Mahābhārata · Adhyāya 12.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.242.1
अथ चेद्रोचयेदेतदुह्यते मनसा तथा ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानवान्प्लववान्भवेत् ॥ १२.२४२.१ ॥
Si esto te agrada y te dejas llevar así por la mente, el sabio, subiendo y hundiéndose, tendrá una balsa.
12.242.2
प्रज्ञया निर्मितैर्धीरास्तारयन्त्यबुधान्प्लवैः ।
नाबुधास्तारयन्त्यन्यानात्मानं वा कथंचन ॥ १२.२४२.२ ॥
Con balsas construidas por la sabiduría, los firmes llevan a la otra orilla a los necios; los necios no pueden llevar a otros ni a sí mismos de ningún modo.
12.242.3
छिन्नदोषो मुनिर्योगयुक्तो युञ्जीत द्वादश ।
दशकर्मसुखानर्थानुपायापायनिष्क्रियः ॥ १२.२४२.३ ॥
El asceta que ha cortado sus faltas, consagrado al yoga, debe practicar las doce, permaneciendo inactivo ante la ganancia y la pérdida de las cosas que por las diez acciones parecen agradables.
12.242.4
चक्षुराचारसंग्राहैर्मनसा दर्शनेन च ।
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या य इच्छेज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ १२.२४२.४ ॥
Se debe refrenar el ojo mediante la contención de la conducta, con la mente y con la visión; quien desee el conocimiento supremo debe refrenar la palabra y la mente con el intelecto.
12.242.5
ज्ञानेन यच्छेदात्मानं य इच्छेच्छान्तिमात्मनः ।
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥ १२.२४२.५ ॥
Quien desee la paz del yo debe refrenar el yo con el conocimiento; aunque el hombre que observa estas cosas sea sumamente terrible.
12.242.6
यदि वा सर्ववेदज्ञो यदि वाऽप्यनृचो द्विजः ।
यदि वा धार्मिको यज्वा यदि वा पापकृत्तमः ॥ १२.२४२.६ ॥
Sea que sea conocedor de todos los Vedas, o un dvija que no conoce los Ṛc; sea que sea justo y sacrificador, o el más grande de los pecadores.
12.242.7
यदि वा पुरुषव्याघ्रो यदि वैक्लव्यधारणः ।
तरत्येवं महादुर्गं जरामरणसागरम् ॥ १२.२४२.७ ॥
Ya sea un tigre entre los hombres o uno que mantiene la firmeza sin debilidad, así cruza el gran y difícil océano de la vejez y la muerte.
12.242.8
एवं ह्येतेन योगेन युञ्जानो ह्येवमन्ततः ।
अपि जिज्ञासमानोऽपि शब्दब्रह्माऽतिवर्तते ॥ १२.२४२.८ ॥
Así, unido a este yoga, y así al final, incluso quien desea conocer trasciende el Brahman del sonido.
12.242.9
धर्मोपस्थो ह्रीवरूथ उपायापायकूवरः ।
अपानाक्षः प्राणयुगः प्रज्ञायुर्जीववन्धनः ॥ १२.२४२.९ ॥
El dharma es su asiento, la modestia su coraza, los medios y la pérdida su timón, el apāna su eje, el prāṇa su yugo, la sabiduría y la vida las ataduras que lo unen al ser vivo.
12.242.10
चेतनाबन्धुरश्चारुश्चाचारग्रहनेमिमान् ।
दर्शनस्पर्शनवहो घ्राणश्रवणवाहनः ॥ १२.२४२.१० ॥
La conciencia es su armazón, y es hermoso; la conducta es el borde de su rueda y los sentidos sus asideros; la vista y el tacto son sus portadores; el olfato y el oído son sus animales de tiro.
12.242.11
प्रज्ञानाभिः सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथिः ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीरः श्रद्धादमपुरः सरः ॥ १२.२४२.११ ॥
Con la sabiduría como sus riendas y todas las doctrinas como su aguijón, con el conocimiento como cochero, ocupado por el conocedor del campo, firme, guiado hacia adelante por la fe y el dominio de sí.
12.242.12
त्यागरश्म्यनुगः क्षेम्यः शौचगो ध्यानगोतरः ।
जीवयुक्तो रथो दिव्यो ब्रह्मलोके धिराजते ॥ १२.२४२.१२ ॥
Siguiendo las riendas de la renuncia, seguro, avanzando en la pureza, yendo por la meditación a la orilla lejana; el carro divino uncido al ser vivo resplandece en el mundo de Brahman.
12.242.13
अथ संत्वरमाणस्य रथमेवं युयुक्षतः ।
अक्षरं गन्तुमनसो विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम् ॥ १२.२४२.१३ ॥
Ahora, para quien se apresura y así unce el carro, deseoso de ir hacia lo imperecedero, expondré el método de la marcha veloz.
12.242.14
सप्त यो धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः प्रतिपद्यते ।
पृष्ठतः पार्श्वतश्चान्यास्तावत्यस्ताः प्रधारणाः ॥ १२.२४२.१४ ॥
Quien, con la palabra contenida, alcanza las siete concentraciones completas, alcanza también otras tantas concentraciones auxiliares detrás y a los lados.
12.242.15
क्रमशः पार्थिवं यच्च वायव्यं खं तथा पयः ।
ज्योतिषो यत्तदैश्वर्यमहंकारस्य बुद्धितः।
अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं क्रमशः प्रतिपद्यते ॥ १२.२४२.१५ ॥
En orden se alcanza el señorío de la tierra, del aire, del espacio, del agua y del fuego; desde el intelecto, el señorío del egoísmo; y asimismo el señorío de lo no manifestado.
12.242.16
विक्रमाश्चापि यस्यैते तथा युङ्क्ते स योगतः ।
तथाऽस्य योगयुक्तस्य सिद्धिमात्मनि पश्यतः ॥ १२.२४२.१६ ॥
Tales son sus poderes; así se une por el yoga, y al unido en yoga se le revela la perfección en su propio ser.
12.242.17
निर्मुच्यमानः सूक्ष्मत्वाद्रूपाणीमानि पश्यतः ।
शैशिरस्तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः ॥ १२.२४२.१७ ॥
Liberándose por su sutileza, contempla estas formas, como el humo de la estación fría, volviéndose sutil, se posa en el cielo.
12.242.18
तथा देहाद्विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्युत ।
अथ धूमस्य विरमेद्द्वितीयं रूपदर्शनम् ॥ १२.२४२.१८ ॥
Así, para quien se libera del cuerpo, surge la forma anterior; luego, cuando cesa el humo, aparece la visión de la segunda forma.
12.242.19
जलरूपमिवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति ।
अपां व्यतिक्रमे चास्य वह्निरूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.१९ ॥
Como la forma del agua en el espacio, la ve allí mismo en su propio yo; y cuando las aguas desaparecen, aparece en él la forma del fuego.
12.242.20
तस्मिन्नुपरते चास्य वायव्यं सूक्ष्ममव्ययम् ।
रूपं प्रकाशते तस्य पीतवस्त्रवदव्ययम् ॥ १२.२४२.२० ॥
Cuando eso ha cesado, aparece su forma sutil e imperecedera del viento; como una vestidura amarilla, su forma imperecedera resplandece.
12.242.21
तस्मिन्नुपरते रुपमाकाशस्य प्रकाशते ।
तस्मिन्नुपरते चास्य बुद्धिरूपं प्रकाशते।
ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.२१ ॥
Cuando eso ha cesado, aparece la forma del espacio; cuando eso ha cesado, aparece su forma de intelecto; aparece su forma, semejante a la de un hilo de araña.
12.242.22
अथ श्वेतां गतिं गत्वा सोहङ्कारे प्रकाशते ।
सुशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यमप्युक्तं ब्राह्मणस्य वै ॥ १२.२४२.२२ ॥
Entonces, habiendo recorrido el camino blanco, resplandece en el sentido del yo. Se dice que la sutileza de la mente es muy luminosa, y así se dice también del brahmán.
12.242.23
एतेष्वपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु ।
जातस्य पार्थिवैश्वर्यैः सृष्टिरिष्टा विधीयते ॥ १२.२४२.२३ ॥
Incluso cuando estos han surgido, escucha de mí los géneros de fruto. Para quien ha nacido, se ordena una creación deseada mediante el poder terrenal.
12.242.24
प्रजापतिरिवाक्षोभ्यः शरीरात्सृजते प्रजाः ।
अङ्गुल्यङ्गुष्ठमात्रेण हस्तपादेन वा तथा ॥ १२.२४२.२४ ॥
Como el señor de las criaturas, inquebrantable, crea seres desde el cuerpo: con la medida de un dedo o del pulgar, o con la mano o el pie, de igual modo.
12.242.25
पृथिवीं कम्पयत्येको गुणो वायोरिति श्रुतिः ।
आकाशभूतश्चाकाशे सवर्णत्वात्प्रकाशते।
वर्णतो गृह्यते चाप्सु नापः पिबति चाशया ॥ १२.२४२.२५ ॥
La Śruti dice que la única cualidad que sacude la tierra pertenece al aire. El elemento del espacio resplandece en el espacio por su color uniforme; se percibe por el color en el agua, pero no bebe el agua por deseo.
12.242.26
न चास्य तेजसां रूपं दृश्यते शाम्यते तथा ।
अहंकारेऽस्य विजिते पञ्चैते स्युर्वशानुगाः ॥ १२.२४२.२६ ॥
La forma de sus resplandores no se ve, y así se apaciguan. Cuando el ego es vencido, estos cinco se convierten en seguidores bajo su control.
12.242.27
षण्णामात्मनि बुद्धौ च जितायां प्रभवत्यथ ।
निर्दोषा प्रतिभा ह्येनं कृत्स्ना समभिवर्तते ॥ १२.२४२.२७ ॥
Cuando los seis son vencidos en el yo y en el intelecto, entonces surge la perspicacia sin defecto, y la totalidad de ella lo alcanza.
12.242.28
तथैव व्यक्तमात्मानमव्यक्तं प्रतिपद्यते ।
यतो निःसरते लोको भवति व्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.२४२.२८ ॥
De igual modo, el yo manifiesto alcanza lo no manifiesto, del cual emerge el mundo, y se le llama lo manifiesto.
12.242.29
तत्राव्यक्तमयीं विद्यां शृणु त्वं विस्तरेण मे ।
तथा व्यक्तमयं चैव संख्यापूर्वं निबोध मे ॥ १२.२४२.२९ ॥
Escúchame en detalle sobre el conocimiento compuesto de lo no manifiesto, y asimismo entiende de mí el compuesto de lo manifiesto, comenzando por la enumeración.
12.242.30
पञ्चविंसतितत्त्वानि तुल्यान्युभयतः समम् ।
योगे साङ्ख्येऽपि च तथा विशेषं तत्र मे शृणु ॥ १२.२४२.३० ॥
Los veinticinco principios son iguales por ambos lados; igualmente en el yoga y en el sāṅkhya. Escucha de mí la distinción entre ellos.
12.242.31
प्रोक्तं तद्व्यक्तमित्येव जायते वर्धते च यत् ।
जीर्यते म्रियते चैव चतुर्भिर्लक्षणैर्युतम् ॥ १२.२४२.३१ ॥
Eso se declara como lo manifiesto: nace, crece, envejece y muere, dotado de cuatro características.
12.242.32
विपरीतमतो यत्तु तदव्यक्तमुदाहृतम् ।
द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतौ ॥ १२.२४२.३२ ॥
Lo contrario de esto se declara como lo no manifiesto. En los Vedas y en las doctrinas también se declaran dos almas.
12.242.33
चतुर्लक्षणजं त्वाद्यं चतुर्वर्गं प्रचक्षते ।
व्यक्तमव्यक्तजं चैव तथा बुद्धिरथेतरत्
सत्वं क्षेत्रज्ञ इत्येतद्द्वयमव्यक्तदर्शनम् ॥ १२.२४२.३३ ॥
Al primero, nacido de cuatro características, lo llaman el grupo cuádruple. Lo manifiesto y lo nacido de lo no manifiesto, el intelecto, y lo otro, sattva, y el conocedor del campo: estos dos forman la visión de lo no manifiesto.
12.242.34
द्वावात्मानौ च वेदेषु विषयेष्वनुरज्यतः ।
विषयात्प्रतिसंहारः साङ्ख्यानां विद्धि लक्षणम् ॥ १२.२४२.३४ ॥
En los Vedas se declaran dos almas. Sabe que el apartarse de los objetos, para quienes están apegados a ellos, es la marca de los Sāṅkhyas.
12.242.35
निर्ममश्चानहंकारो निर्द्वन्द्वश्छिन्नसंशयः ।
नैव क्रुध्यति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिरः ॥ १२.२४२.३५ ॥
Libre de lo 'mío' y del orgullo, más allá de los pares de opuestos, con las dudas cortadas: no se enfada ni odia, y no pronuncia palabras falsas.
12.242.36
आक्रुष्टस्ताडितश्चैव मैत्रीयं ध्याति नाशुभम् ।
वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तकः ॥ १२.२४२.३६ ॥
Aunque insultado y golpeado, medita en la amistad y no en el mal; es quien contiene las tres cosas: la palabra, la acción de la vara y la mente.
12.242.37
समः सर्वेषु भूतेषु ब्रह्माणमभिवर्तते ।
नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थितः ॥ १२.२४२.३७ ॥
Imparcial con todos los seres, alcanza a Brahman. No desea ni deja de desear, y se mantiene únicamente en lo que exige el viaje de la vida.
12.242.38
अलोलुपोऽव्यथो दान्तो नाकृतिर्न निराकृतिः ।
नास्येन्द्रियमनेकाग्रं नाविक्षिप्तमनोरथः ॥ १२.२४२.३८ ॥
Libre de codicia, sin aflicción y dominado, no tiene una forma exterior marcada ni deformidad. Sus sentidos no se dispersan y sus deseos no se desparraman.
12.242.39
सर्वभूतसदृङ्भैत्रः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १२.२४२.३९ ॥
Igual con todos los seres, benévolo, considera igual un terrón, una piedra y el oro. Lo agradable y lo desagradable son lo mismo para él; es firme, igual ante la censura y ante el elogio de sí mismo.
12.242.40
अस्पृहः सर्वकामेभ्यो ब्रह्मचर्यदृढव्रतः ।
अहिंस्रः सर्वभूतानामीदृक्साङ्ख्यो विमुच्यते ॥ १२.२४२.४० ॥
Libre de anhelo por todos los deseos, firme en el voto de disciplina célibe, inofensivo con todos los seres: tal hombre de Sāṅkhya es liberado.
12.242.41
यथा योगाद्विमुच्यन्ते कारणैर्यैर्निबोध तत् ।
योगैश्वर्यमतिक्रान्तो योऽतिक्रामति मुच्यते ॥ १२.२४२.४१ ॥
Escucha por qué medios las personas son liberadas mediante el yoga: quien ha ido más allá del poder del yoga, y aun lo trasciende, es liberado.
12.242.42
इत्येषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः ।
एवं भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्माणं चाधिगच्छति ॥ १२.२४२.४२ ॥
Esta comprensión, nacida del estado interior, te ha sido expuesta, sin duda alguna. Así se libra de los pares de opuestos y alcanza a Brahman.