มหาภารตะ · อัธยายะ 12.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.243.1
अथ ज्ञानप्लवं धीरो गृहीत्वा शान्तिमात्मनः ।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च विद्यामेवाभिसंश्रयेत् ॥ १२.२४३.१ ॥
จากนั้น ผู้มีปัญญามั่นคงพึงถือเรือแห่งความรู้คือความสงบของอาตมัน และขณะที่ลอยขึ้นและจมลง พึงพึ่งพิงแต่วิทยาอย่างเดียว
12.243.2
किं तज्ज्ञानमथो विद्या यथा निस्तरते द्वयम् ।
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तिरिति चैव हि ॥ १२.२४३.२ ॥
ความรู้นั้นคืออะไร และวิทยาอะไรเล่าที่ทำให้ข้ามพ้นคู่ตรงข้ามทั้งสองได้ ธรรมที่มีลักษณะแห่งการดำเนินไป และการหันออกจากการดำเนินไป ทั้งสองนี้แลเท่านั้น
12.243.3
यस्तु पश्यन्स्वभावेन विनाभावमचेतनः ।
पुष्णाति स पुनः सर्वान्प्रज्ञया मुक्तहेतुकः ॥ १२.२४३.३ ॥
ผู้ที่มองเห็นโดยสภาวะของตนว่าความไม่มีอยู่ไม่มีจิตสำนึก แล้วหล่อเลี้ยงสรรพสิ่งทั้งหมดด้วยปัญญา ปลอดจากเหตุปัจจัย
12.243.4
येषां चैकान्तभावेन स्वभावः कारणं मतम् ।
दूर्वातृणवृसीका ये ते लभन्ते न किंचन ॥ १२.२४३.४ ॥
ผู้ที่ยึดถือว่าสภาวะธรรมชาติเป็นเหตุอย่างเด็ดขาด เหล่านั้นย่อมไม่ได้อะไรเลย เหมือนหญ้าทูรวาและรากหญ้า
12.243.5
येचैनं पक्षमाश्रित्य निवर्तन्त्यल्पमेधसः ।
स्वभावं कारणं ज्ञात्वा न श्रेयः प्राप्नुवन्ति ते ॥ १२.२४३.५ ॥
และผู้มีปัญญาน้อยที่พึ่งพิงฝ่ายนี้แล้วถอยกลับไป เมื่อรู้ว่าสภาวะธรรมชาติเป็นเหตุ เหล่านั้นย่อมไม่ได้รับความดีงาม
12.243.6
स्वभावो हि विनाशाय मोहकर्ममनोभवः ।
निरुक्तमेतयोरेतत्स्वभावपरिभावयोः ॥ १२.२४३.६ ॥
แท้จริงสภาวะธรรมชาตินำไปสู่ความพินาศ เกิดจากโมหะ กรรม และใจ นี่คือคำกล่าวเกี่ยวกับสองสิ่งนี้ คือสภาวะธรรมชาติและความคิดเรื่องสภาวะธรรมชาติ
12.243.7
कृष्यादीनीह कर्माणि सस्यसंहरणानि च ।
प्रज्ञावद्भिः प्रक्लृप्तानि यानासनगृहाणि च ॥ १२.२४३.७ ॥
ในโลกนี้ การกสิกรรมเป็นต้น และการเก็บเกี่ยวพืชผล รวมทั้งยานพาหนะ ที่นั่ง และเรือนพัก ล้วนถูกจัดตั้งขึ้นโดยผู้มีปัญญา
12.243.8
आक्रीडानां गृहाणां च गदानामगदस्य च ।
प्रज्ञावन्तः प्रवक्तारो ज्ञानवद्भिरनुष्ठिताः ॥ १२.२४३.८ ॥
ผู้มีปัญญาผู้อธิบายเรื่องการบันเทิง เรือนพัก โรคภัย และยารักษา ล้วนเป็นสิ่งที่ผู้รู้ปฏิบัติกันมา
12.243.9
प्रज्ञा संयोजयत्यर्थैः प्रज्ञा श्रेयोऽधिगच्छति ।
राजानो भुञ्जते राज्यं प्रज्ञया तुल्यलक्षणाः ॥ १२.२४३.९ ॥
ปัญญาย่อมเชื่อมบุคคลเข้ากับจุดหมาย ปัญญาย่อมบรรลุความดีงามสูงสุด บรรดากษัตริย์ผู้มีลักษณะเสมอกันย่อมเสวยราชย์ได้ด้วยปัญญา
12.243.10
परावरं तु भूतानां ज्ञानेनैवोपलभ्यते ।
विद्यया तात सृष्टानां विद्यैवेह परा गतिः ॥ १२.२४३.१० ॥
ความสูงต่ำของสรรพสัตว์ย่อมรู้ได้ด้วยความรู้เท่านั้น ลูกรัก สำหรับผู้ที่ถูกสร้างขึ้นด้วยวิทยา วิทยาเท่านั้นคือคติอันสูงสุดในโลกนี้
12.243.11
भूतानां जन्म सर्वेषां विविधानां चतुर्विधम् ।
जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजं चोपलक्षयेत् ॥ १२.२४३.११ ॥
การเกิดของสรรพสัตว์ทั้งปวงมีหลายชนิด มีสี่ประการ คือเกิดจากครรภ์ เกิดจากไข่ เกิดจากการงอกขึ้น และเกิดจากเหงื่อ พึงกำหนดรู้เช่นนี้
12.243.12
स्थावरेभ्यो विशिष्टानि जङ्गमान्युपधारयेत् ।
उपपन्नं हि यच्चेष्टा विशिष्येत विशेष्यया ॥ १२.२४३.१२ ॥
สัตว์เคลื่อนที่พึงเข้าใจว่าประเสริฐกว่าสัตว์ที่ไม่เคลื่อนที่ เพราะสิ่งที่มีการกระทำย่อมโดดเด่นด้วยลักษณะเฉพาะของตน
12.243.13
आहुर्द्विबहुपादानि जङ्गमानि द्वयानि तु ।
बहुषाद्भ्यो विशिष्टानि द्विपादानि बहून्यपि ॥ १२.२४३.१३ ॥
ว่ากันว่าสัตว์เคลื่อนที่มีสองชนิด คือมีสองเท้าและมีหลายเท้า สัตว์สองเท้าประเสริฐกว่าสัตว์หลายเท้า และสัตว์สองเท้าก็มีอยู่มากมาย
12.243.14
द्विपदानि द्वयान्याहुः पार्थिवानीतराणि च ।
पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्यन्नानि भुञ्जते ॥ १२.२४३.१४ ॥
ว่ากันว่าสัตว์สองเท้ามีสองชนิด คือผู้อาศัยบนแผ่นดินและพวกอื่น ผู้อาศัยบนแผ่นดินประเสริฐกว่า เพราะเขาเป็นผู้กินอาหาร
12.243.15
पार्थिवानि द्वयान्याहुर्मध्यमान्युत्तमानि तु ।
मध्यमानि विशिष्टानि जातिधर्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.१५ ॥
ว่ากันว่าผู้อาศัยบนแผ่นดินมีสองชนิด คือระดับกลางและระดับสูงสุด ระดับกลางประเสริฐกว่า เพราะเขาดำรงรักษาหน้าที่ของวรรณะตน
12.243.16
मध्यमानि द्वयान्याहुर्धर्मज्ञानीतराणि च ।
धर्मज्ञानि विशिष्टानि कार्याकार्योपधारणात् ॥ १२.२४३.१६ ॥
ว่ากันว่าสัตว์ระดับกลางมีสองชนิด คือผู้รู้ธรรมและพวกอื่น ผู้รู้ธรรมประเสริฐกว่า เพราะเขาแยกแยะสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำได้
12.243.17
धर्मज्ञानि द्वयान्याहुर्वेदज्ञानीतराणि च ।
वेदज्ञानि विशिष्टानि वेदो ह्येषु प्रतिष्ठितः ॥ १२.२४३.१७ ॥
ว่ากันว่าผู้รู้ธรรมมีสองชนิด คือผู้รู้พระเวทและพวกอื่น ผู้รู้พระเวทประเสริฐกว่า เพราะพระเวทตั้งมั่นอยู่ในผู้เหล่านั้น
12.243.18
वेदज्ञानि द्वयान्याहुः प्रवक्तृणीतराणि च ।
प्रवक्तॄणि विशिष्टानि सर्वधर्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.१८ ॥
ว่ากันว่าผู้รู้พระเวทมีสองชนิด คือผู้แสดงธรรมและพวกอื่น ผู้แสดงธรรมประเสริฐกว่า เพราะเขาดำรงรักษาธรรมทั้งปวงไว้
12.243.19
विज्ञायन्ते हि यैर्वेदाः सधर्माः सक्रियाफलाः ।
सधर्मा निखिला वेदाः प्रवक्तृभ्यो विनिःसृताः ॥ १२.२४३.१९ ॥
ผู้ที่รู้พระเวทพร้อมทั้งธรรมและผลแห่งการประกอบพิธี พระเวททั้งหมดที่มีธรรมเดียวกันนี้ล้วนไหลออกมาจากผู้แสดงธรรม
12.243.20
प्रवक्तॄणि द्वयान्याहुरात्मज्ञानीतराणि च ।
आत्मज्ञानि विशिष्टानि जन्माजन्मोपधारणात् ॥ १२.२४३.२० ॥
ว่ากันว่าผู้แสดงธรรมมีสองชนิด คือผู้รู้อาตมันและพวกอื่น ผู้รู้อาตมันประเสริฐกว่า เพราะเขาเข้าใจทั้งการเกิดและการไม่เกิด
12.243.21
धर्मद्वयं हि यो वेद स सर्वज्ञः स सर्ववित् ।
सत्याशीः सत्यसंकल्पः सत्यः शुचिरथेश्वरः ॥ १२.२४३.२१ ॥
ผู้ที่รู้ธรรมทั้งสองนั้นย่อมเป็นผู้รู้ทุกสิ่ง เป็นผู้รู้แจ้งทั้งปวง มีพรที่เป็นจริง มีความตั้งใจที่เป็นจริง เป็นผู้สัตย์จริง บริสุทธิ์ และเป็นเจ้าแห่งรถศึก
12.243.22
धर्मज्ञानप्रतिष्ठं हि तं देवा ब्राह्मणं विदुः ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातं परे च कृतनिश्चयम् ॥ १२.२४३.२२ ॥
เทพทั้งหลายรู้จักพราหมณ์ผู้ตั้งมั่นอยู่ในความรู้เรื่องธรรมนั้นว่า เป็นผู้ชำนาญในพรหมันแห่งเสียง และมีความมั่นคงแน่วแน่ต่อสิ่งสูงสุด
12.243.23
अन्तस्थं च बहिष्ठं च येऽधियज्ञाधिदैवतम् ।
जानन्ति तान्नमस्यामस्ते देवास्तात ते द्विजाः ॥ १२.२४३.२३ ॥
ผู้ที่รู้จักยัญและเทพผู้เป็นใหญ่ในยัญ ผู้ดำรงอยู่ทั้งภายในและภายนอก เราขอนอบน้อมต่อท่านเหล่านั้น ลูกรัก ท่านเหล่านั้นคือเทพ คือผู้เกิดสองครั้ง
12.243.24
तेषु विश्वमिदं भूतं साग्रं च जगदाहितम् ।
तेषां माहात्म्यभावस्य सदृशं नास्ति किंचन ॥ १२.२४३.२४ ॥
ในท่านเหล่านั้นเป็นที่ตั้งของสากลจักรวาลทั้งหมดพร้อมทั้งสิ่งที่เป็นยอดเยี่ยมของโลก ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนความยิ่งใหญ่และภาวะของท่านเหล่านั้นเลย
12.243.25
आद्यन्तनिधनं चैव कर्म चातीत्य सर्वशः ।
चतुर्विधस्य भूतस्य सर्वस्येशाः स्वयंभुवः ॥ १२.२४३.२५ ॥
ท่านเหล่านั้นล่วงพ้นการเริ่มต้น การสิ้นสุด การดับสลาย และการกระทำทั้งปวงโดยสิ้นเชิง เป็นเจ้าผู้ดำรงอยู่ด้วยตนเองแห่งสรรพสัตว์ทั้งสี่ประเภท