మహాభారతం · అధ్యాయం 12.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.246.1
पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावदिह तत्त्वतः ।
साङ्ख्यन्यायेन संयुक्तं यदेतत्कीर्तितं मया ॥ १२.२४६.१ ॥
ఓ సత్పుత్రా, నీవు ఇక్కడ యథావత్తుగా, తత్త్వతః అడుగుతున్నావు. సాంఖ్య న్యాయంతో కూడినదిగా నేను ఇది చెప్పాను.
12.246.2
योगकृत्यं तु ते कृत्स्नं वर्तयिष्यामि तच्छृणु ।
एकत्वं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः ॥ १२.२४६.२ ॥
యోగ కార్యమంతటినీ నీకు వివరిస్తాను, దానిని వినుము: బుద్ధి, మనస్సులు, ఇంద్రియాలు అన్నింటిలోనూ ఏకత్వం.
12.246.3
आत्मनोऽव्यथिनस्तात् ज्ञानमेतदनुत्तमम् ।
तदेतदुपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना ॥ १२.२४६.३ ॥
ప్రియ పుత్రా, చలించని ఆత్మ యొక్క ఈ సర్వోత్తమ జ్ఞానం ఇది; శాంతుడు, దాంతుడు, అధ్యాత్మ శీలుడైన వానికి ఇది.
12.246.4
आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिन्द्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२४६.४ ॥
ఆత్మారాముడు, బుద్ధుడు, శుచికర్ముడు ఇది తెలుసుకోవాలి; కవులు తెలిసిన ఐదు యోగ దోషాలను పూర్తిగా ఛేదించాలి.
12.246.5
कामं क्रोधं त्त लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.२४६.५ ॥
కామం, క్రోధం, లోభం, భయం, ఐదవది నిద్ర. క్రోధాన్ని శమంతో జయిస్తాడు; కామాన్ని సంకల్పాన్ని వదలడం ద్వారా జయిస్తాడు.
12.246.6
सत्त्वसंसेवनाद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ।
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ॥ १२.२४६.६ ॥
సత్త్వాన్ని సేవించడం వల్ల ధీరుడు నిద్రను ఛేదించగలడు. ధైర్యంతో శిశ్నం, ఉదరాన్ని రక్షించాలి; చేతులు, కాళ్లను కంటితో రక్షించాలి.
12.246.7
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ।
अप्रमादाद्भयं जह्याल्लोभं प्राज्ञोपसेवनात् ॥ १२.२४६.७ ॥
కళ్లను, చెవులను మనస్సుతో, మనస్సును వాక్కుతో, వాక్కును కర్మతో (నియంత్రించాలి). అప్రమత్తతతో భయాన్ని విడవాలి; జ్ఞానులను సేవించడం ద్వారా లోభాన్ని విడవాలి.
12.246.8
एवमेतान्योगदोषाञ्चयेन्नित्यमतन्द्रितः ।
अग्नींश्च ब्राह्मणांश्चार्चेद्देवताः प्रणमेत च ॥ १२.२४६.८ ॥
ఈ విధంగా యోగ దోషాలను ఎల్లప్పుడూ బద్ధకం లేకుండా జయించాలి. అగ్నులను, బ్రాహ్మణులను పూజించాలి; దేవతలకు నమస్కరించాలి.
12.246.9
वर्जयेदुशतीं वाचं हिंसायुक्तां मनोनुदाम् ।
ब्रह्म तेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४६.९ ॥
హింసతో కూడిన, మనస్సును బాధించే అనుచిత వాక్కును విడవాలి. ఇదంతా దేనిలో వ్యాపించి ఉందో ఆ బ్రహ్మం తేజోమయమూ శుద్ధమూ.
12.246.10
एतस्य सूत्रभूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ।
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ॥ १२.२४६.१० ॥
ఈ సూత్రరూపమైన (బ్రహ్మము) ఆధారంగా స్థావర జంగమాలనే ఈ రెండూ నిలిచి ఉన్నాయి. ధ్యానం, అధ్యయనం, దానం, సత్యం, సిగ్గు, ఋజుత్వం, క్షమ (వీటి అంగాలు).
12.246.11
शोचमाहारसंशुद्धिरिन्द्रियाणां च निग्रहः ।
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति ॥ १२.२४६.११ ॥
శౌచం, ఆహార శుద్ధి, ఇంద్రియ నిగ్రహం — వీటి వలన తేజస్సు వృద్ధి చెందుతుంది, పాపం తొలగిపోతుంది.
12.246.12
सिद्ध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च प्रवर्धते ।
समः सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयेत् ॥ १२.२४६.१२ ॥
దీనివలన అతని సర్వార్థాలు సిద్ధిస్తాయి, విజ్ఞానం పెరుగుతుంది. సర్వ ప్రాణులపట్ల సమభావంతో, లభించినదానితో లేదా లభించనిదానితో జీవించాలి.
12.246.13
धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२४६.१३ ॥
పాపాలు తొలగిపోయినవాడు, తేజస్వి, తక్కువగా ఆహారం తీసుకునేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, కామాన్ని కోపాన్ని వశం చేసుకొని బ్రహ్మపదాన్ని చేరాలని కోరాలి.
12.246.14
मनसश्चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः ।
पूर्वरात्रेऽपरात्रे च धारयेन्मन आत्मनि ॥ १२.२४६.१४ ॥
మనసును ఇంద్రియాలను ఏకాగ్రం చేసి, సమాహితుడై, రాత్రి మొదటి భాగంలో, చివరి భాగంలో మనసును ఆత్మలో నిలపాలి.
12.246.15
जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यदेकं छिद्रमिन्द्रियम् ।
ततोऽस्य स्रवते प्रज्ञा दृतेः पादादिवोदकम् ॥ १२.२४६.१५ ॥
ఐదు ఇంద్రియాలు గల ఈ ప్రాణిలో ఏ ఒక్క ఇంద్రియం రంధ్రంగా మారుతుందో, దాని ద్వారా అతని ప్రజ్ఞ తోలు సంచి రంధ్రం నుండి నీరు కారినట్లు కారిపోతుంది.
12.246.16
मनस्तु पूर्वमादद्यात्कुमीनमिव मत्स्यहा ।
ततः श्रोत्रं ततश्चक्षुर्जिह्वा घ्राणं च योगवित् ॥ १२.२४६.१६ ॥
యోగవేత్త మత్స్యకారుడు చెడ్డ చేపను పట్టుకున్నట్లు ముందుగా మనసును పట్టుకోవాలి; తరువాత వినికిడిని, చూపును, నాలుకను, ఘ్రాణను పట్టుకోవాలి.
12.246.17
तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद्यतिः ।
तथैवापो ह्यसंकल्पान्मनो ह्यात्मनि धारयेत् ॥ १२.२४६.१७ ॥
తరువాత యతి వీటిని నిగ్రహించి మనసులో స్థిరపరచాలి; అలాగే సంకల్పం లేకుండా మనసును ఆత్మలో ధరించాలి.
12.246.18
पञ्चेन्द्रियाणि संधाय मनसि स्थापयेद्यतिः ।
यदैतान्यवतिष्ठन्ति मनःषष्ठानि चात्मनि ॥ १२.२४६.१८ ॥
యతి పంచేంద్రియాలను సమకూర్చి మనసులో స్థిరపరచాలి; ఇవి మనసును ఆరవదిగా చేసుకొని ఆత్మలో నిలిచినప్పుడు.
12.246.19
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते ।
विधूम इव सप्तार्चिरादित्य इव दीप्तिमान् ॥ १२.२४६.१९ ॥
అవి ప్రశాంతమై స్థిరపడినప్పుడు బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది—పొగలేని ఏడు జ్వాలల అగ్ని, ప్రకాశించే సూర్యుడిలా.
12.246.20
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे दृश्यतेऽऽत्मा तथाऽऽत्मनि ।
सर्वस्तत्र स सर्वत्र व्यापकत्वाच्च दृश्यते ॥ १२.२४६.२० ॥
ఆకాశంలో మెరుపు అగ్ని కనిపించినట్లు, ఆత్మ తనలో కనిపిస్తుంది. సర్వవ్యాపి కావడంవల్ల అతడు అక్కడ అన్నిటిలో, ప్రతిచోటా కనిపిస్తాడు.
12.246.21
तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः ।
धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः ॥ १२.२४६.२१ ॥
అతడిని సర్వప్రాణుల హితంలో ఆనందించే, ధైర్యవంతులైన, మహాప్రాజ్ఞులైన, మనీషులైన మహాత్మా బ్రాహ్మణులు చూస్తారు.
12.246.22
एवं परिमितं कालमाचरन्संशितव्रतः ।
आसीनो हि रहस्येको गच्छेदक्षरसाम्यताम् ॥ १२.२४६.२२ ॥
ఇలా నియమిత కాలం దృఢవ్రతుడై, రహస్యంగా ఒంటరిగా కూర్చుని, అక్షరంతో సమానమైన స్థితిని పొందాలి.
12.246.23
विमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने ।
अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतोष्णे मारुताकृतिः ॥ १२.२४६.२३ ॥
మోహం, భ్రమ, సుడి; వాసన, వినికిడి, చూపు; రుచి, స్పర్శలోని అద్భుతాలు; చలి, వేడి; గాలి రూపం.
12.246.24
प्रतिभामुपसर्गांश्चाप्युपसंगृह्य योगतः ।
तांस्तत्त्वविदनादृत्य आत्मन्येव निवर्तयेत् ॥ १२.२४६.२४ ॥
యోగంతో ప్రతిభలను, విఘ్నాలను కూడా ఒడిసిపట్టి, తత్త్వవేత్త వాటిని తిరస్కరించి, ఆత్మలోనే మరలించాలి.
12.246.25
कुर्यात्परिचयं योगे त्रैकाल्ये नियतो मुनिः ।
गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षाग्रेषु च योजयेत् ॥ १२.२४६.२५ ॥
ముని మూడు కాలాలలోనూ నియమంతో యోగాభ్యాసం చేయాలి; పర్వత శిఖరంపై, చైత్యంలో, చెట్ల శిఖరాలపై (మనస్సును) నిలపాలి.
12.246.26
संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव ।
एकाग्रं चिन्तयेन्नित्यं योगान्नोद्वेजयेन्मनः ॥ १२.२४६.२६ ॥
ఇంద్రియ సమూహాన్ని పూర్తిగా నియంత్రించి, గోదాములో ఉంచిన సరుకులా (వాటిని నిలిపి), ఎల్లప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ధ్యానించాలి; యోగంతో మనస్సును కలవరపెట్టకూడదు.
12.246.27
येनोपायेन शक्येत संनियन्तुं चलं मनः ।
तत्तद्युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत्ततः ॥ १२.२४६.२७ ॥
చంచలమైన మనస్సును పూర్తిగా నియంత్రించగల ఏ ఉపాయంతో సాధ్యమవుతుందో, ఆ ఉపాయంలోనే నిమగ్నమై దానిని అవలంబించాలి; దాని నుండి కొంచెమైనా చలించకూడదు.
12.246.28
शून्या गिरि…श्वैव देवतायतनानि च ।
शून्यागारा…काग्रो निवासार्थमुपक्रमेत् ॥ १२.२४६.२८ ॥
ఖాళీ పర్వతం… మరియు దేవాలయాలు, ఖాళీ గృహాలు… (పాఠంలో కొంత భాగం లేదు), ఏకాగ్రంగా నివాసం కోసం (వాటిని) ఆశ్రయించాలి.
12.246.29
नाभिष्व…वाचा कर्मणा मनसाऽपि वा ।
उपे…रो लब्धालब्धे समो भवेत् ॥ १२.२४६.२९ ॥
…… కాదు… మాటతోనైనా, కర్మతోనైనా, మనస్సుతోనైనా కూడా… (…) లభించినదానిలోనూ, లభించనిదానిలోనూ సమభావంతో ఉండాలి.
12.246.30
यश्चैन…न्देत यश्चैनमभिवादयेत् ।
समस्त…भयोर्नाभिध्यायेच्छुभाशुभम् ॥ १२.२४६.३० ॥
ఇతనిని… ఇతనికి నమస్కరించేవారిని… పూర్తిగా… ఇద్దరి (గురించి), శుభమో అశుభమో అని ధ్యానించకూడదు.
12.246.31
न प्रहृ…भेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् ।
समः स…षु सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.२४६.३१ ॥
లాభంలో సంతోషించకుండా, నష్టంలో చింతించకుండా, అందరియెడల సమంగా ఉండేవాడు; అతడు వాయువు వలె ధర్మం కలవాడు.
12.246.32
एवं सर्वात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ १२.२४६.३२ ॥
ఈ విధంగా సర్వాత్మభావం కలిగి, అన్నిచోట్ల సమదృష్టితో, ఆరు నెలలు నిత్యం యోగంలో నిలిచిన సాధువు శబ్దబ్రహ్మాన్ని దాటిపోతాడు.
12.246.33
वेदनार्ताः प्रजा दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
एतस्मिन्निरतो मार्गे विरमेन्न च मोहितः ॥ १२.२४६.३३ ॥
బాధలతో పీడితులైన ప్రాణులను చూసి, మట్టిముద్ద, రాయి, బంగారం అన్నింటినీ సమంగా చూసేవాడు ఈ మార్గంలో నిమగ్నమై ఉండాలి; మోహంతో దీని నుండి వైదొలగకూడదు.
12.246.34
अपि वर्णावकृष्टस्तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ।
तावप्येतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् ॥ १२.२४६.३४ ॥
హీన వర్ణానికి చెందిన పురుషుడైనా, లేదా ధర్మాన్ని కోరే స్త్రీ అయినా, వారిద్దరూ ఈ మార్గం ద్వారా పరమ గతిని పొందవచ్చు.
12.246.35
अजं पुराणमजरं सनातनं ।
यदिन्द्रियैरुपलभेत निश्चलैः।
अणोरणीयो महतो महत्तरं ।
तदात्मना पश्यति युक्तमात्मवान् ॥ १२.२४६.३५ ॥
పుట్టుక లేనిది, పురాతనమైనది, జరారహితమైనది, సనాతనమైనది; స్థిరమైన ఇంద్రియాలతో గ్రహించగలిగేది; అణువు కంటే సూక్ష్మమైనది, మహత్తు కంటే మహత్తరమైనది; దానిని యోగయుక్తుడైన ఆత్మవంతుడు తన ఆత్మతో చూస్తాడు.
12.246.36
इदं महर्षेर्वचनं महात्मनो ।
यथावदुक्तं मनसाऽनुदृश्य च।
अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां ।
प्रयान्ति यां भूतगतिं मनीषिणः ॥ १२.२४६.३६ ॥
మహాత్ముడైన మహర్షి యొక్క ఈ వచనం యథాతథంగా చెప్పబడింది. మనస్సుతో దీనిని ధ్యానించి, పరమేష్ఠితో ఉన్న ఈ సమత్వాన్ని చూసి, జ్ఞానులు ఆ భూతగతిని పొందుతారు.