ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.249.1
…तीयमायुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत् ।
धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनाहृत्य सुव्रतः ॥ १२.२४९.१ ॥
…ଆୟୁର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ, ଗୃହମେଧୀ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତୁ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ହୋଇ।
12.249.2
गृहस्थवृत्तयश्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताः ।
कुमूलधान्यः प्रथमः कुम्भधान्यस्त्वनन्तरम् ॥ १२.२४९.२ ॥
ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଜୀବିକା ବୃତ୍ତି ଚାରି ପ୍ରକାର ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି; ପ୍ରଥମ କୁମୂଳଧାନ୍ୟ, ତା'ପରେ କୁମ୍ଭଧାନ୍ୟ।
12.249.3
अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत् ।
तेषां परः परो ज्यायान्धर्मतो लोकजित्तमः ॥ १२.२४९.३ ॥
ତା'ପରେ ଅଶ୍ୱସ୍ତନ କିମ୍ବା କାପୋତୀ ବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ପାଆନ୍ତୁ; ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକଜୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
12.249.4
षट्कर्मावर्तयत्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्तते ।
द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रे व्यवस्थितः ॥ १२.२४९.४ ॥
ଜଣେ ଛଅଟି କର୍ମ ଚକ୍ରାକାରେ ସଂପାଦନ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ତିନି ସହିତ ଆଗକୁ ଯାଏ; ଜଣେ ଦୁଇ ସହିତ, ଚତୁର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ।
12.249.5
गृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते ।
नात्मार्थे पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून् ॥ १२.२४९.५ ॥
ଏଠାରେ ଗୃହମେଧୀଙ୍କ ବ୍ରତ ମହାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ: ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ରାନ୍ଧିବ ନାହିଁ, ବୃଥା ପଶୁ ବଧ କରାଇବ ନାହିଁ।
12.249.6
प्राणी वा यदि वाऽप्राणी संस्कारं यजुषाऽर्हति ।
न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रयोः ॥ १२.२४९.६ ॥
ପ୍ରାଣୀ ହେଉ କି ଅପ୍ରାଣୀ, ତାହା ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଦିନରେ କେବେ ଶୋଇବ ନାହିଁ, ରାତିର ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପରଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
12.249.7
न भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वयेत्स्त्रियम् ।
नास्यानश्नन्गृहे विप्रो वसेत्कश्चिदपूजितः ॥ १२.२४९.७ ॥
ମଧ୍ୟକାଳରେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ; ଋତୁକାଳ ବ୍ୟତୀତ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଡାକିବ ନାହିଁ। ଏହାର ଗୃହରେ ଭୋଜନ ନ କରି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବ ନାହିଁ; ଅପୂଜିତ ହୋଇ କେହି ରହିବ ନାହିଁ।
12.249.8
तथास्यातिथयः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा ।
वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिया वेदपारगाः ॥ १२.२४९.८ ॥
ସେହିପରି ଏହାର ଅତିଥିମାନେ ସର୍ବଦା ପୂଜ୍ୟ; ସେମାନେ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ବହନକାରୀ, ବେଦବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ବେଦପାରଗ।
12.249.9
स्वकर्मजीविनो दान्ताः क्रियावन्तस्तपस्विनः ।
तेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीयते ॥ १२.२४९.९ ॥
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦାନ୍ତ, କ୍ରିୟାବାନ ଓ ତପସ୍ୱୀ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ବିହିତ।
12.249.10
नखरैः संप्रयातस्य स्वकर्मव्यापकस्य च ।
अपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वाऽलीकचारिणः ॥ १२.२४९.१० ॥
ନଖ ଦ୍ୱାରା (କଟା ହୋଇଥିବା), ଚାଲିଯାଇଥିବା, ନିଜ କର୍ମରେ ଅବହେଳା କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟାଚାରୀ ଗୁରୁ—ଏମାନଙ୍କୁ (ହବ୍ୟ ଦେବା ନିଷିଦ୍ଧ)।
12.249.11
संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ १२.२४९.११ ॥
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସଂବିଭାଗ ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମ; ସେହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ପାଇଁ ରାନ୍ଧି ନ ପାରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
12.249.12
विस्साशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनः ।
असुत …शेषं स्याद्भोजनं हविषा समम् ॥ १२.२४९.१२ ॥
ସର୍ବଦା ବିସ୍ରାଶୀ ଓ ସର୍ବଦା ଅମୃତଭୋଜୀ ହେବା ଉଚିତ। ଅସୁତ… (ପାଠରେ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା)—ଶେଷ ଭୋଜନ ହବିଷ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ।
12.249.13
भृत्यशेष तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसा शिनम् ।
विघसं भृत्यशेषं तु यज्ञशेषमथास्मृतय ॥ १२.२४९.१३ ॥
ଯିଏ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରେ, ତାକୁ ବିଘସାଶୀ କୁହାଯାଏ। ଭୃତ୍ୟଶେଷ ଯଜ୍ଞଶେଷ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତିମାନେ କହନ୍ତି।
12.249.14
स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यर्मालुलातिथिनंश्रितैः ॥ १२.२४९.१४ ॥
ଯିଏ ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ରତ, ଦାନ୍ତ, ଅସୂୟାହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ; ଋତ୍ୱିକ୍, ପୁରୋହିତ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାତି, ଅତିଥି ଓ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ସହ ରହେ।
12.249.15
वृद्धबालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिरान्धवैः ।
मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भावया ॥ १२.२४९.१५ ॥
ବୃଦ୍ଧ, ବାଳକ, ରୋଗୀ, ବୈଦ୍ୟ, ଜ୍ଞାତି, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହ; ମାତାପିତା, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହ।
12.249.16
दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरत् ।
एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैर्विमुच्यते ॥ १२.२४९.१६ ॥
ଝିଅ ଓ ଦାସବର୍ଗ ସହ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ବିବାଦ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
12.249.17
एतैर्जितस्तु जयति सर्वाल्लोँकान्न संशयः ।
आचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः ॥ १२.२४९.१७ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜିଣେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଅଧିପତି; ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଲୋକରେ ପିତା ପ୍ରଭୁ।
12.249.18
अतिथिस्त्विन्द्रलोकस्य देवलोकस्य चर्त्विजः ।
जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातयः ॥ १२.२४९.१८ ॥
ଅତିଥି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକର, ଋତ୍ୱିକ୍ ଦେବଲୋକର। ସ୍ତ୍ରୀ ଜ୍ଞାତି ଅପ୍ସରା ଲୋକରେ; ଜ୍ଞାତି ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମରେ।
12.249.19
संबन्धिबान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौ ।
बृद्धबावातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः ॥ १२.२४९.१९ ॥
ଦିଗରେ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ, ପୃଥିବୀରେ ମାତୃପକ୍ଷର ଲୋକ ଓ ମାମୁଁମାନେ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ରୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବଳମାନେ, ଆକାଶରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ (ଦେବତା)।
12.249.20
भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः ।
छाया स्वा दासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम् ॥ १२.२४९.२० ॥
ବଡ ଭାଇ ପିତାଙ୍କ ସମାନ; ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର, ନିଜ ଶରୀର ନିଜ ଛାୟା; ଦାସବର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନିଜର; ଏବଂ କନ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ କରୁଣାର ପାତ୍ରୀ।
12.249.21
तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसंज्वरः ।
गृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः ॥ १२.२४९.२१ ॥
ଅତଏବ ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧହୀନ ହୋଇ ସହିବା ଉଚିତ; ଗୃହଧର୍ମରେ ରତ, ବିଦ୍ୱାନ, ସର୍ବଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ କ୍ଳାନ୍ତିଜୟୀ ହେବା ଉଚିତ।
12.249.22
न चार्थबद्धः कर्माणि धर्मं वा किंचिदाचरेत् ।
गृहस्थवृत्तयस्तिस्रस्तासां निःश्रेयसं परम् ॥ १२.२४९.२२ ॥
ଅର୍ଥରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ କିମ୍ବା କୌଣସି ଧର୍ମ ଆଚରଣ ନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୃହସ୍ଥର ବୃତ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର, ସେଥିରେ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଅଛି।
12.249.23
परंपरं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत् ।
ये चोक्ता नियमास्तेषां सर्वं कार्यं बुभूषता ॥ १२.२४९.२३ ॥
ସେହିପରି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଗୋଟିପରେ ଗୋଟିଏ କ୍ରମରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଯେଉଁ ନିୟମ କୁହାଯାଇଛି, କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ସେସବୁ ପାଳିବା ଉଚିତ।
12.249.24
कुम्भधान्यैरुच्छशिलैः कापोतीं चास्थितास्तथा ।
यस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते ॥ १२.२४९.२४ ॥
କୁମ୍ଭଧାନ୍ୟ, ଉଞ୍ଛଶିଳ ଓ କାପୋତୀ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଲୋକ; ଏବଂ ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏହି ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.249.25
दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान् ।
गृहस्थवृत्तीश्चाप्येता वर्तयेद्यो गतव्यथः ॥ १२.२४९.२५ ॥
ଯିଏ ଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ ଗୃହସ୍ଥର ଏହି ଆଚରଣ ପାଳନ କରେ, ସେ ଦଶ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ଦଶ ବଂଶଜ ଓ ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ।
12.249.26
स चक्रधरलोकानां सदृशीमाप्नुयाद्गतिम् ।
वितेन्द्रियाणामथवा गतिरेषा विधीयते ॥ १२.२४९.२६ ॥
ସେ ଚକ୍ରଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଲୋକ ସମାନ ଗତି ଲାଭ କରେ; ଅଥବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହିଁ ବିହିତ ପଥ।
12.249.27
सर्वलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितः ।
… विमानसंयुक्तो वेददृष्टः … ॥ १२.२४९.२७ ॥
ଉଦାର ମନର ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହିତକର। … ବିମାନଯୁକ୍ତ, ବେଦରେ ଦୃଷ୍ଟ … ।
12.249.28
…लोको गृहस्थानां प्रतिष्ठा निवतात्मनान् ।
ब्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा पस्पाद्विधीयते।
द्वितीयं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.२४९.२८ ॥
… ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଲୋକ, ଆତ୍ମସଂଯମୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ଏହି ଶ୍ରେଣୀ … ବିଧାନ କରାଯାଇଛି। କ୍ରମଶଃ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
12.249.29
अतः परं परममुदारमाश्रम् ।
तृतीयमाहुस्त्यजतां कलेवरम्।
वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं ।
शृणुष्व संश्लिष्टशरीरकारिणाम् ॥ १२.२४९.२९ ॥
ଏହା ପରେ ପରମ, ଉଦାର ଆଶ୍ରମ—ଯାହାକୁ ତୃତୀୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶରୀରତ୍ୟାଗୀମାନଙ୍କର, ବନବାସୀ ଓ ଗୃହପତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁତ୍ତମ—ଶୁଣ, ଶରୀରକୁ ସଂଯତ ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ।