മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.24.1
पुनरेव महर्षिस्तं कृष्णद्वैपायनोऽर्थवत् ।
अजातशत्रुं कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२४.१ ॥
വീണ്ടും മഹർഷി കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ഈ വാക്കുകൾ കുന്തീപുത്രനായ അജാതശത്രുവിനോട് പറഞ്ഞു.
12.24.2
अरण्ये वसतां तात भ्रातॄणां ते मनिस्विनाम् ।
मनोरथा महाराज ये तत्रासन्युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२ ॥
മകനേ, കാട്ടിൽ വസിച്ചിരുന്ന നിന്റെ മനസ്വികളായ സഹോദരന്മാർക്ക് അവിടെ ആഗ്രഹങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു, മഹാരാജാവേ യുധിഷ്ഠിരാ.
12.24.3
तानि मे भरतश्रेष्ठ प्राप्नुवन्तु महारथाः ।
प्रशाधि पृथिवीं पार्थ ययातिरिव नाहुषः ॥ १२.२४.३ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്റെ മഹാരഥന്മാർ നേടട്ടെ. പൃഥയുടെ പുത്രാ, നഹുഷപുത്രനായ യയാതിയെപ്പോലെ ഭൂമി ഭരിക്കുക.
12.24.4
अरण्ये दुःखवसतिरनुभूता तपस्विभिः ।
दुःखस्यान्ते नरव्याघ्र सुखान्यनुभवन्तु वै ॥ १२.२४.४ ॥
കാട്ടിൽ തപസ്വികൾ ദുഃഖവാസം അനുഭവിച്ചു. നരവ്യാഘ്രാ, ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ അവർ സുഖം അനുഭവിക്കട്ടെ.
12.24.5
धर्ममर्थं च कामं च भ्रातृभिः सह भारत ।
अनुभूय ततः पश्चात्प्रस्थाताऽसि विशांपते ॥ १२.२४.५ ॥
ഭരതവംശജനേ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ജനപതേ, പിന്നീട് നീ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യും.
12.24.6
अर्थिनां च पितृणां च देवतानां च भारत ।
आनृण्यं गच्छ कौन्तेय ततः स्वर्गं गमिष्यसि ॥ १२.२४.६ ॥
ഭരതവംശജനേ, യാചകരുടെയും പിതൃക്കളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും കടത്തിൽനിന്ന് മോചനം നേടുക, കുന്തീപുത്രാ. അനന്തരം നീ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകും.
12.24.7
सर्वमेधाश्चमेधाभ्यां यजस्व कुरुनन्दन ।
ततः पश्चान्महाराज गमिष्यसि परां गतिम् ॥ १२.२४.७ ॥
കുരുനന്ദനാ, സർവമേധങ്ങളും അശ്വമേധവും കൊണ്ട് യജിക്കുക. മഹാരാജാവേ, പിന്നീട് നീ പരമഗതി പ്രാപിക്കും.
12.24.8
भ्रातृंश्च सर्वान्क्रतुभिः संयोज्य बहुदक्षिणैः ।
संप्राप्तः कीर्तिमतुलां पाण्डवेय गमिष्यसि ॥ १२.२४.८ ॥
പാണ്ഡവാ, സഹോദരന്മാരെയെല്ലാം യജ്ഞങ്ങളിൽ ധാരാളം ദക്ഷിണയോടെ ചേർത്ത് അതുല്യമായ കീർത്തി നേടി നീ പോകും.
12.24.9
विझस्ते पुरुषव्याघ्र वचनं कुरुसत्तम ।
शृणुष्वैवं यथा कुर्वन्न धर्माच्च्यवसे नृप ॥ १२.२४.९ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രാ, കുരുസത്തമാ, നിന്നോട് ഈ വാക്ക് അറിയിക്കുന്നു; കേൾക്കുക, ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വീഴില്ല, രാജാവേ.
12.24.10
आददानस्य विजयं विग्रहं च युधिष्ठिर ।
समानधर्मकुशलाः स्थापयन्ति नरेश्वर ॥ १२.२४.१० ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, വിജയവും യുദ്ധവും സ്വീകരിക്കുന്നവനെ, സമാനധർമ്മത്തിൽ നിപുണരായവർ സ്ഥാപിക്കുന്നു, നരേശ്വരാ.
12.24.11
प्रत्यक्षमनुमानं च उपमानं तथाऽऽगमः ।
अर्थापत्तिस्तथैतिह्यं संशयो निर्णयस्तथा ॥ १२.२४.११ ॥
പ്രത്യക്ഷം, അനുമാനം, ഉപമാനം, ആഗമം, അർത്ഥാപത്തി, ഐതിഹ്യം, സംശയം, നിർണയം, അതുപോലെ.
12.24.12
आकार इङ्गितं चैव गतिश्चेष्टा च भारत ।
प्रतिज्ञा चैव हेतुश्च दृष्टान्तोपनयस्तथा ॥ १२.२४.१२ ॥
ആകാരം, ഇംഗിതം, ഗതി, ചേഷ്ട, ഭാരതാ, പ്രതിജ്ഞ, ഹേതു, ദൃഷ്ടാന്തം, ഉപനയം, അതുപോലെ.
12.24.13
उक्तिर्निगमनं तेषां प्रमेयं च प्रयोजनम् ।
एतानि साधनान्याहुर्बहुवर्गप्रसिद्धये ॥ १२.२४.१३ ॥
ഉക്തി, നിഗമനം, അവയുടെ പ്രമേയം, പ്രയോജനം — ഇവയെ പലവിഭാഗങ്ങളുടെ വ്യക്തതയ്ക്കുള്ള സാധനങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു.
12.24.14
प्रत्यक्षमनुमानं च सर्वेषां योनिरुच्यते ।
प्रमाणज्ञो हि शक्नोति दण्डयोनौ विचक्षणः।
अप्रमाणवता नीतो दण्डो हन्यान्महीपतिम् ॥ १२.२४.१४ ॥
പ്രത്യക്ഷവും അനുമാനവും എല്ലാറ്റിന്റെയും ഉറവിടമെന്ന് പറയുന്നു. പ്രമാണമറിയുന്ന വിദ്വാൻ ദണ്ഡനീതിയുടെ മൂലം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. പ്രമാണമില്ലാത്തവൻ പ്രയോഗിക്കുന്ന ദണ്ഡം രാജാവിനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കും.
12.24.15
देशकालप्रतीक्षी यो दस्यून्मर्षयते नृपः ।
शास्त्रजां बुद्धिमास्थाय युज्यते नैनसा हि सः ॥ १२.२४.१५ ॥
ദേശകാലങ്ങൾ കാത്തിരുന്ന് കള്ളന്മാരെ സഹിക്കുന്ന രാജാവ്, ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച് പാപത്തിൽ ചേരുന്നില്ല.
12.24.16
आदाय बलिषङ्भागं यो राष्ट्रं नाभिरक्षति ।
प्रतिगृह्णाति तत्पापं चतुर्थांशेन भूमिपः ॥ १२.२४.१६ ॥
ആറിലൊന്ന് ഭാഗം നികുതിയായി വാങ്ങിയിട്ടും രാഷ്ട്രത്തെ സംരക്ഷിക്കാത്ത രാജാവ് ആ പാപത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
12.24.17
निबोध च यथाऽऽतिष्ठन्धर्मान्न च्यवते नृपः ।
निग्रहाद्धर्मशास्त्राणामनुरुद्ध्यन्नपेतभीः।
कामक्रोधावनादृत्य पितेव समदर्शनः ॥ १२.२४.१७ ॥
ധർമ്മങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് രാജാവ് എങ്ങനെ വ്യതിചലിക്കാതിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയുക: ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം അനുസരിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ, കാമക്രോധങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, പിതാവിനെപ്പോലെ സമദർശിയായി.
12.24.18
दैवेनाभ्याहतो राजा कर्मकाले महाद्युते ।
न साधयति यत्कर्म न तत्राहुरतिक्रमम् ॥ १२.२४.१८ ॥
മഹാദ്യുതേ, കർമ്മകാലത്ത് രാജാവ് ദൈവത്താൽ ആഘാതിതനായി കർമ്മം സാധിക്കാതിരുന്നാൽ, അതിൽ ഒരു അതിക്രമം (കുറ്റം) ഉണ്ടെന്ന് പറയാറില്ല.
12.24.19
तरसा बुद्धिपूर्वं वा निग्राह्या एव शत्रवः ।
पापैः सह न संदध्याद्राज्यं पुण्यं च कारयेत् ॥ १२.२४.१९ ॥
ബലംകൊണ്ടോ ബുദ്ധിപൂർവ്വമോ ശത്രുക്കളെ അടക്കി നിർത്തണം. പാപികളുമായി സന്ധി ചെയ്യരുത്; രാജ്യത്തെ പുണ്യകരമായി നടത്തണം.
12.24.20
शूराश्चार्याश्च सत्कार्या विद्वांसश्च युधिष्ठिर ।
गोमिनो धनिनश्चैव परिपाल्या विशेषतः ॥ १२.२४.२० ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ശൂരന്മാരെയും ആര്യന്മാരെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ബഹുമാനിക്കണം. പശുസമ്പത്തുള്ളവരെയും ധനികരെയും വിശേഷിച്ചു സംരക്ഷിക്കണം.
12.24.21
व्यवाहरेषु धर्मेषु योक्तव्याश्च बहुश्रुताः ।
प्रमाणज्ञा महीपाल न्यायशास्त्रावलम्बिनः ॥ १२.२४.२१ ॥
വ്യവഹാരങ്ങളിലും ധർമ്മകാര്യങ്ങളിലും ബഹുശ്രുതരായ പണ്ഡിതന്മാരെ നിയോഗിക്കണം. മഹീപാലാ, അവർ തെളിവുകൾ അറിയുന്നവരും ന്യായശാസ്ത്രം പിന്തുടരുന്നവരും ആയിരിക്കണം.
12.24.22
वेदार्थतत्त्वविद्राजंस्तर्कशास्त्रबहुश्रुताः ।
मन्त्रे च व्यवहारे च नियोक्तव्या विजानता ॥ १२.२४.२२ ॥
രാജാവേ, വേദാർത്ഥതത്ത്വം അറിയുന്നവരും തർക്കശാസ്ത്രത്തിൽ ബഹുശ്രുതരുമായ പണ്ഡിതന്മാരെ ആലോചനയിലും വ്യവഹാരത്തിലും നിയോഗിക്കണം; ഇതറിയുന്ന ഭരണാധികാരി ഇത് ചെയ്യണം.
12.24.23
तर्कशास्त्रकृता बुद्धिर्धर्मशास्त्रकृता च या ।
दण्डनीतिकृता चैव त्रैलोक्यमपि साधयेत् ॥ १२.२४.२३ ॥
തർക്കശാസ്ത്രത്താൽ രൂപപ്പെട്ട ബുദ്ധിയും ധർമ്മശാസ്ത്രത്താൽ രൂപപ്പെട്ട ബുദ്ധിയും ദണ്ഡനീതിയാൽ രൂപപ്പെട്ട ബുദ്ധിയും ഉണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവിന് മൂന്നു ലോകങ്ങളെപ്പോലും സാധിക്കാം.
12.24.24
नियोज्या वेदतत्त्वज्ञा यज्ञकर्मसु पार्तिव ।
वेदज्ञा ये च शास्त्रज्ञास्ते च राजन्सुबुद्धयः ॥ १२.२४.२४ ॥
പാർത്ഥിവാ, യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ വേദതത്ത്വം അറിയുന്നവരെ നിയോഗിക്കണം. രാജാവേ, വേദവും ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവർ സുബുദ്ധികളാണ്.
12.24.25
आन्वीक्षकीत्रयीवार्तादण्डनीतिषु पारगाः ।
ते तु सर्वत्र योक्तव्यास्ते च बुद्धेः परं गताः ॥ १२.२४.२५ ॥
ആന്വീക്ഷികി, ത്രയീ, വാർത്ത, ദണ്ഡനീതി എന്നിവയിൽ പാരംഗതരായവരെ എല്ലായിടത്തും നിയോഗിക്കണം; ബുദ്ധിയുടെ പരമാവസ്ഥയിലെത്തിയവരെയും നിയോഗിക്കണം.
12.24.26
गुणयुक्तेऽपि नैकस्मिन्विश्वसेत विचक्षणः ॥ १२.२४.२६ ॥
ഗുണവാനായാലും ബുദ്ധിമാനായവൻ ഒരാളിൽ മാത്രം പൂർണ്ണമായി വിശ്വാസമർപ്പിക്കരുത്.
12.24.27
अरक्षिता दुर्विनीतो मानी स्तब्धोऽभ्यसूयकः ।
एनसा युज्यते राजा दुर्दान्त इति चोच्यते ॥ १२.२४.२७ ॥
സംരക്ഷണമില്ലാത്തവനും ദുർവിനീതനും അഹങ്കാരിയും ദൃഢമനസ്കനും ദോഷാന്വേഷിയുമായ രാജാവ് പാപത്തിൽ ബന്ധിതനാകുന്നു; അവൻ 'ദുർദാന്തൻ' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.24.28
ये रक्ष्यमाणा हीयन्ते दैवेनृभ्याहता नृप ।
तस्करैश्चापि हीयन्ते सर्वं तद्राजकिल्विषम् ॥ १२.२४.२८ ॥
ഹേ രാജാവേ, സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കെയും ദൈവത്താൽ ആഘാതമേറ്റ് നഷ്ടപ്പെടുന്നവരും കള്ളന്മാരാൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നവരും ഉണ്ട്; അതെല്ലാം രാജാവിന്റെ കുറ്റമാണ്.
12.24.29
सुमन्त्रिते सुनीते च सर्वतश्चोपपादिते ।
पौरुषे कर्मणि कृते नास्त्यधर्मो युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२९ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, നന്നായി ആലോചിച്ച്, നല്ല നീതിയോടെ, എല്ലാ വശങ്ങളിലും പൂർത്തിയാക്കപ്പെട്ട പൗരുഷകർമ്മം ചെയ്താൽ അധർമ്മമില്ല.
12.24.30
विच्छिद्यन्ते समारब्धाः सिद्ध्यन्ते चापि दैवतः ।
कृते पुरुषकारे तु नैनः स्पृशति पार्थिवम् ॥ १२.२४.३० ॥
ആരംഭിച്ച കാര്യങ്ങൾ ദൈവത്താൽ മുറിഞ്ഞുപോകുന്നു, ദൈവത്താൽ സിദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ പൗരുഷം ചെയ്താൽ പാപം രാജാവിനെ സ്പർശിക്കില്ല.
12.24.31
अत्र ते राजशार्दूल वर्तयिष्ये कथामिमाम् ।
यद्वृत्तं पूर्वराजर्षेर्हयग्रीवस्य पाण्डव ॥ १२.२४.३१ ॥
രാജശാർദൂലാ, ഇവിടെ നിനക്ക് ഈ കഥ ഞാൻ പറയാം. പാണ്ഡവാ, പൂർവകാലരാജർഷിയായ ഹയഗ്രീവന്റെ വൃത്താന്തമാണിത്.
12.24.32
शत्रून्हत्वा हतस्याजौ शूरस्याक्लिष्टकर्मणः ।
असहायस्य संग्रामे निर्जितस्य युधिष्ठिर ॥ १२.२४.३२ ॥
ശത്രുക്കളെ കൊന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ആ ശൂരന്റെ — അക്ഷീണകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവനും, തുണയില്ലാതെ സംഗ്രാമത്തിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടവനുമായ — യുധിഷ്ഠിരാ.
12.24.33
यत्कर्म वै निग्रहे शात्रवाणां ।
योगश्चाग्र्यः पालने मानवानाम्।
कृत्वा कर्म प्राप्य कीर्ति स युद्धा ।
द्वाजिग्रीवो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३३ ॥
ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്നതിലും മനുഷ്യരെ പാലിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠമായ യോഗമുള്ള കർമ്മം ആരുടേതോ — യുദ്ധത്തിൽ ആ കർമ്മം ചെയ്ത്, കീർത്തി നേടി, ഹയഗ്രീവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.34
संत्यक्तात्मा समरेष्वाततायी ।
शस्त्रैश्छिन्नो दस्युभिर्वध्यमानः।
अश्वग्रीवः कर्मशीलो महात्मा ।
संसिद्धार्थो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३४ ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ ആത്മാവിനെ ത്യജിച്ച് ആതതായികളോട് പൊരുതിയവൻ, ആയുധങ്ങളാൽ മുറിക്കപ്പെട്ടവൻ, കവർച്ചക്കാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നവൻ — കർമ്മശീലനായ ആ മഹാത്മാവ് അശ്വഗ്രീവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.35
धनुर्यूपो रशना ज्या शरः स्रु ।
क्स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्।
रथो वेदी कामजो युद्धमग्नि ।
श्चातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्याः ॥ १२.२४.३५ ॥
വില്ല് യൂപം, ചരട് രശന, വില്ലിന്റെ ഞാൺ ജ്യാ, അമ്പ് സ്രുക്, സ്രുവം, വാൾ — രക്തമാണ് നെയ്യായ ഇടം; രഥം വേദി, കാമത്തിൽ ജനിച്ച യുദ്ധം അഗ്നി; നാല് ശ്രേഷ്ഠ കുതിരകൾ ചാതുർഹോത്ര യാഗം.
12.24.36
हुत्वा तस्मिन्यज्ञवह्नावथारी ।
न्पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वी।
प्राणान्हुत्वा चावभृथे रणे स ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३६ ॥
ആ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ ആഹുതി നൽകി, ശത്രുവിനെ വധിച്ച്, മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ആ പരാക്രമശാലിയായ രാജസിംഹൻ, യുദ്ധത്തിൽ അവഭൃഥ സ്നാനവേളയിൽ പ്രാണങ്ങളെ ആഹുതിയാക്കി, വാജിഗ്രീവൻ ദേവലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.37
राष्ट्रं रक्षन्बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वांल्लोकान्व्याप्य कीर्त्या मनस्वी ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३७ ॥
നീതിയോടെ ബുദ്ധിപൂർവ്വം രാഷ്ട്രത്തെ രക്ഷിച്ച്, ആത്മത്യാഗിയും യജ്ഞപ്രിയനും മഹാത്മാവും മനസ്വിയുമായ വാജിഗ്രീവൻ തന്റെ കീർത്തിയാൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ച്, ദേവലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.38
दैवीं सिद्धिं मानुषीं दण्डनीतिं ।
योगन्यासैः पालयित्वा महीं च।
तस्माद्राजा धर्मशीलो महात्मा ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३८ ॥
ദൈവികമായ സിദ്ധിയാലും മാനുഷികമായ ദണ്ഡനീതിയാലും യോഗന്യാസങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ പാലിച്ച്, അതിനാൽ ധർമ്മശീലനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ് വാജിഗ്രീവൻ ദേവലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.39
विद्वांस्त्यागी श्रद्दधानः कृतज्ञ ।
स्त्यक्त्वा लोकं मानुषं कर्म कृत्वा।
मेधाविनां विदुषां संमतानां ।
तनुत्यजां लोकमाक्रम्य राजा ॥ १२.२४.३९ ॥
വിദ്വാനും ത്യാഗിയും ശ്രദ്ധാവാനും കൃതജ്ഞനുമായ രാജാവ്, മാനുഷലോകം വിട്ട്, മാനുഷകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത്, മേധാവികളും വിദ്വാന്മാരും ആദരിക്കുന്ന, ശരീരം ത്യജിക്കുന്നവരുടെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.24.40
सम्यग्वेदान्प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य ।
सम्यग्राज्यं पालयित्वा महात्मा।
चातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४० ॥
വേദങ്ങൾ യഥാവിധി നേടി, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ച്, രാജ്യം നന്നായി ഭരിച്ച്, നാല് വർണങ്ങളെയും സ്വധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച മഹാത്മാവായ വാജിഗ്രീവൻ ദേവലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.41
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा प्रजाश्च ।
सोमं पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान्।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
युद्धे क्षीणे मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४१ ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ ജയിച്ച്, പ്രജകളെ പാലിച്ച്, സോമം പാനം ചെയ്ത്, ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, യുക്തിയോടെ പ്രജകളുടെ മേൽ ദണ്ഡം ധരിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ വീണവൻ ദേവലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.24.42
वृत्तं यस्य श्लाघनीयं मनुष्याः ।
सन्तो विद्वांसोऽर्हयन्त्यर्हणीयम्।
स्वर्गं जित्वा वीरलोकानवाप्य ।
सिद्धिं प्राप्तः पुण्यकीर्तिर्महात्मा ॥ १२.२४.४२ ॥
ആരുടെ നടപ്പിനെ മനുഷ്യർ പ്രശംസിക്കുന്നുവോ, സജ്ജനങ്ങളും വിദ്വാന്മാരും ബഹുമാനയോഗ്യനായി ആദരിക്കുന്നുവോ, ആ പുണ്യകീർത്തിയായ മഹാത്മാവ് സ്വർഗ്ഗം ജയിച്ച്, വീരലോകങ്ങൾ നേടി, സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.