మహాభారతం · అధ్యాయం 12.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.243.1
अथ ज्ञानप्लवं धीरो गृहीत्वा शान्तिमात्मनः ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च विद्यामेवाभिसंश्रयेत् ॥ १२.२४३.१ ॥
అప్పుడు ధీరుడు ఆత్మ యొక్క శాంతిని జ్ఞానమనే తెప్పగా పట్టుకుని, పైకి లేచినప్పుడూ మునిగినప్పుడూ విద్యనే ఆశ్రయించాలి.
12.243.2
किं तज्ज्ञानमथो विद्या यथा निस्तरते द्वयम् ।
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तिरिति चैव हि ॥ १२.२४३.२ ॥
ఆ జ్ఞానం ఏది? ఏ విద్య ద్వారా ఈ రెండింటినీ దాటవచ్చు? ప్రవృత్తి లక్షణమైన ధర్మమూ, నివృత్తీ అనే ఈ ద్వయమే.
12.243.3
यस्तु पश्यन्स्वभावेन विनाभावमचेतनः ।
पुष्णाति स पुनः सर्वान्प्रज्ञया मुक्तहेतुकः ॥ १२.२४३.३ ॥
స్వభావం వల్లనే అభావాన్ని చూసే అచేతనుడు, మళ్లీ ప్రజ్ఞతో అందరినీ పోషిస్తాడు; హేతువుల నుండి విముక్తుడై.
12.243.4
येषां चैकान्तभावेन स्वभावः कारणं मतम् ।
दूर्वातृणवृसीका ये ते लभन्ते न किंचन ॥ १२.२४३.४ ॥
ఎవరికి ఏకాంతంగా స్వభావమే కారణమని భావించబడుతుందో, వారు దూర్వ గడ్డి, గడ్డి వేర్లలా ఏమీ పొందరు.
12.243.5
येचैनं पक्षमाश्रित्य निवर्तन्त्यल्पमेधसः ।
स्वभावं कारणं ज्ञात्वा न श्रेयः प्राप्नुवन्ति ते ॥ १२.२४३.५ ॥
ఈ పక్షాన్ని ఆశ్రయించి అల్పబుద్ధులు వెనుదిరుగుతారు; స్వభావాన్ని కారణంగా తెలిసి వారు శ్రేయస్సును పొందరు.
12.243.6
स्वभावो हि विनाशाय मोहकर्ममनोभवः ।
निरुक्तमेतयोरेतत्स्वभावपरिभावयोः ॥ १२.२४३.६ ॥
స్వభావం నిజంగా వినాశనానికే; అది మోహం, కర్మ, మనస్సుల నుండి పుడుతుంది. ఈ రెండింటి గురించి, స్వభావం మరియు స్వభావ భావన గురించి ఇదే చెప్పబడింది.
12.243.7
कृष्यादीनीह कर्माणि सस्यसंहरणानि च ।
प्रज्ञावद्भिः प्रक्लृप्तानि यानासनगृहाणि च ॥ १२.२४३.७ ॥
ఇక్కడ వ్యవసాయం మొదలైన కార్యాలు, పంట కోత, వాహనాలు, ఆసనాలు, గృహాలు — ఇవన్నీ జ్ఞానవంతులచే రూపొందించబడినవి.
12.243.8
आक्रीडानां गृहाणां च गदानामगदस्य च ।
प्रज्ञावन्तः प्रवक्तारो ज्ञानवद्भिरनुष्ठिताः ॥ १२.२४३.८ ॥
ఆటలు, గృహాలు, రోగాలు మరియు ఔషధాలను గురించి జ్ఞానులైన ప్రవక్తలు జ్ఞానవంతులచే ఆచరించబడినవి.
12.243.9
प्रज्ञा संयोजयत्यर्थैः प्रज्ञा श्रेयोऽधिगच्छति ।
राजानो भुञ्जते राज्यं प्रज्ञया तुल्यलक्षणाः ॥ १२.२४३.९ ॥
ప్రజ్ఞ అర్థాలతో కలుపుతుంది; ప్రజ్ఞ శ్రేయస్సును పొందిస్తుంది; సమాన లక్షణాలు కలిగిన రాజులు ప్రజ్ఞతో రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తారు.
12.243.10
परावरं तु भूतानां ज्ञानेनैवोपलभ्यते ।
विद्यया तात सृष्टानां विद्यैवेह परा गतिः ॥ १२.२४३.१० ॥
ప్రాణుల పరావరత్వం జ్ఞానం ద్వారానే తెలుస్తుంది; ఓ తాతా, సృష్టించబడినవారికి ఇక్కడ విద్యయే పరమ గతి.
12.243.11
भूतानां जन्म सर्वेषां विविधानां चतुर्विधम् ।
जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजं चोपलक्षयेत् ॥ १२.२४३.११ ॥
అన్ని ప్రాణుల జన్మం వివిధమైనది, నాలుగు విధాలు: జరాయుజం, అండజం, ఉద్భిజ్జం, స్వేదజం; వీటిని గుర్తించాలి.
12.243.12
स्थावरेभ्यो विशिष्टानि जङ्गमान्युपधारयेत् ।
उपपन्नं हि यच्चेष्टा विशिष्येत विशेष्यया ॥ १२.२४३.१२ ॥
స్థావరాల కంటే జంగమ ప్రాణులను విశిష్టమైనవిగా భావించాలి; ఎందుకంటే చేష్టతో కూడినది తన విశేషత చేతనే విశిష్టమవుతుంది.
12.243.13
आहुर्द्विबहुपादानि जङ्गमानि द्वयानि तु ।
बहुषाद्भ्यो विशिष्टानि द्विपादानि बहून्यपि ॥ १२.२४३.१३ ॥
కదిలే ప్రాణులు రెండు రకాలు—రెండు కాళ్లవి, అనేక కాళ్లవి. అనేక కాళ్ల వాటికంటే రెండు కాళ్ల వాటే శ్రేష్ఠమైనవి; రెండు కాళ్లవి కూడా అనేకం.
12.243.14
द्विपदानि द्वयान्याहुः पार्थिवानीतराणि च ।
पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्यन्नानि भुञ्जते ॥ १२.२४३.१४ ॥
రెండు కాళ్ల ప్రాణులు రెండు రకాలు అని చెప్పబడతాయి—భూమిపై నివసించేవి, ఇతరాలు. భూమిపై నివసించేవే శ్రేష్ఠమైనవి; అవి అన్నాన్ని తింటాయి.
12.243.15
पार्थिवानि द्वयान्याहुर्मध्यमान्युत्तमानि तु ।
मध्यमानि विशिष्टानि जातिधर्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.१५ ॥
భూమిపై జీవించే ప్రాణులు రెండు రకాలు అని చెప్పబడతాయి—మధ్యమమైనవి, ఉత్తమమైనవి. మధ్యమమైనవే శ్రేష్ఠమైనవి; ఎందుకంటే అవి జాతి-ధర్మాన్ని ధరిస్తాయి.
12.243.16
मध्यमानि द्वयान्याहुर्धर्मज्ञानीतराणि च ।
धर्मज्ञानि विशिष्टानि कार्याकार्योपधारणात् ॥ १२.२४३.१६ ॥
మధ్యమ ప్రాణులు రెండు రకాలు అని చెప్పబడతాయి—ధర్మజ్ఞులు, ఇతరులు. ధర్మజ్ఞులే శ్రేష్ఠులు; ఎందుకంటే ఏది చేయదగినది, ఏది చేయరానిది అని వారు గ్రహిస్తారు.
12.243.17
धर्मज्ञानि द्वयान्याहुर्वेदज्ञानीतराणि च ।
वेदज्ञानि विशिष्टानि वेदो ह्येषु प्रतिष्ठितः ॥ १२.२४३.१७ ॥
ధర్మజ్ఞులైన ప్రాణులు రెండు రకాలు అని చెప్పబడతాయి—వేదజ్ఞులు, ఇతరులు. వేదజ్ఞులే శ్రేష్ఠులు; ఎందుకంటే వేదం వారిలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.
12.243.18
वेदज्ञानि द्वयान्याहुः प्रवक्तृणीतराणि च ।
प्रवक्तॄणि विशिष्टानि सर्वधर्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.१८ ॥
వేదజ్ఞులు రెండు రకాలు అని చెప్పబడతారు—ప్రవక్తలు, ఇతరులు. ప్రవక్తలే శ్రేష్ఠులు; ఎందుకంటే వారు సర్వధర్మాలను ధరిస్తారు.
12.243.19
विज्ञायन्ते हि यैर्वेदाः सधर्माः सक्रियाफलाः ।
सधर्मा निखिला वेदाः प्रवक्तृभ्यो विनिःसृताः ॥ १२.२४३.१९ ॥
ఎవరి ద్వారా వేదాలు ధర్మంతో, కర్మఫలాలతో తెలియబడతాయో, ఆ సమస్త వేదాలు ప్రవక్తల నుండి వెలువడినవి.
12.243.20
प्रवक्तॄणि द्वयान्याहुरात्मज्ञानीतराणि च ।
आत्मज्ञानि विशिष्टानि जन्माजन्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.२० ॥
ప్రవక్తలు రెండు రకాలని అంటారు: ఆత్మజ్ఞానులు, ఇతరులు; జన్మ, అజన్మ తత్త్వాన్ని గ్రహించడం వల్ల ఆత్మజ్ఞానులు శ్రేష్ఠులు.
12.243.21
धर्मद्वयं हि यो वेद स सर्वज्ञः स सर्ववित् ।
सत्याशीः सत्यसंकल्पः सत्यः शुचिरथेश्वरः ॥ १२.२४३.२१ ॥
రెండు ధర్మాలను తెలిసినవాడే సర్వజ్ఞుడు, సర్వవిత్తు; సత్య ఆశీర్వాదం, సత్య సంకల్పం గలవాడు, సత్యవంతుడు, పవిత్రుడు, రథాధిపతి.
12.243.22
धर्मज्ञानप्रतिष्ठं हि तं देवा ब्राह्मणं विदुः ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातं परे च कृतनिश्चयम् ॥ १२.२४३.२२ ॥
ధర్మజ్ఞానంలో స్థితుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడిని దేవతలు తెలుసుకుంటారు; శబ్దబ్రహ్మంలో నిష్ణాతుడు, పరమ తత్త్వంలో దృఢనిశ్చయం గలవాడు.
12.243.23
अन्तस्थं च बहिष्ठं च येऽधियज्ञाधिदैवतम् ।
जानन्ति तान्नमस्यामस्ते देवास्तात ते द्विजाः ॥ १२.२४३.२३ ॥
అంతరంగంలో, బహిరంగంలో ఉన్న అధియజ్ఞాన్ని, అధిదైవాన్ని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారికి నమస్కరిస్తాం; ప్రియ పుత్రా, వారే దేవతలు, ద్విజులు.
12.243.24
तेषु विश्वमिदं भूतं साग्रं च जगदाहितम् ।
तेषां माहात्म्यभावस्य सदृशं नास्ति किंचन ॥ १२.२४३.२४ ॥
వారిలోనే ఈ సమస్త ప్రాణులు, అగ్రంతో కూడిన సమస్త జగత్తు నిలిచి ఉంది; వారి మహిమకు, స్వభావానికి సమానమైనది ఏదీ లేదు.
12.243.25
आद्यन्तनिधनं चैव कर्म चातीत्य सर्वशः ।
चतुर्विधस्य भूतस्य सर्वस्येशाः स्वयंभुवः ॥ १२.२४३.२५ ॥
ఆదిని, అంతాన్ని, లయాన్ని, కర్మను పూర్తిగా అతిక్రమించినవారు; నాలుగు విధాల సర్వ ప్రాణులకూ స్వయంభువులైన ఈశ్వరులు వారే.