మహాభారతం · అధ్యాయం 12.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.242.1
अथ चेद्रोचयेदेतदुह्यते मनसा तथा ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानवान्प्लववान्भवेत् ॥ १२.२४२.१ ॥
ఇది నీకు సమ్మతమైతే, మనసుతో ఇలా కొట్టుకుపోతూ, పైకి లేస్తూ మునుగుతూ ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞాని ఒక తెప్పను కలిగినవాడవుతాడు.
12.242.2
प्रज्ञया निर्मितैर्धीरास्तारयन्त्यबुधान्प्लवैः ।
नाबुधास्तारयन्त्यन्यानात्मानं वा कथंचन ॥ १२.२४२.२ ॥
ప్రజ్ఞతో నిర్మించిన తెప్పలతో ధీరులు అజ్ఞానులను ఒడ్డుకు చేరుస్తారు; అజ్ఞానులు ఇతరులనూ, తమనూ ఏ విధంగానూ ఒడ్డుకు చేర్చలేరు.
12.242.3
छिन्नदोषो मुनिर्योगयुक्तो युञ्जीत द्वादश ।
दशकर्मसुखानर्थानुपायापायनिष्क्रियः ॥ १२.२४२.३ ॥
దోషాలను ఛేదించిన ముని యోగంలో నిలిచి పన్నెండింటిని అభ్యసించాలి; పది కర్మల వల్ల సుఖమనిపించే వస్తువుల లాభనష్టాలలో నిష్క్రియుడై ఉండి.
12.242.4
चक्षुराचारसंग्राहैर्मनसा दर्शनेन च ।
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या य इच्छेज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ १२.२४२.४ ॥
ఆచార నియమంతో, మనసుతో, దర్శనంతో కళ్లను నిగ్రహించాలి; ఉత్తమ జ్ఞానాన్ని కోరేవాడు వాక్కును, మనసును బుద్ధితో నియంత్రించాలి.
12.242.5
ज्ञानेन यच्छेदात्मानं य इच्छेच्छान्तिमात्मनः ।
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥ १२.२४२.५ ॥
తన ఆత్మ శాంతిని కోరేవాడు జ్ఞానంతో ఆత్మను నిగ్రహించాలి; వీటిని గమనించే పురుషుడు అత్యంత భయంకరుడైనప్పటికీ.
12.242.6
यदि वा सर्ववेदज्ञो यदि वाऽप्यनृचो द्विजः ।
यदि वा धार्मिको यज्वा यदि वा पापकृत्तमः ॥ १२.२४२.६ ॥
అతడు సర్వ వేదజ్ఞుడైనా, లేక ఋక్కులు తెలియని ద్విజుడైనా; ధార్మికుడై యజ్ఞం చేసేవాడైనా, లేక అత్యంత పాపకర్మ చేసేవాడైనా.
12.242.7
यदि वा पुरुषव्याघ्रो यदि वैक्लव्यधारणः ।
तरत्येवं महादुर्गं जरामरणसागरम् ॥ १२.२४२.७ ॥
అతడు పురుషవ్యాఘ్రుడైనా, లేక దౌర్బల్యం లేని దృఢ ధారణ కలవాడైనా, ఈ విధంగా జరామరణమనే మహాదుర్గమైన సాగరాన్ని దాటుతాడు.
12.242.8
एवं ह्येतेन योगेन युञ्जानो ह्येवमन्ततः ।
अपि जिज्ञासमानोऽपि शब्दब्रह्माऽतिवर्तते ॥ १२.२४२.८ ॥
ఈ విధంగా ఈ యోగంతో యుక్తుడైనవాడు, చివరకు ఇదే విధంగా, తెలుసుకోవాలనుకునేవాడు కూడా శబ్దబ్రహ్మాన్ని దాటిపోతాడు.
12.242.9
धर्मोपस्थो ह्रीवरूथ उपायापायकूवरः ।
अपानाक्षः प्राणयुगः प्रज्ञायुर्जीववन्धनः ॥ १२.२४२.९ ॥
ధర్మమే దాని ఆసనం, సిగ్గే దాని కవచం, ఉపాయం మరియు అపాయం దాని కూబరం, అపానమే దాని ఇరుసు, ప్రాణమే దాని యుగం, ప్రజ్ఞ మరియు ఆయువే జీవునితో కట్టే బంధనాలు.
12.242.10
चेतनाबन्धुरश्चारुश्चाचारग्रहनेमिमान् ।
दर्शनस्पर्शनवहो घ्राणश्रवणवाहनः ॥ १२.२४२.१० ॥
చేతనే దాని చట్రం, అది సుందరం కూడా; ఆచారమే దాని చక్రపు అంచు, ఇంద్రియ గ్రహాలే దాని పట్టులు; దర్శనం మరియు స్పర్శనమే వహించేవి; ఘ్రాణం మరియు శ్రవణమే దాని వాహనాలు.
12.242.11
प्रज्ञानाभिः सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथिः ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीरः श्रद्धादमपुरः सरः ॥ १२.२४२.११ ॥
ప్రజ్ఞతో, సర్వ తంత్రాలే దాని అంకుశం; జ్ఞానమే దాని సారథి; క్షేత్రజ్ఞుడిచే అధిష్ఠితం; ధీరం; శ్రద్ధ మరియు దమమే ముందు నడిపేవి.
12.242.12
त्यागरश्म्यनुगः क्षेम्यः शौचगो ध्यानगोतरः ।
जीवयुक्तो रथो दिव्यो ब्रह्मलोके धिराजते ॥ १२.२४२.१२ ॥
త్యాగమనే కళ్ళెలను అనుసరించేది, క్షేమకరమైనది, శౌచంలో నడిచేది, ధ్యానం ద్వారా ఆవలి తీరానికి వెళ్ళేది; జీవునితో యోకించబడిన ఈ దివ్య రథం బ్రహ్మలోకంలో చక్కగా ప్రకాశిస్తుంది.
12.242.13
अथ संत्वरमाणस्य रथमेवं युयुक्षतः ।
अक्षरं गन्तुमनसो विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम् ॥ १२.२४२.१३ ॥
ఇప్పుడు త్వరపడుతూ ఈ విధంగా రథాన్ని కట్టేవానికి, అక్షరాన్ని చేరాలనుకునేవానికి, వేగంగా వెళ్ళే విధిని నేను చెబుతాను.
12.242.14
सप्त यो धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः प्रतिपद्यते ।
पृष्ठतः पार्श्वतश्चान्यास्तावत्यस्ताः प्रधारणाः ॥ १२.२४२.१४ ॥
మాటను నిగ్రహించి ఏడు సంపూర్ణ ధారణలను పొందేవాడు, వెనుకా ప్రక్కలా అంతే సంఖ్యలో ఇతర సహాయక ధారణలను కూడా పొందుతాడు.
12.242.15
क्रमशः पार्थिवं यच्च वायव्यं खं तथा पयः ।
ज्योतिषो यत्तदैश्वर्यमहंकारस्य बुद्धितः।
अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं क्रमशः प्रतिपद्यते ॥ १२.२४२.१५ ॥
క్రమంగా భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, అగ్ని యొక్క ఐశ్వర్యం, బుద్ధి నుండి అహంకారం యొక్క ఐశ్వర్యం, అవ్యక్తం యొక్క ఐశ్వర్యం కూడా క్రమంగా పొందబడతాయి.
12.242.16
विक्रमाश्चापि यस्यैते तथा युङ्क्ते स योगतः ।
तथाऽस्य योगयुक्तस्य सिद्धिमात्मनि पश्यतः ॥ १२.२४२.१६ ॥
వీటిని విక్రమాలుగా కలిగినవాడు, అలా యోగంతో కలుస్తాడు; యోగయుక్తుడైనవాడు తన ఆత్మలో సిద్ధిని చూస్తాడు.
12.242.17
निर्मुच्यमानः सूक्ष्मत्वाद्रूपाणीमानि पश्यतः ।
शैशिरस्तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः ॥ १२.२४२.१७ ॥
సూక్ష్మత్వం వల్ల విముక్తుడౌతూ ఇన్ని రూపాలను చూస్తాడు; శిశిర కాలపు పొగ సూక్ష్మమై ఆకాశాన్ని ఆశ్రయించినట్లు.
12.242.18
तथा देहाद्विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्युत ।
अथ धूमस्य विरमेद्द्वितीयं रूपदर्शनम् ॥ १२.२४२.१८ ॥
ఈ విధంగా దేహం నుండి విముక్తుడైనవానికి పూర్వ రూపం కలుగుతుంది; తరువాత పొగ ఆగినప్పుడు రెండవ రూప దర్శనం కలుగుతుంది.
12.242.19
जलरूपमिवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति ।
अपां व्यतिक्रमे चास्य वह्निरूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.१९ ॥
ఆకాశంలో జలరూపంలా అక్కడే తన ఆత్మలో అతడు చూస్తాడు. జలం అదృశ్యమైనప్పుడు అతనికి అగ్నిరూపం ప్రకాశిస్తుంది.
12.242.20
तस्मिन्नुपरते चास्य वायव्यं सूक्ष्ममव्ययम् ।
रूपं प्रकाशते तस्य पीतवस्त्रवदव्ययम् ॥ १२.२४२.२० ॥
అది ఉపరతమైనప్పుడు అతని వాయవ్య, సూక్ష్మ, అవ్యయ రూపం ప్రకాశిస్తుంది; పసుపు వస్త్రంలా అతని అవ్యయ రూపం ప్రకాశిస్తుంది.
12.242.21
तस्मिन्नुपरते रुपमाकाशस्य प्रकाशते ।
तस्मिन्नुपरते चास्य बुद्धिरूपं प्रकाशते।
ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूपं प्रकाशते ॥ १२.२४२.२१ ॥
అది ఉపరతమైనప్పుడు ఆకాశ రూపం ప్రకాశిస్తుంది. అది ఉపరతమైనప్పుడు అతని బుద్ధిరూపం ప్రకాశిస్తుంది. సాలెపురుగు దారం రూపానికి సమానమైన అతని రూపం ప్రకాశిస్తుంది.
12.242.22
अथ श्वेतां गतिं गत्वा सोहङ्कारे प्रकाशते ।
सुशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यमप्युक्तं ब्राह्मणस्य वै ॥ १२.२४२.२२ ॥
అనంతరం తెల్లని మార్గంలో వెళ్లి అతడు అహంకారంలో ప్రకాశిస్తాడు. మనస్సు యొక్క సూక్ష్మత మిక్కిలి శుభ్రమైనదని, బ్రాహ్మణునికి కూడా అది చెప్పబడిందని అంటారు.
12.242.23
एतेष्वपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु ।
जातस्य पार्थिवैश्वर्यैः सृष्टिरिष्टा विधीयते ॥ १२.२४२.२३ ॥
ఇవి ఉద్భవించిన తర్వాత కూడా నా ఫల-భేదాలను వినుము. జన్మించినవానికి భూలోక ఐశ్వర్యాలతో ఇష్టమైన సృష్టి విధించబడుతుంది.
12.242.24
प्रजापतिरिवाक्षोभ्यः शरीरात्सृजते प्रजाः ।
अङ्गुल्यङ्गुष्ठमात्रेण हस्तपादेन वा तथा ॥ १२.२४२.२४ ॥
ప్రజాపతి వలె అచంచలుడై అతడు శరీరం నుండి ప్రజలను సృష్టిస్తాడు — వేలు లేదా బొటనవేలు పరిమాణంతో, లేదా చేతితో లేదా కాలితో, అలాగే.
12.242.25
पृथिवीं कम्पयत्येको गुणो वायोरिति श्रुतिः ।
आकाशभूतश्चाकाशे सवर्णत्वात्प्रकाशते।
वर्णतो गृह्यते चाप्सु नापः पिबति चाशया ॥ १२.२४२.२५ ॥
భూమిని కంపింపజేసేది వాయువు యొక్క ఏకైక గుణమని శ్రుతి చెబుతుంది. ఆకాశ భూతం ఆకాశంలో ఒకే వర్ణం కలిగి ఉండటం వల్ల ప్రకాశిస్తుంది; నీటిలో వర్ణం ద్వారా గ్రహించబడుతుంది, కానీ కోరికతో నీటిని త్రాగదు.
12.242.26
न चास्य तेजसां रूपं दृश्यते शाम्यते तथा ।
अहंकारेऽस्य विजिते पञ्चैते स्युर्वशानुगाः ॥ १२.२४२.२६ ॥
ఇతని తేజస్సుల రూపం కనిపించదు; అలాగే అవి శాంతిస్తాయి. అహంకారం జయించబడినప్పుడు ఈ ఐదూ అతనికి వశమై అనుసరించేవిగా ఉంటాయి.
12.242.27
षण्णामात्मनि बुद्धौ च जितायां प्रभवत्यथ ।
निर्दोषा प्रतिभा ह्येनं कृत्स्ना समभिवर्तते ॥ १२.२४२.२७ ॥
ఆరింటిని, ఆత్మలోనూ బుద్ధిలోనూ జయించినప్పుడు, అప్పుడు నిర్దోష ప్రతిభ ఉద్భవిస్తుంది; అది పూర్తిగా ఇతనిని ఆవరిస్తుంది.
12.242.28
तथैव व्यक्तमात्मानमव्यक्तं प्रतिपद्यते ।
यतो निःसरते लोको भवति व्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.२४२.२८ ॥
అలాగే వ్యక్తమైన ఆత్మ అవ్యక్తాన్ని పొందుతుంది. దాని నుండి లోకం బయలుదేరుతుంది; అది వ్యక్తం అనే పేరు పొందుతుంది.
12.242.29
तत्राव्यक्तमयीं विद्यां शृणु त्वं विस्तरेण मे ।
तथा व्यक्तमयं चैव संख्यापूर्वं निबोध मे ॥ १२.२४२.२९ ॥
అక్కడ అవ్యక్తమయ విద్యను నా నుండి విస్తారంగా విను; అలాగే వ్యక్తమయాన్ని కూడా, సంఖ్యతో ప్రారంభించి నా నుండి గ్రహించు.
12.242.30
पञ्चविंसतितत्त्वानि तुल्यान्युभयतः समम् ।
योगे साङ्ख्येऽपि च तथा विशेषं तत्र मे शृणु ॥ १२.२४२.३० ॥
ఇరవై ఐదు తత్త్వాలు రెండు వైపులా సమానమైనవి. యోగంలోనూ సాంఖ్యంలోనూ అలాగే; వాటి భేదాన్ని నా నుండి విను.
12.242.31
प्रोक्तं तद्व्यक्तमित्येव जायते वर्धते च यत् ।
जीर्यते म्रियते चैव चतुर्भिर्लक्षणैर्युतम् ॥ १२.२४२.३१ ॥
వ్యక్తమైనది అని అది చెప్పబడుతుంది; అది పుడుతుంది, పెరుగుతుంది, జీర్ణమవుతుంది, మరణిస్తుంది—నాలుగు లక్షణాలతో కూడినది.
12.242.32
विपरीतमतो यत्तु तदव्यक्तमुदाहृतम् ।
द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतौ ॥ १२.२४२.३२ ॥
దీనికి విరుద్ధమైనది అవ్యక్తమని చెప్పబడుతుంది. వేదాలలోనూ సిద్ధాంతాలలోనూ రెండు ఆత్మలు చెప్పబడ్డాయి.
12.242.33
चतुर्लक्षणजं त्वाद्यं चतुर्वर्गं प्रचक्षते ।
व्यक्तमव्यक्तजं चैव तथा बुद्धिरथेतरत्
सत्वं क्षेत्रज्ञ इत्येतद्द्वयमव्यक्तदर्शनम् ॥ १२.२४२.३३ ॥
నాలుగు లక్షణాలతో పుట్టినదాన్ని మొదటిది, చతుర్వర్గం అని అంటారు. వ్యక్తం, అవ్యక్తం నుండి పుట్టినది, బుద్ధి, మరొకటి సత్త్వం, క్షేత్రజ్ఞుడు—ఈ రెండూ అవ్యక్త దర్శనం.
12.242.34
द्वावात्मानौ च वेदेषु विषयेष्वनुरज्यतः ।
विषयात्प्रतिसंहारः साङ्ख्यानां विद्धि लक्षणम् ॥ १२.२४२.३४ ॥
వేదాలలో రెండు ఆత్మలు చెప్పబడ్డాయి; విషయాలలో అనురక్తులైనవారు—విషయాల నుండి ఉపసంహరణ—సాంఖ్యుల లక్షణమని తెలుసుకో.
12.242.35
निर्ममश्चानहंकारो निर्द्वन्द्वश्छिन्नसंशयः ।
नैव क्रुध्यति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिरः ॥ १२.२४२.३५ ॥
మమకారం లేనివాడు, అహంకారం లేనివాడు, ద్వంద్వాలు లేనివాడు, సంశయాలను ఛేదించినవాడు; కోపించడు, ద్వేషించడు, అసత్య వాక్కులు పలకడు.
12.242.36
आक्रुष्टस्ताडितश्चैव मैत्रीयं ध्याति नाशुभम् ।
वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तकः ॥ १२.२४२.३६ ॥
తిట్టబడినా, కొట్టబడినా, మైత్రినే ధ్యానిస్తాడు, అశుభాన్ని కాదు; వాక్కు, దండం (కర్మ), మనస్సు—ఈ మూడింటినీ నివర్తింపజేసేవాడు.
12.242.37
समः सर्वेषु भूतेषु ब्रह्माणमभिवर्तते ।
नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थितः ॥ १२.२४२.३७ ॥
అన్ని ప్రాణుల పట్ల సమభావం కలవాడు బ్రహ్మను పొందుతాడు. అతడు దేనినీ కోరడు, కోరకపోవడమూ లేదు; జీవనయాత్రకు అవసరమైనంతలోనే స్థిరంగా ఉంటాడు.
12.242.38
अलोलुपोऽव्यथो दान्तो नाकृतिर्न निराकृतिः ।
नास्येन्द्रियमनेकाग्रं नाविक्षिप्तमनोरथः ॥ १२.२४२.३८ ॥
అతడు లోభం లేనివాడు, వ్యథ లేనివాడు, దాంతుడు; అతనికి ప్రత్యేకమైన బాహ్య రూపమూ లేదు, వికృతమూ లేదు. అతని ఇంద్రియాలు చెదరవు, కోరికలు చెదిరిపోవు.
12.242.39
सर्वभूतसदृङ्भैत्रः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १२.२४२.३९ ॥
అతడు అన్ని ప్రాణులను సమంగా చూసే, మైత్రి కలవాడు; మట్టిముద్ద, రాయి, బంగారాన్ని సమంగా చూస్తాడు. ప్రియమూ అప్రియమూ అతనికి సమానమే; అతడు ధీరుడు, నిందా స్తుతులలో కూడా సమంగా ఉంటాడు.
12.242.40
अस्पृहः सर्वकामेभ्यो ब्रह्मचर्यदृढव्रतः ।
अहिंस्रः सर्वभूतानामीदृक्साङ्ख्यो विमुच्यते ॥ १२.२४२.४० ॥
అతడు అన్ని కోరికలపై ఆసక్తి లేనివాడు, బ్రహ్మచర్యమనే దృఢవ్రతం కలవాడు, సర్వ ప్రాణులపట్ల హింసలేనివాడు. ఇటువంటి సాంఖ్యుడు విముక్తి పొందుతాడు.
12.242.41
यथा योगाद्विमुच्यन्ते कारणैर्यैर्निबोध तत् ।
योगैश्वर्यमतिक्रान्तो योऽतिक्रामति मुच्यते ॥ १२.२४२.४१ ॥
యోగం ద్వారా ఏ కారణాల వల్ల మానవులు విముక్తి పొందుతారో అది తెలుసుకో. యోగ ఐశ్వర్యాన్ని దాటినవాడు, దానిని కూడా దాటేవాడు విముక్తి పొందుతాడు.
12.242.42
इत्येषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः ।
एवं भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्माणं चाधिगच्छति ॥ १२.२४२.४२ ॥
భావాల నుండి పుట్టే ఈ బుద్ధి నీకు చెప్పబడింది; ఇందులో సందేహం లేదు. ఈ విధంగా ద్వంద్వాలను దాటినవాడు బ్రహ్మను పొందుతాడు.