มหาภารตะ · อัธยายะ 12.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.249.1
…तीयमायुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत् ।
धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनाहृत्य सुव्रतः ॥ १२.२४९.१ ॥
ในช่วงที่สองของชีวิต คฤหัสถ์ควรอยู่ครองเรือน พร้อมด้วยภรรยาที่ได้มาโดยธรรม ได้ก่อกองไฟศักดิ์สิทธิ์แล้ว และมั่นคงในคำปฏิญาณ
12.249.2
गृहस्थवृत्तयश्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताः ।
कुमूलधान्यः प्रथमः कुम्भधान्यस्त्वनन्तरम् ॥ १२.२४९.२ ॥
บัณฑิตได้บันทึกวิถีชีวิตของคฤหัสถ์ไว้สี่แบบ แบบแรกคือกุมูลธานยะ และแบบถัดมาคือกุมภธานยะ
12.249.3
अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत् ।
तेषां परः परो ज्यायान्धर्मतो लोकजित्तमः ॥ १२.२४९.३ ॥
จากนั้น เมื่อดำเนินชีวิตตามแบบอัศวัสตนะหรือกาโปตี ก็ควรแสวงหาเลี้ยงชีพ ในบรรดาวิถีเหล่านี้ แบบที่ตามมาทีหลังแต่ละแบบย่อมประเสริฐกว่าในทางธรรม และเป็นผู้ชนะโลกได้ยิ่งกว่า
12.249.4
षट्कर्मावर्तयत्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्तते ।
द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रे व्यवस्थितः ॥ १२.२४९.४ ॥
ผู้หนึ่งประกอบกิจทั้งหกเป็นวงรอบ อีกผู้หนึ่งดำเนินด้วยสามกิจ ผู้หนึ่งด้วยสองกิจ และผู้ที่สี่ดำรงอยู่ในพรหมสัตร
12.249.5
गृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते ।
नात्मार्थे पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून् ॥ १२.२४९.५ ॥
ที่นี่ คำปฏิญาณของคฤหัสถ์ถูกกล่าวว่ายิ่งใหญ่ ไม่ควรหุงอาหารเพื่อตนเอง และไม่ควรให้สัตว์ถูกฆ่าโดยไร้ประโยชน์
12.249.6
प्राणी वा यदि वाऽप्राणी संस्कारं यजुषाऽर्हति ।
न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रयोः ॥ १२.२४९.६ ॥
ไม่ว่าสิ่งนั้นจะมีชีวิตหรือไม่มีชีวิต ก็สมควรได้รับการทำพิธีชำระด้วยมนตร์ยชุส ไม่ควรนอนหลับในเวลากลางวัน และไม่ควรนอนในส่วนต้นหรือส่วนปลายของราตรี
12.249.7
न भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वयेत्स्त्रियम् ।
नास्यानश्नन्गृहे विप्रो वसेत्कश्चिदपूजितः ॥ १२.२४९.७ ॥
ไม่ควรกินอาหารในช่วงระหว่างเวลา และไม่ควรเรียกภรรยามาร่วมประเวณีนอกฤดูที่เหมาะแก่การมีบุตร พราหมณ์ไม่ควรอยู่ในบ้านโดยไม่รับประทานอาหารที่นั่น และไม่ควรให้ผู้ใดอยู่ที่นั่นโดยไม่ได้รับการให้เกียรติ
12.249.8
तथास्यातिथयः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा ।
वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिया वेदपारगाः ॥ १२.२४९.८ ॥
ทำนองเดียวกัน แขกของเขาพึงได้รับการให้เกียรติเสมอ ทั้งผู้ที่นำเครื่องบูชาและเครื่องถวายแก่บรรพบุรุษ ผู้ชำระตนด้วยความรู้และคำปฏิญาณแห่งเวท ผู้เป็นศรุติยะรู้จากการสดับฟัง และผู้ถึงฝั่งไกลแห่งเวท
12.249.9
स्वकर्मजीविनो दान्ताः क्रियावन्तस्तपस्विनः ।
तेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीयते ॥ १२.२४९.९ ॥
สำหรับผู้ที่ดำรงชีวิตด้วยหน้าที่ของตน ผู้ข่มใจได้ ผู้ประกอบพิธี และผู้บำเพ็ญตบะ เครื่องบูชาและเครื่องถวายแก่บรรพบุรุษถูกกำหนดไว้เพื่อเป็นการให้เกียรติ
12.249.10
नखरैः संप्रयातस्य स्वकर्मव्यापकस्य च ।
अपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वाऽलीकचारिणः ॥ १२.२४९.१० ॥
สำหรับผู้ถูกเล็บข่วนแล้วจากไป ผู้ละเลยหน้าที่ของตน ผู้ทอดทิ้งอัคนิโหตระ หรือครูผู้ประพฤติเท็จ (เครื่องบูชาไม่พึงให้แก่บุคคลเช่นนี้)
12.249.11
संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ १२.२४९.११ ॥
ที่นี่ การแบ่งปันแก่สรรพสัตว์ทั้งหมดยังคงเป็นข้อกำหนด ทำนองเดียวกัน คฤหัสถ์พึงให้แก่ผู้ที่ไม่อาจหุงอาหารเองได้
12.249.12
विस्साशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनः ।
असुत …शेषं स्याद्भोजनं हविषा समम् ॥ १२.२४९.१२ ॥
ควรเป็นผู้กินแต่ส่วนที่เหลือเป็นนิตย์ และเป็นผู้กินอมฤตแห่งเครื่องบูชาเป็นนิตย์ อสุต…[ข้อความขาดหาย] อาหารที่เหลือควรเท่ากับเครื่องเซ่นบูชา
12.249.13
भृत्यशेष तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसा शिनम् ।
विघसं भृत्यशेषं तु यज्ञशेषमथास्मृतय ॥ १२.२४९.१३ ॥
ผู้ใดกินสิ่งที่ผู้รับใช้เหลือไว้ ท่านเรียกบุคคลนั้นว่าวิฆสาศินะ สิ่งที่ผู้รับใช้เหลือไว้ก็เหมือนสิ่งที่พิธียัญเหลือไว้ ดังที่คัมภีร์ทั้งหลายกล่าวไว้
12.249.14
स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यर्मालुलातिथिनंश्रितैः ॥ १२.२४९.१४ ॥
ผู้ยินดีในภรรยาของตน ข่มใจได้ ปราศจากความริษยา และชนะอินทรีย์ได้แล้ว ผู้ซึ่งมีโหตฤ ปุโรหิต อาจารย์ ญาติ แขก และผู้อยู่ในความอุปการะล้อมรอบ
12.249.15
वृद्धबालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिरान्धवैः ।
मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भावया ॥ १२.२४९.१५ ॥
กับผู้สูงอายุ เด็ก ผู้ป่วย แพทย์ ญาติพี่น้องและเครือญาติ กับบิดามารดา พี่น้องหญิง พี่ชายน้องชาย บุตร และภรรยา
12.249.16
दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरत् ।
एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैर्विमुच्यते ॥ १२.२४९.१६ ॥
ไม่พึงทะเลาะกับบุตรสาวหรือกับกลุ่มผู้รับใช้ เมื่อละเว้นการโต้เถียงเหล่านี้เสียได้ ย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง
12.249.17
एतैर्जितस्तु जयति सर्वाल्लोँकान्न संशयः ।
आचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः ॥ १२.२४९.१७ ॥
ผู้ที่ถูกสิ่งเหล่านี้ชนะ ย่อมถูกพ่ายแพ้ ส่วนผู้ที่ชนะสิ่งเหล่านี้ย่อมชนะโลกทั้งปวง ไม่ต้องสงสัย อาจารย์เป็นใหญ่ในโลกของพรหมา และในโลกของประชาบดี บิดาเป็นเจ้าผู้ปกครอง
12.249.18
अतिथिस्त्विन्द्रलोकस्य देवलोकस्य चर्त्विजः ।
जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातयः ॥ १२.२४९.१८ ॥
แขกเป็นของโลกแห่งพระอินทร์ และโหตฤทั้งหลายเป็นของโลกแห่งเทวดา ญาติฝ่ายหญิงอยู่ในโลกของอัปสร ส่วนญาติพี่น้องอยู่ในพิธีไววัสเทวะ
12.249.19
संबन्धिबान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौ ।
बृद्धबावातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः ॥ १२.२४९.१९ ॥
ญาติทางการสมรสและเครือญาติในทิศทั้งหลาย ญาติฝ่ายมารดาและลุงฝ่ายมารดาบนแผ่นดิน ผู้สูงอายุ เด็ก ผู้ป่วย และผู้อ่อนแอ และผู้ทรงอานุภาพในท้องฟ้า
12.249.20
भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः ।
छाया स्वा दासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम् ॥ १२.२४९.२० ॥
พี่ชายคนโตเสมอด้วยบิดา ภรรยา บุตร และร่างกายของตนเอง เป็นเงาของตนเอง ผู้รับใช้ก็เป็นของตนเองเช่นกัน แต่บุตรสาวเป็นผู้น่าสงสารยิ่งนัก
12.249.21
तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसंज्वरः ।
गृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः ॥ १२.२४९.२१ ॥
ดังนั้น แม้ถูกตำหนิด้วยเหตุเหล่านี้ ผู้นั้นควรอดทนอยู่เสมอโดยไม่ให้ความโกรธเผาไหม้ ยินดีในหน้าที่ของคฤหัสถ์ เป็นผู้มีปัญญา มั่นคงในธรรม และชนะความเหนื่อยล้าได้
12.249.22
न चार्थबद्धः कर्माणि धर्मं वा किंचिदाचरेत् ।
गृहस्थवृत्तयस्तिस्रस्तासां निःश्रेयसं परम् ॥ १२.२४९.२२ ॥
ผู้ที่ผูกพันอยู่กับทรัพย์สมบัติไม่ควรประกอบกิจใด หรือปฏิบัติธรรมใดๆ เลย วิถีชีวิตของคฤหัสถ์มีสามประการ และความเจริญสูงสุดอยู่ในวิถีเหล่านั้น
12.249.23
परंपरं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत् ।
ये चोक्ता नियमास्तेषां सर्वं कार्यं बुभूषता ॥ १२.२४९.२३ ॥
ดังนั้นท่านจึงกล่าวถึงระบบอาศรมสี่ที่สืบต่อกันมา และข้อปฏิบัติทั้งหลายที่ได้กล่าวไว้ ผู้ปรารถนาความเจริญควรปฏิบัติให้ครบทุกประการ
12.249.24
कुम्भधान्यैरुच्छशिलैः कापोतीं चास्थितास्तथा ।
यस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते ॥ १२.२४९.२४ ॥
ผู้ที่ดำเนินชีวิตด้วยการหุงหาจากเมล็ดธัญพืชในหม้อ ด้วยการเก็บเมล็ดที่ตกหล่น และด้วยวิถีของนกพิราบ รวมทั้งแคว้นที่ผู้ประเสริฐเหล่านี้อาศัยอยู่ ย่อมเจริญรุ่งเรือง
12.249.25
दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान् ।
गृहस्थवृत्तीश्चाप्येता वर्तयेद्यो गतव्यथः ॥ १२.२४९.२५ ॥
ผู้ที่ดำเนินตามวิถีคฤหัสถ์เหล่านี้ด้วยใจที่ปราศจากความทุกข์ ย่อมชำระบรรพบุรุษสิบชั่วอายุก่อน และลูกหลานสิบชั่วอายุหลัง รวมทั้งปู่ย่าตายาย
12.249.26
स चक्रधरलोकानां सदृशीमाप्नुयाद्गतिम् ।
वितेन्द्रियाणामथवा गतिरेषा विधीयते ॥ १२.२४९.२६ ॥
ผู้นั้นย่อมได้คติที่เสมอด้วยโลกของผู้ทรงจักร หรือคตินี้ถูกกำหนดไว้สำหรับผู้ที่ข่มอินทรีย์ได้แล้ว
12.249.27
सर्वलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितः ।
… विमानसंयुक्तो वेददृष्टः … ॥ १२.२४९.२७ ॥
สำหรับคฤหัสถ์ผู้มีใจกว้างขวาง โลกทั้งปวงย่อมเป็นประโยชน์ ... ประกอบด้วยยานวิมาน ซึ่งปรากฏในพระเวท ...
12.249.28
…लोको गृहस्थानां प्रतिष्ठा निवतात्मनान् ।
ब्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा पस्पाद्विधीयते।
द्वितीयं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.२४९.२८ ॥
... โลกของคฤหัสถ์เป็นรากฐานสำหรับผู้ที่สำรวมตนแล้ว ระดับนี้ที่พระพรหมกำหนดไว้ ย่อมถูกกำหนดไว้ดังนี้ เมื่อค่อยๆ บรรลุขั้นที่สองแล้ว ผู้นั้นย่อมได้รับการยกย่องในสวรรคโลก
12.249.29
अतः परं परममुदारमाश्रम् ।
तृतीयमाहुस्त्यजतां कलेवरम्।
वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं ।
शृणुष्व संश्लिष्टशरीरकारिणाम् ॥ १२.२४९.२९ ॥
ต่อจากนี้ ขอฟังเรื่องอาศรมอันสูงสุดและประเสริฐ ซึ่งเรียกว่าขั้นที่สาม เป็นของผู้ละทิ้งร่างกาย ไม่มีสิ่งใดเหนือกว่าสำหรับผู้อยู่ในป่าและคฤหัสถ์ทั้งหลาย ท่านผู้ฝึกร่างกายให้สำรวมแล้ว จงฟังเถิด