ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.25.1
द्वैपायनवचः श्रुत्वा कुपिते च धनञ्जये ।
व्यासमामन्त्र्य कौन्तेयः प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १२.२५.१ ॥
ದ್ವೈಪಾಯನನ (ವ್ಯಾಸನ) ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧನಂಜಯನು ಕೋಪಗೊಂಡಿರಲು, ಕುಂತಿಯ ಮಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವ್ಯಾಸನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.25.2
न पार्थिवमिदं राज्यं न भोगाश्च पृथग्विधाः ।
प्रीणयन्ति मनो मेऽद्य शोको मां दारयत्ययम् ॥ १२.२५.२ ॥
ಈ ರಾಜ್ಯವಾಗಲಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಭೋಗಗಳಾಗಲಿ ಇಂದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಈ ಶೋಕವು ನನ್ನನ್ನು ಸೀಳುತ್ತಿದೆ.
12.25.3
श्रुत्वा वीरविहीनानामपुत्राणां च योषिताम् ।
परिदेवयमानानां न शान्तिं मनसा लभे ॥ १२.२५.३ ॥
ವೀರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಪುತ್ರಹೀನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
12.25.4
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो योगविदांवरः ।
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञो धर्मज्ञो वेदपारगः ॥ १२.२५.४ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ, ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ವ್ಯಾಸನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.25.5
न कर्मणा लभ्यते चेज्यया वा ।
नाप्यस्ति दाता पुरुषस्य कश्चित्।
पर्याययोगाद्विहितं विधात्रा ।
कालेन सर्वं लभते मनुष्यः ॥ १२.२५.५ ॥
ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ ಯಜ್ಞದಿಂದಾಗಲಿ ಅದು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕೊಡುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ವಿಧಾತನಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾದ ಕ್ರಮದ ಯೋಗದಿಂದ, ಕಾಲದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.25.6
न बुद्धिशक्त्याऽऽध्ययनेन शक्यं ।
प्राप्तुं विशेषं मनुजैरकाले।
मूर्खोऽपि चाप्नोति कदाचिदर्था ।
न्कालो हि सर्वं पुरुषस्य दाता ॥ १२.२५.६ ॥
ಬುದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ, ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೂರ್ಖನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲವೇ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವವನು.
12.25.7
न भूरकालेषु फलं ददाति ।
शिल्पानि मन्त्राश्च तथौषधानि।
तान्येव कालेन समाहितानि ।
सिद्ध्यन्ति वर्धन्ति च भूतिकाले ॥ १२.२५.७ ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸಿ, ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
12.25.8
कालेन शीघ्राः प्रवहन्ति वाताः ।
कालेन वृष्टिर्जलदानुपैति।
कालेन पझोत्पलवञ्जलं च ।
कालेन पुष्यन्ति वनेषु वृक्षाः ॥ १२.२५.८ ॥
ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವೇಗದ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮೇಘಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಮಲ, ನೀಲೋತ್ಪಲ ಮತ್ತು ಜಲಸಸ್ಯಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.
12.25.9
कालेन कृष्णाश्च सिताश्च रात्र्यः ।
कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः।
नाकालतः पुष्पफलं द्रुमाणां ।
नाकालवेगाः सरितो वहन्ति ॥ १२.२५.९ ॥
ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ರಾತ್ರಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪೂರ್ಣಬಿಂಬದ ಚಂದ್ರ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಗಳಿಗೆ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಕಾಲದ ವೇಗದಿಂದ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.25.10
नाकालमत्ताः खगपन्नगाश्च ।
मृगद्विपाः शैलमृगाश्च लोके।
नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा ।
नायन्त्यकाले शिशिरोष्णवर्षाः ॥ १२.२५.१० ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸರ್ಪಗಳೂ ಮದೋನ್ಮತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜಿಂಕೆಗಳೂ ಆನೆಗಳೂ ಪರ್ವತ ಮೃಗಗಳೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಗರ್ಭ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
12.25.11
नाकालतो म्रियते जायते वा ।
नाकालतो व्याहरते च बालः।
नाकालतो यौवनमभ्युपैति ।
नाकालतो रोहति बीजमुप्तम् ॥ १२.२५.११ ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಗು ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೌವನ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.25.12
नाकालतो भानुरुपैति योगं ।
नाकालतोऽस्तं गिरिमभ्युपैति।
नाकालतो वर्धते हीयते च ।
चन्द्रः समुद्रोऽपि महोर्मिमाली ॥ १२.२५.१२ ॥
ಕಾಲವಿಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ನಿಯತ ಯೋಗವನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಲವಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಪರ್ವತದತ್ತ ಅಸ್ತಂಗತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲವಿಲ್ಲದೆ ಚಂದ್ರನು ಬೆಳೆಯುವುದೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಮಹಾ ತರಂಗಮಾಲೆಯ ಸಮುದ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.25.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं राज्ञा सेनजिता दुःखार्तेन युधिष्ठिर ॥ १२.२५.१३ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ — ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜ ಸೇನಜಿತ್ ಹಾಡಿದ ಗೀತೆ, ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
12.25.14
सर्वानेवैष पर्यायो मर्त्यान्स्पृशति दुःसहः ।
कालेन परिपक्वा हि म्रियन्ते सर्वपार्थिवाः ॥ १२.२५.१४ ॥
ಈ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಕ್ರಮವು ಮರ್ತ್ಯರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕಾಲದಿಂದ ಪಕ್ವರಾದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.
12.25.15
घ्नन्ति चान्यान्नरान्राजंस्तानप्यन्ये तथा नराः ।
संज्ञैषा लौकिकी राजन्न हिनस्ति न हन्यते ॥ १२.२५.१५ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಇತರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆ ಮನುಷ್ಯರು ಅವರನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನೇ, ಇದು ಲೌಕಿಕ ಪರಿಭಾಷೆ ಮಾತ್ರ — ಅವನು ಕೊಲ್ಲುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ.
12.25.16
हन्तीति मन्यते कश्चिन्न हन्तीत्यपि चापरः ।
स्वभावतस्तु नियतौ भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२५.१६ ॥
ಕೆಲವರು 'ಅವನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆಯವರು 'ಅವನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಲಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ನಿಯತವಾಗಿವೆ.
12.25.17
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायन्दुःखस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.२५.१७ ॥
ಧನ ನಷ್ಟವಾದಾಗ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಗ ಅಥವಾ ತಂದೆ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ — 'ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ದುಃಖ!' ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯನು ದುಃಖವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ದಾರಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
12.25.18
स किं शोचसि मूढः सञ्शोच्यान्किमनुशोचसि ।
पश्य दुःखेषु दुःखानि भयेषु च भयान्यपि ॥ १२.२५.१८ ॥
ಮೂಢನೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯ? ಶೋಕಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರಾದವರಿಗಾಗಿ ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖಗಳನ್ನೂ, ಭಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಯಗಳನ್ನೂ ನೋಡು.
12.25.19
आत्माऽपि चायं न मम सर्वाऽपि पथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १२.२५.१९ ॥
ಈ ಆತ್ಮವೂ ನನ್ನದಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯೂ ನನ್ನದಲ್ಲ. ನನಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರಿಗೂ ಎಂದು ನೋಡುವವನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.25.20
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.२५.२० ॥
ಶೋಕದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹರ್ಷದ ನೂರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನನ್ನೇ ಆವರಿಸುತ್ತವೆ; ಪಂಡಿತನನ್ನಲ್ಲ.
12.25.21
एवमेतानि कालेन प्रियद्वेष्याणि भागशः ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२५.२१ ॥
ಹೀಗೆ ಕಾಲದಿಂದ ಈ ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತವೆ—ದುಃಖಗಳೂ ಸುಖಗಳೂ.
12.25.22
दुःखमेवास्ति न सुखं तस्मात्तदुपलभ्यते ।
तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम् ॥ १२.२५.२२ ॥
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದುಃಖವೇ ಇದೆ, ಸುಖವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ತೃಷ್ಣೆಯ ವೇದನೆಯಿಂದ ದುಃಖ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ದುಃಖದ ವೇದನೆಯಿಂದ ಸುಖ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
12.25.23
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.२५.२३ ॥
ಸುಖದ ನಂತರ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ; ದುಃಖದ ನಂತರ ಸುಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಾರೂ ಸದಾ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸದಾ ಸುಖವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.25.24
सुखमेव हि दुःखान्तं कदाचिद्दुःखतः सुखम् ।
तस्मादेतद्द्वयं जह्याद्य इच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ १२.२५.२४ ॥
ಸುಖವು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುಃಖದಿಂದಲೇ ಸುಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಈ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.25.25
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
यन्निमित्तो भवेच्छोकस्तापो वा दुःखमूर्च्छितः।
आयासो वाऽपि यन्मूलस्तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.२५.२५ ॥
ದುಃಖವು ಸುಖದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಸುಖವು ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೋಕ, ಸಂಕಟ ಅಥವಾ ಶ್ರಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಒಂದು ಅಂಗವನ್ನಾದರೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.25.26
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.२५.२६ ॥
ಸುಖವಾಗಲಿ ದುಃಖವಾಗಲಿ, ಪ್ರಿಯವಾಗಲಿ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಲಿ, ಯಾವುದು ದೊರೆತರೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
12.25.27
ईषदप्यङ्ग दाराणां पुत्राणामाचरन्प्रियम् ।
ततो ज्ञास्यसि कः कस्य केन वा कथमेव च ॥ १२.२५.२७ ॥
ಪ್ರಿಯನೇ, ಹೆಂಡತಿಯರಿಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಯಾರು ಯಾರವರು, ಯಾರಿಂದ, ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯುವೆ.
12.25.28
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
त एव सुखमेधन्ते मध्यमः क्लिश्यते जनः ॥ १२.२५.२८ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಢರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಆಚೆಗೆ ಹೋದವರೇ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತಾರೆ; ಮಧ್ಯಮನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಲೇಶಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.25.29
इत्यन्नवीन्महाप्राज्ञो युधिष्ठिर स सेनजित् ।
परावरज्ञो लोकस्य धर्मवित्सुखदुःखवित् ॥ १२.२५.२९ ॥
ಹೀಗೆ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಆ ಸೇನಜಿತ್ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ಲೋಕದ ಉನ್ನತ-ಕೆಳಗಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು.
12.25.30
परदुःखेन दुःखी यो न स जातु सुखी भवेत् ।
दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते ह्यपरात्परम् ॥ १२.२५.३० ॥
ಇತರರ ದುಃಖಕ್ಕೆ ದುಃಖಿಸದವನು ಎಂದಿಗೂ ಸುಖಿಯಾಗನು. ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
12.25.31
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायतः सर्वमवाप्तुवन्ति ।
तस्मान्न मुह्येन्न च संप्रहृष्येत् ॥ १२.२५.३१ ॥
ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ, ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಲಾಭ ಮತ್ತು ನಷ್ಟ, ಮರಣ ಮತ್ತು ಜೀವನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರದಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಾರದು, ಅತಿಯಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸಬಾರದು.
12.25.32
दीक्षां राज्ञां संयुगे धर्ममाहु ।
र्योगं राज्ये दण्डनीतिं च सम्यक्।
वित्तत्यागं दक्षिणां चैव यज्ञे ।
सम्यग्दानं पावनानीति विद्यात् ॥ १२.२५.३२ ॥
ರಾಜರಿಗೆ ಯುದ್ಧವೇ ದೀಕ್ಷೆ, ಅದೇ ಧರ್ಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಧನತ್ಯಾಗ, ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ದಾನ ಪಾವನ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.25.33
रक्षन्राज्यं बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वाल्लोकान्धर्मदृष्ट्यावलोक ।
न्नूध्वं देहान्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३३ ॥
ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ನೀತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು, ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಿ, ಯಜ್ಞಶೀಲನಾದ ಮಹಾತ್ಮನು, ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇಹತ್ಯಾಗದ ಬಳಿಕ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.25.34
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा च राष्ट्रं ।
सोमं पीत्वा वर्धयित्वा प्रजाश्च।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
पश्चात्क्षीणायुर्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३४ ॥
ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದು, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಬಳಿಕ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.25.35
पूतात्मा वै मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३५ ॥
ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.25.36
यस्य वृत्तं नमस्यन्ति स्वर्गस्थस्यापि मानवाः ।
पौरजानपदामात्याः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.२५.३६ ॥
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಯಾರ ನಡತೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು, ಪುರವಾಸಿಗಳು, ಜನಪದವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮಾತ್ಯರು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ.