మహాభారతం · అధ్యాయం 12.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.249.1
…तीयमायुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत् ।
धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनाहृत्य सुव्रतः ॥ १२.२४९.१ ॥
…ఆయుర్భాగంలో రెండవది, గృహమేధి ఇంట్లో నివసించాలి; ధర్మంగా పొందిన భార్యతో కూడి, అగ్నులను స్థాపించి, దృఢవ్రతుడై.
12.249.2
गृहस्थवृत्तयश्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताः ।
कुमूलधान्यः प्रथमः कुम्भधान्यस्त्वनन्तरम् ॥ १२.२४९.२ ॥
గృహస్థుల జీవనవృత్తులు నాలుగు అని జ్ఞానులు చెప్పారు; మొదటిది కుమూలధాన్యం, తరువాత కుంభధాన్యం.
12.249.3
अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत् ।
तेषां परः परो ज्यायान्धर्मतो लोकजित्तमः ॥ १२.२४९.३ ॥
తరువాత అశ్వస్తనుడై, లేదా కాపోతీ వృత్తిని ఆశ్రయించి జీవనం పొందాలి; వీటిలో ప్రతి తరువాతది ధర్మంలో శ్రేష్ఠమైనది, లోకాలను అత్యధికంగా జయించేది.
12.249.4
षट्कर्मावर्तयत्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्तते ।
द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रे व्यवस्थितः ॥ १२.२४९.४ ॥
ఒకడు ఆరు కర్మలను చక్రంలా ఆచరిస్తాడు; మరొకడు మూడింటితో కొనసాగుతాడు; ఒకడు రెండింటితో, నాల్గవవాడు బ్రహ్మసత్రంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
12.249.5
गृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते ।
नात्मार्थे पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून् ॥ १२.२४९.५ ॥
ఇక్కడ గృహమేధి వ్రతాలు గొప్పవని చెప్పబడ్డాయి: తనకోసం అన్నం వండకూడదు, వ్యర్థంగా పశువులను చంపించకూడదు.
12.249.6
प्राणी वा यदि वाऽप्राणी संस्कारं यजुषाऽर्हति ।
न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रयोः ॥ १२.२४९.६ ॥
ప్రాణి అయినా అప్రాణి అయినా, అది యజుర్వేద మంత్రంతో సంస్కారానికి అర్హమైనది; పగలు ఎప్పుడూ నిద్రించకూడదు, రాత్రి మొదటి లేదా చివరి భాగంలోనూ కాదు.
12.249.7
न भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वयेत्स्त्रियम् ।
नास्यानश्नन्गृहे विप्रो वसेत्कश्चिदपूजितः ॥ १२.२४९.७ ॥
మధ్యకాలంలో భోజనం చేయకూడదు; ఋతుకాలం కాని సమయంలో స్త్రీని పిలవకూడదు. ఇతని ఇంట్లో భుజించకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండకూడదు; గౌరవించబడనివాడు ఎవరూ అక్కడ నివసించకూడదు.
12.249.8
तथास्यातिथयः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा ।
वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिया वेदपारगाः ॥ १२.२४९.८ ॥
అలాగే ఇతని అతిథులు ఎల్లప్పుడూ పూజ్యులు; వారు హవ్యకవ్యాలను చేరవేసేవారు, వేదవిద్య మరియు వ్రతాలచే పవిత్రులు, శ్రోత్రియులు, వేదపారగులు.
12.249.9
स्वकर्मजीविनो दान्ताः क्रियावन्तस्तपस्विनः ।
तेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीयते ॥ १२.२४९.९ ॥
తమ కర్మతో జీవించేవారు, దాంతులు, క్రియావంతులు, తపస్వులు—వారికి హవ్య కవ్యాలు కూడా గౌరవార్థంగా విధించబడ్డాయి.
12.249.10
नखरैः संप्रयातस्य स्वकर्मव्यापकस्य च ।
अपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वाऽलीकचारिणः ॥ १२.२४९.१० ॥
గోళ్లతో (కత్తిరించబడినవాడు), వెళ్లిపోయినవాడు, తన కర్మలో మునిగి ఉన్నవాడు, అగ్నిహోత్రాన్ని వదిలినవాడు, లేదా అసత్యంగా ప్రవర్తించే గురువు—వీరికి (హవ్యం ఇవ్వకూడదు).
12.249.11
संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ १२.२४९.११ ॥
ఇక్కడ సమస్త ప్రాణులకు సంవిభాగమే మిగిలి ఉన్న ధర్మం; అలాగే గృహస్థుడు తమకై వండుకోలేనివారికి కూడా ఇవ్వాలి.
12.249.12
विस्साशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनः ।
असुत …शेषं स्याद्भोजनं हविषा समम् ॥ १२.२४९.१२ ॥
ఎల్లప్పుడూ విస్రాశి మరియు ఎల్లప్పుడూ అమృతభోజనుడిగా ఉండాలి. అసుత… (పాఠం లోపం)—మిగిలిన భోజనం హవిస్సుతో సమానం కావాలి.
12.249.13
भृत्यशेष तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसा शिनम् ।
विघसं भृत्यशेषं तु यज्ञशेषमथास्मृतय ॥ १२.२४९.१३ ॥
సేవకులకు మిగిలిన భోజనం తినేవాడిని విఘసాశి అంటారు. సేవకుల శేష భోజనం యజ్ఞశేషంతో సమానమని స్మృతులు చెబుతున్నాయి.
12.249.14
स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यर्मालुलातिथिनंश्रितैः ॥ १२.२४९.१४ ॥
తన భార్యలో అనురక్తుడు, దాంతుడు, అసూయలేనివాడు, ఇంద్రియజయుడు; ఋత్విక్కులు, పురోహితులు, ఆచార్యులు, బంధువులు, అతిథులు, ఆశ్రితులతో కూడినవాడు.
12.249.15
वृद्धबालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिरान्धवैः ।
मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भावया ॥ १२.२४९.१५ ॥
వృద్ధులు, బాలురు, రోగులు, వైద్యులు, జ్ఞాతులు, సంబంధీకులు, బాంధవులతో; తల్లిదండ్రులు, సోదరీమణులు, సోదరుడు, కొడుకు, భార్యతో.
12.249.16
दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरत् ।
एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैर्विमुच्यते ॥ १२.२४९.१६ ॥
కూతురితో, దాసవర్గంతో వివాదం చేయకూడదు. ఈ వాదాలను విడిచిపెట్టినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.249.17
एतैर्जितस्तु जयति सर्वाल्लोँकान्न संशयः ।
आचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः ॥ १२.२४९.१७ ॥
వీరిచేత జయించబడినవాడు సమస్త లోకాలను జయిస్తాడు, సందేహం లేదు. ఆచార్యుడు బ్రహ్మలోకానికి ప్రభువు; ప్రజాపతి లోకంలో తండ్రి ప్రభువు.
12.249.18
अतिथिस्त्विन्द्रलोकस्य देवलोकस्य चर्त्विजः ।
जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातयः ॥ १२.२४९.१८ ॥
అతిథి ఇంద్రలోకానికి, ఋత్విక్కులు దేవలోకానికి చెందినవారు. స్త్రీ బంధువులు అప్సరసల లోకంలో; జ్ఞాతులు వైశ్వదేవ కర్మలో.
12.249.19
संबन्धिबान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौ ।
बृद्धबावातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः ॥ १२.२४९.१९ ॥
దిక్కులలో బంధువులు, భూమిపై మాతృపక్ష బంధువులు, మేనమామలు, వృద్ధులు, బాలురు, రోగులు, బలహీనులు; ఆకాశంలో శక్తిమంతులు.
12.249.20
भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः ।
छाया स्वा दासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम् ॥ १२.२४९.२० ॥
అన్న తండ్రితో సమానుడు; భార్య, కొడుకు, తన శరీరం తన నీడ; సేవకవర్గమూ తనవారే; కూతురు మాత్రం అత్యంత దీనురాలు.
12.249.21
तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसंज्वरः ।
गृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः ॥ १२.२४९.२१ ॥
అందుచేత వీరిచే నిందింపబడినా ఎల్లప్పుడూ కోపం లేకుండా సహించాలి; గృహధర్మంలో రతుడై, విద్వాంసుడై, ఎల్లప్పుడూ ధర్మనిష్ఠుడై, అలసటను జయించినవాడుగా ఉండాలి.
12.249.22
न चार्थबद्धः कर्माणि धर्मं वा किंचिदाचरेत् ।
गृहस्थवृत्तयस्तिस्रस्तासां निःश्रेयसं परम् ॥ १२.२४९.२२ ॥
అర్థానికి బద్ధుడైనవాడు కర్మలను గానీ ధర్మాన్ని గానీ ఏమీ ఆచరించకూడదు; గృహస్థ వృత్తులు మూడు; వాటిలో పరమ శ్రేయస్సు ఉంది.
12.249.23
परंपरं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत् ।
ये चोक्ता नियमास्तेषां सर्वं कार्यं बुभूषता ॥ १२.२४९.२३ ॥
ఆ విధంగానే నాలుగు ఆశ్రమాలు ఒకదాని తర్వాత మరొకటిగా చెప్పబడ్డాయి; చెప్పబడిన నియమాలన్నింటినీ శ్రేయస్సును కోరేవాడు ఆచరించాలి.
12.249.24
कुम्भधान्यैरुच्छशिलैः कापोतीं चास्थितास्तथा ।
यस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते ॥ १२.२४९.२४ ॥
కుంభధాన్యం, ఉంఛశిలం, కపోతి వృత్తిని అవలంబించినవారు; ఈ యోగ్యులు నివసించే రాష్ట్రం అభివృద్ధి చెందుతుంది.
12.249.25
दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान् ।
गृहस्थवृत्तीश्चाप्येता वर्तयेद्यो गतव्यथः ॥ १२.२४९.२५ ॥
బాధలు లేనివాడై ఈ గృహస్థ ధర్మాలను ఆచరించేవాడు పది మంది పూర్వులను, పది మంది వారసులను, పితామహులను పవిత్రం చేస్తాడు.
12.249.26
स चक्रधरलोकानां सदृशीमाप्नुयाद्गतिम् ।
वितेन्द्रियाणामथवा गतिरेषा विधीयते ॥ १२.२४९.२६ ॥
అతడు చక్రధారి (విష్ణువు) లోకాలకు సమానమైన గతిని పొందుతాడు; లేదా ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవారికి ఈ మార్గమే విధించబడింది.
12.249.27
सर्वलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितः ।
… विमानसंयुक्तो वेददृष्टः … ॥ १२.२४९.२७ ॥
ఉదారమనస్కులైన గృహస్థులకు సర్వలోకమూ హితకరమైనది. … విమానాలతో కూడినది, వేదంలో దర్శించబడినది … ।
12.249.28
…लोको गृहस्थानां प्रतिष्ठा निवतात्मनान् ।
ब्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा पस्पाद्विधीयते।
द्वितीयं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.२४९.२८ ॥
… గృహస్థుల లోకం, ఆత్మ నిగ్రహం కలవారికి ప్రతిష్ఠ. బ్రహ్మచే విధించబడిన ఈ శ్రేణి … విధించబడుతుంది. క్రమంగా రెండవదాన్ని పొంది స్వర్గలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
12.249.29
अतः परं परममुदारमाश्रम् ।
तृतीयमाहुस्त्यजतां कलेवरम्।
वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं ।
शृणुष्व संश्लिष्टशरीरकारिणाम् ॥ १२.२४९.२९ ॥
ఇక తరువాత, శ్రేష్ఠమైన ఉదారమైన ఆశ్రమాన్ని—మూడవదని చెప్పబడేదాన్ని, దేహాన్ని త్యజించేవారికి చెందినదాన్ని, వనవాసులకు, గృహపతులకు అత్యుత్తమమైనదాన్ని—వినుము, శరీరాన్ని సంయమించేవారలారా.