มหาภารตะ · อัธยายะ 12.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.24.1
पुनरेव महर्षिस्तं कृष्णद्वैपायनोऽर्थवत् ।
अजातशत्रुं कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२४.१ ॥
จากนั้นมหาฤๅษีกฤษณทไวปายนก็กล่าววาจาที่มีความหมายนี้อีกครั้งแก่อชาตศัตรุ บุตรของกุนตี
12.24.2
अरण्ये वसतां तात भ्रातॄणां ते मनिस्विनाम् ।
मनोरथा महाराज ये तत्रासन्युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२ ॥
ลูกรัก ข้าแต่มหาราชยุธิษฐิระ ความปรารถนาของพี่น้องผู้มีใจสูงของเจ้า ขณะที่พวกเขาอาศัยอยู่ในป่า ยังคงอยู่ที่นั่นเอง
12.24.3
तानि मे भरतश्रेष्ठ प्राप्नुवन्तु महारथाः ।
प्रशाधि पृथिवीं पार्थ ययातिरिव नाहुषः ॥ १२.२४.३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ ขอให้เหล่ามหารถทั้งหลายได้รับความปรารถนาเหล่านั้นของข้า ข้าแต่บุตรแห่งปฤถา จงปกครองแผ่นดินเหมือนยยาติ บุตรของนหุษ
12.24.4
अरण्ये दुःखवसतिरनुभूता तपस्विभिः ।
दुःखस्यान्ते नरव्याघ्र सुखान्यनुभवन्तु वै ॥ १२.२४.४ ॥
ในป่า พวกฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะได้ทนทุกข์ยากลำบากในการพำนัก ข้าแต่นรพยาฆระ เมื่อทุกข์สิ้นสุดลง ขอให้พวกเขาได้รับความสุขเถิด
12.24.5
धर्ममर्थं च कामं च भ्रातृभिः सह भारत ।
अनुभूय ततः पश्चात्प्रस्थाताऽसि विशांपते ॥ १२.२४.५ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ เมื่อได้เสวยธรรม อรรถ และกามร่วมกับพี่น้องแล้ว ภายหลังนั้น ข้าแต่จอมประชา พระองค์จะออกเดินทาง
12.24.6
अर्थिनां च पितृणां च देवतानां च भारत ।
आनृण्यं गच्छ कौन्तेय ततः स्वर्गं गमिष्यसि ॥ १२.२४.६ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ จงปลดเปลื้องหนี้ที่มีต่อผู้ที่มาขอ ต่อบรรพบุรุษ และต่อเทพเจ้า ข้าแต่บุตรแห่งกุนตี แล้วพระองค์จะไปสู่สวรรค์
12.24.7
सर्वमेधाश्चमेधाभ्यां यजस्व कुरुनन्दन ।
ततः पश्चान्महाराज गमिष्यसि परां गतिम् ॥ १२.२४.७ ॥
ข้าแต่ความยินดีของกุรุทั้งหลาย จงบูชายัญด้วยพิธีเมธะทั้งปวงและด้วยอัศวเมธ ภายหลังนั้น ข้าแต่มหาราช พระองค์จะไปสู่คติอันสูงสุด
12.24.8
भ्रातृंश्च सर्वान्क्रतुभिः संयोज्य बहुदक्षिणैः ।
संप्राप्तः कीर्तिमतुलां पाण्डवेय गमिष्यसि ॥ १२.२४.८ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งปาณฑุ เมื่อได้ให้พี่น้องทั้งหมดร่วมในพิธีกรรมที่มีทักษิณามากมายแล้ว และได้รับเกียรติยศที่หาใดเปรียบมิได้ พระองค์จะเสด็จไป
12.24.9
विझस्ते पुरुषव्याघ्र वचनं कुरुसत्तम ।
शृणुष्वैवं यथा कुर्वन्न धर्माच्च्यवसे नृप ॥ १२.२४.९ ॥
ข้าแต่นรปุรุษพยาฆระ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ ข้าขอกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระองค์ ขอจงฟังเถิด ข้าแต่พระราชา เพื่อว่าเมื่อทรงปฏิบัติดังนี้แล้ว พระองค์จะไม่พลัดตกจากธรรม
12.24.10
आददानस्य विजयं विग्रहं च युधिष्ठिर ।
समानधर्मकुशलाः स्थापयन्ति नरेश्वर ॥ १२.२४.१० ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ผู้ที่ยึดถือชัยชนะและการสงคราม ผู้ที่ชำนาญในธรรมร่วมกันย่อมตั้งเขาไว้ ข้าแต่จอมนร
12.24.11
प्रत्यक्षमनुमानं च उपमानं तथाऽऽगमः ।
अर्थापत्तिस्तथैतिह्यं संशयो निर्णयस्तथा ॥ १२.२४.११ ॥
การรับรู้ด้วยประสาท การอนุมาน การเปรียบเทียบ คำพยาน การตั้งข้อสันนิษฐาน ประเพณีที่สืบทอด ความสงสัย และการตัดสิน ก็เช่นเดียวกัน
12.24.12
आकार इङ्गितं चैव गतिश्चेष्टा च भारत ।
प्रतिज्ञा चैव हेतुश्च दृष्टान्तोपनयस्तथा ॥ १२.२४.१२ ॥
รูปลักษณ์ ท่าทาง การเดิน และการเคลื่อนไหว ข้าแต่ภารตะ และข้อเสนอ เหตุผล ตัวอย่าง และการนำมาประยุกต์ ก็เช่นเดียวกัน
12.24.13
उक्तिर्निगमनं तेषां प्रमेयं च प्रयोजनम् ।
एतानि साधनान्याहुर्बहुवर्गप्रसिद्धये ॥ १२.२४.१३ ॥
การกล่าวอ้าง ข้อสรุป สิ่งที่พึงพิสูจน์ และจุดมุ่งหมายของเหล่านั้น สิ่งเหล่านี้เรียกกันว่าวิธีการเพื่อทำให้ผู้คนจำนวนมากในหมู่ต่าง ๆ เข้าใจได้ชัดเจน
12.24.14
प्रत्यक्षमनुमानं च सर्वेषां योनिरुच्यते ।
प्रमाणज्ञो हि शक्नोति दण्डयोनौ विचक्षणः।
अप्रमाणवता नीतो दण्डो हन्यान्महीपतिम् ॥ १२.२४.१४ ॥
การรับรู้ด้วยประสาทและการอนุมานกล่าวกันว่าเป็นที่มาของทุกสิ่ง ผู้มีปัญญาที่รู้วิธีแห่งปรามาณย่อมสามารถเข้าใจที่มาของการลงโทษได้ การลงโทษที่ถูกนำมาใช้โดยผู้ที่ไม่มีความรู้ที่ถูกต้องอาจทำลายตัวพระราชาเองได้
12.24.15
देशकालप्रतीक्षी यो दस्यून्मर्षयते नृपः ।
शास्त्रजां बुद्धिमास्थाय युज्यते नैनसा हि सः ॥ १२.२४.१५ ॥
พระราชาผู้รอคอยเวลาและสถานที่อันเหมาะสม แล้วทรงอดกลั้นต่อโจรทั้งหลาย เมื่อทรงยึดมั่นในปัญญาที่เกิดจากคัมภีร์ พระองค์ก็ย่อมไม่ถูกมลทินจากบาป
12.24.16
आदाय बलिषङ्भागं यो राष्ट्रं नाभिरक्षति ।
प्रतिगृह्णाति तत्पापं चतुर्थांशेन भूमिपः ॥ १२.२४.१६ ॥
พระราชาผู้รับส่วนหนึ่งในหกเป็นส่วยแต่ไม่คุ้มครองแคว้น จะรับบาปนั้นหนึ่งในสี่ส่วนไว้เอง
12.24.17
निबोध च यथाऽऽतिष्ठन्धर्मान्न च्यवते नृपः ।
निग्रहाद्धर्मशास्त्राणामनुरुद्ध्यन्नपेतभीः।
कामक्रोधावनादृत्य पितेव समदर्शनः ॥ १२.२४.१७ ॥
จงรู้ไว้ว่า พระราชาที่ดำรงอยู่ในหน้าที่ทั้งหลายย่อมไม่พลัดตกจากธรรม คือปฏิบัติตามข้อบังคับของคัมภีร์ธรรมศาสตร์อย่างเคร่งครัด ไม่หวาดกลัว ละเลยกามและโทสะ มองทุกคนด้วยความเสมอภาคดุจบิดา
12.24.18
दैवेनाभ्याहतो राजा कर्मकाले महाद्युते ।
न साधयति यत्कर्म न तत्राहुरतिक्रमम् ॥ १२.२४.१८ ॥
ข้าแต่ผู้รุ่งโรจน์ เมื่อพระราชาถูกโชคชะตาบีบคั้นในยามที่ต้องลงมือ จนไม่อาจทำกิจที่ตั้งใจไว้ให้สำเร็จ ผู้คนไม่เรียกสิ่งนั้นว่าการละเมิด
12.24.19
तरसा बुद्धिपूर्वं वा निग्राह्या एव शत्रवः ।
पापैः सह न संदध्याद्राज्यं पुण्यं च कारयेत् ॥ १२.२४.१९ ॥
ไม่ว่าด้วยกำลังหรือโดยเจตนาอันรอบคอบ ศัตรูย่อมต้องถูกยับยั้งอย่างแน่นอน ไม่ควรทำสัญญาไมตรีกับคนชั่ว และควรให้แคว้นดำเนินไปในทางที่ชอบธรรม
12.24.20
शूराश्चार्याश्च सत्कार्या विद्वांसश्च युधिष्ठिर ।
गोमिनो धनिनश्चैव परिपाल्या विशेषतः ॥ १२.२४.२० ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ พึงให้เกียรติแก่นักรบผู้กล้า บุรุษผู้สูงศักดิ์ และผู้มีความรู้ ควรคุ้มครองผู้เลี้ยงโคและผู้มั่งคั่งเป็นพิเศษ
12.24.21
व्यवाहरेषु धर्मेषु योक्तव्याश्च बहुश्रुताः ।
प्रमाणज्ञा महीपाल न्यायशास्त्रावलम्बिनः ॥ १२.२४.२१ ॥
ในคดีความและในหน้าที่ทางธรรม ควรแต่งตั้งผู้รู้ที่ได้ศึกษาคัมภีร์มามาก ข้าแต่ผู้ปกครองแผ่นดิน ให้เขาเหล่านั้นรู้จักพยานหลักฐานและยึดถือตามศาสตร์แห่งความยุติธรรม
12.24.22
वेदार्थतत्त्वविद्राजंस्तर्कशास्त्रबहुश्रुताः ।
मन्त्रे च व्यवहारे च नियोक्तव्या विजानता ॥ १२.२४.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ควรแต่งตั้งผู้รู้ที่เข้าใจความหมายที่แท้จริงของพระเวท และได้ศึกษาศาสตร์แห่งตรรกะมามาก ให้เป็นที่ปรึกษาและดูแลกิจการทางกฎหมาย ผู้ปกครองที่รู้เรื่องนี้ก็ควรทำเช่นนั้น
12.24.23
तर्कशास्त्रकृता बुद्धिर्धर्मशास्त्रकृता च या ।
दण्डनीतिकृता चैव त्रैलोक्यमपि साधयेत् ॥ १२.२४.२३ ॥
ด้วยปัญญาที่หล่อหลอมจากศาสตร์แห่งตรรกะ จากศาสตร์แห่งธรรม และจากนโยบายการลงทัณฑ์ พระราชาย่อมสามารถบรรลุผลสำเร็จแม้ในสามโลก
12.24.24
नियोज्या वेदतत्त्वज्ञा यज्ञकर्मसु पार्तिव ।
वेदज्ञा ये च शास्त्रज्ञास्ते च राजन्सुबुद्धयः ॥ १२.२४.२४ ॥
ข้าแต่ผู้ปกครองแผ่นดิน ควรแต่งตั้งผู้รู้ความจริงแห่งพระเวทให้ดูแลพิธียัญ ข้าแต่พระราชา ผู้ที่รู้พระเวทและรู้ศาสตร์ต่าง ๆ ย่อมเป็นผู้มีปัญญาดี
12.24.25
आन्वीक्षकीत्रयीवार्तादण्डनीतिषु पारगाः ।
ते तु सर्वत्र योक्तव्यास्ते च बुद्धेः परं गताः ॥ १२.२४.२५ ॥
ผู้ที่ชำนาญในอานวีกษิกี ไตรเวท วารตา และนโยบายการลงทัณฑ์ ควรได้รับแต่งตั้งให้ทำงานได้ทุกแห่ง รวมทั้งผู้ที่บรรลุถึงยอดแห่งปัญญาด้วย
12.24.26
गुणयुक्तेऽपि नैकस्मिन्विश्वसेत विचक्षणः ॥ १२.२४.२६ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรไว้วางใจผู้ใดผู้หนึ่งทั้งหมดแม้ผู้นั้นจะมีคุณความดีครบถ้วน
12.24.27
अरक्षिता दुर्विनीतो मानी स्तब्धोऽभ्यसूयकः ।
एनसा युज्यते राजा दुर्दान्त इति चोच्यते ॥ १२.२४.२७ ॥
พระราชาที่ไม่ระวังรักษาตน ประพฤติไม่เรียบร้อย ถือตัว ดื้อรั้น และชอบจับผิดผู้อื่น ย่อมตกอยู่ใต้บาป และกล่าวกันว่าเป็นผู้ปราบได้ยาก
12.24.28
ये रक्ष्यमाणा हीयन्ते दैवेनृभ्याहता नृप ।
तस्करैश्चापि हीयन्ते सर्वं तद्राजकिल्विषम् ॥ १२.२४.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ที่ถูกทำลายไปทั้งที่ควรได้รับการคุ้มครอง ผู้ที่ถูกโชคชะตาโจมตี และผู้ที่สูญเสียให้แก่โจร ความผิดทั้งหมดนั้นเป็นของพระราชา
12.24.29
सुमन्त्रिते सुनीते च सर्वतश्चोपपादिते ।
पौरुषे कर्मणि कृते नास्त्यधर्मो युधिष्ठिर ॥ १२.२४.२९ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ เมื่อการงานที่ใช้ความเพียรของมนุษย์ได้รับการปรึกษาหารืออย่างดี ดำเนินไปอย่างดี และสำเร็จครบทุกด้าน ย่อมไม่มีอธรรม
12.24.30
विच्छिद्यन्ते समारब्धाः सिद्ध्यन्ते चापि दैवतः ।
कृते पुरुषकारे तु नैनः स्पृशति पार्थिवम् ॥ १२.२४.३० ॥
กิจการที่เริ่มไว้บางครั้งก็ต้องหยุดชะงัก บางครั้งก็สำเร็จด้วยโชคชะตา แต่เมื่อได้ทำความเพียรของมนุษย์แล้ว บาปย่อมไม่แตะต้องพระราชา
12.24.31
अत्र ते राजशार्दूल वर्तयिष्ये कथामिमाम् ।
यद्वृत्तं पूर्वराजर्षेर्हयग्रीवस्य पाण्डव ॥ १२.२४.३१ ॥
ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ที่นี่ข้าจะเล่าเรื่องนี้ให้ท่านฟัง คือเรื่องราวของฤๅษีผู้เป็นกษัตริย์ในอดีตนามว่าหัยครีวะ ข้าแต่ปาณฑพ
12.24.32
शत्रून्हत्वा हतस्याजौ शूरस्याक्लिष्टकर्मणः ।
असहायस्य संग्रामे निर्जितस्य युधिष्ठिर ॥ १२.२४.३२ ॥
ผู้กล้าที่สังหารศัตรูได้แล้วแต่ตนเองก็ถูกสังหารในสนามรบ ผู้มีการงานไม่เหน็ดเหนื่อย ผู้พ่ายแพ้ในการต่อสู้โดยไม่มีผู้ช่วย ข้าแต่ยุธิษฐิระ
12.24.33
यत्कर्म वै निग्रहे शात्रवाणां ।
योगश्चाग्र्यः पालने मानवानाम्।
कृत्वा कर्म प्राप्य कीर्ति स युद्धा ।
द्वाजिग्रीवो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३३ ॥
ผู้มีการงานเป็นวินัยอันยอดเยี่ยมในการปราบศัตรูและในการคุ้มครองมนุษย์ ผู้เมื่อได้กระทำการนั้นในสนามรบและได้รับเกียรติยศแล้ว หัยครีวะย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกสวรรค์
12.24.34
संत्यक्तात्मा समरेष्वाततायी ।
शस्त्रैश्छिन्नो दस्युभिर्वध्यमानः।
अश्वग्रीवः कर्मशीलो महात्मा ।
संसिद्धार्थो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२.२४.३४ ॥
ผู้สละชีวิตในการรบ ต่อสู้ผู้รุกราน ถูกอาวุธฟันและถูกโจรสังหาร ท่านอัศวครีวะผู้มีใจยิ่งใหญ่ มีการงานเป็นที่ตั้ง เมื่อบรรลุจุดหมายแล้ว ย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกสวรรค์
12.24.35
धनुर्यूपो रशना ज्या शरः स्रु ।
क्स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्।
रथो वेदी कामजो युद्धमग्नि ।
श्चातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्याः ॥ १२.२४.३५ ॥
คันธนูคือเสาพิธี สายธนูคือเชือก สายคือเชือกผูก ลูกศรคือช้อนสฤก ช้อนตักคือช้อนสฤว และดาบ โดยมีเลือดเป็นเนยใส รถศึกคือแท่นบูชา การรบที่เกิดจากความปรารถนาคือไฟ ม้าสี่ตัวสำคัญคือการบูชาสี่โหตฤ
12.24.36
हुत्वा तस्मिन्यज्ञवह्नावथारी ।
न्पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वी।
प्राणान्हुत्वा चावभृथे रणे स ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३६ ॥
เมื่อได้บูชาตนเองลงในไฟบูชายัญนั้น พ้นจากบาปของมนุษย์แล้ว ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ผู้กล้าหาญ เมื่อสละลมหายใจในการอาบน้ำปิดพิธีท่ามกลางการรบ วาชิครีวะย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกของเทพ
12.24.37
राष्ट्रं रक्षन्बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वांल्लोकान्व्याप्य कीर्त्या मनस्वी ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३७ ॥
วาชิครีวะผู้คุ้มครองแคว้นด้วยปัญญาและนโยบายอันรอบคอบ ผู้สละตน ผู้ทุ่มเทแก่การบูชายัญ ผู้มีใจยิ่งใหญ่และรอบคอบ ผู้แผ่เกียรติยศไปทั่วทุกโลก ย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกของเทพ
12.24.38
दैवीं सिद्धिं मानुषीं दण्डनीतिं ।
योगन्यासैः पालयित्वा महीं च।
तस्माद्राजा धर्मशीलो महात्मा ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.३८ ॥
วาชิครีวะผู้คุ้มครองแผ่นดินด้วยความสำเร็จอันเป็นทิพย์และนโยบายการลงทัณฑ์อันเป็นของมนุษย์ ด้วยการใช้อุบายและการฝากพลัง ฉะนั้นพระราชาผู้มีใจยิ่งใหญ่ ประพฤติธรรม วาชิครีวะ ย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกของเทพ
12.24.39
विद्वांस्त्यागी श्रद्दधानः कृतज्ञ ।
स्त्यक्त्वा लोकं मानुषं कर्म कृत्वा।
मेधाविनां विदुषां संमतानां ।
तनुत्यजां लोकमाक्रम्य राजा ॥ १२.२४.३९ ॥
พระราชาผู้เป็นปราชญ์ ผู้เสียสละ มีศรัทธา และกตัญญู เมื่อได้ละโลกมนุษย์และกระทำการของมนุษย์แล้ว ย่อมเข้าถึงโลกของผู้สละร่างกาย เป็นที่นับถือของผู้มีปัญญาและนักปราชญ์
12.24.40
सम्यग्वेदान्प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य ।
सम्यग्राज्यं पालयित्वा महात्मा।
चातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे ।
वाजिग्रीवो मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४० ॥
วาชิครีวะผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อได้ศึกษาพระเวทโดยถูกต้องและเรียนคัมภีร์ต่าง ๆ แล้ว ได้ปกครองแว่นแคว้นอย่างดี และได้ตั้งวรรณะทั้งสี่ให้อยู่ในหน้าที่ของตน ย่อมปีติยินดีอยู่ในโลกของเทพ
12.24.41
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा प्रजाश्च ।
सोमं पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान्।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
युद्धे क्षीणे मोदते देवलोके ॥ १२.२४.४१ ॥
ผู้ที่ชนะการสงครามหลายครั้ง คุ้มครองประชาราษฎร์ ดื่มโสม ทำให้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดอิ่มเอิบ ใช้ทัณฑ์แห่งการลงโทษด้วยความชอบธรรมเหนือประชาราษฎร์ และเมื่อสิ้นชีพในสนามรบ ย่อมชื่นบานอยู่ในโลกแห่งเทวดา
12.24.42
वृत्तं यस्य श्लाघनीयं मनुष्याः ।
सन्तो विद्वांसोऽर्हयन्त्यर्हणीयम्।
स्वर्गं जित्वा वीरलोकानवाप्य ।
सिद्धिं प्राप्तः पुण्यकीर्तिर्महात्मा ॥ १२.२४.४२ ॥
ผู้ที่มนุษย์สรรเสริญในความประพฤติ ซึ่งคนดีและผู้รู้ให้เกียรติว่าควรได้รับเกียรติ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และมีกิตติคุณอันประเสริฐนั้น เมื่อได้สวรรค์ บรรลุโลกแห่งวีรบุรุษแล้ว ก็ได้ถึงความสำเร็จ