มหาภารตะ · อัธยายะ 12.250
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.250.1
प्रोक्ता गृहस्थवृत्तिस्ते विहिता या मनीषिभिः ।
तदनन्तरमुक्तं यत्तन्निबोध युधिष्ठिर
व्यासेन कथितं पूर्वं पुत्राय सुमहात्मने। ॥ १२.२५०.१ ॥
ยุธิษฐิระ หน้าที่ของคฤหัสถ์ที่บัณฑิตกำหนดไว้สำหรับเจ้าได้กล่าวแล้ว บัดนี้จงฟังสิ่งที่กล่าวต่อไป ซึ่งท่านวยาสเคยเล่าแก่บุตรผู้มีใจยิ่งใหญ่ของท่าน
12.250.2
क्रय…त्ववधृयैनां तृतीयां वृत्तिमुत्तमाम् ।
संयोगव्रत…वानप्रस्थाश्रमौकसाम् ॥ १२.२५०.२ ॥
…ครั้นตัดสินเช่นนี้แล้ว วิถีชีวิตที่สามและสูงสุด… คำปฏิญาณแห่งการผนึก… ของผู้อาศัยในระยะแห่งอาศรมป่าเขา
12.250.3
श्रूयतां पुत्र भद्रं ते सर्वलोकाश्रमात्मनाम् ।
प्रेक्षापूर्वं यदा पत्त्येद्वलीपलितमात्मना ॥ १२.२५०.३ ॥
บุตรเอ๋ย จงฟังเถิด ขอให้เจ้าจงประสบความดีงาม สำหรับผู้มีตนอยู่ในทุกโลกและทุกอาศรม เมื่อผู้หนึ่งด้วยปัญญาเห็นตนเองมีริ้วรอยและผมหงอก…
12.250.4
अपत्यस्यैव चापण्यं वनमेव तदाऽऽश्रयेत् ॥ १२.२५०.४ ॥
แม้แก่ลูกหลาน… จากนั้นพึงพักพิงแต่ป่าเท่านั้น
12.250.5
तृतीयमायुषो भागं वानप्रस्थाश्रमे वसेत् ।
तानेवाग्नीन्पस्त्विरेद्यजमानो दि…कसः ॥ १२.२५०.५ ॥
พึงอยู่ในอาศรมวานปรัสถ์เป็นส่วนที่สามของอายุ ผู้ทำยัญก็พึงบูชาไฟเหล่านั้นนั่นเอง… ผู้…
12.250.6
निय…नियताराहः षष्ठभक्तो …त्तवान ।
तदाग्रहात्रं तो … यज्ञाङ्गां व सर्वशः ॥ १२.२५०.६ ॥
ผู้ควบคุมอาหาร ยึดมั่นการถือศีลมื้อที่หก… ด้วยความมั่นคงนั้น… องค์ประกอบของยัญทั้งหมด…
12.250.7
अवैकृष्टं व्रीहियव नीवारे विघसानि च ।
हवींषि संप्रयच्छेत मखेष्वत्रापि पञ्चसु ॥ १२.२५०.७ ॥
ข้าวสาร ข้าวบาร์เลย์ และข้าวป่าที่ขึ้นในที่ไม่ได้ไถ รวมทั้งอาหารที่เหลือ พึงถวายเป็นเครื่องบูชาในที่นี้ด้วย ในยัญทั้งห้านี้
12.250.8
वानप्रस्खाश्रमेऽप्येताश्चतस्रो वृत्तयः स्मृताः ।
सद्यः प्रक्षालकाः केचित्केचिन्मासिकसंचयाः ॥ १२.२५०.८ ॥
แม้ในอาศรมผู้อาศัยป่า วิถีชีวิตสี่แบบนี้ก็ได้กล่าวไว้ บางพวกชำระแล้วฉันทันที บางพวกเก็บสะสมอาหารหนึ่งเดือน
12.250.9
वार्षिकं संचयं केचित्केतिद्द्वादशवार्षिकम् ।
कुर्वन्त्यतिथिपूजार्थं यज्ञतन्त्रार्थमेव वा ॥ १२.२५०.९ ॥
บางพวกเก็บสะสมหนึ่งปี และบางพวกเก็บสะสมสิบสองปี ทำเช่นนั้นเพื่อต้อนรับแขก หรือเพื่อขั้นตอนของพิธียัญ
12.250.10
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रयाः ।
ग्रीष्मे च पञ्चतपसः शश्वच्च मितभोजनाः ॥ १२.२५०.१० ॥
อาศัยใต้ฟ้าเปิดในฤดูฝน อาศัยในน้ำในฤดูหนาว บำเพ็ญปัญจตปะคือไฟห้ากองในฤดูร้อน และฉันอาหารพอประมาณเสมอ
12.250.11
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि ।
स्थानासनैर्वर्तयन्ति स वनेष्वभिषिञ्चते ॥ १२.२५०.११ ॥
กลิ้งเกลือกบนพื้นดิน ยืนแม้บนปลายเท้า ดำรงชีพด้วยท่ายืนและนั่ง และได้รับการทำพิธีถวายในป่า
12.250.12
दन्तोलूखलिकाः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे ।
शुक्लपक्षे पिबन्त्येके यवागूं क्वथितां सकृत् ॥ १२.२५०.१२ ॥
บางพวกกินด้วยฟันเหมือนครกตำข้าว บางพวกตำด้วยหิน บางพวกในปักษ์ขาวดื่มข้าวต้มบาร์เลย์ที่ต้มเพียงครั้งเดียว
12.250.13
कृष्णपक्षे पिबन्त्यन्ये भुञ्जते वा यथागतम् ।
मूलैरेके फलैरेके पुष्पैरेके दृढव्रताः ॥ १२.२५०.१३ ॥
ในปักษ์มืดบางพวกดื่ม บางพวกกินสิ่งที่หาได้ บางพวกกินราก บางพวกกินผล บางพวกกินดอกไม้ ล้วนมั่นคงในคำปฏิญาณ
12.250.14
वर्तयन्ति यथान्यायं वैखानसमतं श्रिताः ।
एताश्चान्याश्च विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम् ॥ १२.२५०.१४ ॥
ดำรงชีพตามธรรมโดยยึดคำสอนของไววขานสะ พวกเขาปฏิบัติทั้งการถือศีลเหล่านี้และที่อื่นๆ อีกมากมาย การถือศีลเหล่านี้และอื่นๆ เป็นของบัณฑิตเหล่านั้น
12.250.15
चतुर्थश्चौपनिषदो धर्मः साधारणः स्मृतः ।
वानप्रस्थाद्गृहस्थाच्च ततोऽन्यः संप्रवर्तते।
अस्मिन्नेव युगे तात वितैस्तत्वार्थदर्शिभिः ॥ १२.२५०.१५ ॥
ธรรมที่สี่ผูกพันกับอุปนิษัท เป็นที่จดจำว่าเป็นธรรมร่วมของทุกคน ย่อมเกิดขึ้นแยกต่างหากจากผู้อาศัยป่าและคฤหัสถ์ ลูกรัก ในยุคนี้เองได้มีการสอนโดยบัณฑิตผู้เห็นความหมายที่แท้จริงของสรรพสิ่ง
12.250.16
अगस्त्यः सप्तऋषयो मधुच्छन्दोऽधमर्षणः ।
सांकृतिः सुदिवातण्डिर्यथावासो कृतश्रमः ॥ १२.२५०.१६ ॥
อคัสตยะ สัปตฤษี มธุจฉันทัส อธมรษณะ สางกฤติ สุทิวาตัณฑิ ผู้บำเพ็ญตบะตามที่อยู่อาศัยของตน
12.250.17
अहोवीर्यस्तथा काव्यस्ताण्ड्यो मेधातिथिदुऽ ।
बलवान्कर्णनिर्वाकः शून्यपालः कृतश्रम…।
एते धर्मे सुविद्वांसस्ततः स्वर्गमुसागमन ॥ १२.२५०.१७ ॥
อโหวีรยะ กาวยะ ตาณฑยะ เมธาติถิ กรรณนิรวากะผู้ทรงพลัง ศูนยปาละ ผู้บำเพ็ญตบะ เหล่านี้ล้วนรอบรู้ในธรรม แล้วจึงไปสู่สวรรค์
12.250.18
तात प्रत्यक्षधर्माणस्तथा काथवारा गणाः ।
ऋषीणामुग्रतपसां धर्मनैपुणेदर्शिनाम् ॥ १२.२५०.१८ ॥
ลูกรัก กลุ่มกาถวารา ผู้เห็นธรรมที่ประจักษ์ และคณะฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะอันเข้มข้น ผู้เห็นความชำนาญในธรรมก็เช่นกัน
12.250.19
अन्ये चापरिमेयाश्च ब्राह्मणा वनमश्रितताः ।
वैखातसा वालखिल्याः सैकताच्च तथा परे ॥ १२.२५०.१९ ॥
พราหมณ์อื่นๆ ที่หาที่สุดมิได้ ซึ่งพึ่งพิงป่า ได้แก่ ไววขานสะ วาลขิลยะ สัยกตะ และอื่นๆ
12.250.20
कर्मभिस्ते निरानन्दा धर्मनित्या जितेन्द्रियाः ।
गताः प्रत्यक्षधर्माणस्ते सर्वे वनमाश्रिताः ॥ १२.२५०.२० ॥
พวกเขาปราศจากความยินดีในกรรม มั่นคงในธรรม และชนะอินทรีย์ เมื่อบรรลุธรรมที่ประจักษ์ต่อหน้า ทั้งหมดไปสู่ป่าและพึ่งพิงอยู่ที่นั่น
12.250.21
अनक्षत्रास्त्वनाधृष्या दृश्यते ज्योतिषां गणाः ।
जरया च परिद्यूना व्याधिना च प्रपीडिताः ॥ १२.२५०.२१ ॥
แม้ไม่มีนักษัตรแล้ว หมู่แห่งดวงสว่างที่ใคร ๆ ไม่อาจข่มได้ก็ยังปรากฏอยู่ แม้จะทรุดโทรมด้วยความชรา และถูกโรคภัยเบียดเบียน
12.250.22
चतुर्थे चायुषः शेषे वानप्रस्थाश्रमं त्यजेत् ।
साद्यस्कां संनिरुप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम् ॥ १२.२५०.२२ ॥
ในส่วนที่เหลือของช่วงที่สี่แห่งอายุ ควรสละวานปรัสถาศรม หลังจากจัดพิธีบูชาที่ให้ผลทันที พร้อมค่าตอบแทนแก่พระเวททั้งปวง
12.250.23
आत्मयाजी सोऽत्मरतिरात्मक्रीडात्मसंश्रयः ।
आत्मन्यग्नीन्समारोप्य त्यक्त्वा सर्वपरिग्रहान् ॥ १२.२५०.२३ ॥
ผู้นั้นบูชายัญแก่ตนเอง ยินดีในอาตมัน เล่นในอาตมัน และพึ่งพาอาตมันแต่ผู้เดียว เมื่อตั้งไฟไว้ในอาตมันแล้ว และสละทรัพย์สินทั้งปวง
12.250.24
साद्यस्कांश्च यजेद्यज्ञानिष्टीश्चैवेह सर्वदा ।
यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते ॥ १२.२५०.२४ ॥
ที่นี่ควรบูชายัญและถวายเครื่องบูชาที่ให้ผลทันทีอยู่เสมอ เพราะเมื่อใดการบูชายัญของผู้ประกอบยัญ การบูชาก็เกิดขึ้นในอาตมัน
12.250.25
त्रींश्चैवाग्नींस्त्यजेत्सम्यगात्मन्येवात्ममोक्षणात् ।
प्राणेभ्यो यजुषां पञ्च षट् प्राश्नीयादकुत्सयन् ॥ १२.२५०.२५ ॥
ควรสละไฟทั้งสามให้สมบูรณ์ในอาตมันเอง เพื่อการปลดปล่อยอาตมัน และสำหรับลมปราณ ควรฉันมนตร์ยชุรเวทห้าหรือหกบท โดยไม่ตำหนิ
12.250.26
केशलोमनखान्वाप्य वानप्रस्थो मुनिस्ततः ।
आश्रमादाश्रमं पुण्यं पूतो गच्छति कर्मभिः ॥ १२.२५०.२६ ॥
เมื่อโกนผม ขน และเล็บแล้ว มุนีผู้อยู่วานปรัสถ์ก็บริสุทธิ์ด้วยการกระทำของตน และย่อมไปจากศรมหนึ่งสู่อีกศรมหนึ่งที่เป็นบุญ
12.250.27
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्द्विजः ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२५०.२७ ॥
พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งผู้ใดให้ความไม่หวาดกลัวแก่สรรพสัตว์แล้วออกบวช โลกของเขาย่อมประกอบด้วยรัศมี และเมื่อตายไปเขาย่อมบรรลุความไม่มีที่สิ้นสุด
12.250.28
सुशीलवृत्तो व्यपनीतकल्मषो ।
नचेह नामुत्र च कर्तुमीहते।
अरोपमोहो गतसन्धिविग्रहो ।
भवेदुदासीनवदात्मविन्नरः ॥ १२.२५०.२८ ॥
ผู้มีความประพฤติและจริยาดี ชำระมลทินออกแล้ว ไม่ปรารถนาจะกระทำสิ่งใดทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ปราศจากโมหะที่ซ้อนทับ และละการเป็นพันธมิตรและการเป็นศัตรู ควรเป็นเหมือนผู้วางเฉย เป็นผู้รู้อาตมัน
12.250.29
यमेषु चैवानुगतेषु न व्यथे ।
त्स्वशास्त्रमूत्राहुतिमन्त्रविक्रमः।
भवेद्यथेष्टा गतिरात्मयाजिनो ।
न संशयो धर्मपरे जितेन्द्रिये ॥ १२.२५०.२९ ॥
แม้ยังตามข้อควบคุมอยู่ก็ไม่ควรเดือดร้อน ผู้มีกำลังอยู่ในคัมภีร์ของตน ในการถวายเครื่องบูชาด้วยปัสสาวะ และในมนตร์ ทางไปของผู้บูชาในอาตมันย่อมเป็นไปตามที่ปรารถนา ไม่มีข้อสงสัยสำหรับผู้มุ่งธรรมและข่มอินทรีย์ได้แล้ว
12.250.30
ततः परं श्रेष्ठमतीव सद्गुणै ।
रधिष्ठितं त्रीनधिवृत्तिमुत्तमम्।
चतुर्थमुक्तं परमाश्रमं शृणु ।
प्रकीर्त्यमानं परमं परायणम् ॥ १२.२५०.३० ॥
ต่อจากนั้น จงฟังถึงช่วงที่สี่แห่งชีวิต ซึ่งประเสริฐสุด เหนือกว่าอีกสามช่วงยิ่งนัก ประดับด้วยคุณธรรมอันดีเลิศ ประกาศว่าเป็นศรมที่สูงสุดและเป็นที่พึ่งอันสูงสุด