マハーバーラタ · 章 12.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.242.1
अथ चेद्रोचयेदेतदुह्यते मनसा तथा ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानवान्प्लववान्भवेत् ॥ १२.२४२.१ ॥
もしこれが気に入り、心によってこのように運ばれるなら、浮き沈みする智者は筏を得るであろう。
12.242.2
प्रज्ञया निर्मितैर्धीरास्तारयन्त्यबुधान्प्लवैः ।
नाबुधास्तारयन्त्यन्यानात्मानं वा कथंचन ॥ १२.२४२.२ ॥
智慧によって作られた筏で、堅固な人々は無知な者を渡らせる。無知な者は、他人も自分も決して渡らせることはできない。
12.242.3
छिन्नदोषो मुनिर्योगयुक्तो युञ्जीत द्वादश ।
दशकर्मसुखानर्थानुपायापायनिष्क्रियः ॥ १२.२४२.३ ॥
欠点を断ち切った聖者は、ヨーガに専念して十二を修めるべきである。十の行為によって快いと思われる対象の得失に対して無為であって。
12.242.4
चक्षुराचारसंग्राहैर्मनसा दर्शनेन च ।
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या य इच्छेज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ १२.२४२.४ ॥
眼は行いの抑制と心と見ることによって制するべきである。最高の知識を望む者は、言葉と心を知性によって制するべきである。
12.242.5
ज्ञानेन यच्छेदात्मानं य इच्छेच्छान्तिमात्मनः ।
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥ १२.२४२.५ ॥
自己の寂静を望む者は、知識によって自己を制するべきである。これらを観察する人が極めて恐ろしくても。
12.242.6
यदि वा सर्ववेदज्ञो यदि वाऽप्यनृचो द्विजः ।
यदि वा धार्मिको यज्वा यदि वा पापकृत्तमः ॥ १२.२४२.६ ॥
彼が全ヴェーダに通じた者であれ、リグ・ヴェーダを知らない再生族であれ、法にかない祭祀を行う者であれ、極めて罪深い者であれ。
12.242.7
यदि वा पुरुषव्याघ्रो यदि वैक्लव्यधारणः ।
तरत्येवं महादुर्गं जरामरणसागरम् ॥ १२.२४२.७ ॥
人の中の虎であれ、怯みなく堅固な心を保つ者であれ、このようにして老と死の大いなる難渡の海を渡る。
12.242.8
एवं ह्येतेन योगेन युञ्जानो ह्येवमन्ततः ।
अपि जिज्ञासमानोऽपि शब्दब्रह्माऽतिवर्तते ॥ १२.२४२.८ ॥
このヨーガに結ばれ、最後にはこのようにして、知ることを望む者でさえ、音の梵を越えてゆく。
12.242.9
धर्मोपस्थो ह्रीवरूथ उपायापायकूवरः ।
अपानाक्षः प्राणयुगः प्रज्ञायुर्जीववन्धनः ॥ १२.२४२.९ ॥
法はその座席、慎みはその鎧、方便と喪失はその轅、アパーナはその車軸、プラーナはその軛、智慧と寿命は生命体につなぐ縛めである。
12.242.10
चेतनाबन्धुरश्चारुश्चाचारग्रहनेमिमान् ।
दर्शनस्पर्शनवहो घ्राणश्रवणवाहनः ॥ १२.२४२.१० ॥
覚知がその枠組みであり、それは美しい。行いはその車輪の縁、感覚器官はその取っ手。見ることと触れることがそれを運ぶもの、嗅ぐことと聞くことがその牽引の獣である。
12.242.11
प्रज्ञानाभिः सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथिः ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीरः श्रद्धादमपुरः सरः ॥ १२.२४२.११ ॥
智慧を手綱とし、一切の教えを鞭とし、知識を御者とし、場の知る者に坐乗され、堅固で、信と制御に導かれて前へ進む。
12.242.12
त्यागरश्म्यनुगः क्षेम्यः शौचगो ध्यानगोतरः ।
जीवयुक्तो रथो दिव्यो ब्रह्मलोके धिराजते ॥ १२.२४२.१२ ॥
放棄の手綱に従い、安らかで、清浄に歩み、禅定によって彼岸へ行くこの神聖な車は、生命と結ばれ、ブラフマンの世界で輝き渡る。
12.242.13
अथ संत्वरमाणस्य रथमेवं युयुक्षतः ।
अक्षरं गन्तुमनसो विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम् ॥ १२.२४२.१३ ॥
さて、急いでこのように車を繋ぎ、不滅のものへ行こうとする者のために、速やかに進む方法を説こう。
12.242.14
सप्त यो धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः प्रतिपद्यते ।
पृष्ठतः पार्श्वतश्चान्यास्तावत्यस्ताः प्रधारणाः ॥ १२.२४२.१४ ॥
言葉を制して七つの完全な集中を得る者は、後方と両側にも同じ数の他の補助的な集中を得る。
12.242.15
क्रमशः पार्थिवं यच्च वायव्यं खं तथा पयः ।
ज्योतिषो यत्तदैश्वर्यमहंकारस्य बुद्धितः।
अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं क्रमशः प्रतिपद्यते ॥ १२.२४२.१५ ॥
順に、地・風・空・水・火の支配を得る。覚から我執の支配を、そして同様に未顕現なるものの支配を得る。
12.242.16
विक्रमाश्चापि यस्यैते तथा युङ्क्ते स योगतः ।
तथाऽस्य योगयुक्तस्य सिद्धिमात्मनि पश्यतः ॥ १२.२४२.१६ ॥
これらが彼の力である。彼はこうしてヨーガによって結ばれ、ヨーガに結ばれた者は自己の中に成就を見る。
12.242.17
निर्मुच्यमानः सूक्ष्मत्वाद्रूपाणीमानि पश्यतः ।
शैशिरस्तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः ॥ १२.२४२.१७ ॥
微細となって解放されつつある者は、これらの姿を見る。冬の煙が微細となって空に宿るように。
12.242.18
तथा देहाद्विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्युत ।
अथ धूमस्य विरमेद्द्वितीयं रूपदर्शनम् ॥ १२.२४२.१८ ॥
このようにして身体から解放された者には前の姿が現れる。やがて煙が止むと、第二の姿が見えてくる。
12.242.19
जलरूपमिवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति ।
अपां व्यतिक्रमे चास्य वह्निरूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.१९ ॥
空中の水の姿のように、彼はそこで自らの内にそれを見る。水が去るとき、火の姿が現れる。
12.242.20
तस्मिन्नुपरते चास्य वायव्यं सूक्ष्ममव्ययम् ।
रूपं प्रकाशते तस्य पीतवस्त्रवदव्ययम् ॥ १२.२४२.२० ॥
それが静まると、彼の風に属する微細で不滅の姿が現れる。黄色い衣のように、その不滅の姿が輝く。
12.242.21
तस्मिन्नुपरते रुपमाकाशस्य प्रकाशते ।
तस्मिन्नुपरते चास्य बुद्धिरूपं प्रकाशते।
ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.२१ ॥
それが静まると空の形が現れる。それが静まると彼の知性の形が現れる。蜘蛛の糸に似た彼の形が現れる。
12.242.22
अथ श्वेतां गतिं गत्वा सोहङ्कारे प्रकाशते ।
सुशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यमप्युक्तं ब्राह्मणस्य वै ॥ १२.२४२.२२ ॥
その後、白い道を行き、彼は我慢の意識の中で輝く。心の微細さは非常に明るいと言われ、バラモンについてもそう言われている。
12.242.23
एतेष्वपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु ।
जातस्य पार्थिवैश्वर्यैः सृष्टिरिष्टा विधीयते ॥ १२.२४२.२३ ॥
これらが生じた後でも、私から果報の種類を聞け。生まれた者には、地上の権能によって望ましい創造が定められる。
12.242.24
प्रजापतिरिवाक्षोभ्यः शरीरात्सृजते प्रजाः ।
अङ्गुल्यङ्गुष्ठमात्रेण हस्तपादेन वा तथा ॥ १२.२४२.२४ ॥
生主のように揺るがず、彼は身体から衆生を生み出す。指や親指の大きさで、あるいは手や足で、同様に。
12.242.25
पृथिवीं कम्पयत्येको गुणो वायोरिति श्रुतिः ।
आकाशभूतश्चाकाशे सवर्णत्वात्प्रकाशते।
वर्णतो गृह्यते चाप्सु नापः पिबति चाशया ॥ १२.२४२.२५ ॥
シュルティは言う。大地を震わせる唯一の性質は風のものである。虚空の元素は、均一な色によって空間に輝く。水の中では色によって知覚されるが、欲望によって水を飲むことはない。
12.242.26
न चास्य तेजसां रूपं दृश्यते शाम्यते तथा ।
अहंकारेऽस्य विजिते पञ्चैते स्युर्वशानुगाः ॥ १२.२४२.२६ ॥
その輝きの姿は見えず、そのように静まる。自我が征服されると、これら五つはその支配に従う従者となる。
12.242.27
षण्णामात्मनि बुद्धौ च जितायां प्रभवत्यथ ।
निर्दोषा प्रतिभा ह्येनं कृत्स्ना समभिवर्तते ॥ १२.२४२.२७ ॥
六つが自己と知性の中で征服されると、そのとき無垢な洞察が生じ、その全体が彼に訪れる。
12.242.28
तथैव व्यक्तमात्मानमव्यक्तं प्रतिपद्यते ।
यतो निःसरते लोको भवति व्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.२४२.२८ ॥
同様に、顕現した自己は非顕現に至り、そこから世界が生じ、それは顕現と呼ばれるようになる。
12.242.29
तत्राव्यक्तमयीं विद्यां शृणु त्वं विस्तरेण मे ।
तथा व्यक्तमयं चैव संख्यापूर्वं निबोध मे ॥ १२.२४२.२९ ॥
そこで、未顕現からなる知識を私から詳しく聞け。同様に、顕現からなるものも、数え上げから始めて私から理解せよ。
12.242.30
पञ्चविंसतितत्त्वानि तुल्यान्युभयतः समम् ।
योगे साङ्ख्येऽपि च तथा विशेषं तत्र मे शृणु ॥ १२.२४२.३० ॥
二十五諦は両者において等しい。ヨーガにおいてもサーンキヤにおいても同様である。その区別については私から聞け。
12.242.31
प्रोक्तं तद्व्यक्तमित्येव जायते वर्धते च यत् ।
जीर्यते म्रियते चैव चतुर्भिर्लक्षणैर्युतम् ॥ १२.२४२.३१ ॥
それは顕現したものと説かれる。生まれ、成長し、衰え、死ぬ——四つの特徴をそなえたもの。
12.242.32
विपरीतमतो यत्तु तदव्यक्तमुदाहृतम् ।
द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतौ ॥ १२.२४२.३२ ॥
それと反対のものは未顕現と説かれる。ヴェーダや教義においても二つの自己が説かれている。
12.242.33
चतुर्लक्षणजं त्वाद्यं चतुर्वर्गं प्रचक्षते ।
व्यक्तमव्यक्तजं चैव तथा बुद्धिरथेतरत्
सत्वं क्षेत्रज्ञ इत्येतद्द्वयमव्यक्तदर्शनम् ॥ १२.२४२.३३ ॥
四つの特徴から生じた最初のものを四群と呼ぶ。顕現と未顕現から生じたもの、知性、そしてもう一つのサットヴァ、場を知る者——この二つが未顕現の見方である。
12.242.34
द्वावात्मानौ च वेदेषु विषयेष्वनुरज्यतः ।
विषयात्प्रतिसंहारः साङ्ख्यानां विद्धि लक्षणम् ॥ १२.२४२.३४ ॥
ヴェーダには二つの自己が説かれる。対象に執着する者が対象から退くこと——これがサーンキヤ学派の特徴と知れ。
12.242.35
निर्ममश्चानहंकारो निर्द्वन्द्वश्छिन्नसंशयः ।
नैव क्रुध्यति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिरः ॥ १२.२४२.३५ ॥
「我がもの」と慢心を離れ、対立の対を超え、疑いを断ち切った者。怒らず、憎まず、偽りの言葉を語らない。
12.242.36
आक्रुष्टस्ताडितश्चैव मैत्रीयं ध्याति नाशुभम् ।
वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तकः ॥ १२.२४२.३६ ॥
罵られ打たれても、彼は慈しみを念じ、悪を念じない。言葉・行為（杖）・心の三つを抑える者である。
12.242.37
समः सर्वेषु भूतेषु ब्रह्माणमभिवर्तते ।
नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थितः ॥ १२.२४२.३७ ॥
すべての存在に平等な者は梵に至る。彼は求めることも、求めないことも無く、ただ人生の旅に必要な分だけに留まる。
12.242.38
अलोलुपोऽव्यथो दान्तो नाकृतिर्न निराकृतिः ।
नास्येन्द्रियमनेकाग्रं नाविक्षिप्तमनोरथः ॥ १२.२४२.३८ ॥
貪欲がなく、苦悩せず、自己を制する者は、特別な外的な姿もなく、また損なわれた姿もない。その感官は散らず、その願望も乱れ散らばらない。
12.242.39
सर्वभूतसदृङ्भैत्रः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १२.२४२.३९ ॥
すべての存在に等しく接し、慈しみを持ち、土くれ、石、黄金を等しく見る。好ましいものと好ましくないものは彼にとって同じであり、彼は堅固で、非難にも自己の賞賛にも動じない。
12.242.40
अस्पृहः सर्वकामेभ्यो ब्रह्मचर्यदृढव्रतः ।
अहिंस्रः सर्वभूतानामीदृक्साङ्ख्यो विमुच्यते ॥ १२.२४२.४० ॥
あらゆる欲望に渇望がなく、梵行の固い誓いを守り、すべての存在を傷つけない。このようなサーンキヤの人は解脱する。
12.242.41
यथा योगाद्विमुच्यन्ते कारणैर्यैर्निबोध तत् ।
योगैश्वर्यमतिक्रान्तो योऽतिक्रामति मुच्यते ॥ १२.२४२.४१ ॥
ヨーガによって人々が解脱する手段を聞け。ヨーガの力を超え、さらにそれも超える者は解脱する。
12.242.42
इत्येषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः ।
एवं भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्माणं चाधिगच्छति ॥ १२.२४२.४२ ॥
内なる状態から生じるこの智慧は、疑いなく汝に語られた。こうして彼は対立の二元を離れ、梵に到達する。