Mahābhārata · Adhyāya 12.25

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

12.25.1

द्वैपायनवचः श्रुत्वा कुपिते च धनञ्जये ।
व्यासमामन्त्र्य कौन्तेयः प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १२.२५.१ ॥

Tras oír las palabras de Dvaipāyana, y estando Dhanañjaya airado, el hijo de Kuntī, Yudhiṣṭhira, se dirigió a Vyāsa y le respondió.

12.25.2

न पार्थिवमिदं राज्यं न भोगाश्च पृथग्विधाः ।
प्रीणयन्ति मनो मेऽद्य शोको मां दारयत्ययम् ॥ १२.२५.२ ॥

Ni este reino real ni los placeres de diversas clases alegran hoy mi mente; este dolor me desgarra.

12.25.3

श्रुत्वा वीरविहीनानामपुत्राणां च योषिताम् ।
परिदेवयमानानां न शान्तिं मनसा लभे ॥ १२.२५.३ ॥

Al oír los lamentos de las mujeres privadas de héroes y de hijos, mi mente no encuentra paz.

12.25.4

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो योगविदांवरः ।
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञो धर्मज्ञो वेदपारगः ॥ १२.२५.४ ॥

Así interpelado, Vyāsa, el mejor de los conocedores del yoga, grandemente sabio, conocedor del dharma, que ha llegado a la otra orilla de los Vedas, respondió a Yudhiṣṭhira con estas palabras.

12.25.5

न कर्मणा लभ्यते चेज्यया वा ।
नाप्यस्ति दाता पुरुषस्य कश्चित्।
पर्याययोगाद्विहितं विधात्रा ।
कालेन सर्वं लभते मनुष्यः ॥ १२.२५.५ ॥

No se obtiene por la acción ni siquiera por el sacrificio, y no hay dador alguno para el hombre. Por la sucesión ordenada por el Creador, con el tiempo, el hombre obtiene todo.

12.25.6

न बुद्धिशक्त्याऽऽध्ययनेन शक्यं ।
प्राप्तुं विशेषं मनुजैरकाले।
मूर्खोऽपि चाप्नोति कदाचिदर्था ।
न्कालो हि सर्वं पुरुषस्य दाता ॥ १२.२५.६ ॥

Con inteligencia, fuerza o estudio, los hombres no pueden alcanzar distinción fuera de su tiempo. Incluso un necio a veces obtiene riquezas, pues el tiempo es el único dador de todo al hombre.

12.25.7

न भूरकालेषु फलं ददाति ।
शिल्पानि मन्त्राश्च तथौषधानि।
तान्येव कालेन समाहितानि ।
सिद्ध्यन्ति वर्धन्ति च भूतिकाले ॥ १२.२५.७ ॥

La tierra no da fruto en tiempos inoportunos. Las artes, los conjuros y las medicinas también, cuando se reúnen a su debido tiempo, tienen éxito y crecen en el tiempo de la prosperidad.

12.25.8

कालेन शीघ्राः प्रवहन्ति वाताः ।
कालेन वृष्टिर्जलदानुपैति।
कालेन पझोत्पलवञ्जलं च ।
कालेन पुष्यन्ति वनेषु वृक्षाः ॥ १२.२५.८ ॥

A su tiempo soplan los vientos veloces; a su tiempo la lluvia llega de las nubes. A su tiempo florecen los lotos, los lotos azules y las plantas acuáticas; a su tiempo los árboles prosperan en los bosques.

12.25.9

कालेन कृष्णाश्च सिताश्च रात्र्यः ।
कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः।
नाकालतः पुष्पफलं द्रुमाणां ।
नाकालवेगाः सरितो वहन्ति ॥ १२.२५.९ ॥

A su tiempo llegan las noches oscuras y las claras; a su tiempo sale la luna de disco lleno. Los árboles no dan flor ni fruto fuera de tiempo, y los ríos no corren con fuerza intempestiva.

12.25.10

नाकालमत्ताः खगपन्नगाश्च ।
मृगद्विपाः शैलमृगाश्च लोके।
नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा ।
नायन्त्यकाले शिशिरोष्णवर्षाः ॥ १२.२५.१० ॥

Fuera de tiempo, ni las aves ni las serpientes se enloquecen, ni los ciervos, los elefantes y las bestias de montaña en el mundo; fuera de tiempo no sobrevienen embarazos en las mujeres, y no llegan el frío, el calor y las lluvias fuera de su momento.

12.25.11

नाकालतो म्रियते जायते वा ।
नाकालतो व्याहरते च बालः।
नाकालतो यौवनमभ्युपैति ।
नाकालतो रोहति बीजमुप्तम् ॥ १२.२५.११ ॥

Fuera de tiempo nadie muere ni nace, ni un niño empieza a hablar. Fuera de tiempo no llega la juventud; fuera de tiempo la semilla sembrada no brota.

12.25.12

नाकालतो भानुरुपैति योगं ।
नाकालतोऽस्तं गिरिमभ्युपैति।
नाकालतो वर्धते हीयते च ।
चन्द्रः समुद्रोऽपि महोर्मिमाली ॥ १२.२५.१२ ॥

No fuera de tiempo el sol alcanza su curso señalado, ni fuera de tiempo se pone hacia la montaña. No fuera de tiempo la luna crece o mengua, ni el océano ceñido de grandes olas.

12.25.13

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं राज्ञा सेनजिता दुःखार्तेन युधिष्ठिर ॥ १२.२५.१३ ॥

Aquí también citan esta antigua historia, un canto entonado por el rey Senajit, afligido por el dolor, oh Yudhiṣṭhira.

12.25.14

सर्वानेवैष पर्यायो मर्त्यान्स्पृशति दुःसहः ।
कालेन परिपक्वा हि म्रियन्ते सर्वपार्थिवाः ॥ १२.२५.१४ ॥

Este curso insoportable toca a todos los mortales; pues maduros por el tiempo, todos los reyes mueren.

12.25.15

घ्नन्ति चान्यान्नरान्राजंस्तानप्यन्ये तथा नराः ।
संज्ञैषा लौकिकी राजन्न हिनस्ति न हन्यते ॥ १२.२५.१५ ॥

Los hombres matan a otros hombres, y otros hombres a su vez los matan a ellos. Esto, oh rey, es solo una designación mundana: ni mata ni es muerto.

12.25.16

हन्तीति मन्यते कश्चिन्न हन्तीत्यपि चापरः ।
स्वभावतस्तु नियतौ भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२५.१६ ॥

Uno piensa: «Él mata»; otro piensa: «Él no mata». Pero el surgir y el desvanecerse de los seres están fijados por su propia naturaleza.

12.25.17

नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायन्दुःखस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.२५.१७ ॥

Cuando se pierde la riqueza, o muere la esposa, el hijo o el padre, pensando «¡ay, qué dolor!», uno debe seguir el camino de aliviar el sufrimiento.

12.25.18

स किं शोचसि मूढः सञ्शोच्यान्किमनुशोचसि ।
पश्य दुःखेषु दुःखानि भयेषु च भयान्यपि ॥ १२.२५.१८ ॥

Necio, ¿por qué te lamentas? ¿Por qué te afliges por quienes merecen el duelo? Mira sufrimientos dentro de sufrimientos y temores dentro de temores.

12.25.19

आत्माऽपि चायं न मम सर्वाऽपि पथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १२.२५.१९ ॥

Ni siquiera este yo es mío, ni toda la tierra es mía. Quien ve que lo que es mío es igualmente de los demás no se confunde.

12.25.20

शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.२५.२० ॥

Miles de motivos de dolor y cientos de motivos de alegría asaltan al necio día tras día, pero no al sabio.

12.25.21

एवमेतानि कालेन प्रियद्वेष्याणि भागशः ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२५.२१ ॥

Así, con el tiempo, estas cosas amadas y odiadas giran por turnos entre los seres vivos: tanto los sufrimientos como los placeres.

12.25.22

दुःखमेवास्ति न सुखं तस्मात्तदुपलभ्यते ।
तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम् ॥ १२.२५.२२ ॥

En verdad solo existe el sufrimiento, no la felicidad; por eso es el sufrimiento lo que se percibe. El sufrimiento nace de la angustia del anhelo, y la felicidad nace de la angustia del sufrimiento.

12.25.23

सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.२५.२३ ॥

Tras la felicidad viene el sufrimiento, y tras el sufrimiento viene la felicidad. Nadie obtiene el sufrimiento para siempre, ni obtiene la felicidad para siempre.

12.25.24

सुखमेव हि दुःखान्तं कदाचिद्दुःखतः सुखम् ।
तस्मादेतद्द्वयं जह्याद्य इच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ १२.२५.२४ ॥

La felicidad termina en sufrimiento, y a veces del sufrimiento surge la felicidad. Por eso, quien desea la felicidad duradera debe abandonar ambas.

12.25.25

सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
यन्निमित्तो भवेच्छोकस्तापो वा दुःखमूर्च्छितः।
आयासो वाऽपि यन्मूलस्तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.२५.२५ ॥

El sufrimiento nace del fin de la felicidad, y la felicidad nace del fin del sufrimiento. Aquello cuya causa es la pena, la angustia o el esfuerzo, y cuya raíz es eso, debe abandonarse, aunque sea una sola parte.

12.25.26

सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.२५.२६ ॥

Sea felicidad o sufrimiento, agradable o desagradable, lo que se obtenga, uno debe aceptarlo con el corazón invencible.

12.25.27

ईषदप्यङ्ग दाराणां पुत्राणामाचरन्प्रियम् ।
ततो ज्ञास्यसि कः कस्य केन वा कथमेव च ॥ १२.२५.२७ ॥

Querido, incluso al complacer un poco a las esposas y a los hijos, entonces sabrás quién es de quién, por quién o cómo.

12.25.28

ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
त एव सुखमेधन्ते मध्यमः क्लिश्यते जनः ॥ १२.२५.२८ ॥

En el mundo, solo los completamente engañados y quienes han ido más allá del entendimiento prosperan en la felicidad; la persona intermedia sufre.

12.25.29

इत्यन्नवीन्महाप्राज्ञो युधिष्ठिर स सेनजित् ।
परावरज्ञो लोकस्य धर्मवित्सुखदुःखवित् ॥ १२.२५.२९ ॥

Así habló el gran sabio Senajit a Yudhiṣṭhira. Era conocedor de lo alto y lo bajo del mundo, conocedor del dharma, conocedor de la felicidad y del sufrimiento.

12.25.30

परदुःखेन दुःखी यो न स जातु सुखी भवेत् ।
दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते ह्यपरात्परम् ॥ १२.२५.३० ॥

Quien no se aflige por el sufrimiento ajeno nunca podrá ser feliz. Los sufrimientos no tienen fin; uno nace de otro.

12.25.31

सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायतः सर्वमवाप्तुवन्ति ।
तस्मान्न मुह्येन्न च संप्रहृष्येत् ॥ १२.२५.३१ ॥

La dicha y la pena, el ser y el no ser, la ganancia y la pérdida, la muerte y la vida: todo ello alcanza a todos por turno. Por tanto, no hay que dejarse confundir ni exultar en exceso.

12.25.32

दीक्षां राज्ञां संयुगे धर्ममाहु ।
र्योगं राज्ये दण्डनीतिं च सम्यक्।
वित्तत्यागं दक्षिणां चैव यज्ञे ।
सम्यग्दानं पावनानीति विद्यात् ॥ १२.२५.३२ ॥

Para los reyes, la batalla es la consagración, y esto se llama dharma; así también, en el gobierno, la disciplina y la política del castigo. En el sacrificio, el desprendimiento de riquezas, la dakṣiṇā y la donación adecuada deben reconocerse como actos purificadores.

12.25.33

रक्षन्राज्यं बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वाल्लोकान्धर्मदृष्ट्यावलोक ।
न्नूध्वं देहान्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३३ ॥

Quien protege el reino con sabiduría deliberada y buena política, quien ha renunciado a sí mismo, está consagrado al sacrificio y es magnánimo, y quien, contemplando todos los mundos con la mirada del dharma, se regocija en el mundo de los dioses tras abandonar el cuerpo.