マハーバーラタ · 章 12.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.25.1
द्वैपायनवचः श्रुत्वा कुपिते च धनञ्जये ।
व्यासमामन्त्र्य कौन्तेयः प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥ १२.२५.१ ॥
ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）の言葉を聞き、ダナンジャヤ（アルジュナ）が怒ったとき、クンティーの子ユディシュティラはヴィヤーサに呼びかけて答えた。
12.25.2
न पार्थिवमिदं राज्यं न भोगाश्च पृथग्विधाः ।
प्रीणयन्ति मनो मेऽद्य शोको मां दारयत्ययम् ॥ १२.२५.२ ॥
この王国も、様々な享楽も、今日の私の心を喜ばせない。この悲しみが私を引き裂いている。
12.25.3
श्रुत्वा वीरविहीनानामपुत्राणां च योषिताम् ।
परिदेवयमानानां न शान्तिं मनसा लभे ॥ १२.२५.३ ॥
英雄を失い、息子を失った女たちの嘆きを聞いて、私の心は平安を得られない。
12.25.4
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो योगविदांवरः ।
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञो धर्मज्ञो वेदपारगः ॥ १२.२५.४ ॥
このように言われて、ヨーガに通じた者の中で最も優れ、大いなる智慧を持ち、法を知り、ヴェーダに精通したヴィヤーサは、ユディシュティラに次のように答えた。
12.25.5
न कर्मणा लभ्यते चेज्यया वा ।
नाप्यस्ति दाता पुरुषस्य कश्चित्।
पर्याययोगाद्विहितं विधात्रा ।
कालेन सर्वं लभते मनुष्यः ॥ १२.२५.५ ॥
行為によっても、供犠によっても得られるものではなく、人には与える者もいない。創造主が定めた順序の働きにより、時とともに人はすべてを得るのである。
12.25.6
न बुद्धिशक्त्याऽऽध्ययनेन शक्यं ।
प्राप्तुं विशेषं मनुजैरकाले।
मूर्खोऽपि चाप्नोति कदाचिदर्था ।
न्कालो हि सर्वं पुरुषस्य दाता ॥ १२.२५.६ ॥
知恵、力、学問によっては、人は時でないときに特別なものを得ることはできない。愚か者でさえ時には富を得るのである。時こそが人に一切を与える者なのだから。
12.25.7
न भूरकालेषु फलं ददाति ।
शिल्पानि मन्त्राश्च तथौषधानि।
तान्येव कालेन समाहितानि ।
सिद्ध्यन्ति वर्धन्ति च भूतिकाले ॥ १२.२५.७ ॥
不時には大地は実りをもたらさない。技芸も呪文も薬草も、時を得て集められてこそ成就し、繁栄の時に育つ。
12.25.8
कालेन शीघ्राः प्रवहन्ति वाताः ।
कालेन वृष्टिर्जलदानुपैति।
कालेन पझोत्पलवञ्जलं च ।
कालेन पुष्यन्ति वनेषु वृक्षाः ॥ १२.२५.८ ॥
時が来れば速い風が吹き、時が来れば雲から雨が降る。時が来れば蓮や青蓮、水草が咲き、時が来れば森の木々が育つ。
12.25.9
कालेन कृष्णाश्च सिताश्च रात्र्यः ।
कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः।
नाकालतः पुष्पफलं द्रुमाणां ।
नाकालवेगाः सरितो वहन्ति ॥ १२.२५.९ ॥
時が来れば黒い夜と白い夜が訪れ、時が来れば満月が昇る。非時には木々は花も実もつけず、川も時外れの勢いでは流れない。
12.25.10
नाकालमत्ताः खगपन्नगाश्च ।
मृगद्विपाः शैलमृगाश्च लोके।
नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा ।
नायन्त्यकाले शिशिरोष्णवर्षाः ॥ १२.२५.१० ॥
時ならぬときには鳥や蛇も狂わず、鹿や象や山の獣も世にそうである。時ならぬときには女に懐妊はなく、寒さ・暑さ・雨も時ならぬときには来ない。
12.25.11
नाकालतो म्रियते जायते वा ।
नाकालतो व्याहरते च बालः।
नाकालतो यौवनमभ्युपैति ।
नाकालतो रोहति बीजमुप्तम् ॥ १२.२५.११ ॥
時ならぬときには、死ぬことも生まれることもなく、幼子も話し始めない。時ならぬときには青春も訪れず、時ならず蒔かれた種も芽を出さない。
12.25.12
नाकालतो भानुरुपैति योगं ।
नाकालतोऽस्तं गिरिमभ्युपैति।
नाकालतो वर्धते हीयते च ।
चन्द्रः समुद्रोऽपि महोर्मिमाली ॥ १२.२५.१२ ॥
時によらずして太陽は定められた軌道に至ることなく、時によらずして山へ沈むこともない。時によらずして月は満ち欠けせず、大波の花環をまとった海もまたそうである。
12.25.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं राज्ञा सेनजिता दुःखार्तेन युधिष्ठिर ॥ १२.२५.१३ ॥
ここでも人々はこの古い物語を引く——悲しみに苦しむ王セーナジットが歌った歌である、ユディシュティラよ。
12.25.14
सर्वानेवैष पर्यायो मर्त्यान्स्पृशति दुःसहः ।
कालेन परिपक्वा हि म्रियन्ते सर्वपार्थिवाः ॥ १२.२५.१४ ॥
この耐えがたい循環はすべての死すべき者に及ぶ。時によって熟した王たちは皆死ぬのである。
12.25.15
घ्नन्ति चान्यान्नरान्राजंस्तानप्यन्ये तथा नराः ।
संज्ञैषा लौकिकी राजन्न हिनस्ति न हन्यते ॥ १२.२५.१५ ॥
人は他の人を殺し、また別の人々がその者たちを同様に殺す。王よ、これは世俗の呼び名にすぎない。殺す者も殺される者もいないのである。
12.25.16
हन्तीति मन्यते कश्चिन्न हन्तीत्यपि चापरः ।
स्वभावतस्तु नियतौ भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२५.१६ ॥
ある者は「彼が殺した」と考え、別の者は「彼は殺していない」と考える。しかし生きとし生けるものの生起と消滅は、その本性によって定められているのである。
12.25.17
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायन्दुःखस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.२५.१७ ॥
財産を失ったとき、あるいは妻、息子、父が死んだとき、「ああ、なんという苦しみか」と思いながら、人は苦しみを和らげる道を歩むべきである。
12.25.18
स किं शोचसि मूढः सञ्शोच्यान्किमनुशोचसि ।
पश्य दुःखेषु दुःखानि भयेषु च भयान्यपि ॥ १२.२५.१८ ॥
愚か者よ、なぜ嘆くのか。嘆くに値する者のために、なぜ悲しむのか。苦しみの中の苦しみを見よ、恐れの中の恐れをも見よ。
12.25.19
आत्माऽपि चायं न मम सर्वाऽपि पथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १२.२५.१९ ॥
この自己さえ私のものではなく、大地全体も私のものではない。私にとってそうであるように他者にとってもそうだと見る者は、迷わない。
12.25.20
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.२५.२० ॥
悲しみの千の機会と喜びの百の機会が、日々愚か者を襲う。しかし賢者は襲わない。
12.25.21
एवमेतानि कालेन प्रियद्वेष्याणि भागशः ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२५.२१ ॥
このように、時とともに、この愛しいものと憎いものは順番に生き物の間をめぐる。苦しみも喜びも。
12.25.22
दुःखमेवास्ति न सुखं तस्मात्तदुपलभ्यते ।
तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम् ॥ १२.२५.२२ ॥
実には苦しみだけがあり、楽しみはない。ゆえに苦しみこそが知覚される。苦しみは渇愛の苦悩から生じ、楽しみは苦しみの苦悩から生じる。
12.25.23
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.२५.२३ ॥
楽しみの後に苦しみが来て、苦しみの後に楽しみが来る。誰も永遠に苦しみを得ることはなく、永遠に楽しみを得ることもない。
12.25.24
सुखमेव हि दुःखान्तं कदाचिद्दुःखतः सुखम् ।
तस्मादेतद्द्वयं जह्याद्य इच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ १२.२५.२४ ॥
幸福は苦しみに終わり、時には苦しみから幸福が生じる。ゆえに永遠の幸福を求める者は、この二つを捨てるべきである。
12.25.25
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
यन्निमित्तो भवेच्छोकस्तापो वा दुःखमूर्च्छितः।
आयासो वाऽपि यन्मूलस्तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.२५.२५ ॥
苦しみは幸福の終わりから生じ、幸福は苦しみの終わりから生じる。悲しみや苦悩や労苦を引き起こし、その根となるものは、その一部であっても捨てるべきである。
12.25.26
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.२५.२६ ॥
幸福であれ苦しみであれ、愛しいものであれ疎ましいものであれ、得たものは、心に打ち負かされることなく受け入れるべきである。
12.25.27
ईषदप्यङ्ग दाराणां पुत्राणामाचरन्प्रियम् ।
ततो ज्ञास्यसि कः कस्य केन वा कथमेव च ॥ १२.२५.२७ ॥
愛しい者よ、妻や息子たちに少しでも喜ばれることをすれば、そのとき誰が誰のものか、誰によってか、どうしてかが分かるだろう。
12.25.28
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
त एव सुखमेधन्ते मध्यमः क्लिश्यते जनः ॥ १२.२५.२८ ॥
世の中で極めて愚かな者と、知性を超えた者だけが幸福に栄える。中間の人は苦しむ。
12.25.29
इत्यन्नवीन्महाप्राज्ञो युधिष्ठिर स सेनजित् ।
परावरज्ञो लोकस्य धर्मवित्सुखदुःखवित् ॥ १२.२५.२९ ॥
このように大智のセーナジットはユディシュティラに語った。彼は世界の高きと低きを知り、法を知り、幸福と苦しみを知る者であった。
12.25.30
परदुःखेन दुःखी यो न स जातु सुखी भवेत् ।
दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते ह्यपरात्परम् ॥ १२.२५.३० ॥
他人の苦しみに心を痛めない者は、決して幸福にはなれない。苦しみに終わりはなく、一つの苦しみから次の苦しみが生まれる。
12.25.31
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायतः सर्वमवाप्तुवन्ति ।
तस्मान्न मुह्येन्न च संप्रहृष्येत् ॥ १२.२५.३१ ॥
楽と苦、生と非生、得と失、死と生——これらすべてはかわるがわる誰にでも訪れる。だから迷うべきではなく、過度に喜ぶべきでもない。
12.25.32
दीक्षां राज्ञां संयुगे धर्ममाहु ।
र्योगं राज्ये दण्डनीतिं च सम्यक्।
वित्तत्यागं दक्षिणां चैव यज्ञे ।
सम्यग्दानं पावनानीति विद्यात् ॥ १२.२५.३२ ॥
王にとって戦いこそが灌頂であり、それが法と呼ばれる。統治においても、修養と刑罰の政策がそうである。祭祀においては、財の施捨、ダクシナー、そして正しい布施が清めの行いであると知るべきである。
12.25.33
रक्षन्राज्यं बुद्धिपूर्वं नयेन ।
संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा।
सर्वाल्लोकान्धर्मदृष्ट्यावलोक ।
न्नूध्वं देहान्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३३ ॥
慎重な知恵と正しい政策によって王国を守り、我を捨て、祭祀を好む大いなる魂の持ち主が、法の眼をもって一切の世界を見渡し、身体を離れた後、神々の世界で喜ぶ。
12.25.34
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा च राष्ट्रं ।
सोमं पीत्वा वर्धयित्वा प्रजाश्च।
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां ।
पश्चात्क्षीणायुर्मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३४ ॥
戦いに勝ち、国土を守り、ソーマを飲み、臣民を育み、巧みに民の上に刑杖を執り、寿命が尽きた後、神々の世界で喜ぶ。
12.25.35
पूतात्मा वै मोदते देवलोके ॥ १२.२५.३५ ॥
清らかな魂を持つ者は、まことに神々の世界で喜びにひたる。
12.25.36
यस्य वृत्तं नमस्यन्ति स्वर्गस्थस्यापि मानवाः ।
पौरजानपदामात्याः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.२५.३६ ॥
天にいてもなお、人々・都の民・地方の民・大臣がその振る舞いを敬うその王こそ、王の中の最上の王である。