन्मात्रमाकाशं शब्दलक्षणम् ॥ १२.२३८.२९ ॥
భూతాది ఆ విధంగా వికారం చెంది, శేషమైన తన్మాత్రను సృష్టించింది. శబ్ద తన్మాత్రను, శబ్దలక్షణమైన ఆకాశాన్ని సృష్టించింది.
12.238.30
शब्दलक्षणमाकाशं शब्दतन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु स्पर्शमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३० ॥
శబ్దలక్షణమైన ఆకాశము శబ్ద తన్మాత్రను ఆవరించింది. దానిచే పీడింపబడి, అది స్పర్శ తన్మాత్రను సృష్టించింది.
12.238.31
शब्दमात्रं तदाकाशं स्पर्शमात्रं समावृणोत् ।
ससर्ज वायुस्तेनासौ पीड्यमान इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३१ ॥
ఆ ఆకాశం శబ్దమాత్రం; అది స్పర్శమాత్రాన్ని ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది వాయువును సృష్టించింది అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.238.32
स्पर्शमात्रं तदा वायू रूपमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाग्निमिति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३२ ॥
అప్పుడు స్పర్శమాత్రమైన వాయువు రూపమాత్రాన్ని ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది అగ్నిని సృష్టించింది అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.238.33
रूपमात्रं ततो वह्निं समुत्सृज्य समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु रसमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३३ ॥
తరువాత రూపమాత్రం అగ్నిని విడిచిపెట్టి ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది రసమాత్రాన్ని సృష్టించింది.
12.238.34
रुपमात्रगतं तेजो रसमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाम्भ इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३४ ॥
రూపమాత్రంలో ప్రవేశించిన తేజస్సు రసమాత్రాన్ని ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది జలాన్ని సృష్టించింది అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.238.35
रसमात्रात्मकं भूयो रसं तन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु गन्धं तन्मात्रकं ततः ॥ १२.२३८.३५ ॥
రసమాత్ర స్వభావం కలిగిన జలం మళ్ళీ రస-తన్మాత్రాన్ని ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది తరువాత గంధ-తన్మాత్రాన్ని సృష్టించింది.
12.238.36
ससर्ज गन्धं तन्मात्रमावृणोत्करकं ततः ।
तेन संपीड्यमानस्तु काठिन्यं च ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३६ ॥
అది గంధ-తన్మాత్రాన్ని సృష్టించింది; తరువాత కరకం దానిని ఆవరించింది. దాని చేత పీడితమై అది కాఠిన్యాన్ని సృష్టించింది.
12.238.37
पृथिवी जायते तस्माद्गन्धतन्मात्रजात्तथा ॥ १२.२३८.३७ ॥
ఆ గంధతన్మాత్ర నుండి భూమి జన్మిస్తుంది, ఆ విధంగానే.
12.238.38
अम्मयं सर्वमेवेदमापस्तस्तम्भिरे पुनः ।
भूतानीमानि जातानि पृथिव्यादीनि वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.३८ ॥
ఇదంతా జలమయమై ఉండింది; తరువాత జలం గట్టిపడి నిలిచింది. పృథ్వి మొదలైన ఈ భూతాలు జన్మించాయని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.238.39
भूतानां मूर्तिरेवैषामन्नं चैषां मता बुधैः ।
तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रा तन्मात्रा इति ते स्मृताः ॥ १२.२३८.३९ ॥
భూతాల రూపమే వీటి అన్నమని పండితులు భావిస్తారు. ఒక్కో దానిలోని తన్మాత్రలే ‘తన్మాత్రలు’ అని స్మృతి చెబుతుంది.
12.238.40
तैजसानीन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश ।
एकादशं मनश्चात्र देवा वैकारिकाः स्मृताः ॥ १२.२३८.४० ॥
ఇంద్రియాలను తైజసాలని అంటారు; దేవతలు వైకారికులు, పది. పదకొండవది మనస్సు; ఇక్కడ దేవతలు వైకారికులని స్మృతి చెబుతుంది.
12.238.41
एषामुद्धर्तकः कालो नानाभेदवदास्थितः ।
परमात्मा च भूतात्मा गुणभेदेन संस्थितः।
एक एव त्रिधा भिन्नः करोति विविधाः क्रियाः ॥ १२.२३८.४१ ॥
వీటిని ఉపసంహరించేవాడు కాలం; అది అనేక భేదాలతో నిలిచి ఉంటుంది. పరమాత్మ, భూతాత్మ గుణభేదంతో నిలిచి ఉన్నారు. ఒక్కడే మూడు విధాలుగా విభజితుడై వివిధ కార్యాలు చేస్తాడు.
12.238.42
ब्रह्मा सृजति भूतानि पाति नारायणोऽव्ययः ।
रुद्रो हन्ति जगन्मूर्तिः काल एष क्रियाबुधः ॥ १२.२३८.४२ ॥
బ్రహ్మ భూతాలను సృష్టిస్తాడు; అవ్యయుడైన నారాయణుడు వాటిని రక్షిస్తాడు. జగన్మూర్తి అయిన రుద్రుడు హరిస్తాడు; క్రియలను తెలిసిన ఈ కాలమే అది.
12.238.43
कालोपि तन्मयोचिन्त्यस्त्रिगुणात्मा सनातनः ।
अव्यक्तोसावचिन्त्योसौ वर्तते भिन्नलक्षणः ॥ १२.२३८.४३ ॥
కాలం కూడా ఆయనతోనే నిండి ఉంది; అచింత్యుడు, త్రిగుణాత్మకుడు, సనాతనుడు. అవ్యక్తుడైన ఆయన అచింత్యుడై, భిన్న లక్షణాలతో వర్తిస్తున్నాడు.
12.238.44
कालात्मना त्विदं भिन्नमभिन्नं श्रूयते हि यत् ।
अनाद्यन्तमजं दिव्यमव्यक्तमजरं ध्रुवम्।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे संप्रवर्तते ॥ १२.२३८.४४ ॥
కాలస్వరూపంగా ఇది భిన్నమై, అభిన్నమై ఉన్నదని వినబడుతుంది. ఆది అంతం లేనిదీ, జన్మ లేనిదీ, దివ్యమైనదీ, అవ్యక్తమైనదీ, జరాహీనమైనదీ, స్థిరమైనదీ, తర్కానికీ జ్ఞానానికీ అందనిదీ అయిన బ్రహ్మం సృష్టి ఆరంభంలో ప్రవర్తిస్తుంది.
12.238.45
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव ।
त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत्कलां ताम्।
त्रिंशत्कलश्चापि भवेन्मुहूर्तो ।
भागः कलाया दशमश्च यः स्यात् ॥ १२.२३८.४५ ॥
పదిహేను నిమేషాలు ఒక కాష్ఠ; ముప్పై కాష్ఠలను ఒక కల అని లెక్కించాలి. ముప్పై కలలు ఒక ముహూర్తం అవుతుంది; కలలో పదవ భాగం కూడా.
12.238.46
त्रिंशन्मुहूर्तं तु भवेदहश्च ।
रात्रिश्च सङ्ख्या मुनिभिः प्रणीता।
मासः स्मृतो रात्र्यहनी च त्रिंशु ।
त्संवत्सरो द्वादशमास उक्तः ॥ १२.२३८.४६ ॥
ముప్పై ముహూర్తాలు ఒక పగలు, ఒక రాత్రి అవుతాయి; మునులు ఈ లెక్కను చెప్పారు. రాత్రి పగలు కలిపి ముప్పై అయితే అది ఒక మాసం అని స్మరించబడుతుంది; పన్నెండు మాసాలు ఒక సంవత్సరం అని చెప్పబడింది.
12.238.47
संवत्सरं द्वे अयने वदन्ति ।
सङ्ख्याविदो दक्षिणमुत्तरं च ॥ १२.२३८.४७ ॥
సంవత్సరాన్ని రెండు అయనాలుగా చెబుతారు, ఇది సంఖ్యను తెలిసినవారు చెప్తారు: దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయణం.
12.238.48
पहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ ।
रात्रिः स्वप्नाय संयाति चेष्टायै कर्मणामहः ॥ १२.२३८.४८ ॥
సూర్యుడు పగలు, రాత్రిని విభజిస్తాడు; అవి మానవ లోకానివి. రాత్రి నిద్రకు వస్తుంది; పగలు కర్మల ప్రయత్నానికి.
12.238.49
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
शुक्लोऽहः कर्मचेष्टायां कृष्णः स्वप्नाय शर्वरी ॥ १२.२३८.४९ ॥
పితృదేవతలకు రాత్రి పగలు మాసం; ఆ రెండింటికి మళ్ళీ విభాగం: శుక్ల పక్షం కర్మచేష్టలకు పగలు, కృష్ణ పక్షం నిద్రకు రాత్రి.
12.238.50
दैवे रात्र्यहनी ह्यब्दः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् ॥ १२.२३८.५० ॥
దేవతలకు రాత్రి పగలు సంవత్సరం; ఆ రెండింటికి మళ్ళీ విభాగం: అందులో పగలు ఉత్తరాయణం, రాత్రి దక్షిణాయనం.
12.238.51
ये ते रात्र्यहनी पूर्वं कीर्तिते दैवलौकिके ।
तयोः सङ्ख्याय वर्षाग्रं ब्राह्ने वक्ष्याम्यहः क्षपे ॥ १२.२३८.५१ ॥
ముందు దైవ-లౌకిక కాలంగా చెప్పిన రాత్రి పగలు; వాటిని లెక్కించి, బ్రాహ్మ కాలపు పగలు రాత్రుల్లో సంవత్సరాల ఆరంభాన్ని చెబుతాను.
12.238.52
तेषां संवत्सराग्नाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
कृते त्रेतायुगे चैव द्वापरे च कलौ तथा ॥ १२.२३८.५२ ॥
వాటి సంవత్సరాల ఆరంభాలను క్రమంగా చెబుతాను: కృత యుగంలో, త్రేతా యుగంలో, ద్వాపర యుగంలో, కలి యుగంలో కూడా అలాగే.
12.238.53
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः ॥ १२.२३८.५३ ॥
ఆ కృత యుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు అంటారు; దాని సంధ్య అన్ని వందల సంవత్సరాలు, సంధ్యాంశం కూడా అలాంటిదే.
12.238.54
इतरेषु ससंध्येषु संध्यांशेषु ततस्त्रिषु ।
एकापायेन संयान्ति सहस्राणि शतानि च ॥ १२.२३८.५४ ॥
మిగతా మూడు యుగాల్లో, వాటి సంధ్యలు, సంధ్యాంశాలతో కలిపి, ఒక్కొక్కటి తగ్గుతూ వేలు, వందలు గడిచిపోతాయి.
12.238.55
एतानि शाश्वताँल्लोकान्धारयन्ति सनातनान् ।
एतद्ब्रह्मविदां तात विदितं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२३८.५५ ॥
ఇవి శాశ్వతమైన, సనాతనమైన లోకాలను ధరిస్తున్నాయి. ఓ తాతా, బ్రహ్మవేత్తలకు ఈ శాశ్వత బ్రహ్మం తెలుసు.
12.238.56
चतुष्पात्सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युग ।
नाधर्मेणागमः कश्चिद्युगे तस्मिन्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.५६ ॥
కృతయుగంలో సత్యమే నాలుగు పాదాలున్న పూర్ణ ధర్మం. ఆ యుగంలో అధర్మం ఏమాత్రం ప్రవేశించదు.
12.238.57
इतरेष्वागमाद्धर्मः पादशस्त्ववरोप्यते ।
सत्यं शौत्रं तथायुश्च धर्मश्चापैति पादशः।
चौर्यकानृतमायाभिरधर्मश्चोपचीयते ॥ १२.२३८.५७ ॥
ఇతర యుగాలలో అధర్మ ప్రవేశంతో ధర్మం పాదం పాదంగా తగ్గుతుంది. సత్యం, శౌచం, ఆయుష్షు కూడా, ధర్మం కూడా పాదం పాదంగా తొలగిపోతాయి. దొంగతనం, అసత్యం, మాయల వల్ల అధర్మం పెరుగుతుంది.
12.238.58
अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः ।
कृते त्रेतायुगे त्वेषां पादशो ह्रसते वयः ॥ १२.२३८.५८ ॥
కృతయుగంలో ప్రజలు రోగరహితులు, సర్వసిద్ధార్థులు, నాలుగు వందల సంవత్సరాలు జీవించేవారు. అయితే త్రేతాయుగంలో వారి ఆయుష్షు పాదం పాదంగా తగ్గుతుంది.
12.238.59
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह न श्रुतम् ।
आयूंषि चाशिषश्चैव वेदस्यैव च यत्फलम् ॥ १२.२३८.५९ ॥
వేదవాక్యాలు యుగయుగానికి తగ్గుతాయని ఇక్కడ వినబడలేదు. ఆయుష్షు, ఆశీర్వాదాలు, వేదఫలం కూడా (తగ్గుతాయి).
12.238.60
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२३८.६० ॥
కృతయుగంలో వేరే ధర్మాలు, త్రేతాయుగంలో వేరే, ద్వాపరంలో కూడా వేరే. కలియుగంలో వేరే ధర్మాలు ఉన్నాయి, అవి యథాశక్తిగా ఆచరించబడినట్లుగా ఉంటాయి.
12.238.61
तपः परं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमुत्तमम् ।
द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे ॥ १२.२३८.६१ ॥
కృతయుగంలో తపస్సు అత్యున్నతం; త్రేతాయుగంలో సత్యం అత్యుత్తమం. ద్వాపరంలో యజ్ఞమే అని చెబుతారు, కలియుగంలో దానమే.
12.238.62
एतां द्वादशसाहस्त्रीं युगाख्यां कवयो विदुः ।
सहस्रपरिवर्तं तद्ब्राह्मं दिवसमुच्यते ॥ १२.२३८.६२ ॥
పన్నెండు వేల సంవత్సరాల ఈ కాలాన్ని కవులు యుగమని తెలుసుకుంటారు; వెయ్యి ఆవృత్తులతో కూడినది బ్రహ్మ దినమని చెప్పబడుతుంది.
12.238.63
रात्रिस्तु तावती ब्राह्मी तदादौ विश्वमीश्वरः ।
प्रलयेत्मानमाविश्य सुप्त्वासोऽन्ते विबुध्यते ॥ १२.२३८.६३ ॥
బ్రహ్మకు అంతే పొడవైన రాత్రి ఉంటుంది. అప్పుడు ఈశ్వరుడు మొదట విశ్వాన్ని ప్రళయ రూపంలో ఆవేశించి నిద్రిస్తాడు; అంతంలో మేల్కొంటాడు.
12.238.64
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणे विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ १२.२३८.६४ ॥
బ్రహ్మకు వెయ్యి యుగాల వరకు ఉండే పగలును తెలుసుకుంటారు; ఆ వెయ్యి యుగాల రాత్రిని కూడా పగలు-రాత్రుల తత్త్వం తెలిసినవారు తెలుసుకుంటారు.
12.238.65
प्रतिबुद्धो विकुरुते ब्रह्माक्षय्यं क्षपाक्षये ।
सृजते च महद्भूतं तस्माद्व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.६५ ॥
రాత్రి అంతంలో మేల్కొని బ్రహ్మ అక్షయ రూపంగా సృష్టిస్తాడు; మహద్భూతాన్ని సృష్టిస్తాడు. దాని నుండి వ్యక్తస్వభావమైన మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది.
12.238.66
मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशं जायते तस्मात्तस्य शब्दे गुणो मतः ॥ १२.२३८.६६ ॥
సృష్టించాలనే కోరికచే ప్రేరితమైన మనస్సు సృష్టిని చేస్తుంది. దాని నుండి ఆకాశం పుడుతుంది; దాని గుణం శబ్దమని భావించబడుతుంది.
12.238.67
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः ॥ १२.२३८.६७ ॥
ఆకాశం వికారం చెందినప్పుడు, అన్ని గంధాలను మోసే, శుద్ధమైన, బలమైన వాయువు పుడుతుంది; దాని గుణం స్పర్శ అని భావించబడింది.
12.238.68
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भवति भास्वरम् ।
रोचनं जनयेच्छुद्धं तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.६८ ॥
వాయువు వికారం చెందినప్పుడు కూడా ప్రకాశించే జ్యోతి పుడుతుంది; అది శుద్ధ కాంతిని కలిగిస్తుంది, దాని గుణం రూపం అని చెప్పబడుతుంది.
12.238.69
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.६९ ॥
జ్యోతి వికారం చెందినప్పుడు కూడా రసస్వభావం గల జలాలు పుడతాయి; జలం నుండి గంధాన్ని మోసే భూమి పుడుతుంది—ఇది పూర్వ తత్త్వాల సృష్టి అని చెప్పబడుతుంది.
12.238.70
ब्रह्मतेजोमयं शुक्लं यस्य सर्वमिदं जगत् ।
एकस्य ब्रह्मभूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.७० ॥
బ్రహ్మతేజస్సుతో నిండిన, శుభ్రమైన, ఎవరిదో ఈ సమస్త జగత్తు—ఆ ఒక్క బ్రహ్మస్వరూపునికే స్థావర జంగమాల ద్వైతం ఉంది.
12.238.71
अहर्मुखे विवुद्धं तत्सृजते विद्यया जगत् ।
अग्र एव महद्भूतमाशु व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.७१ ॥
పగటి ఆరంభంలో మేల్కొన్నవాడు జ్ఞానంతో జగత్తును సృష్టిస్తాడు; మొదట మహత్ తత్త్వం, వెంటనే వ్యక్తమయ్యే స్వభావం గల మనస్సు పుడతాయి.
12.238.72
अभिभूयेह चातिष्ठद्व्यसृदत्सप्त मानसान् ।
दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम् ॥ १२.२३८.७२ ॥
ఇక్కడ అన్నింటినీ అధిగమించి నిలిచిన అతడు ఏడుగురు మానసులను విడుదల చేశాడు—దూరం వెళ్లేవారు, అనేక విధాలుగా తిరిగేవారు, కోరిక మరియు సందేహ స్వభావం గలవారు.
12.238.73
मनः सृष्टिं न कुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशोजायते तस्मात्तस्य शब्दो गुणो मतः ॥ १२.२३८.७३ ॥
సృష్టించాలనే కోరికతో ప్రేరేపితమైన మనస్సు సృష్టి చేయనప్పుడు, దాని నుండి ఆకాశం పుడుతుంది; దాని గుణం శబ్దమని భావించబడింది.
12.238.74
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शगुणं विदुः ॥ १२.२३८.७४ ॥
ఆకాశం వికారం చెందినప్పుడు, అన్ని సుగంధాలను మోసే, పవిత్రమైన, బలమైన వాయువు పుడుతుంది; దాని గుణం స్పర్శ అని తెలుసు.
12.238.75
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भूतं तमोनुदम् ।
रोचिष्णुर्जायते तत्र तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.७५ ॥
వాయువు వికారం చెందినప్పుడు కూడా, చీకటిని తొలగించే, ప్రకాశించే జ్యోతి-తత్త్వం పుడుతుంది; దాని గుణం రూపమని చెప్పబడుతుంది.
12.238.76
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.७६ ॥
జ్యోతి వికారం చెందినప్పుడు కూడా రసస్వరూపమైన జలాలు పుడతాయి; జలం నుండి గంధాన్ని మోసే భూమి ఏర్పడుతుంది—ఇది పూర్వపు వాటి సృష్టి అని చెప్పబడుతుంది.
12.238.77
गुणाः पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ।
तेषां यावद्गुणं यद्यत्तत्तावद्गुणकं स्मृतम् ॥ १२.२३८.७७ ॥
ముందు ముందు తత్త్వాల గుణాలు తరువాతి తత్త్వాలలో చేరతాయి; వాటిలో ఏ తత్త్వానికి ఎన్ని గుణాలో అది అన్ని గుణాలు కలదిగా స్మరించబడుతుంది.
12.238.78
उपलभ्याप्सु चेद्गन्धं केचिद्ब्रयुरनैपुणात् ।
पृथिव्यामेव तं विद्यादपां वायोश्च संश्रितम् ॥ १२.२३८.७८ ॥
నీటిలో గంధాన్ని గ్రహించి, నైపుణ్యం లేకపోవడంతో కొందరు చెబితే, ఆ గంధం భూమిలోనే ఉందని, అది జలం మరియు వాయువులను ఆశ్రయించిందని తెలుసుకోవాలి.
12.238.79
एते सप्तविधात्मानो नानावीर्याः पृथक्पृथक् ।
नाशक्नुवन्प्रजाः स्रष्टुभसमागम्य कृत्स्नशः ॥ १२.२३८.७९ ॥
ఏడు విధాలైన ఆత్మలు, విభిన్న శక్తులు కలిగినవి, ఒక్కొక్కటిగా ఉన్నవి. పూర్తిగా కలవకుండా వాటివల్ల ప్రజలను సృష్టించలేకపోయాయి.
12.238.80
ते समेत्य महात्मानो ह्यन्योन्यमभिसंश्रिताः ।
शरीराश्रयणं प्राप्तास्ततः पुरुष उच्यते ॥ १२.२३८.८० ॥
ఆ మహాత్ములు కలిసి, ఒకరితో ఒకరు చేరి, శరీరాన్ని ఆశ్రయించారు. అప్పుడు అతడు 'పురుషుడు' అని పిలువబడతాడు.
12.238.81
श्रयणाच्छरीरी भवति मूर्तिमान्षोडशात्मकः ।
तमाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मणा ॥ १२.२३८.८१ ॥
ఆశ్రయం పొందడం వల్ల అతడు శరీరధారి, రూపధారి, పదహారు అంగాలు కలవాడవుతాడు. అతనిలో మహాభూతాలు తమ కర్మలతో సహా ప్రవేశిస్తాయి.
12.238.82
सर्वभूतान्युपादाय तपसश्चरणाय हि ।
आदिकर्ता महाभूतं तमेवाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३८.८२ ॥
సర్వభూతాలను స్వీకరించి, తపస్సు ఆచరించడానికి, ఆదికర్త, మహాభూతమైనవాడిని ప్రజాపతి అని అంటారు.
12.238.83
स वै सृजति भूतानि स एव पुरुषः परः ।
अजो जनयते ब्रह्मा देवर्षिपितृमानवान् ॥ १२.२३८.८३ ॥
అతడే భూతాలను సృష్టిస్తాడు; అతడే పరమ పురుషుడు. జన్మలేని బ్రహ్మ దేవతలు, ఋషులు, పితరులు, మానవులను జనింపజేస్తాడు.
12.238.84
लोकान्नदीः समुद्रांश्च दिशः शैलान्वनस्पतीन् ।
नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान्।
अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.८४ ॥
లోకాలు, నదులు, సముద్రాలు, దిక్కులు, పర్వతాలు, వృక్షాలు, నరులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు, మృగాలు, సర్పాలు — నశించనిదీ నశించేదీ, స్థిరమైనదీ చరమైనదీ అనే ఈ రెండు.
12.238.85
तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे ।
तान्येव प्रतिपाद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥ १२.२३८.८५ ॥
పూర్వ సృష్టిలో వారు ఏ కర్మలను చేపట్టారో, వారు మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించబడినప్పుడు ఆ కర్మలనే తిరిగి చేపడతారు.
12.238.86
हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृत्तानृते ।
तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥ १२.२३८.८६ ॥
హింస-అహింస, మృదుత్వం-క్రౌర్యం, ధర్మం-అధర్మం, సత్యం-అసత్యం—వీటితో భావితులైనవారు వాటినే పొందుతారు; అందువల్ల అది అతనికి ఇష్టమవుతుంది.
12.238.87
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु ।
विनियोगं च भूतानां धातैव विदधात्युत ॥ १२.२३८.८७ ॥
మహాభూతాలలో ఉన్న నానాత్వాన్ని, ఇంద్రియ విషయాలలో, రూపాలలో ఉన్నదానిని, ప్రాణులకు కేటాయింపును—ఈ అన్నింటినీ ధాతయే నియమిస్తాడు.
12.238.88
केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्मविदो जनाः ।
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः ॥ १२.२३८.८८ ॥
కొందరు కర్మజ్ఞులు పురుషకారాన్ని అంటారు; ఇతర విప్రులు దైవమని అంటారు; భూతాలను పరిశీలించేవారు స్వభావమని అంటారు.
12.238.89
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रय एतेऽपृथग्भूता अविवेकः कथंचन ॥ १२.२३८.८९ ॥
పౌరుషం, కర్మ, దైవం—ఫలం కలిగే స్వభావం చేత ఈ మూడూ ఏ విధంగానూ వేరువేరు కావు; వాటిని వివేకంతో వేరుచేయడం సాధ్యం కాదు.
12.238.90
एवमेतच्च दैवं च द्भूतं सृजते जगत् ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२३८.९० ॥
ఇలాగే ఇదీ, దైవమూ కూడా—భూతాల ద్వారా జగత్తు సృష్టించబడుతుంది. కర్మలో నిలిచినవారు ఈ విషయాన్ని వేరుగా చెబుతారు; సత్వంలో నిలిచిన సమదర్శులు దానిని సమంగా చూస్తారు.
12.238.91
ततो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति यान्कामान्मनसेच्छति ॥ १२.२३८.९१ ॥
అందువల్ల జీవుని పరమ శ్రేయస్సుకు మూలం శమమూ దమమూ. వాటి ద్వారా మనసు కోరే కోరికలన్నింటినీ అతడు పొందుతాడు.
12.238.92
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
स तद्भूतश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२३८.९२ ॥
తపస్సు ద్వారా జగత్తును సృష్టించే ఆ స్థితిని అతడు పొందుతాడు. ఆ స్థితిని పొందినవాడు సమస్త ప్రాణులకు ప్రభువు అవుతాడు.
12.238.93
ऋषयस्तपसा वेदानध्यैषन्त दिवानिशम् ।
अनादिनिधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयंभुवा ॥ १२.२३८.९३ ॥
ఋషులు తపస్సుతో రేయింబవళ్లు వేదాలను అధ్యయనం చేశారు. స్వయంభువు ప్రసరించిన వాక్కు ఆదిఅంతాలు లేనిది, నిత్యమైనది.
12.238.94
ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु सृष्टयः ।
नाम रूपं च भूतानां कर्मणां च प्रवर्तनम् ॥ १२.२३८.९४ ॥
ఋషుల నామాలు, వేదాలలో వివరించబడిన సృష్టులు, ప్రాణుల నామ రూపాలు, కర్మల ప్రవర్తనం.
12.238.95
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्मिमीते स ईश्वरः ।
नामधेयानि चर्षीणां याश्च वेदेषु सृष्टयः।
शर्वर्यन्तेषु जातानामन्येभ्यो विदधात्यजः ॥ १२.२३८.९५ ॥
ఆదిలో ఆ ఈశ్వరుడు వేద శబ్దాల నుండే నిర్మిస్తాడు. ఋషుల నామాలను, వేదాలలోని సృష్టులను, రాత్రి చివరన జన్మించినవారికి ఆ అజుడు ఇతరులకు నియమిస్తాడు.
12.238.96
नामभेदतपः कर्मयज्ञाख्या लोकसिद्धये ।
आत्मसिद्धिस्तु वेदेषु प्रोच्यते दशभिः क्रमैः ॥ १२.२३८.९६ ॥
నామభేదము, తపస్సు, కర్మ, యజ్ఞము అనేవి లోక సిద్ధికి. కాని ఆత్మసిద్ధి వేదాలలో పది క్రమాల ద్వారా చెప్పబడింది.
12.238.97
यदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददृष्टिभिः ।
तदन्तेषु यथायुक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२३८.९७ ॥
వేదవాదాలలో వేద దృష్టులు చెప్పిన గహనమైనది, అంతాన యథాయోగ్యంగా క్రమయోగంతో తెలియబడుతుంది.
12.238.98
कर्मजोऽयं पृथग्भावो द्वन्द्वयुक्तो हि देहिनः ।
आत्मसिद्धिस्तु विज्ञानाज्जहाति प्रायशो बलम् ॥ १२.२३८.९८ ॥
ఇది కర్మవల్ల పుట్టిన పృథక్-భావం; దేహికి ద్వంద్వాలతో కూడినది. కానీ ఆత్మసిద్ధి విజ్ఞానం వల్ల దాని బలాన్ని ప్రాయికంగా విడిచిపెడుతుంది.
12.238.99
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२३८.९९ ॥
తెలుసుకోవలసిన రెండు బ్రహ్మములు ఉన్నాయి: శబ్దబ్రహ్మము, పరమబ్రహ్మము. శబ్దబ్రహ్మంలో నిపుణుడు పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.
12.238.100
आलम्भयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु तपोयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२३८.१०० ॥
క్షత్రియులకు ఆలంభయజ్ఞాలు, వైశ్యులకు హవిర్యజ్ఞాలు అని చెప్పబడ్డాయి; శూద్రులకు పరిచారయజ్ఞాలు; ద్విజులకు తపోయజ్ఞాలు.
12.238.101
त्रेतायुगे विधिस्त्वेष यज्ञानां न कृते युगे ।
द्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलियुगे तथा ॥ १२.२३८.१०१ ॥
త్రేతాయుగంలో యజ్ఞాల ఈ విధి ఉండింది; కృతయుగంలో లేదు. ద్వాపరంలో యజ్ఞాలు విప్లవానికి గురవుతాయి, కలియుగంలో కూడా అలాగే.
12.238.102
अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि च ।
काम्या इष्टीः पृथक्दृष्ट्वा तपोभिस्तप एव च ॥ १२.२३८.१०२ ॥
అపృథక్ ధర్ములైన మర్త్యులు, ఋక్, సామ, యజుర్ మంత్రాలను, కామ్య ఇష్టులను వేర్వేరుగా చూసి, తపస్సుల ద్వారా తపస్సునే ఆశ్రయిస్తారు.
12.238.103
त्रेतायां तु समस्ता ये प्रादुरासन्महाबलाः ।
संयन्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः ॥ १२.२३८.१०३ ॥
త్రేతాయుగంలో సమస్తులైన మహాబలులు ఉద్భవించారు; వారు స్థావర జంగమాలన్నింటినీ నియమించేవారు.
12.238.104
त्रेतायां संहता वेदा यज्ञा वर्णास्तथैव च ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२३८.१०४ ॥
త్రేతాయుగంలో వేదాలు, యజ్ఞాలు, వర్ణాలు ఏకీకృతంగా ఉన్నాయి; ఆయుష్షు తగ్గడంతో ఇవి ద్వాపరయుగంలో విభజించబడతాయి.
12.238.105
दृश्यन्ते न च दृश्यन्ते वेदाः कलियुगेऽखिलाः ।
उत्सीदन्ते सयज्ञाश्च केवला धर्मपीडिताः ॥ १२.२३८.१०५ ॥
కలియుగంలో సమస్త వేదాలు కనిపిస్తాయి, కొన్నిసార్లు కనిపించవు; యజ్ఞాలతో కలిసి అవి నశిస్తాయి, ధర్మంతో బాధితులు మాత్రమే మిగులుతారు.
12.238.106
कृते युगे यस्तु धर्मो ब्राह्मणेषु प्रदृश्यते ।
आत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः ॥ १२.२३८.१०६ ॥
కృతయుగంలో బ్రాహ్మణులలో కనిపించే ధర్మం ఆత్మసంయమం, తపస్సు, శాస్త్రజ్ఞానం కలవారిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
12.238.107
स धर्मः प्रैति संयोगं यथाधर्मं युगेयुगे ।
विक्रियन्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथागमम् ॥ १२.२३८.१०७ ॥
ఆ ధర్మం యుగయుగానికి యథోచితంగా తన సంయోగానికి వెళ్తుంది; స్వధర్మంలో నిలిచినవారి వేదవాక్యాలు శాస్త్రానుసారం మారుతాయి.
12.238.108
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषि ।
सृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगेयुगे ॥ १२.२३८.१०८ ॥
వర్షాకాలంలో వర్షంతో కదిలేవి, నిలిచేవి అనేక ప్రాణులు సృష్టించబడినట్లు, యుగయుగానికి ధర్మాలు సృష్టించబడతాయి.
12.238.109
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्महरादिषु ॥ १२.२३८.१०९ ॥
ఋతువులలో ఆయా ఋతు లక్షణాలు వరుసగా అనేక రూపాలలో కనిపించినట్లే, అదే విధంగా బ్రహ్మ, హరుడు మొదలైనవారిలో అవే కనిపిస్తాయి.
12.238.110
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते तत्सूते चाति च प्रजाः ॥ १२.२३८.११० ॥
ఆది అంతం లేని కాలవైవిధ్యం విధించబడినది; ముందే నీకు వివరించినట్లు అది ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది, మరియు (వాటిని) ముందుకు నడిపిస్తుంది.
12.238.111
ददाति भवनस्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वयुक्तानि भूरिशः ॥ १२.२३८.१११ ॥
ప్రాణులను నియమించే యముడు వాటికి ఉనికి స్థానాన్ని ఇస్తాడు; ద్వంద్వాలతో కూడిన వస్తువులు తమ స్వభావం వల్లనే అనేక విధాలుగా నడుస్తాయి.
12.238.112
सर्वकालक्रिया वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२३८.११२ ॥
అన్ని కాలాల కార్యము, వేదాలు, కర్త, కార్యము, కర్మఫలము — కుమారా, నీవు నన్ను అడిగినదంతా నీకు చెప్పాను.