ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.246.1
पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावदिह तत्त्वतः ।
साङ्ख्यन्यायेन संयुक्तं यदेतत्कीर्तितं मया ॥ १२.२४६.१ ॥
ହେ ସତ୍ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯଥାବତ୍ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ପଚାରୁଛ। ସାଂଖ୍ୟନ୍ୟାୟ ସହ ଯୁକ୍ତ ଯାହା ମୁଁ କହିଲି।
12.246.2
योगकृत्यं तु ते कृत्स्नं वर्तयिष्यामि तच्छृणु ।
एकत्वं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः ॥ १२.२४६.२ ॥
ଯୋଗକୃତ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁମକୁ କହିବି, ତାହା ଶୁଣ: ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବତୋଭାବେ ଏକତ୍ୱ।
12.246.3
आत्मनोऽव्यथिनस्तात् ज्ञानमेतदनुत्तमम् ।
तदेतदुपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना ॥ १२.२४६.३ ॥
ହେ ତାତ, ଅବିଚଳ ଆତ୍ମାର ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ; ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, ଅଧ୍ୟାତ୍ମଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହା।
12.246.4
आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिन्द्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२४६.४ ॥
ଆତ୍ମାରାମ, ବୁଦ୍ଧ, ଶୁଚିକର୍ମୀ ଏହା ବୁଝିବା ଉଚିତ; କବିମାନେ ଜାଣୁଥିବା ପାଞ୍ଚ ଯୋଗଦୋଷକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ।
12.246.5
कामं क्रोधं त्त लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.२४६.५ ॥
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱପ୍ନ (ନିଦ୍ରା)। କ୍ରୋଧକୁ ଶମ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରେ; କାମକୁ ସଂକଳ୍ପ ତ୍ୟାଗ କରି ଜୟ କରେ।
12.246.6
सत्त्वसंसेवनाद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ।
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ॥ १२.२४६.६ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ସେବନ ଦ୍ୱାରା ଧୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଛେଦ କରିପାରେ। ଧୃତିରେ ଶିଶ୍ନ ଓ ଉଦର ରକ୍ଷା କରିବ; ହାତ-ପାଦକୁ ଆଖିରେ ରକ୍ଷା କରିବ।
12.246.7
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ।
अप्रमादाद्भयं जह्याल्लोभं प्राज्ञोपसेवनात् ॥ १२.२४६.७ ॥
ଆଖି ଓ କାନକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା, ମନକୁ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ବାଣୀକୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା (ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ)। ଅପ୍ରମାଦରେ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସେବାରେ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରିବା।
12.246.8
एवमेतान्योगदोषाञ्चयेन्नित्यमतन्द्रितः ।
अग्नींश्च ब्राह्मणांश्चार्चेद्देवताः प्रणमेत च ॥ १२.२४६.८ ॥
ଏହିପରି ଯୋଗର ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବଦା ଆଳସ୍ୟ ବିନା ଜୟ କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା।
12.246.9
वर्जयेदुशतीं वाचं हिंसायुक्तां मनोनुदाम् ।
ब्रह्म तेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४६.९ ॥
ହିଂସାଯୁକ୍ତ, ମନକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ଅଶୁଭ ବାଣୀ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହାଠାରେ ଏହି ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ତେଜୋମୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ।
12.246.10
एतस्य सूत्रभूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ।
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ॥ १२.२४६.१० ॥
ଏହି ସୂତ୍ରରୂପ (ବ୍ରହ୍ମ) ଉପରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଦୁଇଟି ସ୍ଥିତ। ଧ୍ୟାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ସତ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ସରଳତା, କ୍ଷମା (ଏହାର ଅଙ୍ଗ)।
12.246.11
शोचमाहारसंशुद्धिरिन्द्रियाणां च निग्रहः ।
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति ॥ १२.२४६.११ ॥
ଶୌଚ, ଆହାରର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ — ଏଥିରେ ତେଜ ବଢ଼େ ଓ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
12.246.12
सिद्ध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च प्रवर्धते ।
समः सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयेत् ॥ १२.२४६.१२ ॥
ଏଥିରେ ତାର ସବୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ବଢ଼େ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି, ଯାହା ମିଳେ ବା ନମିଳେ ତାହାରେ ଜୀବନ ଚଳାଇବା ଉଚିତ।
12.246.13
धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२४६.१३ ॥
ପାପ ଧୋଇଯାଇଥିବା, ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଳ୍ପାହାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ବଶ କରି ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତିର ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।
12.246.14
मनसश्चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः ।
पूर्वरात्रेऽपरात्रे च धारयेन्मन आत्मनि ॥ १२.२४६.१४ ॥
ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସମାହିତ ହୋଇ, ରାତ୍ରିର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଓ ଶେଷଭାଗରେ ମନକୁ ଆତ୍ମାରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.246.15
जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यदेकं छिद्रमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवते प्रज्ञा दृतेः पादादिवोदकम् ॥ १२.२४६.१५ ॥
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଜୀବର ଯେଉଁ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଛିଦ୍ର ହୁଏ, ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ତାହାର ପ୍ରଜ୍ଞା ଚମଡ଼ା ପାତ୍ରର ଛିଦ୍ରରୁ ଜଳ ଝରିଯିବା ପରି ଝରିଯାଏ।
12.246.16
मनस्तु पूर्वमादद्यात्कुमीनमिव मत्स्यहा ।
ततः श्रोत्रं ततश्चक्षुर्जिह्वा घ्राणं च योगवित् ॥ १२.२४६.१६ ॥
ଯୋଗଜ୍ଞ ମାଛମାରା ଖରାପ ମାଛ ଧରିବା ପରି ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଧରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଶ୍ରବଣ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ୱା ଓ ଘ୍ରାଣକୁ।
12.246.17
तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद्यतिः ।
तथैवापो ह्यसंकल्पान्मनो ह्यात्मनि धारयेत् ॥ १२.२४६.१७ ॥
ତାପରେ ଯତି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରି ମନରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ସେହିପରି ସଂକଳ୍ପରହିତ ହୋଇ ମନକୁ ଆତ୍ମାରେ ଧାରଣ କରିବେ।
12.246.18
पञ्चेन्द्रियाणि संधाय मनसि स्थापयेद्यतिः ।
यदैतान्यवतिष्ठन्ति मनःषष्ठानि चात्मनि ॥ १२.२४६.१८ ॥
ଯତି ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଏକତ୍ର କରି ମନରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେତେବେଳେ ଏମାନେ ମନକୁ ଷଷ୍ଠ କରି ଆତ୍ମାରେ ରହନ୍ତି।
12.246.19
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते ।
विधूम इव सप्तार्चिरादित्य इव दीप्तिमान् ॥ १२.२४६.१९ ॥
ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ଧୂଆଁହୀନ ସପ୍ତଶିଖା ଅଗ୍ନି ଓ ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
12.246.20
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे दृश्यतेऽऽत्मा तथाऽऽत्मनि ।
सर्वस्तत्र स सर्वत्र व्यापकत्वाच्च दृश्यते ॥ १२.२४६.२० ॥
ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯିବା ପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖାଯାଏ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ସେଠାରେ ସବୁଥିରେ ଓ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
12.246.21
तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः ।
धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः ॥ १२.२४६.२१ ॥
ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମନୀଷୀ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
12.246.22
एवं परिमितं कालमाचरन्संशितव्रतः ।
आसीनो हि रहस्येको गच्छेदक्षरसाम्यताम् ॥ १२.२४६.२२ ॥
ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ, ନିର୍ଜନରେ ଏକାକୀ ବସି ସାଧକ ଅକ୍ଷର ସମାନ ଅବସ୍ଥା ପାଇବ।
12.246.23
विमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने ।
अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतोष्णे मारुताकृतिः ॥ १२.२४६.२३ ॥
ବିମୋହ, ଭ୍ରମ, ଆବର୍ତ୍ତ; ଘ୍ରାଣ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦର୍ଶନ; ରସ ଓ ସ୍ପର୍ଶର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ; ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା; ବାୟୁର ଆକୃତି।
12.246.24
प्रतिभामुपसर्गांश्चाप्युपसंगृह्य योगतः ।
तांस्तत्त्वविदनादृत्य आत्मन्येव निवर्तयेत् ॥ १२.२४६.२४ ॥
ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଭା ଓ ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରି ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
12.246.25
कुर्यात्परिचयं योगे त्रैकाल्ये नियतो मुनिः ।
गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षाग्रेषु च योजयेत् ॥ १२.२४६.२५ ॥
ମୁନି ତିନି କାଳରେ ନିୟମରେ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କରିବେ; ପର୍ବତଶିଖର, ଚୈତ୍ୟ ଓ ବୃକ୍ଷାଗ୍ରରେ (ମନକୁ) ଯୋଗ କରିବେ।
12.246.26
संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव ।
एकाग्रं चिन्तयेन्नित्यं योगान्नोद्वेजयेन्मनः ॥ १२.२४६.२६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୂହକୁ ଭଲ ଭାବରେ ସଂଯତ କରି, ଭଣ୍ଡାର ଘରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ପରି (ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକି), ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିବ; ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ବିଚଳିତ କରିବ ନାହିଁ।
12.246.27
येनोपायेन शक्येत संनियन्तुं चलं मनः ।
तत्तद्युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत्ततः ॥ १२.२४६.२७ ॥
ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ସଂଯମ କରିପାରିବାର ଯେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି, ସେହି ଉପାୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାହାକୁ ସେବା କରିବ; ତାହାଠାରୁ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ବିଚଳିତ ହେବ ନାହିଁ।
12.246.28
शून्या गिरि…श्वैव देवतायतनानि च ।
शून्यागारा…काग्रो निवासार्थमुपक्रमेत् ॥ १२.२४६.२८ ॥
ଶୂନ୍ୟ ପର୍ବତ… ଏବଂ ଦେବାଳୟ ଓ ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ… (ପାଠର ଅଂଶ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ), ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବାସ ପାଇଁ (ସେଗୁଡ଼ିକୁ) ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
12.246.29
नाभिष्व…वाचा कर्मणा मनसाऽपि वा ।
उपे…रो लब्धालब्धे समो भवेत् ॥ १२.२४६.२९ ॥
…… ନାହିଁ… ବାକ୍ୟରେ, କର୍ମରେ କିମ୍ବା ମନରେ ମଧ୍ୟ… (…) ଲାଭ ଓ ଅଲାଭରେ ସମଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ।
12.246.30
यश्चैन…न्देत यश्चैनमभिवादयेत् ।
समस्त…भयोर्नाभिध्यायेच्छुभाशुभम् ॥ १२.२४६.३० ॥
ଯିଏ ଏହାକୁ… ଏବଂ ଯିଏ ଏହାକୁ ଅଭିବାଦନ କରେ… ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ… ଉଭୟଙ୍କ (ବିଷୟରେ), ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ।
12.246.31
न प्रहृ…भेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् ।
समः स…षु सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.२४६.३१ ॥
ଲାଭରେ ଆନନ୍ଦିତ ନ ହୋଇ ଏବଂ କ୍ଷତିରେ ଚିନ୍ତିତ ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ରହେ; ସେ ବାୟୁ ପରି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ।
12.246.32
एवं सर्वात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ १२.२४६.३२ ॥
ଏହିପରି ସର୍ବାତ୍ମା, ସର୍ବତ୍ର ସମଦୃଷ୍ଟି, ଛଅ ମାସ ନିତ୍ୟ ଯୋଗରେ ଲାଗିଥିବା ସାଧୁ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
12.246.33
वेदनार्ताः प्रजा दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
एतस्मिन्निरतो मार्गे विरमेन्न च मोहितः ॥ १२.२४६.३३ ॥
ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଟି-ଢେଳା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ଏହି ପଥରେ ନିରତ ରହୁ; ମୋହିତ ହୋଇ ଏଥିରୁ ବିରତ ନ ହେଉ।
12.246.34
अपि वर्णावकृष्टस्तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ।
तावप्येतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् ॥ १२.२४६.३४ ॥
ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ପୁରୁଷ ହେଉ କିମ୍ବା ଧର୍ମକାମୀ ନାରୀ, ସେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥରେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତୁ।
12.246.35
अजं पुराणमजरं सनातनं ।
यदिन्द्रियैरुपलभेत निश्चलैः।
अणोरणीयो महतो महत्तरं ।
तदात्मना पश्यति युक्तमात्मवान् ॥ १२.२४६.३५ ॥
ଯାହା ଅଜନ୍ମା, ପୁରାତନ, ଅଜର, ସନାତନ; ସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଇପାରେ; ଯାହା ଅଣୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମହତ୍ଠାରୁ ମହତ୍ତର; ସେଇକୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ଆତ୍ମବାନ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖେ।
12.246.36
इदं महर्षेर्वचनं महात्मनो ।
यथावदुक्तं मनसाऽनुदृश्य च।
अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां ।
प्रयान्ति यां भूतगतिं मनीषिणः ॥ १२.२४६.३६ ॥
ମହାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଯଥାବତ୍ କୁହାଯାଇଛି। ମନରେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ସହିତ ଏହି ସମତାକୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେହି ଭୂତଗତି ପାଆନ୍ତି।