మహాభారతం · అధ్యాయం 12.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.25.1
द्वैपायनवचः श्रुत्वा कुपिते च धनञ्जये ।
व्यासमामन्त्र्य कौन्तेयः प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १२.२५.१ ॥
ద్వైపాయనుని (వ్యాసుని) మాటలు విని, ధనంజయుడు కోపించగా, కుంతీ పుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు వ్యాసుని సంబోధించి సమాధానమిచ్చాడు.
12.25.2
न पार्थिवमिदं राज्यं न भोगाश्च पृथग्विधाः ।
प्रीणयन्ति मनो मेऽद्य शोको मां दारयत्ययम् ॥ १२.२५.२ ॥
ఈ రాజ్యమూ కాదు, నానా విధాల భోగాలూ కాదు; ఈ రోజు నా మనసును సంతోషపెట్టడం లేదు, ఈ శోకం నన్ను చీల్చివేస్తోంది.
12.25.3
श्रुत्वा वीरविहीनानामपुत्राणां च योषिताम् ।
परिदेवयमानानां न शान्तिं मनसा लभे ॥ १२.२५.३ ॥
వీరులను కోల్పోయి, పుత్రులు లేని స్త్రీల విలాపం విని నా మనసుకు శాంతి లభించదు.
12.25.4
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो योगविदांवरः ।
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञो धर्मज्ञो वेदपारगः ॥ १२.२५.४ ॥
ఇలా అనగా, యోగులలో శ్రేష్ఠుడు, మహాప్రాజ్ఞుడు, ధర్మజ్ఞుడు, వేదపారగుడైన వ్యాసుడు యుధిష్ఠిరునికి ఈ మాటలను ప్రతిస్పందించాడు.
12.25.5
न कर्मणा लभ्यते चेज्यया वा ।
नाप्यस्ति दाता पुरुषस्य कश्चित्।
पर्याययोगाद्विहितं विधात्रा ।
कालेन सर्वं लभते मनुष्यः ॥ १२.२५.५ ॥
కర్మ చేతనో యజ్ఞం చేతనో అది లభించదు; మనుష్యునికి దాత ఎవరూ లేరు. బ్రహ్మచే నియమితమైన క్రమపరంపర వల్ల, కాలంతో మనిషి అన్నిటినీ పొందుతాడు.
12.25.6
न बुद्धिशक्त्याऽऽध्ययनेन शक्यं ।
प्राप्तुं विशेषं मनुजैरकाले।
मूर्खोऽपि चाप्नोति कदाचिदर्था ।
न्कालो हि सर्वं पुरुषस्य दाता ॥ १२.२५.६ ॥
బుద్ధి, శక్తి, అధ్యయనం వల్ల మానవులు అకాలంలో విశేషాన్ని పొందలేరు. మూర్ఖుడు కూడా కొన్నిసార్లు ధనాన్ని పొందుతాడు; కాలమే మనిషికి అన్నిటినీ ఇచ్చేవాడు.
12.25.7
न भूरकालेषु फलं ददाति ।
शिल्पानि मन्त्राश्च तथौषधानि।
तान्येव कालेन समाहितानि ।
सिद्ध्यन्ति वर्धन्ति च भूतिकाले ॥ १२.२५.७ ॥
అకాలంలో భూమి ఫలాన్నివ్వదు. శిల్పాలు, మంత్రాలు, ఔషధాలు కూడా సమయానికి కూర్చబడినప్పుడే సిద్ధించి, సంపద కాలంలో వృద్ధి చెందుతాయి.
12.25.8
कालेन शीघ्राः प्रवहन्ति वाताः ।
कालेन वृष्टिर्जलदानुपैति।
कालेन पझोत्पलवञ्जलं च ।
कालेन पुष्यन्ति वनेषु वृक्षाः ॥ १२.२५.८ ॥
కాలానుసారంగా వేగవంతమైన గాలులు వీస్తాయి. కాలానుసారంగా మేఘాలనుండి వర్షం వస్తుంది. కాలానుసారంగా కమలాలు, నీలికలువలు, జలపుష్పాలు వికసిస్తాయి. కాలానుసారంగా అడవుల్లో వృక్షాలు పుష్పిస్తాయి.
12.25.9
कालेन कृष्णाश्च सिताश्च रात्र्यः ।
कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः।
नाकालतः पुष्पफलं द्रुमाणां ।
नाकालवेगाः सरितो वहन्ति ॥ १२.२५.९ ॥
కాలానుసారంగా నల్లని, తెల్లని రాత్రులు వస్తాయి. కాలానుసారంగా పూర్ణబింబ చంద్రుడు ఉదయిస్తాడు. అకాలంలో వృక్షాలకు పూలూ ఫలాలూ రావు; అకాల వేగంతో నదులు ప్రవహించవు.
12.25.10
नाकालमत्ताः खगपन्नगाश्च ।
मृगद्विपाः शैलमृगाश्च लोके।
नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा ।
नायन्त्यकाले शिशिरोष्णवर्षाः ॥ १२.२५.१० ॥
అకాలంలో పక్షులు, సర్పాలు, జింకలు, ఏనుగులు, పర్వత మృగాలు లోకంలో మత్తెక్కవు. అకాలంలో స్త్రీలలో గర్భాలు కలగవు; అకాలంలో శిశిర, ఉష్ణ, వర్షాలు రావు.
12.25.11
नाकालतो म्रियते जायते वा ।
नाकालतो व्याहरते च बालः।
नाकालतो यौवनमभ्युपैति ।
नाकालतो रोहति बीजमुप्तम् ॥ १२.२५.११ ॥
అకాలంలో ఎవరూ మరణించరు, పుట్టరు; అకాలంలో బాలుడు మాట్లాడడు. అకాలంలో యౌవనం రాదు; అకాలంలో నాటిన విత్తనం మొలకెత్తదు.
12.25.12
नाकालतो भानुरुपैति योगं ।
नाकालतोऽस्तं गिरिमभ्युपैति।
नाकालतो वर्धते हीयते च ।
चन्द्रः समुद्रोऽपि महोर्मिमाली ॥ १२.२५.१२ ॥
కాలం కాకుండా సూర్యుడు తన నిర్దేశిత యోగాన్ని చేరడు; కాలం కాకుండా అతను పర్వతం వైపు అస్తమించడు. కాలం కాకుండా చంద్రుడు పెరగడు, తగ్గడు; మహా అలల మాలధారి అయిన సముద్రమూ అంతే.
12.25.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं राज्ञा सेनजिता दुःखार्तेन युधिष्ठिर ॥ १२.२५.१३ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదహరిస్తారు — దుఃఖార్తుడైన రాజు సేనజిత్ పాడిన గీతం, ఓ యుధిష్ఠిరా.
12.25.14
सर्वानेवैष पर्यायो मर्त्यान्स्पृशति दुःसहः ।
कालेन परिपक्वा हि म्रियन्ते सर्वपार्थिवाः ॥ १२.२५.१४ ॥
ఈ భరింపరాని క్రమం మర్త్యులందరినీ తాకుతుంది. కాలంచేత పరిపక్వులైన సకల రాజులూ మరణిస్తారు.
12.25.15
घ्नन्ति चान्यान्नरान्राजंस्तानप्यन्ये तथा नराः ।
संज्ञैषा लौकिकी राजन्न हिनस्ति न हन्यते ॥ १२.२५.१५ ॥
మనుషులు ఇతరులను చంపుతారు; ఇతర మనుషులు వారినీ అలాగే చంపుతారు. రాజా, ఇది లౌకిక సంజ్ఞ మాత్రమే — అతడు చంపడు, చంపబడడు.
12.25.16
हन्तीति मन्यते कश्चिन्न हन्तीत्यपि चापरः ।
स्वभावतस्तु नियतौ भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२५.१६ ॥
కొందరు 'అతడు చంపుతాడు' అని భావిస్తారు; మరికొందరు 'అతడు చంపడు' అని భావిస్తారు. కానీ ప్రాణుల ఉత్పత్తి, లయములు స్వభావంచేతనే నియతమైనవి.
12.25.17
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायन्दुःखस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.२५.१७ ॥
ధనం నష్టమైనప్పుడు, భార్య, కుమారుడు లేదా తండ్రి మరణించినప్పుడు — 'అయ్యో, ఎంత దుఃఖం!' అని ఆలోచిస్తూ మనిషి దుఃఖ శమనానికే ప్రయత్నించాలి.
12.25.18
स किं शोचसि मूढः सञ्शोच्यान्किमनुशोचसि ।
पश्य दुःखेषु दुःखानि भयेषु च भयान्यपि ॥ १२.२५.१८ ॥
ఓ మూఢుడా, ఎందుకు శోకిస్తున్నావు? శోకించదగిన వారి కోసం ఎందుకు విలపిస్తున్నావు? దుఃఖాలలో దుఃఖాలను, భయాలలో భయాలను చూడు.
12.25.19
आत्माऽपि चायं न मम सर्वाऽपि पथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १२.२५.१९ ॥
ఈ ఆత్మ కూడా నాది కాదు; సమస్త భూమి కూడా నాది కాదు. నాకు ఎలాగో అలాగే ఇతరులకూ అని చూసేవాడు మోహానికి లోనుకాడు.
12.25.20
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.२५.२० ॥
శోకానికి వేలాది స్థానాలు, హర్షానికి వందలాది స్థానాలు ప్రతిరోజూ మూఢుడినే ఆవరిస్తాయి; పండితుడిని కావు.
12.25.21
एवमेतानि कालेन प्रियद्वेष्याणि भागशः ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२५.२१ ॥
ఈ విధంగా కాలంతో ఈ ప్రియమైనవీ ద్వేషమైనవీ భాగాలుగా జీవుల మధ్య తిరుగుతూ ఉంటాయి—దుఃఖాలూ సుఖాలూ కూడా.
12.25.22
दुःखमेवास्ति न सुखं तस्मात्तदुपलभ्यते ।
तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम् ॥ १२.२५.२२ ॥
నిజానికి దుఃఖమే ఉంది, సుఖం లేదు; అందువల్ల అదే అనుభవమవుతుంది. తృష్ణ వేదనవల్ల దుఃఖం పుడుతుంది; దుఃఖ వేదనవల్ల సుఖం పుడుతుంది.
12.25.23
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.२५.२३ ॥
సుఖం తరువాత దుఃఖం వస్తుంది; దుఃఖం తరువాత సుఖం వస్తుంది. ఎవరూ ఎల్లప్పుడూ దుఃఖాన్ని పొందరు; ఎల్లప్పుడూ సుఖాన్ని కూడా పొందరు.
12.25.24
सुखमेव हि दुःखान्तं कदाचिद्दुःखतः सुखम् ।
तस्मादेतद्द्वयं जह्याद्य इच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ १२.२५.२४ ॥
సుఖం దుఃఖంలో ముగుస్తుంది; కొన్నిసార్లు దుఃఖం నుండే సుఖం వస్తుంది. కావున శాశ్వత సుఖాన్ని కోరువాడు ఈ రెండింటినీ విడిచిపెట్టాలి.
12.25.25
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
यन्निमित्तो भवेच्छोकस्तापो वा दुःखमूर्च्छितः।
आयासो वाऽपि यन्मूलस्तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.२५.२५ ॥
దుఃఖం సుఖం ముగింపు నుండి పుడుతుంది; సుఖం దుఃఖం ముగింపు నుండి పుడుతుంది. ఏ కారణం వల్ల శోకం, బాధ లేదా శ్రమ కలుగుతుందో, దాని మూలమేదో, దానిలోని ఒక్క అంశాన్నైనా విడువాలి.
12.25.26
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.२५.२६ ॥
సుఖమైనా దుఃఖమైనా, ప్రియమైనా అప్రియమైనా, ఏది లభించినా, హృదయంలో జయింపబడనివాడిగా దానిని స్వీకరించాలి.
12.25.27
ईषदप्यङ्ग दाराणां पुत्राणामाचरन्प्रियम् ।
ततो ज्ञास्यसि कः कस्य केन वा कथमेव च ॥ १२.२५.२७ ॥
ప్రియుడా, భార్యలకు మరియు కుమారులకు కొంచెం ఇష్టమైనది చేసినా, అప్పుడు ఎవరు ఎవరివారో, ఎవరివలన, ఎలాగో నీవు తెలుసుకుంటావు.
12.25.28
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
त एव सुखमेधन्ते मध्यमः क्लिश्यते जनः ॥ १२.२५.२८ ॥
లోకంలో అత్యంత మూఢులు, బుద్ధికి అతీతులైనవారు మాత్రమే సుఖంలో వర్ధిల్లుతారు; మధ్యమ మనిషి బాధపడతాడు.
12.25.29
इत्यन्नवीन्महाप्राज्ञो युधिष्ठिर स सेनजित् ।
परावरज्ञो लोकस्य धर्मवित्सुखदुःखवित् ॥ १२.२५.२९ ॥
ఇలా మహాప్రజ్ఞుడైన ఆ సేనజిత్ యుధిష్ఠిరునితో అన్నాడు. అతడు లోకం యొక్క ఉన్నత-నీచాలను తెలిసినవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సుఖదుఃఖాలను తెలిసినవాడు.
12.25.30
परदुःखेन दुःखी यो न स जातु सुखी भवेत् ।
दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते ह्यपरात्परम् ॥ १२.२५.३० ॥
ఇతరుల దుఃఖానికి దుఃఖించనివాడు ఎన్నటికీ సుఖంగా ఉండడు. దుఃఖాలకు అంతం లేదు; ఒకదాని నుండి మరొకటి పుడుతూనే ఉంటుంది.
12.25.31
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायतः सर्वमवाप्तुवन्ति ।
तस्मान्न मुह्येन्न च संप्रहृष्येत् ॥ १२.२५.३१ ॥
సుఖం, దుఃఖం, పుట్టుక మరియు లేకపోవడం, లాభం మరియు నష్టం, మరణం మరియు జీవితం—ఇవన్నీ వంతులవారీగా అందరికీ కలుగుతాయి. అందువల్ల మోహంలో పడకూడదు, అతిగా సంతోషించకూడదు.
12.25.32
दीक्षां राज्ञां संयुगे धर्ममाहु ।
र्योगं राज्ये दण्डनीतिं च सम्यक्।
वित्तत्यागं दक्षिणां चैव यज्ञे ।
सम्यग्दानं पावनानीति विद्यात् ॥ १२.२५.३२ ॥
రాజులకు యుద్ధమే దీక్ష, అదే ధర్మమని అంటారు; పాలనలో యోగమూ దండనీతీ అంతే. యజ్ఞంలో ధనత్యాగం, దక్షిణ, సరైన దానం పవిత్రమైన కార్యాలని తెలుసుకోవాలి.
12.25.33
रक्षन्राज्यं बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वाल्लोकान्धर्मदृष्ट्यावलोक ।
न्नूध्वं देहान्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३३ ॥
బుద్ధిపూర్వకంగా, నీతితో రాజ్యాన్ని రక్షించేవాడు, ఆత్మత్యాగి, యజ్ఞశీలుడైన మహాత్ముడు, ధర్మదృష్టితో సర్వలోకాలను చూసి, శరీరం విడిచాక దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.25.34
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा च राष्ट्रं ।
सोमं पीत्वा वर्धयित्वा प्रजाश्च।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
पश्चात्क्षीणायुर्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३४ ॥
యుద్ధాలు గెలిచి, రాజ్యాన్ని రక్షించి, సోమం త్రాగి, ప్రజలను పెంచి, యుక్తితో ప్రజలపై దండాన్ని ధరించి, ఆయుష్షు క్షీణించాక దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.25.35
पूतात्मा वै मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३५ ॥
పవిత్రాత్ముడు నిశ్చయంగా దేవలోకంలో ఆనందిస్తాడు.
12.25.36
यस्य वृत्तं नमस्यन्ति स्वर्गस्थस्यापि मानवाः ।
पौरजानपदामात्याः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.२५.३६ ॥
స్వర్గంలో ఉన్నప్పటికీ ఎవరి ప్రవర్తనను మానవులు, పురవాసులు, జనపదవాసులు, అమాత్యులు నమస్కరిస్తారో, అతడే రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు.