મહાભારત · અધ્યાય 12.240
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.240.1
भूतग्रामे नियुक्तं यत्तदेतत्कीर्तितं मया ।
ब्राह्मणस्य तु यत्कृत्यं तत्ते वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥ १२.२४०.१ ॥
પ્રાણીસમૂહમાં નિયુક્ત જે હતું તે મેં કહ્યું. હવે બ્રાહ્મણનું જે કર્તવ્ય છે તે હું તને કહીશ.
12.240.2
जातकर्मप्रभृत्यस्य कर्मणां दक्षिणावताम् ।
क्रिया स्यादासमावृत्तेराचार्ये वेदपारगे ॥ १२.२४०.२ ॥
તેના જાતકર્મથી દક્ષિણાવાળાં કર્મો સુધી, સમાવર્તન સુધી વેદપારંગત આચાર્ય પાસે ક્રિયા હોવી જોઈએ.
12.240.3
अधीत्य वेदानखिलान्गुरुशुश्रूषणे रतः ।
गुरूणामनृणो भूत्वा समावर्तेत यज्ञवित् ॥ १२.२४०.३ ॥
સર્વ વેદો ભણીને, ગુરુસેવામાં રત રહીને, ગુરુઓના ઋણથી મુક્ત થઈને, યજ્ઞજ્ઞ સમાવર્તન કરે.
12.240.4
आचार्येणाभ्यनुज्ञातश्चतुर्णामेकमाश्रमम् ।
आविमोक्षाच्छरीरस्य सोऽवतिष्ठेद्यथाविधि ॥ १२.२४०.४ ॥
આચાર્યની અનુમતિ મેળવીને, ચાર આશ્રમોમાંથી એકમાં, શરીર છૂટે ત્યાં સુધી તે વિધિ પ્રમાણે રહે.
12.240.5
प्रजासर्गण दारैश्च ब्रह्मचर्येण वा पुनः ।
वने गुरुसकाशे वा यतिधर्मेण वा पुनः ॥ १२.२४०.५ ॥
સંતાન ઉત્પન્ન કરીને અને પત્નીઓ સાથે, અથવા બ્રહ્મચર્યથી, અથવા વનમાં ગુરુ પાસે, અથવા યતિધર્મથી તે ફરીથી (સ્થિત રહે).
12.240.6
गृहस्थस्त्वेष धर्माणां सर्वेषां मूलमुच्यते ।
यत्र पक्वकषायो हि दान्तः सर्वत्र सिध्यति ॥ १२.२४०.६ ॥
આ ગૃહસ્થાશ્રમ જ સર્વ ધર્મોનું મૂળ કહેવાય છે; જેના કષાયો પાકી ગયા છે અને જે દાંત છે, તે સર્વત્ર સિદ્ધિ પામે છે.
12.240.7
प्रजावान्श्रोत्रियो यज्वा मुक्त एव ऋणैस्त्रिभिः ।
अथान्यानाश्रमान्पश्चात्पूतो गच्छेत कर्मभिः ॥ १२.२४०.७ ॥
જે સંતાનવાન, વેદજ્ઞ અને યજ્ઞકર્તા છે, તે ત્રણ ઋણોથી મુક્ત જ છે; પછી કર્મોથી શુદ્ધ થઈને તે બીજા આશ્રમોમાં જાય.
12.240.8
यत्पृथिव्यां पुण्यतमं विद्यात्स्थानं तदावसेत् ।
यतेत तस्मिन्प्रामाण्यं गन्तुं यशसि चोत्तमे ॥ १२.२४०.८ ॥
પૃથ્વી પર જે સૌથી પુણ્યમય સ્થાન જાણવામાં આવે, ત્યાં જ નિવાસ કરે; ત્યાં પ્રામાણ્ય અને ઉત્તમ યશ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરે.
12.240.9
तपसा वः सुमहता विद्यानां पारणेन वा ।
इज्यया वा प्रदानैर्वा विप्राणां वर्धते यशः ॥ १२.२४०.९ ॥
મહાન તપથી, વિદ્યાઓમાં પારંગતતાથી, યજ્ઞથી કે દાનથી બ્રાહ્મણોનો યશ વધે છે.
12.240.10
यावदस्य भवत्यस्मिन्कीर्तिर्लोके यशस्करी ।
तावत्पुण्यकृताँल्लोकाननन्तान्पुरुषोऽश्नुते ॥ १२.२४०.१० ॥
આ લોકમાં તેને યશ આપનારી કીર્તિ જ્યાં સુધી રહે છે, ત્યાં સુધી મનુષ્ય પુણ્યકર્મીઓના અનંત લોકો પામે છે.
12.240.11
अध्यापयेदधीयीत याजयेत यजेत वा ।
न वृथा प्रतिगृह्णीयान्न च दद्यात्कथंचन ॥ १२.२४०.११ ॥
તે શીખવે, અધ્યયન કરે, યજ્ઞ કરાવે અથવા પોતે યજ્ઞ કરે; વ્યર્થ દાન ન સ્વીકારે અને કોઈપણ રીતે દાન ન આપે.
12.240.12
याज्यतः शिष्यतो वाऽपि कन्याया वा धनं महत् ।
यद्यागच्छेद्यजेद्दद्यान्नैकोऽश्नीयात्कथंचन ॥ १२.२४०.१२ ॥
યજમાન, શિષ્ય કે કન્યાપક્ષ તરફથી મોટું ધન આવે, તો જો તે યજ્ઞ માટે આવે તો યજ્ઞ કરી દાન આપે; કોઈ રીતે એકલો ન ખાય.
12.240.13
गृहमावसतो ह्यस्य नान्यत्तीर्थमुदाहृतम् ।
देवर्षिपितृगुर्वर्थं वृद्धातुरबुभुक्षताम् ॥ १२.२४०.१३ ॥
ગૃહસ્થ માટે આનાથી બીજું કોઈ તીર્થ કહેવાયું નથી — દેવ, ઋષિ, પિતૃ, ગુરુ માટે, તેમજ વૃદ્ધ, રોગી અને ભૂખ્યાઓ માટે (દાન એ જ તીર્થ).
12.240.14
अन्तर्हिताभितप्तानां यथाशक्ति बुभूषताम् ।
द्रव्याणामतिशक्त्याऽपि देयमेषां कृतादपि ॥ १२.२४०.१४ ॥
છુપાઈને દુઃખી થયેલા અને જીવવા ઇચ્છતા લોકોને યથાશક્તિ આપવું; પોતાની શક્તિથી પણ અધિક, કમાયેલા ધનમાંથી પણ આપવું.
12.240.15
अर्हतामनुरूपाणां नादेयं ह्यस्ति किंचन ।
उच्चैः श्रवसमप्यक्षं काश्यपाय महात्मने।
दत्त्वा जगाम प्रह्लादो लोकान्देवैरभिष्टुतान् ॥ १२.२४०.१५ ॥
યોગ્ય અને ઉચિત પાત્રોને આપવા જેવું કંઈ અદેય નથી. મહાત્મા કશ્યપને પ્રહ્લાદે ઉચ્ચૈઃશ્રવા અશ્વ પણ આપ્યો, અને દેવોથી સ્તુત લોકોમાં તે ગયો.
12.240.16
अनुनीय तथा काव्यः सत्यसन्धो महाव्रतः ।
स्वैः प्राणैर्ब्राह्मणप्राणान्परित्राय दिवं गतः ॥ १२.२४०.१६ ॥
એ રીતે કાવ્ય (શુક્ર)ને વિનંતી કરીને, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને મહાવ્રતી તેણે પોતાના પ્રાણોથી બ્રાહ્મણોના પ્રાણની રક્ષા કરી અને સ્વર્ગે ગયો.
12.240.17
रन्तिदेवश्च सांकृत्यो वसिष्ठाय महात्मने ।
अपः प्रदाय शीतोष्णा नाकपृष्ठे महीयते ॥ १२.२४०.१७ ॥
સાંકૃતિ રંતિદેવ મહાત્મા વસિષ્ઠને શીતળ અને ઉષ્ણ જળ દાન આપી સ્વર્ગની પીઠ પર સન્માનિત થાય છે.
12.240.18
आत्रेयश्चेन्द्रद्रुमये ह्यर्हते विविधं धनम् ।
दत्त्वा लोकान्ययौ धीमाननन्तान्स महीपतिः ॥ १२.२४०.१८ ॥
આત્રેય યોગ્ય ઇન્દ્રદ્રુમને વિવિધ ધન આપીને એ અનંત લોકોમાં ગયો; તે બુદ્ધિમાન મહીપતિ ગયો.
12.240.19
शिबिरौशीनरोऽङ्गानि सुतं च प्रियमौरसम् ।
ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः ॥ १२.२४०.१९ ॥
ઉશીનરનો પુત્ર શિબિ બ્રાહ્મણ માટે પોતાના અંગો અને પ્રિય ઔરસ પુત્રને અર્પણ કરીને અહીંથી સ્વર્ગના પૃષ્ઠ ભાગે ગયો.
12.240.20
प्रतर्दनः काशिपतिः प्रदाय नयने स्वके ।
ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते ॥ १२.२४०.२० ॥
કાશીના રાજા પ્રતર્દને પોતાની બે આંખો બ્રાહ્મણને દાનમાં આપીને અહીં અને પરલોકમાં અતુલ કીર્તિ મેળવી.
12.240.21
दिव्यमष्टशलाकं तु सौवर्णं परमर्द्धिमत् ।
छत्रं देवावृधो दत्त्वा सराष्ट्रोऽभ्यगमद्दिवम् ॥ १२.२४०.२१ ॥
દેવાવૃધે દિવ્ય, આઠ સળીઓવાળું, સોનાનું, પરમ વૈભવશાળી છત્ર દાનમાં આપીને રાજ્ય સહિત સ્વર્ગે ગયો.
12.240.22
सांकृतिश्च तथाऽऽत्रेयः शिष्येभ्यो ब्रह्म निर्गुणम् ।
उपदिश्य महातेजा गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १२.२४०.२२ ॥
સાંકૃતિ અને આત્રેય મહાતેજસ્વી થઈને શિષ્યોને નિર્ગુણ બ્રહ્મનો ઉપદેશ આપી ઉત્તમ લોકોમાં ગયા.
12.240.23
अम्बरीषो गवां दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः प्रतापवान् ।
अर्बुदानि दशैकं च सराष्ट्रोऽभ्यगमद्दिवम् ॥ १२.२४०.२३ ॥
પ્રતાપી અંબરીષે બ્રાહ્મણોને અગિયાર અર્બુદ ગાયો દાનમાં આપીને રાજ્ય સહિત સ્વર્ગે ગયો.
12.240.24
सावित्री कुण्डले दिव्ये शरीरं जनमेजयः ।
ब्राह्मणार्थे परित्यज्य जग्मतुर्लोकमुत्तमम् ॥ १२.२४०.२४ ॥
સાવિત્રીએ પોતાના દિવ્ય કુંડળ અને જનમેજયે બ્રાહ્મણ માટે શરીરનો ત્યાગ કરીને બંને ઉત્તમ લોકમાં ગયા.
12.240.25
सर्वरत्नं वृषादर्विर्युवनाश्वः प्रियाः स्त्रियः ।
रम्यमावसथं चैव दत्त्वामुं लोकमास्थितः ॥ १२.२४०.२५ ॥
વૃષાદર્વિ અને યુવનાશ્વે સર્વ રત્નો, પ્રિય સ્ત્રીઓ અને રમણીય નિવાસ દાન કરીને તે લોક પ્રાપ્ત કર્યો.
12.240.26
निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुंधराम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गयश्चोर्वी सपत्तनाम् ॥ १२.२४०.२६ ॥
નિમિએ રાષ્ટ્ર, વૈદેહે અને જામદગ્ન્ય (પરશુરામ)એ પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને આપી; ગયે પણ નગરો સહિત પૃથ્વી દાન કરી.
12.240.27
अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतानि भूतकृत ।
वसिष्ठो जीवयामास प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ १२.२४०.२७ ॥
વરસાદ ન પડતો ત્યારે, સર્વભૂતોના સર્જક વસિષ્ઠે પ્રજાપતિની જેમ પ્રજાઓને જીવંત રાખી.
12.240.28
करंधमस्य पुत्रस्तु मरुतो नृपतिस्तथा ।
कन्यामङ्गिरसे दत्त्वा दिवमाशु जगाम ह ॥ १२.२४०.२८ ॥
કરંધમનો પુત્ર રાજા મરુત્ત પણ અંગિરસને કન્યા દાન કરીને તરત જ સ્વર્ગે ગયો.
12.240.29
ब्रह्मदत्तश्च पाञ्चाल्यो राजा बुद्धिमतां वरः ।
निधिं शङ्खं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा लोकानवाप्तवान् ॥ १२.२४०.२९ ॥
બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ પાંચાલ રાજા બ્રહ્મદત્તે દ્વિજશ્રેષ્ઠોને નિધિ અને શંખ દાન કરીને લોકો પ્રાપ્ત કર્યા.
12.240.30
राजा मित्रसहश्चापि वसिष्ठाय महात्मने ।
मदयन्तीं प्रियां दत्त्वा तया सह दिवं गतः ॥ १२.२४०.३० ॥
રાજા મિત્રસહ પણ મહાત્મા વસિષ્ઠને પ્રિય મદયંતી દાન કરીને તેની સાથે સ્વર્ગે ગયો.
12.240.31
सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिंष्टान्महायशाः ।
ब्राह्मणार्थं परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १२.२४०.३१ ॥
મહાયશસ્વી રાજર્ષિ સહસ્રજિત્ બ્રાહ્મણને માટે પોતાના પ્રિય પ્રાણોનો પણ ત્યાગ કરીને શ્રેષ્ઠ લોકોમાં ગયા.
12.240.32
सर्वकामैश्च संपूर्णं दत्त्वा वेश्म हिरण्मयम् ।
मुद्गलाय गतः स्वर्गं शतद्युम्नो महीपतिः ॥ १२.२४०.३२ ॥
શતદ્યુમ્ન મહીપતિએ સર્વ કામનાઓથી ભરેલું સુવર્ણમય ભવન મુદ્ગલને દાનમાં આપીને સ્વર્ગે ગયા.
12.240.33
नाम्ना च द्युतिमान्नाम साल्वराजः प्रतापवान् ।
दत्त्वा राज्यमृचीकाय गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १२.२४०.३३ ॥
દ્યુતિમાન નામના પ્રતાપી શાલ્વરાજે ઋચીકને રાજ્ય દાનમાં આપીને શ્રેષ્ઠ લોકોમાં પ્રયાણ કર્યું.
12.240.34
लोमपादश्च राजर्षिः शान्तां दत्त्वा सुतां प्रभुः ।
ऋश्यशृङ्गाय विपुलैः सर्वकामैरयुज्यत ॥ १२.२४०.३४ ॥
રાજર્ષિ લોમપાદે પોતાની પુત્રી શાંતા ઋષ્યશૃંગને દાનમાં આપીને વિપુલ સર્વ કામનાઓથી યુક્ત થયા.
12.240.35
मदिराश्वश्च राजर्षिर्दत्त्वा कन्यां सुमध्यमाम् ।
हिरण्यहस्ताय गतो लोकान्देवैरभिष्टुतान् ॥ १२.२४०.३५ ॥
રાજર્ષિ મદિરાશ્વે સુંદર કટિવાળી કન્યા હિરણ્યહસ્તને દાનમાં આપીને દેવોએ પ્રશંસેલા લોકોમાં પ્રયાણ કર્યું.
12.240.36
दत्त्वा शतसहस्रं तु गवां राजा प्रसेनजित् ।
सवत्सानां महातेजा गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १२.२४०.३६ ॥
મહાતેજસ્વી રાજા પ્રસેનજિત્ વાછરડાં સહિત એક લાખ ગાયોનું દાન કરીને શ્રેષ્ઠ લોકોમાં ગયા.
12.240.37
एते चान्ये च बहवो दानेन तपसैव च ।
महात्मानो गताः स्वर्गं शिष्टात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ १२.२४०.३७ ॥
એમના જેવા બીજા ઘણા મહાત્માઓ, દાન અને તપથી, શિષ્ટ આત્માવાળા અને ઇન્દ્રિયજયી થઈ સ્વર્ગે ગયા.
12.240.38
तेषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी ।
दानयज्ञप्रजासर्गैरेते हि दिवमाप्नुवन् ॥ १२.२४०.३८ ॥
જ્યાં સુધી પૃથ્વી રહેશે ત્યાં સુધી એમની કીર્તિ સ્થાપિત રહેશે; આ લોકો દાન, યજ્ઞ અને સંતાનસર્જનથી સ્વર્ગ પામ્યા.