ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.248
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.248.1
क्षरात्प्रभृति यः सर्गः सगुणानीन्द्रियाणि च ।
बुद्ध्यैश्वर्यातिसर्गोऽयं प्रधानश्चात्मनः श्रुतम् ॥ १२.२४८.१ ॥
କ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଗୁଣସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଏହି ବିସ୍ତାର, ଆତ୍ମାର ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ — ଏସବ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
12.248.2
भूय एव तु लोकेऽस्मिन्सद्वृतिं कालहेतुकीम् ।
यया सन्तः प्रवर्तन्ते तदिच्छाम्यनुवर्तितुम् ॥ १२.२४८.२ ॥
ପୁଣି, ଏହି ଲୋକରେ କାଳକୁ ହେତୁ କରିଥିବା ସେହି ସଦାଚାରକୁ — ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜନମାନେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି — ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.248.3
वेदे वचनमुक्तं तु कुरु कर्म त्यजेति च ।
कथमेतद्विजानीयां तच्च व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२४८.३ ॥
ବେଦରେ "କର୍ମ କର" ଏବଂ "କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର" ଏହିପରି ବଚନ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ମୁଁ କେମିତି ବୁଝିବି? ଏବଂ ତାହା ବୁଝାଇବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
12.248.4
लोकवृत्तान्ततत्वज्ञः पूतोऽहं गुरुशासनात् ।
कृत्वा बुद्धिं विमुक्तात्मा द्रक्ष्याम्यात्मानमव्ययं ॥ १२.२४८.४ ॥
ଲୋକବ୍ୟବହାର ଓ ଘଟଣାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ମୁଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ସ୍ଥିର କରି, ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ସହିତ ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବି।
12.248.5
एषा वै विहिता वृत्तिः पुरस्ताद्ब्रह्मणा स्वयम् ।
एषा पूर्वतरैः सद्भिराचीर्णा परमर्षिभिः ॥ १२.२४८.५ ॥
ଏହି ଜୀବନପଦ୍ଧତି ପୂର୍ବରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ହୋଇଥିଲା; ଏହାକୁ ପୂର୍ବକାଳର ସଜ୍ଜନ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ।
12.248.6
ब्रह्मचर्येण वै लोकाञ्जयन्ति परमर्षयः ।
आत्मनश्च हृदि श्रेयो ह्यन्विच्छन्मनसाऽऽत्मनि ॥ १२.२४८.६ ॥
ମହାଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ହିଁ ଲୋକସମୂହ ଜୟ କରନ୍ତି; ମନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଭିତରେ, ହୃଦୟରେ, ଆତ୍ମାର ଶ୍ରେୟ ଖୋଜୁଥାଇ।
12.248.7
वने मूलफलाशी च तप्यन्सुविपुलं तपः ।
पुण्यायतनचारी च भूतानामविहिंसक ॥ १२.२४८.७ ॥
ବନରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଅତି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କରି, ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ବିଚରଣ କରି, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରି।
12.248.8
विधूमे सन्नमुसले वानप्रस्थप्रतिश्रये ।
काले प्राप्ते चरन्भैक्षं कल्पते ब्रह्मभूयसे ॥ १२.२४८.८ ॥
ଧୂଆଁ ନଥିବା, ଉଖଳ ରଖାଯାଇଥିବା ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ଭିକ୍ଷା କରି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.248.9
निस्तुतिर्निर्नमस्कारः परित्यज्य शुभाशुभे ।
अरण्ये विचरैकाकी येनकेनचिदाशितः ॥ १२.२४८.९ ॥
ପ୍ରଶଂସା ଓ ନମସ୍କାର ବିନା, ଶୁଭାଶୁଭ ତ୍ୟାଗ କରି, ବନରେ ଏକାକୀ ବିଚରଣ କର; ଯାହା ମିଳେ ତା'ରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କର।
12.248.10
यदिदं वेदवचनं लोकवादे विरुध्यते ।
प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रतः कुतः ॥ १२.२४८.१० ॥
ବେଦର ଏହି ବଚନ ଲୋକବାଦରେ ବିରୋଧୀ ହୁଏ; ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ପ୍ରମାଣ ଓ ଅପ୍ରମାଣ ବିରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏହା କିପରି?
12.248.11
इत्येतच्छ्रोतुमिच्छामि प्रमाणं तूभयं कथम् ।
कर्मणामविरोधेन कथमेतत्प्रवर्तते ॥ १२.२४८.११ ॥
ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ: ଦୁଇଟି କିପରି ପ୍ରମାଣ? କର୍ମରେ ବିରୋଧ ନ ହୋଇ ଏହା କିପରି ଚାଲେ?
12.248.12
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गन्धवत्याः सुतः सुतम् ।
ऋषिस्तत्पूजयन्वाक्यं पुत्रस्यामिततेजसः ॥ १२.२४८.१२ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ, ଗନ୍ଧବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରର ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ।
12.248.13
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
यथोक्तकारिणः सर्वे गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.२४८.१३ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ — ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.248.14
एको वाऽप्याश्रमानेतान्योऽनुतिष्ठेद्यथाविधि ।
अकामद्वेषसंयुक्तः स परत्र महीयते ॥ १२.२४८.१४ ॥
ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ଯେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରେ ଏବଂ କାମ-ଦ୍ୱେଷରହିତ ହୁଏ, ସେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
12.248.15
चतुष्पदी हि निःश्रेयणी ब्रह्मण्येषा प्रतिष्ठिता ।
एतामाश्रित्य निःश्रेणीं ब्रह्मलोके महीयते ॥ १२.२४८.१५ ॥
ଏହି ଚତୁଷ୍ପଦୀ ସୋପାନ ବ୍ରହ୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ସୋପାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
12.248.16
आयुषस्तु चतुर्भागं ब्रह्मचार्यनसूयकः ।
गुरौ वा गुरुपुत्रे वा वसेद्धर्मार्थकोविदः ॥ १२.२४८.१६ ॥
ଆୟୁର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଅସୂୟାରହିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗମ ହୋଇ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବ।
12.248.17
जघन्यशायी पूर्वं स्यादुत्थाय गुरुवेश्मनि ।
यच्च शिष्येण कर्तव्यं कार्यं दासेन वा पुनः ॥ १२.२४८.१७ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରଥମେ ସବୁଠାରୁ ତଳ ଜାଗାରେ ଶୋଇ, ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାସର କରଣୀୟ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା (କରିବା ଉଚିତ)।
12.248.18
कृतमित्येव तत्सर्वं कृत्वा तिष्ठेत पार्श्वतः ।
किंकरः सर्वकारी स्यात्सर्वकर्मसु कोविदः ॥ १२.२४८.१८ ॥
"କରିସାରିଲି" ବୋଲି ସବୁକିଛି କରି ଏକ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ। ସବୁ କର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗମ, ସେବକ ପରି ସବୁ କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ।
12.248.19
कर्मातिशेषेण गुरावध्येतव्यं बुभूषता ।
दक्षिणेनोपसादी स्यादाकूतो नुल्माश्रयेत् ॥ १२.२४८.१९ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସରିବା ପରେ, କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନିକଟରେ ବସି ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ।
12.248.20
शुचिर्दक्षो गुणोपेतो ब्रूयादिष्टमिवान्तरा ।
चक्षुष गुरुमव्यग्रो निरीक्षेत जितेन्द्रियः ॥ १२.२४८.२० ॥
ଶୁଦ୍ଧ, ଦକ୍ଷ ଓ ଗୁଣବାନ ଶିଷ୍ୟ ମଝିରେ ମଝିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ଅବିଚଳ ମନରେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
12.248.21
नाभुक्तवति चाश्नीयादपीतवति नो पिबेत् ।
नातिष्ठति तथासीत नासुप्ते प्रस्वपेत च ॥ १२.२४८.२१ ॥
ଗୁରୁ ନ ଖାଇଲେ ଶିଷ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୁରୁ ନ ପିଇଲେ ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଠିଆ ନ ଥିଲେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଗୁରୁ ଶୋଇ ନ ଥିଲେ ନିଜେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.248.22
उत्तानाभ्यां च पाणिभ्यां पादावस्य मृदु स्पृशेत् ।
दक्षिणं दक्षिणेनैव सव्यं सव्येन पीडयेत् ॥ १२.२४८.२२ ॥
ଉଚ୍ଚମୁଖୀ କରତଳ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ କୋମଳ ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଓ ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତରେ ଚାପିବା ଉଚିତ।
12.248.23
अभिवाद्य गुरुं ब्रूयादधीष्व भगवन्निति ।
इदं करिष्ये भगवन्निदं चापि कृतं मया ॥ १२.२४८.२३ ॥
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି କହିବା ଉଚିତ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।' 'ଭଗବନ୍, ଏହା ମୁଁ କରିବି; ଏହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ କରିସାରିଛି।'
12.248.24
ब्रह्मंस्तदपि कर्ताऽस्मि यद्भावन्वक्ष्यते पुनः ।
इति सर्वमनुज्ञाप्य निवेद्य गुरवे पुनः। ॥ १२.२४८.२४ ॥
'ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ ପୁଣି ଯାହା କହିବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ କରିବି' ଏହା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁଣି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
12.248.25
कुर्यात्कृत्वा च तत्सर्वमाख्येयं गुरवे पुनः ।
यांस्तु गन्धान्रसान्वाऽपि ब्रह्मचारी न सेवते ॥ १२.२४८.२५ ॥
ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା କରି, ସବୁକିଛି ପୁଣି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯେଉଁ ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ସେବନ କରେ ନାହିଁ,
12.248.26
सेवेत तान्समावृत्त इति धर्मेषु निश्चयः ।
ये केचिन्नियमेनोक्ता नियमा ब्रह्मचारिणः ॥ १२.२४८.२६ ॥
ସମାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସେବନ କରାଯାଇ ପାରିବ, ଏହା ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚୟ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମରେ କୁହାଯାଇଥିବା କେତେକ ନିୟମ,
12.248.27
तान्सर्वाननुगृह्णीयाद्भवेच्चानपगो गुरोः ।
स एवं गुरवे प्रीतिमुपहृत्य यथाबलम् ॥ १२.२४८.२७ ॥
ସେସବୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଅର୍ପଣ କରି,
12.248.28
अग्राम्येणा मेष्वेवं शिष्यो वर्तते कर्मणा ।
वदव्रतोपवासेन चतुर्थे च…।
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावतेद्यथातिधि… ॥ १२.२४८.२८ ॥
ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟ ଅଗ୍ରାମ୍ୟ କର୍ମରେ ଆଚରଣ କରେ। ବଦବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା, ଚତୁର୍ଥରେ…। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଅତିଥି ପରି ଘରକୁ ଫେରିବା…
12.248.29
धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनुत्पाद्य यनतः ।
द्वितीयमायुषो भागं गृहमेधी भवेद्व्रती ॥ १२.२४८.२९ ॥
ଧର୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ପତ୍ନୀ ସହ ମିଶି, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଜୀବନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ବ୍ରତୀ ହେବା ଉଚିତ।