ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.250
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.250.1
प्रोक्ता गृहस्थवृत्तिस्ते विहिता या मनीषिभिः ।
तदनन्तरमुक्तं यत्तन्निबोध युधिष्ठिर
व्यासेन कथितं पूर्वं पुत्राय सुमहात्मने। ॥ १२.२५०.१ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ବିହିତ କରିଥିବା ଗୃହସ୍ଥର ଆଚରଣ ମୁଁ କହିଲି। ଏହା ପରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ତାହା ଶୁଣ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ବ୍ୟାସ ନିଜ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରକୁ କହିଥିଲେ।
12.250.2
क्रय…त्ववधृयैनां तृतीयां वृत्तिमुत्तमाम् ।
संयोगव्रत…वानप्रस्थाश्रमौकसाम् ॥ १२.२५०.२ ॥
…ତ୍ୱ… ଏହାକୁ ସ୍ଥିର କରି ତୃତୀୟ ଉତ୍ତମ ବୃତ୍ତି… ସଂଯୋଗ-ବ୍ରତ… ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର।
12.250.3
श्रूयतां पुत्र भद्रं ते सर्वलोकाश्रमात्मनाम् ।
प्रेक्षापूर्वं यदा पत्त्येद्वलीपलितमात्मना ॥ १२.२५०.३ ॥
ପୁତ୍ର, ଶୁଣ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ — ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଝୁରିଆ ଓ ଧଳା କେଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେଖେ…
12.250.4
अपत्यस्यैव चापण्यं वनमेव तदाऽऽश्रयेत् ॥ १२.२५०.४ ॥
ସନ୍ତାନର ମଧ୍ୟ… ସେତେବେଳେ ବନର ହିଁ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
12.250.5
तृतीयमायुषो भागं वानप्रस्थाश्रमे वसेत् ।
तानेवाग्नीन्पस्त्विरेद्यजमानो दि…कसः ॥ १२.२५०.५ ॥
ଆୟୁଷର ତୃତୀୟ ଭାଗ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବ। ସେହି ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକର… ଯଜମାନ… ଦି…
12.250.6
निय…नियताराहः षष्ठभक्तो …त्तवान ।
तदाग्रहात्रं तो … यज्ञाङ्गां व सर्वशः ॥ १२.२५०.६ ॥
ନିୟତ ଆହାରୀ, ଷଷ୍ଠ ଭକ୍ତବ୍ରତୀ… ସେହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ… ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବଥା…
12.250.7
अवैकृष्टं व्रीहियव नीवारे विघसानि च ।
हवींषि संप्रयच्छेत मखेष्वत्रापि पञ्चसु ॥ १२.२५०.७ ॥
ଅକର୍ଷିତ ଭୂମିରେ ଜାତ ବ୍ରୀହି, ଯବ, ନୀବାର ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ହବିଷ୍ୟ ରୂପେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.250.8
वानप्रस्खाश्रमेऽप्येताश्चतस्रो वृत्तयः स्मृताः ।
सद्यः प्रक्षालकाः केचित्केचिन्मासिकसंचयाः ॥ १२.२५०.८ ॥
ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚାରି ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା କୁହାଯାଇଛି—କେହି ତୁରନ୍ତ ଧୋଇ ଖାଆନ୍ତି, କେହି ମାସିକ ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି।
12.250.9
वार्षिकं संचयं केचित्केतिद्द्वादशवार्षिकम् ।
कुर्वन्त्यतिथिपूजार्थं यज्ञतन्त्रार्थमेव वा ॥ १२.२५०.९ ॥
କେହି ଏକ ବର୍ଷର ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି, କେହି ବାର ବର୍ଷର ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି—ଅତିଥି-ପୂଜା ବା ଯଜ୍ଞବିଧି ପାଇଁ ସେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି।
12.250.10
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रयाः ।
ग्रीष्मे च पञ्चतपसः शश्वच्च मितभोजनाः ॥ १२.२५०.१० ॥
ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହୁଥିବା, ହେମନ୍ତରେ ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚତପ କରୁଥିବା, ଏବଂ ସର୍ବଦା ମିତାହାରୀ।
12.250.11
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि ।
स्थानासनैर्वर्तयन्ति स वनेष्वभिषिञ्चते ॥ १२.२५०.११ ॥
ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ନ୍ତି, ପାଦାଙ୍ଗୁଳି ଅଗ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି; ଠିଆ ଓ ବସା ଆସନରେ ଜୀବନ ଚଲାନ୍ତି; ବନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.250.12
दन्तोलूखलिकाः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे ।
शुक्लपक्षे पिबन्त्येके यवागूं क्वथितां सकृत् ॥ १२.२५०.१२ ॥
କେହି ଦାନ୍ତକୁ ହିଁ ଉଖଳି କରି ଖାଆନ୍ତି, ସେହିପରି କେହି ପଥରରେ କୁଟି ଖାଆନ୍ତି; କେହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଥରେ ଫୁଟାଯାଇଥିବା ଯବାଗୂ ପିଅନ୍ତି।
12.250.13
कृष्णपक्षे पिबन्त्यन्ये भुञ्जते वा यथागतम् ।
मूलैरेके फलैरेके पुष्पैरेके दृढव्रताः ॥ १२.२५०.१३ ॥
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେହି କେହି ପିଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ଖାଆନ୍ତି। କେହି ମୂଳରେ, କେହି ଫଳରେ, କେହି ଫୁଲରେ (ଜୀବନଧାରଣ କରନ୍ତି), ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ।
12.250.14
वर्तयन्ति यथान्यायं वैखानसमतं श्रिताः ।
एताश्चान्याश्च विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम् ॥ १२.२५०.१४ ॥
ବୈଖାନସ ମତ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ଯଥାବିଧି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବିଧ ଦୀକ୍ଷା ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏସବୁ ସେହି ମନୀଷୀମାନଙ୍କର।
12.250.15
चतुर्थश्चौपनिषदो धर्मः साधारणः स्मृतः ।
वानप्रस्थाद्गृहस्थाच्च ततोऽन्यः संप्रवर्तते।
अस्मिन्नेव युगे तात वितैस्तत्वार्थदर्शिभिः ॥ १२.२५०.१५ ॥
ଚତୁର୍ଥ, ଉପନିଷଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଧର୍ମ ସାଧାରଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଗୃହସ୍ଥଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ହେ ତାତ, ଏହି ଯୁଗରେ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥଦର୍ଶୀମାନେ (ଏହା କହିଛନ୍ତି)।
12.250.16
अगस्त्यः सप्तऋषयो मधुच्छन्दोऽधमर्षणः ।
सांकृतिः सुदिवातण्डिर्यथावासो कृतश्रमः ॥ १२.२५०.१६ ॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସପ୍ତର୍ଷି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ଅଧମର୍ଷଣ, ସାଂକୃତି, ସୁଦିବା-ତଣ୍ଡି — ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା।
12.250.17
अहोवीर्यस्तथा काव्यस्ताण्ड्यो मेधातिथिदुऽ ।
बलवान्कर्णनिर्वाकः शून्यपालः कृतश्रम…।
एते धर्मे सुविद्वांसस्ततः स्वर्गमुसागमन ॥ १२.२५०.१७ ॥
ଅହୋବୀର୍ଯ୍ୟ, କାବ୍ୟ, ତାଣ୍ଡ୍ୟ, ମେଧାତିଥି, ବଳବାନ କର୍ଣନିର୍ବାକ, ଶୂନ୍ୟପାଳ — ତପସ୍ୟା କରିଥିବା। ଏମାନେ ଧର୍ମରେ ସୁବିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ; ପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
12.250.18
तात प्रत्यक्षधर्माणस्तथा काथवारा गणाः ।
ऋषीणामुग्रतपसां धर्मनैपुणेदर्शिनाम् ॥ १२.२५०.१८ ॥
ହେ ତାତ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମଧାରୀ, ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାକାରୀ, ଧର୍ମନୈପୁଣ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର କାଥବାର ଗଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.250.19
अन्ये चापरिमेयाश्च ब्राह्मणा वनमश्रितताः ।
वैखातसा वालखिल्याः सैकताच्च तथा परे ॥ १२.२५०.१९ ॥
ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ — ବୈଖାନସ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ସୈକତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।
12.250.20
कर्मभिस्ते निरानन्दा धर्मनित्या जितेन्द्रियाः ।
गताः प्रत्यक्षधर्माणस्ते सर्वे वनमाश्रिताः ॥ १२.२५०.२० ॥
ସେମାନେ କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ନ ଖୋଜୁଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମ ପାଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ।
12.250.21
अनक्षत्रास्त्वनाधृष्या दृश्यते ज्योतिषां गणाः ।
जरया च परिद्यूना व्याधिना च प्रपीडिताः ॥ १२.२५०.२१ ॥
ନକ୍ଷତ୍ରହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ଗଣ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।
12.250.22
चतुर्थे चायुषः शेषे वानप्रस्थाश्रमं त्यजेत् ।
साद्यस्कां संनिरुप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम् ॥ १२.२५०.२२ ॥
ଜୀବନର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗର ଅବଶିଷ୍ଟରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସର୍ବବେଦଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଫଳଦାୟୀ ଇଷ୍ଟି କରି।
12.250.23
आत्मयाजी सोऽत्मरतिरात्मक्रीडात्मसंश्रयः ।
आत्मन्यग्नीन्समारोप्य त्यक्त्वा सर्वपरिग्रहान् ॥ १२.२५०.२३ ॥
ସେ ଆତ୍ମଯାଜୀ, ଆତ୍ମାରେ ରମଣ କରୁଥିବା, ଆତ୍ମାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା, ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା; ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ପରିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରି।
12.250.24
साद्यस्कांश्च यजेद्यज्ञानिष्टीश्चैवेह सर्वदा ।
यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते ॥ १२.२५०.२४ ॥
ଏଠାରେ ସର୍ବଦା ତୁରନ୍ତ ଫଳଦାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଓ ଇଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ; ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞରୁ ହିଁ ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାରେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.250.25
त्रींश्चैवाग्नींस्त्यजेत्सम्यगात्मन्येवात्ममोक्षणात् ।
प्राणेभ्यो यजुषां पञ्च षट् प्राश्नीयादकुत्सयन् ॥ १२.२५०.२५ ॥
ଆତ୍ମମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ତ୍ୟାଗ କରିବ; ପ୍ରାଣ ପାଇଁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରରୁ ପାଞ୍ଚ ବା ଛଅଟି ନିନ୍ଦାହୀନ ଭାବେ ସେବନ କରିବ।
12.250.26
केशलोमनखान्वाप्य वानप्रस्थो मुनिस्ततः ।
आश्रमादाश्रमं पुण्यं पूतो गच्छति कर्मभिः ॥ १२.२५०.२६ ॥
କେଶ, ରୋମ ଓ ନଖ ମୁଣ୍ଡାଇ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ମୁନି ତା'ପରେ ନିଜ କର୍ମରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଗୋଟିଏ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଏ।
12.250.27
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्द्विजः ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२५०.२७ ॥
ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାର ଲୋକ ତେଜୋମୟ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଅନନ୍ତତା ଲାଭ କରେ।
12.250.28
सुशीलवृत्तो व्यपनीतकल्मषो ।
नचेह नामुत्र च कर्तुमीहते।
अरोपमोहो गतसन्धिविग्रहो ।
भवेदुदासीनवदात्मविन्नरः ॥ १२.२५०.२८ ॥
ସୁଶୀଳ ଆଚରଣ ଓ ନିର୍ମଳ, ଇହଲୋକ ବା ପରଲୋକରେ କିଛି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ କରୁଥିବା, ଆରୋପମୋହରହିତ, ସନ୍ଧି-ବିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗୀ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ ଉଦାସୀନ ପରି ରହିବା ଉଚିତ।
12.250.29
यमेषु चैवानुगतेषु न व्यथे ।
त्स्वशास्त्रमूत्राहुतिमन्त्रविक्रमः।
भवेद्यथेष्टा गतिरात्मयाजिनो ।
न संशयो धर्मपरे जितेन्द्रिये ॥ १२.२५०.२९ ॥
ଯମମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ନ ହୋଇ, ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର, ମୂତ୍ରାହୁତି ଓ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମଯାଜୀଙ୍କର ଇଷ୍ଟ ଗତି ହୁଏ; ଧର୍ମପର ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.250.30
ततः परं श्रेष्ठमतीव सद्गुणै ।
रधिष्ठितं त्रीनधिवृत्तिमुत्तमम्।
चतुर्थमुक्तं परमाश्रमं शृणु ।
प्रकीर्त्यमानं परमं परायणम् ॥ १२.२५०.३० ॥
ଏହା ପରେ, ସଦ୍ଗୁଣରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଆଶ୍ରମର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉତ୍ତମ ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଯାହା ପରମ ଓ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।