มหาภารตะ · อัธยายะ 12.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.242.1
अथ चेद्रोचयेदेतदुह्यते मनसा तथा ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानवान्प्लववान्भवेत् ॥ १२.२४२.१ ॥
หากสิ่งนี้เป็นที่พอใจ และจิตพาไปเช่นนี้ ผู้มีปัญญาจะลอยขึ้นลอยลงและจะมีแพ
12.242.2
प्रज्ञया निर्मितैर्धीरास्तारयन्त्यबुधान्प्लवैः ।
नाबुधास्तारयन्त्यन्यानात्मानं वा कथंचन ॥ १२.२४२.२ ॥
ด้วยแพที่สร้างจากปัญญา ผู้มั่นคงย่อมนำผู้ไม่รู้ข้ามไปได้ ผู้ไม่รู้ไม่อาจนำผู้อื่นหรือแม้ตนเองข้ามไปได้ไม่ว่าด้วยวิธีใด
12.242.3
छिन्नदोषो मुनिर्योगयुक्तो युञ्जीत द्वादश ।
दशकर्मसुखानर्थानुपायापायनिष्क्रियः ॥ १२.२४२.३ ॥
ฤๅษีผู้ตัดข้อบกพร่องแล้ว มั่นในโยคะ พึงฝึกทั้งสิบสองประการ และไม่กระทำการต่อสิ่งที่ดูน่าพอใจด้วยการกระทำสิบประการ ทั้งในการได้มาและการเสียไป
12.242.4
चक्षुराचारसंग्राहैर्मनसा दर्शनेन च ।
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या य इच्छेज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ १२.२४२.४ ॥
พึงควบคุมตาด้วยการควบคุมความประพฤติ ด้วยใจ และด้วยการมอง ผู้ปรารถนาความรู้อันสูงสุดพึงควบคุมวาจาและใจด้วยปัญญา
12.242.5
ज्ञानेन यच्छेदात्मानं य इच्छेच्छान्तिमात्मनः ।
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥ १२.२४२.५ ॥
ผู้ปรารถนาความสงบของตนพึงควบคุมอาตมันด้วยความรู้ แม้บุรุษผู้เฝ้าดูสิ่งเหล่านี้จะน่ากลัวยิ่งนัก
12.242.6
यदि वा सर्ववेदज्ञो यदि वाऽप्यनृचो द्विजः ।
यदि वा धार्मिको यज्वा यदि वा पापकृत्तमः ॥ १२.२४२.६ ॥
ไม่ว่าเขาจะเป็นผู้รู้พระเวททั้งปวง หรือเป็นทวิชที่ไม่รู้ฤคเวท ไม่ว่าเขาจะเป็นผู้ประพฤติธรรมและผู้ประกอบยัญ หรือเป็นผู้กระทำบาปที่สุด
12.242.7
यदि वा पुरुषव्याघ्रो यदि वैक्लव्यधारणः ।
तरत्येवं महादुर्गं जरामरणसागरम् ॥ १२.२४२.७ ॥
ไม่ว่าเขาจะเป็นราชสีห์ในหมู่มนุษย์ หรือเป็นผู้ยึดมั่นโดยปราศจากความอ่อนแอ ด้วยวิธีนี้เขาย่อมข้ามมหาสมุทรแห่งชราและมรณะอันยากจะข้ามนั้นได้
12.242.8
एवं ह्येतेन योगेन युञ्जानो ह्येवमन्ततः ।
अपि जिज्ञासमानोऽपि शब्दब्रह्माऽतिवर्तते ॥ १२.२४२.८ ॥
เช่นนี้ เมื่อผู้ประกอบโยคะด้วยโยคะนี้ และเช่นนี้ในที่สุด แม้ผู้ปรารถนาจะรู้ ก็ย่อมล่วงพ้นพรหมันแห่งเสียงไปได้
12.242.9
धर्मोपस्थो ह्रीवरूथ उपायापायकूवरः ।
अपानाक्षः प्राणयुगः प्रज्ञायुर्जीववन्धनः ॥ १२.२४२.९ ॥
ธรรมเป็นที่นั่งของรถ ความละอายเป็นเกราะป้องกัน วิธีการและการเสื่อมเป็นแอกคันรถ อปานเป็นเพลา ปราณเป็นคู่ไถ ปัญญาและชีวิตเป็นเครื่องผูกที่ยึดมันไว้กับชีวาตมัน
12.242.10
चेतनाबन्धुरश्चारुश्चाचारग्रहनेमिमान् ।
दर्शनस्पर्शनवहो घ्राणश्रवणवाहनः ॥ १२.२४२.१० ॥
จิตสำนึกเป็นโครงรถ และงดงามยิ่ง ความประพฤติเป็นขอบล้อ และอินทรีย์เป็นที่จับ การเห็นและการสัมผัสเป็นผู้นำพาไป กลิ่นและการได้ยินเป็นสัตว์ลาก
12.242.11
प्रज्ञानाभिः सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथिः ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीरः श्रद्धादमपुरः सरः ॥ १२.२४२.११ ॥
มีปัญญาเป็นแท่งขับ มีคำสอนทั้งปวงเป็นไม้เท้า มีความรู้เป็นสารถี มีผู้รู้เขตเป็นผู้ประทับบนรถ มั่นคง นำหน้าด้วยศรัทธาและการข่มตน
12.242.12
त्यागरश्म्यनुगः क्षेम्यः शौचगो ध्यानगोतरः ।
जीवयुक्तो रथो दिव्यो ब्रह्मलोके धिराजते ॥ १२.२४२.१२ ॥
ตามไปตามบังเหียนแห่งการสละ ปลอดภัย เคลื่อนไปในความบริสุทธิ์ ไปสู่ฝั่งโดยการสมาธิ รถทิพย์ที่เทียมด้วยชีวาตมัน ย่อมรุ่งโรจน์ในพรหมโลก
12.242.13
अथ संत्वरमाणस्य रथमेवं युयुक्षतः ।
अक्षरं गन्तुमनसो विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम् ॥ १२.२४२.१३ ॥
บัดนี้ เราจะกล่าววิธีการที่ไปเร็วแก่ผู้รีบร้อนที่เทียมรถเช่นนี้ ผู้ปรารถนาจะไปสู่อักษร
12.242.14
सप्त यो धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः प्रतिपद्यते ।
पृष्ठतः पार्श्वतश्चान्यास्तावत्यस्ताः प्रधारणाः ॥ १२.२४२.१४ ॥
ผู้ใดมีวาจาสำรวมแล้วบรรลุสมาธิทั้งเจ็ดอย่างครบถ้วน ย่อมบรรลุสมาธิเสริมอีกเท่าจำนวนนั้นทั้งข้างหลังและข้างๆ
12.242.15
क्रमशः पार्थिवं यच्च वायव्यं खं तथा पयः ।
ज्योतिषो यत्तदैश्वर्यमहंकारस्य बुद्धितः।
अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं क्रमशः प्रतिपद्यते ॥ १२.२४२.१५ ॥
โดยลำดับ ย่อมบรรลุความเป็นใหญ่แห่งดิน แห่งลม แห่งอากาศ แห่งน้ำ และแห่งไฟ จากปัญญาย่อมบรรลุความเป็นใหญ่แห่งอหังการ และเช่นเดียวกันความเป็นใหญ่แห่งอวยักต์
12.242.16
विक्रमाश्चापि यस्यैते तथा युङ्क्ते स योगतः ।
तथाऽस्य योगयुक्तस्य सिद्धिमात्मनि पश्यतः ॥ १२.२४२.१६ ॥
อำนาจเหล่านี้ย่อมเป็นของผู้นั้น เขาเชื่อมโยงด้วยโยคะเช่นนี้ และแก่ผู้ประกอบโยคะเช่นนั้น ผู้เห็นความสมบูรณ์ในอาตมันของตน
12.242.17
निर्मुच्यमानः सूक्ष्मत्वाद्रूपाणीमानि पश्यतः ।
शैशिरस्तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः ॥ १२.२४२.१७ ॥
ผู้ถูกปลดปล่อยด้วยความละเอียด เห็นรูปทั้งหลายเหล่านี้ ดุจควันแห่งฤดูหนาวที่ละเอียดลงแล้วพักอยู่ในท้องฟ้า
12.242.18
तथा देहाद्विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्युत ।
अथ धूमस्य विरमेद्द्वितीयं रूपदर्शनम् ॥ १२.२४२.१८ ॥
เช่นเดียวกัน แก่ผู้หลุดพ้นจากร่าง รูปแรกย่อมปรากฏ จากนั้น เมื่อควันสงบลง การเห็นรูปที่สองย่อมปรากฏ
12.242.19
जलरूपमिवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति ।
अपां व्यतिक्रमे चास्य वह्निरूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.१९ ॥
เขาเห็นมันในอาตมันของตนนั่นเอง ดุจรูปน้ำในอากาศ และเมื่อน้ำผ่านไป รูปไฟย่อมปรากฏแก่เขา
12.242.20
तस्मिन्नुपरते चास्य वायव्यं सूक्ष्ममव्ययम् ।
रूपं प्रकाशते तस्य पीतवस्त्रवदव्ययम् ॥ १२.२४२.२० ॥
เมื่อสิ่งนั้นดับไปแล้ว รูปแห่งลมที่ละเอียดและไม่เสื่อมย่อมปรากฏแก่เขา รูปอันไม่เสื่อมของเขาย่อมรุ่งโรจน์ ดุจผ้าเหลือง
12.242.21
तस्मिन्नुपरते रुपमाकाशस्य प्रकाशते ।
तस्मिन्नुपरते चास्य बुद्धिरूपं प्रकाशते।
ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.२१ ॥
เมื่อสิ่งนั้นดับไป รูปของอากาศจึงปรากฏ เมื่อสิ่งนั้นดับไป รูปของปัญญาของเขาจึงปรากฏ รูปของผู้มีลักษณะเหมือนเส้นใยแมงมุม คือรูปของเขา ย่อมปรากฏ
12.242.22
अथ श्वेतां गतिं गत्वा सोहङ्कारे प्रकाशते ।
सुशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यमप्युक्तं ब्राह्मणस्य वै ॥ १२.२४२.२२ ॥
ต่อจากนั้น เมื่อไปตามทางสีขาวแล้ว เขาย่อมปรากฏในความรู้สึกว่าตนเป็นผู้ทำ ความละเอียดอ่อนของจิตกล่าวกันว่าสว่างจ้ายิ่งนัก และสิ่งนั้นก็กล่าวไว้เช่นนั้นแก่พราหมณ์เช่นกัน
12.242.23
एतेष्वपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु ।
जातस्य पार्थिवैश्वर्यैः सृष्टिरिष्टा विधीयते ॥ १२.२४२.२३ ॥
แม้เมื่อสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นแล้ว จงฟังจากเราถึงประเภทของผลทั้งหลาย สำหรับผู้ที่เกิดมา การสร้างที่ปรารถนาย่อมถูกกำหนดให้เกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งความเป็นใหญ่ในแผ่นดิน
12.242.24
प्रजापतिरिवाक्षोभ्यः शरीरात्सृजते प्रजाः ।
अङ्गुल्यङ्गुष्ठमात्रेण हस्तपादेन वा तथा ॥ १२.२४२.२४ ॥
ดุจพระประชาบดี ผู้ไม่หวั่นไหว เขาย่อมสร้างสรรพสัตว์จากกาย ด้วยขนาดเท่านิ้วหรือนิ้วหัวแม่มือ หรือด้วยมือหรือเท้า ก็เช่นเดียวกัน
12.242.25
पृथिवीं कम्पयत्येको गुणो वायोरिति श्रुतिः ।
आकाशभूतश्चाकाशे सवर्णत्वात्प्रकाशते।
वर्णतो गृह्यते चाप्सु नापः पिबति चाशया ॥ १२.२४२.२५ ॥
ศรุติกล่าวว่า คุณเพียงอย่างเดียวที่ทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือนเป็นของลม ธาตุอากาศย่อมปรากฏในอากาศ เพราะมีสีเสมอกัน ย่อมรับรู้ได้ด้วยสีในน้ำ แต่มันไม่ดื่มน้ำด้วยความปรารถนา
12.242.26
न चास्य तेजसां रूपं दृश्यते शाम्यते तथा ।
अहंकारेऽस्य विजिते पञ्चैते स्युर्वशानुगाः ॥ १२.२४२.२६ ॥
รูปของรัศมีทั้งหลายของมันก็ไม่ปรากฏ และมันจึงสงบลง เมื่อความถือตัวของเขาถูกพิชิตแล้ว ทั้งห้านี้ก็จะกลายเป็นผู้ตามอยู่ใต้อำนาจ
12.242.27
षण्णामात्मनि बुद्धौ च जितायां प्रभवत्यथ ।
निर्दोषा प्रतिभा ह्येनं कृत्स्ना समभिवर्तते ॥ १२.२४२.२७ ॥
เมื่อหกประการภายในตนและในปัญญาถูกพิชิตแล้ว ความเฉลียวฉลาดที่ปราศจากโทษก็บังเกิดขึ้น และทั้งหมดนั้นก็ครอบงำเขาไว้
12.242.28
तथैव व्यक्तमात्मानमव्यक्तं प्रतिपद्यते ।
यतो निःसरते लोको भवति व्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.२४२.२८ ॥
ในทำนองเดียวกัน อาตมันที่ปรากฏก็เข้าถึงสิ่งที่ไม่ปรากฏ อันเป็นที่โลกนี้เกิดขึ้น และอาตมันนั้นก็ได้รับนามว่าสิ่งที่ปรากฏ
12.242.29
तत्राव्यक्तमयीं विद्यां शृणु त्वं विस्तरेण मे ।
तथा व्यक्तमयं चैव संख्यापूर्वं निबोध मे ॥ १२.२४२.२९ ॥
จงฟังเราโดยละเอียดถึงความรู้ที่ประกอบด้วยสิ่งที่ไม่ปรากฏ และจงเข้าใจจากเราถึงความรู้ที่ประกอบด้วยสิ่งที่ปรากฏ โดยเริ่มจากการนับเป็นลำดับ
12.242.30
पञ्चविंसतितत्त्वानि तुल्यान्युभयतः समम् ।
योगे साङ्ख्येऽपि च तथा विशेषं तत्र मे शृणु ॥ १२.२४२.३० ॥
หลักการยี่สิบห้าประการนั้นเสมอกันทั้งสองฝ่าย และในโยคะและในสางขยะก็เช่นกัน จงฟังจากเราถึงความแตกต่างระหว่างสองระบบนั้น
12.242.31
प्रोक्तं तद्व्यक्तमित्येव जायते वर्धते च यत् ।
जीर्यते म्रियते चैव चतुर्भिर्लक्षणैर्युतम् ॥ १२.२४२.३१ ॥
สิ่งที่ประกาศว่าเป็นสิ่งปรากฏ คือสิ่งที่เกิดขึ้น เจริญเติบโต เสื่อมโทรม และตาย ประกอบด้วยลักษณะสี่ประการ
12.242.32
विपरीतमतो यत्तु तदव्यक्तमुदाहृतम् ।
द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतौ ॥ १२.२४२.३२ ॥
สิ่งที่ตรงข้ามกับสิ่งนี้ ประกาศว่าเป็นสิ่งที่ไม่ปรากฏ ในพระเวทและในหลักคำสอนทั้งหลาย ก็ได้กล่าวถึงอาตมันสองประการไว้เช่นกัน
12.242.33
चतुर्लक्षणजं त्वाद्यं चतुर्वर्गं प्रचक्षते ।
व्यक्तमव्यक्तजं चैव तथा बुद्धिरथेतरत्
सत्वं क्षेत्रज्ञ इत्येतद्द्वयमव्यक्तदर्शनम् ॥ १२.२४२.३३ ॥
สิ่งแรกที่เกิดจากลักษณะสี่ประการ เรียกกันว่ากลุ่มสี่ประการ สิ่งที่ปรากฏ สิ่งที่เกิดจากสิ่งที่ไม่ปรากฏ ปัญญา สิ่งอื่นนั้น สัตตวะ และผู้รู้แดน สองสิ่งนี้เป็นทัศนะของสิ่งที่ไม่ปรากฏ
12.242.34
द्वावात्मानौ च वेदेषु विषयेष्वनुरज्यतः ।
विषयात्प्रतिसंहारः साङ्ख्यानां विद्धि लक्षणम् ॥ १२.२४२.३४ ॥
ในพระเวทมีการประกาศอาตมันสองประการ สำหรับผู้ที่ยึดติดในอารมณ์ทั้งหลาย จงรู้ว่าการถอนตนจากอารมณ์นั้นเป็นเครื่องหมายของพวกสางขยะ
12.242.35
निर्ममश्चानहंकारो निर्द्वन्द्वश्छिन्नसंशयः ।
नैव क्रुध्यति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिरः ॥ १२.२४२.३५ ॥
ผู้ไม่มีความเป็นของตน และไม่มีความถือตัว ก้าวพ้นคู่ตรงข้าม ตัดความสงสัยขาดแล้ว เขาไม่โกรธ ไม่เกลียด และไม่กล่าววาจาเท็จ
12.242.36
आक्रुष्टस्ताडितश्चैव मैत्रीयं ध्याति नाशुभम् ।
वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तकः ॥ १२.२४२.३६ ॥
แม้ถูกด่าและถูกตี เขาก็ภาวนาถึงไมตรี ไม่คิดถึงสิ่งชั่วร้าย เขาเป็นผู้ยับยั้งทั้งสาม คือวาจา ไม้เท้าแห่งการกระทำ และใจ
12.242.37
समः सर्वेषु भूतेषु ब्रह्माणमभिवर्तते ।
नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थितः ॥ १२.२४२.३७ ॥
เสมอภาคต่อสรรพสัตว์ทั้งปวง เขาย่อมถึงพรหมัน เขาไม่ปรารถนาและก็ไม่ปราศจากความปรารถนา ตั้งอยู่เพียงเท่าที่การเดินทางแห่งชีวิตต้องการ
12.242.38
अलोलुपोऽव्यथो दान्तो नाकृतिर्न निराकृतिः ।
नास्येन्द्रियमनेकाग्रं नाविक्षिप्तमनोरथः ॥ १२.२४२.३८ ॥
ไม่โลภ ไม่หวั่นไหว และข่มตนได้ เขาไม่มีรูปร่างที่เด่นชัด และไม่มีความพิกลพิการ อินทรีย์ของเขาไม่กระจัดกระจาย ความปรารถนาของเขาไม่ฟุ้งซ่าน
12.242.39
सर्वभूतसदृङ्भैत्रः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १२.२४२.३९ ॥
เขามองสรรพสัตว์ทั้งปวงอย่างเสมอกัน เป็นมิตร เห็นก้อนดิน ก้อนหิน และทองคำเป็นสิ่งเท่าเทียมกัน สิ่งที่น่ายินดีและไม่น่ายินดีเป็นสิ่งเดียวกันสำหรับเขา เขามั่นคง เสมอภาคทั้งในการถูกตำหนิและการสรรเสริญตน
12.242.40
अस्पृहः सर्वकामेभ्यो ब्रह्मचर्यदृढव्रतः ।
अहिंस्रः सर्वभूतानामीदृक्साङ्ख्यो विमुच्यते ॥ १२.२४२.४० ॥
ไม่ปรารถนาในกามทั้งปวง มั่นคงในวัตรแห่งพรหมจรรย์ ไม่เบียดเบียนสรรพสัตว์ ผู้เป็นสางขยะเช่นนี้ย่อมหลุดพ้น
12.242.41
यथा योगाद्विमुच्यन्ते कारणैर्यैर्निबोध तत् ।
योगैश्वर्यमतिक्रान्तो योऽतिक्रामति मुच्यते ॥ १२.२४२.४१ ॥
จงฟังเถิดว่าด้วยเหตุปัจจัยใดบ้างที่ทำให้คนหลุดพ้นจากโยคะ ผู้ที่ก้าวล่วงอำนาจของโยคะ และยังก้าวล่วงเกินกว่านั้นอีก ย่อมหลุดพ้น
12.242.42
इत्येषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः ।
एवं भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्माणं चाधिगच्छति ॥ १२.२४२.४२ ॥
ปัญญาอันเกิดจากภาวะภายในนี้ ได้ถูกกล่าวแก่ท่านแล้ว ไม่ต้องสงสัยเลย เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้นั้นย่อมเป็นอิสระจากคู่ตรงข้าม และบรรลุพรหมัน