మహాభారతం · అధ్యాయం 12.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.24.1
पुनरेव महर्षिस्तं कृष्णद्वैपायनोऽर्थवत् ।
अजातशत्रुं कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२४.१ ॥
మళ్లీ మహర్షి కృష్ణద్వైపాయనుడు అర్థవంతమైన ఈ మాటలను కుంతీపుత్రుడైన అజాతశత్రునితో చెప్పాడు.
12.24.2
अरण्ये वसतां तात भ्रातॄणां ते मनिस्विनाम् ।
मनोरथा महाराज ये तत्रासन्युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२ ॥
నాయనా, అడవిలో నివసించిన నీ మనస్వులైన సోదరులకు అక్కడ ఉన్న కోరికలు ఉన్నాయి, ఓ మహారాజా యుధిష్ఠిరా.
12.24.3
तानि मे भरतश्रेष्ठ प्राप्नुवन्तु महारथाः ।
प्रशाधि पृथिवीं पार्थ ययातिरिव नाहुषः ॥ १२.२४.३ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఆ కోరికలను నా మహారథులు పొందుదురు గాక. పృథ కుమారుడా, నహుషుని కుమారుడైన యయాతి వలె భూమిని పాలించు.
12.24.4
अरण्ये दुःखवसतिरनुभूता तपस्विभिः ।
दुःखस्यान्ते नरव्याघ्र सुखान्यनुभवन्तु वै ॥ १२.२४.४ ॥
అడవిలో తపస్వులు దుఃఖపు నివాసాన్ని అనుభవించారు. నరవ్యాఘ్రా, దుఃఖం అంతమైన తరువాత వారు సుఖాన్ని అనుభవించుదురు గాక.
12.24.5
धर्ममर्थं च कामं च भ्रातृभिः सह भारत ।
अनुभूय ततः पश्चात्प्रस्थाताऽसि विशांपते ॥ १२.२४.५ ॥
భరతవంశజా, సోదరులతో కలిసి ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని అనుభవించిన తరువాత, ప్రజాపతీ, అనంతరం నీవు ప్రస్థానం చేస్తావు.
12.24.6
अर्थिनां च पितृणां च देवतानां च भारत ।
आनृण्यं गच्छ कौन्तेय ततः स्वर्गं गमिष्यसि ॥ १२.२४.६ ॥
భరతవంశజా, యాచకులు, పితరులు, దేవతలు—వారికి ఋణముక్తుడవు కమ్ము, కుంతీపుత్రా. అప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్ళెదవు.
12.24.7
सर्वमेधाश्चमेधाभ्यां यजस्व कुरुनन्दन ।
ततः पश्चान्महाराज गमिष्यसि परां गतिम् ॥ १२.२४.७ ॥
కురునందనా, సర్వమేధములతో మరియు అశ్వమేధంతో యజ్ఞం చెయ్యి. మహారాజా, తరువాత నీవు పరమ గతిని పొందుదువు.
12.24.8
भ्रातृंश्च सर्वान्क्रतुभिः संयोज्य बहुदक्षिणैः ।
संप्राप्तः कीर्तिमतुलां पाण्डवेय गमिष्यसि ॥ १२.२४.८ ॥
పాండవేయా, సోదరులందరినీ యజ్ఞాలలో అధిక దక్షిణలతో కూడిస్తే, నీవు అతులమైన కీర్తిని పొంది వెళ్తావు.
12.24.9
विझस्ते पुरुषव्याघ्र वचनं कुरुसत्तम ।
शृणुष्वैवं यथा कुर्वन्न धर्माच्च्यवसे नृप ॥ १२.२४.९ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, కురుసత్తమా, నీకు ఈ మాటను తెలియజేస్తున్నాను; విను, ఈ విధంగా చేస్తే నీవు ధర్మం నుండి తప్పవు, రాజా.
12.24.10
आददानस्य विजयं विग्रहं च युधिष्ठिर ।
समानधर्मकुशलाः स्थापयन्ति नरेश्वर ॥ १२.२४.१० ॥
యుధిష్ఠిరా, విజయాన్ని మరియు యుద్ధాన్ని స్వీకరించే వానిని, సమాన ధర్మంలో నైపుణ్యం గల వారు స్థిరపరుస్తారు, నరేశ్వరా.
12.24.11
प्रत्यक्षमनुमानं च उपमानं तथाऽऽगमः ।
अर्थापत्तिस्तथैतिह्यं संशयो निर्णयस्तथा ॥ १२.२४.११ ॥
ప్రత్యక్షం, అనుమానం, ఉపమానం, ఆగమం, అర్థాపత్తి, ఐతిహ్యం, సంశయం, నిర్ణయం, అలాగే.
12.24.12
आकार इङ्गितं चैव गतिश्चेष्टा च भारत ।
प्रतिज्ञा चैव हेतुश्च दृष्टान्तोपनयस्तथा ॥ १२.२४.१२ ॥
ఆకారం, ఇంగితం, గతి, చేష్ట, భారతా, ప్రతిజ్ఞ, హేతువు, దృష్టాంతం, ఉపనయం, అలాగే.
12.24.13
उक्तिर्निगमनं तेषां प्रमेयं च प्रयोजनम् ।
एतानि साधनान्याहुर्बहुवर्गप्रसिद्धये ॥ १२.२४.१३ ॥
ఉక్తి, నిగమనం, వాటి ప్రమేయం, ప్రయోజనం — వీటిని అనేక వర్గాల ప్రసిద్ధికి సాధనాలు అని అంటారు.
12.24.14
प्रत्यक्षमनुमानं च सर्वेषां योनिरुच्यते ।
प्रमाणज्ञो हि शक्नोति दण्डयोनौ विचक्षणः।
अप्रमाणवता नीतो दण्डो हन्यान्महीपतिम् ॥ १२.२४.१४ ॥
ప్రత్యక్షం, అనుమానం అన్నింటికీ మూలం అని చెప్పబడుతుంది. ప్రమాణం తెలిసిన విద్వాంసుడు దండనీతి మూలాన్ని తెలుసుకోగలడు. ప్రమాణం లేకుండా ప్రయోగించిన దండం రాజునే నాశనం చేయగలదు.
12.24.15
देशकालप्रतीक्षी यो दस्यून्मर्षयते नृपः ।
शास्त्रजां बुद्धिमास्थाय युज्यते नैनसा हि सः ॥ १२.२४.१५ ॥
దేశకాలాలను గమనించి దొంగలను సహించే రాజు శాస్త్రజ్ఞానంతో కూడిన బుద్ధిని ఆశ్రయించి పాపంలో చిక్కుకోడు.
12.24.16
आदाय बलिषङ्भागं यो राष्ट्रं नाभिरक्षति ।
प्रतिगृह्णाति तत्पापं चतुर्थांशेन भूमिपः ॥ १२.२४.१६ ॥
ఆరవ భాగాన్ని బలిగా తీసుకుని రాష్ట్రాన్ని రక్షించని రాజు, ఆ పాపంలో నాలుగో వంతు స్వీకరిస్తాడు.
12.24.17
निबोध च यथाऽऽतिष्ठन्धर्मान्न च्यवते नृपः ।
निग्रहाद्धर्मशास्त्राणामनुरुद्ध्यन्नपेतभीः।
कामक्रोधावनादृत्य पितेव समदर्शनः ॥ १२.२४.१७ ॥
రాజు ధర్మాలలో ఎలా స్థిరంగా ఉండి చ్యుతి చెందడో తెలుసుకో: ధర్మశాస్త్ర నియమాన్ని అనుసరిస్తూ, భయం లేకుండా, కామక్రోధాలను విడిచి, తండ్రిలా సమదృష్టితో.
12.24.18
दैवेनाभ्याहतो राजा कर्मकाले महाद्युते ।
न साधयति यत्कर्म न तत्राहुरतिक्रमम् ॥ १२.२४.१८ ॥
ఓ మహాద్యుతీ, కర్మకాలంలో రాజు దైవంతో దెబ్బతిని కర్మను సాధించలేకపోతే, అక్కడ అతిక్రమణ (దోషం) ఉందని చెప్పరు.
12.24.19
तरसा बुद्धिपूर्वं वा निग्राह्या एव शत्रवः ।
पापैः सह न संदध्याद्राज्यं पुण्यं च कारयेत् ॥ १२.२४.१९ ॥
బలంతోనైనా లేదా బాగా ఆలోచించి అయినా శత్రువులను అదుపులో ఉంచాలి. పాపులతో సంధి చేయకూడదు; రాజ్యాన్ని పుణ్యమార్గంలో నడపాలి.
12.24.20
शूराश्चार्याश्च सत्कार्या विद्वांसश्च युधिष्ठिर ।
गोमिनो धनिनश्चैव परिपाल्या विशेषतः ॥ १२.२४.२० ॥
యుధిష్ఠిరా, శూరులను, ఆర్యులను, విద్వాంసులను గౌరవించాలి. గోధనం కలవారిని, ధనవంతులను ప్రత్యేకంగా రక్షించాలి.
12.24.21
व्यवाहरेषु धर्मेषु योक्तव्याश्च बहुश्रुताः ।
प्रमाणज्ञा महीपाल न्यायशास्त्रावलम्बिनः ॥ १२.२४.२१ ॥
వ్యవహారాలలో, ధర్మకార్యాలలో బహుశ్రుతులైన పండితులను నియమించాలి. ఓ మహీపాలా, వారు ప్రమాణాలను తెలిసినవారై న్యాయశాస్త్రాన్ని అనుసరించేవారై ఉండాలి.
12.24.22
वेदार्थतत्त्वविद्राजंस्तर्कशास्त्रबहुश्रुताः ।
मन्त्रे च व्यवहारे च नियोक्तव्या विजानता ॥ १२.२४.२२ ॥
ఓ రాజా, వేదార్థ తత్త్వం తెలిసినవారు, తర్కశాస్త్రంలో బహుశ్రుతులైన పండితులను మంత్రాంగంలో, వ్యవహారాలలో నియమించాలి; ఇది తెలిసిన పాలకుడు చేయాలి.
12.24.23
तर्कशास्त्रकृता बुद्धिर्धर्मशास्त्रकृता च या ।
दण्डनीतिकृता चैव त्रैलोक्यमपि साधयेत् ॥ १२.२४.२३ ॥
తర్కశాస్త్రం వల్ల కలిగిన బుద్ధి, ధర్మశాస్త్రం వల్ల కలిగిన బుద్ధి, దండనీతి వల్ల కలిగిన బుద్ధి ఉంటే, రాజు ముల్లోకాలనూ కూడా సాధించగలడు.
12.24.24
नियोज्या वेदतत्त्वज्ञा यज्ञकर्मसु पार्तिव ।
वेदज्ञा ये च शास्त्रज्ञास्ते च राजन्सुबुद्धयः ॥ १२.२४.२४ ॥
ఓ పార్థివా, యజ్ఞకర్మలలో వేదతత్త్వం తెలిసినవారిని నియమించాలి. ఓ రాజా, వేదాన్ని, శాస్త్రాలను తెలిసినవారు సుబుద్ధి కలవారు.
12.24.25
आन्वीक्षकीत्रयीवार्तादण्डनीतिषु पारगाः ।
ते तु सर्वत्र योक्तव्यास्ते च बुद्धेः परं गताः ॥ १२.२४.२५ ॥
ఆన్వీక్షికి, త్రయీ, వార్తా, దండనీతి వీటిలో పారంగతులైనవారిని, బుద్ధి పరాకాష్ఠను చేరినవారిని ప్రతిచోటా నియమించాలి.
12.24.26
गुणयुक्तेऽपि नैकस्मिन्विश्वसेत विचक्षणः ॥ १२.२४.२६ ॥
గుణవంతుడైనా సరే, వివేకవంతుడు ఒక్కరినే పూర్తిగా నమ్మకూడదు.
12.24.27
अरक्षिता दुर्विनीतो मानी स्तब्धोऽभ्यसूयकः ।
एनसा युज्यते राजा दुर्दान्त इति चोच्यते ॥ १२.२४.२७ ॥
రక్షణ లేనివాడు, దుర్వినీతుడు, గర్వి, మొండివాడు, దోషాన్వేషి అయిన రాజు పాపంలో చిక్కుకుంటాడు; అతడు 'దుర్దాంతుడు' అని చెప్పబడతాడు.
12.24.28
ये रक्ष्यमाणा हीयन्ते दैवेनृभ्याहता नृप ।
तस्करैश्चापि हीयन्ते सर्वं तद्राजकिल्विषम् ॥ १२.२४.२८ ॥
ఓ రాజా, రక్షించబడుతూనే దైవంచేత దెబ్బతిని నష్టపోయినవారు, దొంగలచేత నష్టపోయినవారు—ఆ అంతా రాజు దోషమే.
12.24.29
सुमन्त्रिते सुनीते च सर्वतश्चोपपादिते ।
पौरुषे कर्मणि कृते नास्त्यधर्मो युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२९ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, బాగా ఆలోచించి, చక్కని నీతితో, అన్ని విధాలుగా సిద్ధించిన పౌరుష కర్మ చేయబడితే అధర్మం ఉండదు.
12.24.30
विच्छिद्यन्ते समारब्धाः सिद्ध्यन्ते चापि दैवतः ।
कृते पुरुषकारे तु नैनः स्पृशति पार्थिवम् ॥ १२.२४.३० ॥
ఆరంభించిన పనులు దైవంచేత విఘ్నమై పోతాయి, దైవంచేతనే సిద్ధిస్తాయి కూడా; కానీ పౌరుషం చేస్తే పాపం రాజును తాకదు.
12.24.31
अत्र ते राजशार्दूल वर्तयिष्ये कथामिमाम् ।
यद्वृत्तं पूर्वराजर्षेर्हयग्रीवस्य पाण्डव ॥ १२.२४.३१ ॥
రాజశార్దూలా, ఇక్కడ నీకు ఈ కథను చెబుతాను. పాండవా, పూర్వపు రాజర్షి హయగ్రీవుని వృత్తాంతం ఇది.
12.24.32
शत्रून्हत्वा हतस्याजौ शूरस्याक्लिष्टकर्मणः ।
असहायस्य संग्रामे निर्जितस्य युधिष्ठिर ॥ १२.२४.३२ ॥
శత్రువులను సంహరించి, యుద్ధంలో చంపబడిన ఆ శూరుడి — అలసటెరుగని కర్మలు చేసినవాడు, సహాయం లేక సంగ్రామంలో ఓడించబడినవాడు — ఓ యుధిష్ఠిరా.
12.24.33
यत्कर्म वै निग्रहे शात्रवाणां ।
योगश्चाग्र्यः पालने मानवानाम्।
कृत्वा कर्म प्राप्य कीर्ति स युद्धा ।
द्वाजिग्रीवो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३३ ॥
శత్రువులను అణచడంలోనూ మనుషులను కాపాడడంలోనూ శ్రేష్ఠమైన యోగం కలిగిన కర్మ ఎవరిదో — యుద్ధంలో ఆ కర్మ చేసి, కీర్తి పొంది, హయగ్రీవుడు స్వర్గలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.34
संत्यक्तात्मा समरेष्वाततायी ।
शस्त्रैश्छिन्नो दस्युभिर्वध्यमानः।
अश्वग्रीवः कर्मशीलो महात्मा ।
संसिद्धार्थो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३४ ॥
యుద్ధాలలో ఆత్మను త్యజించి ఆతతాయులతో పోరాడినవాడు, ఆయుధాలతో ఛిన్నమైనవాడు, దొంగలచే చంపబడుతున్నవాడు — కర్మశీలుడైన ఆ మహాత్ముడు అశ్వగ్రీవుడు తన లక్ష్యం నెరవేర్చి స్వర్గలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.35
धनुर्यूपो रशना ज्या शरः स्रु ।
क्स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्।
रथो वेदी कामजो युद्धमग्नि ।
श्चातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्याः ॥ १२.२४.३५ ॥
ధనుస్సు యూపం, నారి త్రాడు, బాణం స్రుక్కు, స్రువం, ఖడ్గం — రక్తమే నేయి ఉన్న చోట; రథం వేది, కామంతో పుట్టిన యుద్ధం అగ్ని; నాలుగు ముఖ్యమైన గుర్రాలు చాతుర్హోత్ర యజ్ఞం.
12.24.36
हुत्वा तस्मिन्यज्ञवह्नावथारी ।
न्पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वी।
प्राणान्हुत्वा चावभृथे रणे स ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३६ ॥
ఆ యజ్ఞాగ్నిలో ఆహుతి ఇచ్చి, శత్రువును జయించి, మనుషుల పాపాల నుండి విముక్తుడైన ఆ పరాక్రమశాలి రాజసింహుడు, యుద్ధంలో అవభృథ స్నాన సమయంలో ప్రాణాలను ఆహుతిగా ఇచ్చి, వాజిగ్రీవుడు దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.37
राष्ट्रं रक्षन्बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वांल्लोकान्व्याप्य कीर्त्या मनस्वी ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३७ ॥
నీతితో బుద్ధిపూర్వకంగా రాజ్యాన్ని రక్షిస్తూ, ఆత్మత్యాగి, యజ్ఞశీలుడు, మహాత్ముడు, మనస్వి అయిన వాజిగ్రీవుడు తన కీర్తితో సమస్త లోకాలలో వ్యాపించి, దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.38
दैवीं सिद्धिं मानुषीं दण्डनीतिं ।
योगन्यासैः पालयित्वा महीं च।
तस्माद्राजा धर्मशीलो महात्मा ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३८ ॥
దైవ సిద్ధితో, మానుష దండనీతితో, యోగ న్యాసాలతో భూమిని పాలించి, ఆ కారణంగా ధర్మశీలుడైన మహాత్ముడు రాజు వాజిగ్రీవుడు దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.39
विद्वांस्त्यागी श्रद्दधानः कृतज्ञ ।
स्त्यक्त्वा लोकं मानुषं कर्म कृत्वा।
मेधाविनां विदुषां संमतानां ।
तनुत्यजां लोकमाक्रम्य राजा ॥ १२.२४.३९ ॥
విద్వాంసుడు, త్యాగి, శ్రద్ధావంతుడు, కృతజ్ఞుడు అయిన రాజు, మానవలోకాన్ని విడిచి, మానుష కర్మలు చేసి, మేధావులు, విద్వాంసులు గౌరవించే, శరీరాన్ని త్యజించే వారి లోకాన్ని పొందుతాడు.
12.24.40
सम्यग्वेदान्प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य ।
सम्यग्राज्यं पालयित्वा महात्मा।
चातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४० ॥
వేదాలను యథావిధిగా పొంది, శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేసి, రాజ్యాన్ని సక్రమంగా పాలించి, నాలుగు వర్ణాలను వాటి స్వధర్మంలో స్థాపించిన మహాత్ముడైన వాజిగ్రీవుడు దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.41
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा प्रजाश्च ।
सोमं पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान्।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
युद्धे क्षीणे मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४१ ॥
యుద్ధాలను జయించి, ప్రజలను రక్షించి, సోమాన్ని త్రాగి, శ్రేష్ఠులైన ద్విజులను తృప్తిపరచి, యుక్తితో ప్రజలపై దండాన్ని ధరించి, యుద్ధంలో క్షీణించినవాడు దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.24.42
वृत्तं यस्य श्लाघनीयं मनुष्याः ।
सन्तो विद्वांसोऽर्हयन्त्यर्हणीयम्।
स्वर्गं जित्वा वीरलोकानवाप्य ।
सिद्धिं प्राप्तः पुण्यकीर्तिर्महात्मा ॥ १२.२४.४२ ॥
ఎవరి ప్రవర్తనను మనుషులు ప్రశంసిస్తారో, సజ్జనులు విద్వాంసులు గౌరవనీయునిగా పూజిస్తారో, ఆ పుణ్యకీర్తి మహాత్ముడు స్వర్గాన్ని జయించి, వీరుల లోకాలను పొంది, సిద్ధిని పొందాడు.