ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.238.1
आद्यन्तं सर्वभूतानां ज्ञातुमिच्छामि कौरव ।
ध्यानं कर्म च कालं च तथैवायुर्युगेयुगे ॥ १२.२३८.१ ॥
ಓ ಕೌರವನೇ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು, ಧ್ಯಾನ, ಕರ್ಮ, ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಯುಗದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.238.2
लोकतत्त्वं च कार्त्स्न्येन भूतानामागतिं गतिम् ।
सर्गश्च निधनं चैव कुत एतत्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.२ ॥
ಲೋಕತತ್ತ್ವ, ಜೀವಿಗಳ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ?
12.238.3
भेदकं भेदतत्वं च तथाऽन्येषां मतं तथा ।
अवस्थात्रितयं चैव यादृशं च पितामह ॥ १२.२३८.३ ॥
ಪಿತಾಮಹರೇ, ಭೇದಕ, ಭೇದತತ್ತ್ವ, ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳು — ಅವು ಹೇಗಿವೆ?
12.238.4
यदि तेऽनुग्रहे बुद्धिरस्मास्विह सतां वर ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२३८.४ ॥
ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹ ಬುದ್ಧಿ ಇದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.238.5
पूर्वं हि कथितं श्रुत्वा भृगुभाषितमुत्तमम् ।
भरद्वाजस्य विप्रर्षेस्ततो मे बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२३८.५ ॥
ಮೊದಲು ಭೃಗುವಿನ ಉತ್ತಮ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಂತರ ವಿಪ್ರರ್ಷಿ ಭಾರದ್ವಾಜರಿಂದ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಉತ್ತಮವಾಯಿತು.
12.238.6
जाता परमधर्मिष्ठा दिव्यसंस्थानसंस्थिता ।
ततो भूयस्तु पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.६ ॥
ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಮ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ, ದಿವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ — ಅದನ್ನು ನೀವು ಹೇಳಲು ಅರ್ಹರು.
12.238.7
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
जगौ यद्भगवान्व्यासः पुत्राय परिपृच्छते ॥ १२.२३८.७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸರು ತಮ್ಮ ಮಗನು ಕೇಳಿದಾಗ ಹಾಡಿದ್ದರು.
12.238.8
अधीत्य वेदानखिलान्साङ्गोपनिषदस्तथा ।
अन्विच्छन्नैष्ठिकं कर्म धर्मनैपुणदर्शनात् ॥ १२.२३८.८ ॥
ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮದ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು, ನೈಷ್ಠಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ.
12.238.9
कृष्णद्वैपायनं व्यासं पुत्रो वैयासकिः शुकः ।
पप्रच्छ संशयमिमं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.२३८.९ ॥
ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರ ಮಗ ವೈಯಾಸಕಿ ಶುಕ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಈ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.238.10
भूतग्रामस्य र्क्तारं कालज्ञाने च निश्चितम् ।
ज्ञानं ब्रह्म च योगं च गवात्मकमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१० ॥
ಜೀವಸಮೂಹದ ಕರ್ತ, ಕಾಲಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತ; ಜ್ಞಾನ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಯೋಗ, ಈ ಜಗತ್ತು ಗವಾತ್ಮಕ.
12.238.11
त्रितये त्वेनमायाति तथा ह्येषोऽपि वा पुनः ।
केनैव च विभागः स्यात्तुरीयो लक्षणैर्विना ॥ १२.२३८.११ ॥
ಮೂರರಲ್ಲಿ ಇದು ಬರುತ್ತದೆ; ಇದೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ. ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಯಾವುದರಿಂದ ವಿಭಾಗವಾಗುವುದು?
12.238.12
ज्ञानज्ञेयान्तरे कोसौ कोयं भावस्तु भेदवत् ।
यज्ज्ञानं लक्षणं चैव तेषां कर्तारमेव च।
ब्राह्मणस्य च यत्कृत्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२३८.१२ ॥
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯದ ನಡುವೆ ಅದು ಯಾವುದು, ಭೇದವುಳ್ಳ ಈ ಭಾವ ಯಾವುದು? ಯಾವುದು ಜ್ಞಾನ, ಅದರ ಲಕ್ಷಣ, ಅದರ ಕರ್ತೃ, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕರ್ತವ್ಯ ಯಾವುದು - ಅದನ್ನು ನೀವು ಹೇಳಬೇಕು.
12.238.13
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वं पिता पुत्राय पृच्छते ।
अतीतानागते विद्वान्सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ १२.२३८.१३ ॥
ಮಗನು ಕೇಳಿದಾಗ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು. ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ತಿಳಿದ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸನು.
12.238.14
पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावत्कीर्तयाम्यहम् ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा यथाऽऽवृतमिदं जगत् ॥ १२.२३८.१४ ॥
ಒಳ್ಳೆಯ ಮಗನೇ, ನೀನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇರುವಂತೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಹೇಗೆ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು.
12.238.15
कार्यादि कारणान्तं यत्कार्यान्तं कारणादिकम् ।
ज्ञानं तदुभयं वित्त्वा सत्यं च परमं शुभम् ॥ १२.२३८.१५ ॥
ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ, ಕಾರಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಈ ಎರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಪರಮ ಶುಭವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು (ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ).
12.238.16
ब्रह्मेति चाभिविख्यातं तद्वै पश्यन्ति सूरयः ।
ब्रह्मतेजोमयं भूतं भूतकारणमद्भुतम् ॥ १२.२३८.१६ ॥
ಅದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಭೂತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ, ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು ಅದು.
12.238.17
आसीदादौ ततस्त्वाहुः प्राधान्यमिति तद्विदः ।
त्रिगुणां तां महामायां वैष्णवीं प्रकृतिं विदुः ॥ १२.२३८.१७ ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಇತ್ತು; ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾದ ಆ ಮಹಾಮಾಯೆಯನ್ನು, ವೈಷ್ಣವೀ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.238.18
तदीदृशमनाद्यन्तमव्यक्तमजरं ध्रुवम् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे वैकृतं च तत् ॥ १२.२३८.१८ ॥
ಅದು ಹೀಗಿದೆ: ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದು, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದು, ಜರೆರಹಿತವಾದದ್ದು, ಧ್ರುವವಾದದ್ದು, ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಅತೀತವಾದದ್ದು, ತಿಳಿಯಲಾಗದ್ದು. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಇತ್ತು; ಅದೇ ನಂತರ ವಿಕಾರವಾಯಿತು.
12.238.19
तद्वै प्रधानमुद्दिष्टं त्रिसूक्ष्मं त्रिगुणात्मकम् ।
सम्यग्योगगुणं स्वस्थं तदिच्छाक्षोभितं महत् ॥ १२.२३८.१९ ॥
ಅದು ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ತ್ರಿಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕವೂ ಆದುದು, ಸಮ್ಯಕ್ ಯೋಗಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ತನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದು; ಅದರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕ್ಷೋಭಿತವಾಗಿ ಮಹತ್ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.238.20
शक्तित्रयात्मिका तस्य प्रकृतिः कारणात्मिका ।
अस्वतन्त्रा च सततं विदधिष्ठानसंयुता ॥ १२.२३८.२० ॥
ಅದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಕಾರಣಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ; ಸದಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲದುದು; ವಿಧಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನದೊಡನೆ ಕೂಡಿದುದು.
12.238.21
स्वभावाख्यं समापन्ना मोहविग्रहधारिणी ।
विविधस्यास्य जीवस्य भोगार्थं समुपागता ॥ १२.२३८.२१ ॥
ಸ್ವಭಾವ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದು, ಮೋಹದ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಈ ವಿವಿಧ ಜೀವನ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಸಮೀಪಿಸಿದೆ.
12.238.22
यथा संनिधिमात्रेण गन्धक्षोभाय जायते ।
मनस्तद्वदशेषस्य परात्पर इति स्मृतः ॥ १२.२३८.२२ ॥
ಹೇಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಲೇ ಗಂಧದ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಸ್ತದ ಮನಸ್ಸು ಪರಾತ್ಪರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.238.23
सृष्ट्वा प्रविश्य तत्तस्मिन्क्षोभयामास विष्ठितः ।
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधा महान् ॥ १२.२३८.२३ ॥
ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನೆಲೆಸಿ ಅದನ್ನು ಕ್ಷೋಭಿಸಿತು; ಮಹತ್ ಮೂರು ವಿಧ—ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ.
12.238.24
प्रधानतत्वादुद्भूतो महत्वाच्च महान्स्मृतः ।
प्रधानतत्वमुद्भूतं महत्तत्वं समावृणोत् ॥ १२.२३८.२४ ॥
ಪ್ರಧಾನ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದುದರಿಂದಲೂ, ತನ್ನ ಮಹತ್ತ್ವದಿಂದಲೂ ಅದು ಮಹಾನ್ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ತ್ವವು ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.
12.238.25
कालात्मनाऽभिभूतं तत्कालोंऽशः परमात्मनः ।
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा स एव इति गीयते ॥ १२.२३८.२५ ॥
ಕಾಲಾತ್ಮದಿಂದ ಅಭಿಭೂತವಾದದ್ದು ಅದು; ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಕಾಲಾಂಶ. ಅಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮನಾದ ಪುರುಷನೂ ಅವನೇ ಎಂದು ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.238.26
त्रिगुणोसौ महाज्ञातः प्रधान इति वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.२६ ॥
ಅದು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ; ಮಹಾಜ್ಞಾತ. ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.27
सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधात्मकः ।
त्रिविधोऽयमहङ्कारो महत्तत्वादजायत ॥ १२.२३८.२७ ॥
ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಸ್ವಭಾವ; ಈ ತ್ರಿವಿಧ ಅಹಂಕಾರ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು.
12.238.28
तामसोऽसावहङ्कारो भूतादिरिति संज्ञितः ।
भूतानामादिभूतत्वाद्रक्ताहिस्तामसः स्मृतः ॥ १२.२३८.२८ ॥
ಆ ತಾಮಸ ಅಹಂಕಾರ ಭೂತಾದಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಭೂತಗಳಿಗೆ ಆದಿಭೂತವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ತಾಮಸವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.238.29
भूतादिः स विकुर्वाणः शिष्टं तन्मात्रकं ततः ।
ससर्ज शब्दं तन्मात्रमाकाशं शब्दलक्षणम् ॥ १२.२३८.२९ ॥
ಭೂತಾದಿ ಆ ರೀತಿ ವಿಕಾರಗೊಂಡು, ಉಳಿದ ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಶಬ್ದ ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನೂ, ಶಬ್ದಲಕ್ಷಣದ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.238.30
शब्दलक्षणमाकाशं शब्दतन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु स्पर्शमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३० ॥
ಶಬ್ದಲಕ್ಷಣದ ಆಕಾಶ ಶಬ್ದ ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ, ಅದು ಸ್ಪರ್ಶ ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.238.31
शब्दमात्रं तदाकाशं स्पर्शमात्रं समावृणोत् ।
ससर्ज वायुस्तेनासौ पीड्यमान इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३१ ॥
ಆ ಆಕಾಶವು ಶಬ್ದಮಾತ್ರ; ಅದು ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ವಾಯುವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.32
स्पर्शमात्रं तदा वायू रूपमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाग्निमिति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३२ ॥
ಆಗ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರವಾದ ವಾಯು ರೂಪಮಾತ್ರವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.33
रूपमात्रं ततो वह्निं समुत्सृज्य समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु रसमात्रं ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३३ ॥
ನಂತರ ರೂಪಮಾತ್ರವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ರಸಮಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.238.34
रुपमात्रगतं तेजो रसमात्रं समावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु ससर्जाम्भ इति श्रुतिः ॥ १२.२३८.३४ ॥
ರೂಪಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ತೇಜಸ್ಸು ರಸಮಾತ್ರವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ಜಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.35
रसमात्रात्मकं भूयो रसं तन्मात्रमावृणोत् ।
तेन संपीड्यमानस्तु गन्धं तन्मात्रकं ततः ॥ १२.२३८.३५ ॥
ರಸಮಾತ್ರ ಸ್ವಭಾವದ ಜಲವು ಮತ್ತೆ ರಸ-ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ನಂತರ ಗಂಧ-ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.238.36
ससर्ज गन्धं तन्मात्रमावृणोत्करकं ततः ।
तेन संपीड्यमानस्तु काठिन्यं च ससर्ज ह ॥ १२.२३८.३६ ॥
ಅದು ಗಂಧ-ತನ್ಮಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ನಂತರ ಕರಕವು ಅದನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ಕಾಠಿನ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.238.37
पृथिवी जायते तस्माद्गन्धतन्मात्रजात्तथा ॥ १२.२३८.३७ ॥
ಆ ಗಂಧತನ್ಮಾತ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ.
12.238.38
अम्मयं सर्वमेवेदमापस्तस्तम्भिरे पुनः ।
भूतानीमानि जातानि पृथिव्यादीनि वै श्रुतिः ॥ १२.२३८.३८ ॥
ಇದೆಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು; ನಂತರ ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ಈ ಭೂತಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.39
भूतानां मूर्तिरेवैषामन्नं चैषां मता बुधैः ।
तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रा तन्मात्रा इति ते स्मृताः ॥ १२.२३८.३९ ॥
ಭೂತಗಳ ರೂಪವೇ ಇವುಗಳ ಅನ್ನ ಎಂದು ಬುಧರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳೇ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.238.40
तैजसानीन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश ।
एकादशं मनश्चात्र देवा वैकारिकाः स्मृताः ॥ १२.२३८.४० ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತೈಜಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು ವೈಕಾರಿಕರು, ಹತ್ತು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಮನಸ್ಸು; ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ವೈಕಾರಿಕರೆಂದು ಸ್ಮೃತಿ.
12.238.41
एषामुद्धर्तकः कालो नानाभेदवदास्थितः ।
परमात्मा च भूतात्मा गुणभेदेन संस्थितः।
एक एव त्रिधा भिन्नः करोति विविधाः क्रियाः ॥ १२.२३८.४१ ॥
ಇವುಗಳ ಉದ್ಧರ್ತಕ ಕಾಲ; ಅದು ನಾನಾ ಭೇದಗಳಿಂದ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂತಾತ್ಮ ಗುಣಭೇದದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಭಿನ್ನನಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.238.42
ब्रह्मा सृजति भूतानि पाति नारायणोऽव्ययः ।
रुद्रो हन्ति जगन्मूर्तिः काल एष क्रियाबुधः ॥ १२.२३८.४२ ॥
ಬ್ರಹ್ಮ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವ್ಯಯ ನಾರಾಯಣ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಗನ್ಮೂರ್ತಿ ರುದ್ರ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಈ ಕಾಲವೇ ಅದು.
12.238.43
कालोपि तन्मयोचिन्त्यस्त्रिगुणात्मा सनातनः ।
अव्यक्तोसावचिन्त्योसौ वर्तते भिन्नलक्षणः ॥ १२.२३८.४३ ॥
ಕಾಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದೆ; ಅಚಿಂತ್ಯನು, ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮನು, ಸನಾತನನು. ಅವ್ಯಕ್ತನಾದ ಅವನು ಅಚಿಂತ್ಯನಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾನೆ.
12.238.44
कालात्मना त्विदं भिन्नमभिन्नं श्रूयते हि यत् ।
अनाद्यन्तमजं दिव्यमव्यक्तमजरं ध्रुवम्।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे संप्रवर्तते ॥ १२.२३८.४४ ॥
ಕಾಲರೂಪದಿಂದ ಇದು ಭಿನ್ನವೂ ಅಭಿನ್ನವೂ ಆಗಿ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದ, ದಿವ್ಯವಾದ, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಜರೆಯಿಲ್ಲದ, ಸ್ಥಿರವಾದ, ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ, ತಿಳಿಯಲಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
12.238.45
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव ।
त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत्कलां ताम्।
त्रिंशत्कलश्चापि भवेन्मुहूर्तो ।
भागः कलाया दशमश्च यः स्यात् ॥ १२.२३८.४५ ॥
ಹದಿನೈದು ನಿಮೇಷಗಳು ಒಂದು ಕಾಷ್ಠೆ; ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆ ಎಂದು ಎಣಿಸಬೇಕು. ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಲೆಯ ಹತ್ತನೇ ಭಾಗವೂ ಕೂಡ.
12.238.46
त्रिंशन्मुहूर्तं तु भवेदहश्च ।
रात्रिश्च सङ्ख्या मुनिभिः प्रणीता।
मासः स्मृतो रात्र्यहनी च त्रिंशु ।
त्संवत्सरो द्वादशमास उक्तः ॥ १२.२३८.४६ ॥
ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತವೆ; ಮುನಿಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಸೇರಿ ಮೂವತ್ತಾದರೆ ಅದು ಒಂದು ಮಾಸ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.238.47
संवत्सरं द्वे अयने वदन्ति ।
सङ्ख्याविदो दक्षिणमुत्तरं च ॥ १२.२३८.४७ ॥
ಸಂವತ್ಸರವನ್ನು ಎರಡು ಅಯನಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗಣನೆ ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯಣ.
12.238.48
पहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ ।
रात्रिः स्वप्नाय संयाति चेष्टायै कर्मणामहः ॥ १२.२३८.४८ ॥
ಸೂರ್ಯನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವು ಮನುಷ್ಯಲೋಕದವು. ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಗಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಹಗಲು ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕಾಗಿ.
12.238.49
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
शुक्लोऽहः कर्मचेष्टायां कृष्णः स्वप्नाय शर्वरी ॥ १२.२३८.४९ ॥
ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ತಿಂಗಳು; ಆ ಎರಡರ ಮತ್ತೆ ವಿಭಾಗ: ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಕರ್ಮ ಚೇಷ್ಟೆಗೆ ಹಗಲು, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ನಿದ್ರೆಗೆ ರಾತ್ರಿ.
12.238.50
दैवे रात्र्यहनी ह्यब्दः प्रविभागस्तयोः पुनः ।
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् ॥ १२.२३८.५० ॥
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ವರ್ಷ; ಆ ಎರಡರ ಮತ್ತೆ ವಿಭಾಗ: ಅದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಉತ್ತರಾಯಣ, ರಾತ್ರಿ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ.
12.238.51
ये ते रात्र्यहनी पूर्वं कीर्तिते दैवलौकिके ।
तयोः सङ्ख्याय वर्षाग्रं ब्राह्ने वक्ष्याम्यहः क्षपे ॥ १२.२३८.५१ ॥
ಮೊದಲು ದೈವ-ಲೌಕಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು; ಅವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮ ಕಾಲದ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.238.52
तेषां संवत्सराग्नाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
कृते त्रेतायुगे चैव द्वापरे च कलौ तथा ॥ १२.२३८.५२ ॥
ಅವುಗಳ ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಕಲಿ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.238.53
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः ॥ १२.२३८.५३ ॥
ಆ ಕೃತ ಯುಗವು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಸಂಧ್ಯೆ ಅಷ್ಟು ನೂರು ವರ್ಷಗಳು, ಸಂಧ್ಯಾಂಶವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.238.54
इतरेषु ससंध्येषु संध्यांशेषु ततस्त्रिषु ।
एकापायेन संयान्ति सहस्राणि शतानि च ॥ १२.२३८.५४ ॥
ಉಳಿದ ಮೂರು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ, ಒಂದೊಂದೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ನೂರುಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
12.238.55
एतानि शाश्वताँल्लोकान्धारयन्ति सनातनान् ।
एतद्ब्रह्मविदां तात विदितं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२३८.५५ ॥
ಇವು ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಸನಾತನವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲೈ ತಾತ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಿಗೆ ಈ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ ತಿಳಿದಿದೆ.
12.238.56
चतुष्पात्सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युग ।
नाधर्मेणागमः कश्चिद्युगे तस्मिन्प्रवर्तते ॥ १२.२३८.५६ ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳುಳ್ಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ಯಾವುದೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.238.57
इतरेष्वागमाद्धर्मः पादशस्त्ववरोप्यते ।
सत्यं शौत्रं तथायुश्च धर्मश्चापैति पादशः।
चौर्यकानृतमायाभिरधर्मश्चोपचीयते ॥ १२.२३८.५७ ॥
ಇತರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ಆಗಮನದಿಂದ ಧರ್ಮ ಪಾದ ಪಾದವಾಗಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವೂ ಪಾದ ಪಾದವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳ್ಳತನ, ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಮೋಸದಿಂದ ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
12.238.58
अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः ।
कृते त्रेतायुगे त्वेषां पादशो ह्रसते वयः ॥ १२.२३८.५८ ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ರೋಗರಹಿತರು, ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು, ನಾಲ್ಕುನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುವವರು. ಆದರೆ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಯುಸ್ಸು ಪಾದ ಪಾದವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.238.59
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह न श्रुतम् ।
आयूंषि चाशिषश्चैव वेदस्यैव च यत्फलम् ॥ १२.२३८.५९ ॥
ವೇದವಾದಗಳೂ ಯುಗಯುಗಕ್ಕೂ ಕುಂದುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಆಯುಸ್ಸು, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳು ಮತ್ತು ವೇದದ ಫಲವೂ (ಕುಂದುತ್ತವೆ).
12.238.60
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२३८.६० ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳು, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳು ಇವೆ; ಅವು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವಂತಿವೆ.
12.238.61
तपः परं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमुत्तमम् ।
द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे ॥ १२.२३८.६१ ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಉತ್ತಮ. ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದಾನವೇ.
12.238.62
एतां द्वादशसाहस्त्रीं युगाख्यां कवयो विदुः ।
सहस्रपरिवर्तं तद्ब्राह्मं दिवसमुच्यते ॥ १२.२३८.६२ ॥
ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ಯುಗವೆಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಸಾವಿರ ಚಕ್ರಗಳ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.238.63
रात्रिस्तु तावती ब्राह्मी तदादौ विश्वमीश्वरः ।
प्रलयेत्मानमाविश्य सुप्त्वासोऽन्ते विबुध्यते ॥ १२.२३८.६३ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘವಾದ ರಾತ್ರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈಶ್ವರನು ಮೊದಲು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪ್ರಳಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಲಗುತ್ತಾನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12.238.64
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणे विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ १२.२३८.६४ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಇರುವ ಹಗಲನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಆ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ.
12.238.65
प्रतिबुद्धो विकुरुते ब्रह्माक्षय्यं क्षपाक्षये ।
सृजते च महद्भूतं तस्माद्व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.६५ ॥
ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಹದ್ಭೂತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವಭಾವದ ಮನಸ್ಸು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.238.66
मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशं जायते तस्मात्तस्य शब्दे गुणो मतः ॥ १२.२३८.६६ ॥
ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಆಕಾಶ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ಶಬ್ದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.238.67
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः ॥ १२.२३८.६७ ॥
ಆಕಾಶ ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ, ಎಲ್ಲ ಗಂಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ, ಶುದ್ಧವಾದ, ಬಲಿಷ್ಠ ವಾಯು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.238.68
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भवति भास्वरम् ।
रोचनं जनयेच्छुद्धं तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.६८ ॥
ವಾಯು ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗಲೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ಯೋತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ಶುದ್ಧ ಬೆಳಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದರ ಗುಣ ರೂಪ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
12.238.69
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.६९ ॥
ಜ್ಯೋತಿ ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗಲೂ ರಸಸ್ವರೂಪದ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ—ಇದು ಹಿಂದಿನ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
12.238.70
ब्रह्मतेजोमयं शुक्लं यस्य सर्वमिदं जगत् ।
एकस्य ब्रह्मभूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.७० ॥
ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಶುಭ್ರವಾದ, ಯಾರದ್ದೋ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು—ಆ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಿಗೆ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವಿದೆ.
12.238.71
अहर्मुखे विवुद्धं तत्सृजते विद्यया जगत् ।
अग्र एव महद्भूतमाशु व्यक्तात्मकं मनः ॥ १२.२३८.७१ ॥
ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತವನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೊದಲು ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವವೂ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಸ್ವಭಾವದ ಮನಸ್ಸೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
12.238.72
अभिभूयेह चातिष्ठद्व्यसृदत्सप्त मानसान् ।
दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम् ॥ १२.२३८.७२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಭಿಭೂತಗೊಳಿಸಿ ನಿಂತ ಅವನು ಏಳು ಮಾನಸರನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದನು—ದೂರ ಸಾಗುವವರು, ಹಲವು ರೀತಿ ಚಲಿಸುವವರು, ಆಸೆ ಮತ್ತು ಸಂಶಯ ಸ್ವಭಾವದವರು.
12.238.73
मनः सृष्टिं न कुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
आकाशोजायते तस्मात्तस्य शब्दो गुणो मतः ॥ १२.२३८.७३ ॥
ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಸೃಷ್ಟಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಆಕಾಶ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ಶಬ್ದ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.238.74
आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः ।
बलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शगुणं विदुः ॥ १२.२३८.७४ ॥
ಆಕಾಶ ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ, ಎಲ್ಲ ಗಂಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿ ವಾಯು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
12.238.75
वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भूतं तमोनुदम् ।
रोचिष्णुर्जायते तत्र तद्रूपगुणमुच्यते ॥ १२.२३८.७५ ॥
ವಾಯು ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗಲೂ ಕತ್ತಲನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ, ಹೊಳೆಯುವ ಜ್ಯೋತಿ-ತತ್ವ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.238.76
ज्योतिषोपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाः ।
अद्भ्यो गन्धवहा भूमिः पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ १२.२३८.७६ ॥
ಜ್ಯೋತಿ ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗಲೂ ರಸಸ್ವರೂಪದ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಭೂಮಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.238.77
गुणाः पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ।
तेषां यावद्गुणं यद्यत्तत्तावद्गुणकं स्मृतम् ॥ १२.२३८.७७ ॥
ಹಿಂದಿನ ಹಿಂದಿನ ತತ್ವಗಳ ಗುಣಗಳು ಮುಂದಿನ ಮುಂದಿನ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಯಾವ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಗುಣಗಳೋ ಅದು ಅಷ್ಟು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.238.78
उपलभ्याप्सु चेद्गन्धं केचिद्ब्रयुरनैपुणात् ।
पृथिव्यामेव तं विद्यादपां वायोश्च संश्रितम् ॥ १२.२३८.७८ ॥
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕೆಲವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಆ ಗಂಧ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ, ಅದು ನೀರು ಮತ್ತು ವಾಯುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.238.79
एते सप्तविधात्मानो नानावीर्याः पृथक्पृथक् ।
नाशक्नुवन्प्रजाः स्रष्टुभसमागम्य कृत्स्नशः ॥ १२.२३८.७९ ॥
ಏಳು ವಿಧದ ಆತ್ಮಗಳಾದ ಇವು ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದವು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗದೆ ಅವು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾರದಿದ್ದವು.
12.238.80
ते समेत्य महात्मानो ह्यन्योन्यमभिसंश्रिताः ।
शरीराश्रयणं प्राप्तास्ततः पुरुष उच्यते ॥ १२.२३८.८० ॥
ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜಿತರಾಗಿ, ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವನು 'ಪುರುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.238.81
श्रयणाच्छरीरी भवति मूर्तिमान्षोडशात्मकः ।
तमाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मणा ॥ १२.२३८.८१ ॥
ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನು ಶರೀರಧಾರಿಯೂ ರೂಪಧಾರಿಯೂ ಹದಿನಾರು ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಮಹಾಭೂತಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
12.238.82
सर्वभूतान्युपादाय तपसश्चरणाय हि ।
आदिकर्ता महाभूतं तमेवाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३८.८२ ॥
ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಲು, ಆದಿಕರ್ತನೂ ಮಹಾಭೂತನೂ ಆದ ಅವನನ್ನೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.238.83
स वै सृजति भूतानि स एव पुरुषः परः ।
अजो जनयते ब्रह्मा देवर्षिपितृमानवान् ॥ १२.२३८.८३ ॥
ಅವನೇ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಪರಮ ಪುರುಷ. ಅಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.238.84
लोकान्नदीः समुद्रांश्च दिशः शैलान्वनस्पतीन् ।
नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान्।
अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.२३८.८४ ॥
ಲೋಕಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ವೃಕ್ಷಗಳು, ನರರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು — ಅವ್ಯಯವೂ ವ್ಯಯವೂ ಆದ, ಸ್ಥಾವರವೂ ಜಂಗಮವೂ ಆದ ಈ ಎರಡೂ.
12.238.85
तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे ।
तान्येव प्रतिपाद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥ १२.२३८.८५ ॥
ಹಿಂದಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರೋ, ಅವೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
12.238.86
हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृत्तानृते ।
तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥ १२.२३८.८६ ॥
ಹಿಂಸೆ-ಅಹಿಂಸೆ, ಮೃದುತ್ವ-ಕ್ರೂರತೆ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯ—ಇವುಗಳಿಂದ ಭಾವಿತರಾದವರು ಅವುಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
12.238.87
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु ।
विनियोगं च भूतानां धातैव विदधात्युत ॥ १२.२३८.८७ ॥
ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿನ ನಾನಾತ್ವವನ್ನು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿಯೋಗವನ್ನು—ಇವನ್ನು ಧಾತೃನೇ ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.238.88
केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्मविदो जनाः ।
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः ॥ १२.२३८.८८ ॥
ಕೆಲವು ಕರ್ಮಜ್ಞರು ಪುರುಷಕಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇತರ ವಿಪ್ರರು ದೈವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಭೂತಗಳ ಚಿಂತಕರು ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.238.89
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रय एतेऽपृथग्भूता अविवेकः कथंचन ॥ १२.२३८.८९ ॥
ಪೌರುಷ, ಕರ್ಮ, ದೈವ—ಫಲವು ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಈ ಮೂರೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆಯಲ್ಲ; ಇವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ತಪ್ಪು.
12.238.90
एवमेतच्च दैवं च द्भूतं सृजते जगत् ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२३८.९० ॥
ಹೀಗೆಯೇ ಇದೂ, ದೈವವೂ—ಭೂತಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಂತವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಸಮದರ್ಶಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.238.91
ततो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति यान्कामान्मनसेच्छति ॥ १२.२३८.९१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವಿಯ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಮೂಲ ಶಮ ಮತ್ತು ದಮ. ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.238.92
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
स तद्भूतश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२३८.९२ ॥
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಭುವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.238.93
ऋषयस्तपसा वेदानध्यैषन्त दिवानिशम् ।
अनादिनिधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयंभुवा ॥ १२.२३८.९३ ॥
ಋಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಗಲಿರುಳು ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಯಂಭುವು ಹೊರಡಿಸಿದ ವಾಕ್ಕು ಆದಿಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ನಿತ್ಯವಾದುದು.
12.238.94
ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु सृष्टयः ।
नाम रूपं च भूतानां कर्मणां च प्रवर्तनम् ॥ १२.२३८.९४ ॥
ಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ವೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು, ಜೀವಿಗಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪ, ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರವರ್ತನ.
12.238.95
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्मिमीते स ईश्वरः ।
नामधेयानि चर्षीणां याश्च वेदेषु सृष्टयः।
शर्वर्यन्तेषु जातानामन्येभ्यो विदधात्यजः ॥ १२.२३८.९५ ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಈಶ್ವರನು ವೇದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು, ವೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು, ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರಿಗೆ ಆ ಅಜನು ಇತರರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
12.238.96
नामभेदतपः कर्मयज्ञाख्या लोकसिद्धये ।
आत्मसिद्धिस्तु वेदेषु प्रोच्यते दशभिः क्रमैः ॥ १२.२३८.९६ ॥
ನಾಮಭೇದ, ತಪಸ್ಸು, ಕರ್ಮ, ಯಜ್ಞ ಎಂಬವು ಲೋಕಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ. ಆದರೆ ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.238.97
यदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददृष्टिभिः ।
तदन्तेषु यथायुक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२३८.९७ ॥
ವೇದವಾದಗಳಲ್ಲಿ ವೇದದೃಷ್ಟಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಗಹನವಾದದ್ದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.238.98
कर्मजोऽयं पृथग्भावो द्वन्द्वयुक्तो हि देहिनः ।
आत्मसिद्धिस्तु विज्ञानाज्जहाति प्रायशो बलम् ॥ १२.२३८.९८ ॥
ಇದು ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪೃಥಕ್ಭಾವ; ದೇಹಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. ಆದರೆ ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದರ ಬಲವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
12.238.99
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२३८.९९ ॥
ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಎರಡು ಬ್ರಹ್ಮಗಳಿವೆ: ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.238.100
आलम्भयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु तपोयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२३८.१०० ॥
ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಆಲಂಭಯಜ್ಞಗಳು, ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಪರಿಚಾರಯಜ್ಞಗಳು; ದ್ವಿಜರಿಗೆ ತಪೋಯಜ್ಞಗಳು.
12.238.101
त्रेतायुगे विधिस्त्वेष यज्ञानां न कृते युगे ।
द्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलियुगे तथा ॥ १२.२३८.१०१ ॥
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಈ ವಿಧಿ ಇತ್ತು; ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳು ವಿಪ್ಲವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.238.102
अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि च ।
काम्या इष्टीः पृथक्दृष्ट्वा तपोभिस्तप एव च ॥ १२.२३८.१०२ ॥
ಅಪೃಥಕ್ಧರ್ಮಿಗಳಾದ ಮರ್ತ್ಯರು ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುಸ್ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಮ್ಯ ಇಷ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಂಡು, ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.238.103
त्रेतायां तु समस्ता ये प्रादुरासन्महाबलाः ।
संयन्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः ॥ १२.२३८.१०३ ॥
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತರಾದ ಮಹಾಬಲರು ಪ್ರಕಟರಾದರು; ಅವರು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು.
12.238.104
त्रेतायां संहता वेदा यज्ञा वर्णास्तथैव च ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२३८.१०४ ॥
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ವರ್ಣಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದವು; ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದರಿಂದ ಇವು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
12.238.105
दृश्यन्ते न च दृश्यन्ते वेदाः कलियुगेऽखिलाः ।
उत्सीदन्ते सयज्ञाश्च केवला धर्मपीडिताः ॥ १२.२३८.१०५ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಯಜ್ಞಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವು ನಶಿಸುತ್ತವೆ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಪೀಡಿತರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.238.106
कृते युगे यस्तु धर्मो ब्राह्मणेषु प्रदृश्यते ।
आत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः ॥ १२.२३८.१०६ ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಧರ್ಮವು ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ತಪಸ್ಸು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.238.107
स धर्मः प्रैति संयोगं यथाधर्मं युगेयुगे ।
विक्रियन्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथागमम् ॥ १२.२३८.१०७ ॥
ಆ ಧರ್ಮವು ಯುಗಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವರ ವೇದವಚನಗಳು ಆಗಮದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
12.238.108
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषि ।
सृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगेयुगे ॥ १२.२३८.१०८ ॥
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುವ, ನಿಲ್ಲುವ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವಂತೆ, ಯುಗಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
12.238.109
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्महरादिषु ॥ १२.२३८.१०९ ॥
ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಋತುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸರದಿಯಂತೆ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಹರ ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿಯೂ ಅವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
12.238.110
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते तत्सूते चाति च प्रजाः ॥ १२.२३८.११० ॥
ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದ ಬಹುವಿಧತೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿದೆ; ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಅದು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.
12.238.111
ददाति भवनस्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वयुक्तानि भूरिशः ॥ १२.२३८.१११ ॥
ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವ ಯಮನು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
12.238.112
सर्वकालक्रिया वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२३८.११२ ॥
ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳ ಕ್ರಿಯೆ, ವೇದಗಳು, ಕರ್ತೃ, ಕಾರ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲ — ಮಗನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.