మహాభారతం · అధ్యాయం 12.250
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.250.1
प्रोक्ता गृहस्थवृत्तिस्ते विहिता या मनीषिभिः ।
तदनन्तरमुक्तं यत्तन्निबोध युधिष्ठिर
व्यासेन कथितं पूर्वं पुत्राय सुमहात्मने। ॥ १२.२५०.१ ॥
యుధిష్ఠిరా, జ్ఞానులు నీకు విధించిన గృహస్థ ధర్మాన్ని చెప్పాను. దాని తర్వాత చెప్పబడినది విను; పూర్వం వ్యాసుడు తన మహాత్ముడైన కుమారునికి చెప్పినది.
12.250.2
क्रय…त्ववधृयैनां तृतीयां वृत्तिमुत्तमाम् ।
संयोगव्रत…वानप्रस्थाश्रमौकसाम् ॥ १२.२५०.२ ॥
…త్వ… దీన్ని నిశ్చయించి మూడవ ఉత్తమ వృత్తిని… సంయోగ-వ్రత… వానప్రస్థాశ్రమంలో నివసించేవారికి.
12.250.3
श्रूयतां पुत्र भद्रं ते सर्वलोकाश्रमात्मनाम् ।
प्रेक्षापूर्वं यदा पत्त्येद्वलीपलितमात्मना ॥ १२.२५०.३ ॥
కుమారా, విను, నీకు శుభం కలుగుగాక — అన్ని లోకాలలో, ఆశ్రమాలలో ఉన్న ఆత్మలకు. ఒకడు ముడతలు, నెరిసిన జుట్టు కలవాడిగా తనను తాను చూసినప్పుడు…
12.250.4
अपत्यस्यैव चापण्यं वनमेव तदाऽऽश्रयेत् ॥ १२.२५०.४ ॥
సంతానం కూడా… అప్పుడు అడవినే ఆశ్రయించాలి.
12.250.5
तृतीयमायुषो भागं वानप्रस्थाश्रमे वसेत् ।
तानेवाग्नीन्पस्त्विरेद्यजमानो दि…कसः ॥ १२.२५०.५ ॥
ఆయుష్షులో మూడవ భాగాన్ని వానప్రస్థాశ్రమంలో గడపాలి. ఆ అగ్నులనే… యజమానుడు… ది…
12.250.6
निय…नियताराहः षष्ठभक्तो …त्तवान ।
तदाग्रहात्रं तो … यज्ञाङ्गां व सर्वशः ॥ १२.२५०.६ ॥
నియమిత ఆహారం గలవాడు, ఆరవ భోజనం వ్రతంగా చేసేవాడు… ఆ దృఢ సంకల్పంతో… యజ్ఞాంగాలను పూర్తిగా…
12.250.7
अवैकृष्टं व्रीहियव नीवारे विघसानि च ।
हवींषि संप्रयच्छेत मखेष्वत्रापि पञ्चसु ॥ १२.२५०.७ ॥
దున్నని భూమిలో పండిన వరి, యవలు, నీవారం, మిగిలిన ఆహారం కూడా—ఇక్కడ ఈ ఐదు యజ్ఞాలలో హవిస్సులను సమర్పించాలి.
12.250.8
वानप्रस्खाश्रमेऽप्येताश्चतस्रो वृत्तयः स्मृताः ।
सद्यः प्रक्षालकाः केचित्केचिन्मासिकसंचयाः ॥ १२.२५०.८ ॥
వానప్రస్థాశ్రమంలో కూడా ఈ నాలుగు జీవనవిధానాలు చెప్పబడ్డాయి—కొందరు వెంటనే కడిగి తినేవారు, కొందరు నెలకోసారి సేకరించేవారు.
12.250.9
वार्षिकं संचयं केचित्केतिद्द्वादशवार्षिकम् ।
कुर्वन्त्यतिथिपूजार्थं यज्ञतन्त्रार्थमेव वा ॥ १२.२५०.९ ॥
కొందరు ఏడాదికి సరిపడేలా సంచయం చేస్తారు, కొందరు పన్నెండేళ్లకు సరిపడేలా—అతిథి పూజ కోసమో యజ్ఞ విధి కోసమో అలా చేస్తారు.
12.250.10
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रयाः ।
ग्रीष्मे च पञ्चतपसः शश्वच्च मितभोजनाः ॥ १२.२५०.१० ॥
వర్షాకాలంలో ఆకాశం కింద ఉండేవారు, హేమంతంలో నీటిలో నివసించేవారు, గ్రీష్మంలో పంచతపస్సు చేసేవారు, ఎల్లప్పుడూ మితంగా భోజనం చేసేవారు.
12.250.11
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि ।
स्थानासनैर्वर्तयन्ति स वनेष्वभिषिञ्चते ॥ १२.२५०.११ ॥
వారు నేలపై దొర్లుతారు, పాదాగ్రాలపై కూడా నిలుస్తారు; నిలబడి, కూర్చుని ఆసనాలతో జీవిస్తారు; అడవులలో అభిషేకించబడతారు.
12.250.12
दन्तोलूखलिकाः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे ।
शुक्लपक्षे पिबन्त्येके यवागूं क्वथितां सकृत् ॥ १२.२५०.१२ ॥
కొందరు పళ్లనే రోకలిగా చేసుకుని తింటారు, అలాగే కొందరు రాతితో దంచుకుని తింటారు; కొందరు శుక్లపక్షంలో ఒకసారి మరిగించిన యవాగూ తాగుతారు.
12.250.13
कृष्णपक्षे पिबन्त्यन्ये भुञ्जते वा यथागतम् ।
मूलैरेके फलैरेके पुष्पैरेके दृढव्रताः ॥ १२.२५०.१३ ॥
కృష్ణపక్షంలో కొందరు తాగుతారు, మరికొందరు దొరికినది తింటారు. కొందరు వేళ్లతో, కొందరు పండ్లతో, కొందరు పూలతో (జీవిస్తారు), దృఢవ్రతులు.
12.250.14
वर्तयन्ति यथान्यायं वैखानसमतं श्रिताः ।
एताश्चान्याश्च विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम् ॥ १२.२५०.१४ ॥
వైఖానస మతాన్ని ఆశ్రయించి వారు యథావిధిగా (ఈ నియమాలను) అనుసరిస్తారు. ఇవీ, ఇంకా అనేక విధాల దీక్షలూ ఆ మనీషులవి.
12.250.15
चतुर्थश्चौपनिषदो धर्मः साधारणः स्मृतः ।
वानप्रस्थाद्गृहस्थाच्च ततोऽन्यः संप्रवर्तते।
अस्मिन्नेव युगे तात वितैस्तत्वार्थदर्शिभिः ॥ १२.२५०.१५ ॥
నాలుగవది, ఉపనిషత్తులకు సంబంధించిన ధర్మం సామాన్యమని స్మరించబడింది; వానప్రస్థ, గృహస్థ ధర్మాలకు భిన్నమైన ఇది ప్రవర్తిల్లుతుంది. ప్రియ పుత్రా, ఈ యుగంలోనే తత్త్వార్థాన్ని దర్శించినవారు (దీనిని చెప్పారు).
12.250.16
अगस्त्यः सप्तऋषयो मधुच्छन्दोऽधमर्षणः ।
सांकृतिः सुदिवातण्डिर्यथावासो कृतश्रमः ॥ १२.२५०.१६ ॥
అగస్త్యుడు, సప్త ఋషులు, మధుచ్ఛందుడు, అధమర్షణుడు, సాంకృతి, సుదివా-తండి — తమ నివాసానుసారం తపస్సు చేసినవారు.
12.250.17
अहोवीर्यस्तथा काव्यस्ताण्ड्यो मेधातिथिदुऽ ।
बलवान्कर्णनिर्वाकः शून्यपालः कृतश्रम…।
एते धर्मे सुविद्वांसस्ततः स्वर्गमुसागमन ॥ १२.२५०.१७ ॥
అహోవీర్యుడు, కావ్యుడు, తాండ్యుడు, మేధాతిథి, బలవంతుడు కర్ణనిర్వాకుడు, శూన్యపాలుడు — తపస్సు చేసినవారు. వీరు ధర్మంలో బాగా విద్వాంసులు; అనంతరం వారు స్వర్గానికి చేరుకున్నారు.
12.250.18
तात प्रत्यक्षधर्माणस्तथा काथवारा गणाः ।
ऋषीणामुग्रतपसां धर्मनैपुणेदर्शिनाम् ॥ १२.२५०.१८ ॥
ప్రియ పుత్రా, ప్రత్యక్ష ధర్మం కలవారు, ఉగ్రతపస్సు చేసేవారు, ధర్మనైపుణ్యాన్ని దర్శించే ఋషుల కథావార గణాలు కూడా అలాగే ఉన్నాయి.
12.250.19
अन्ये चापरिमेयाश्च ब्राह्मणा वनमश्रितताः ।
वैखातसा वालखिल्याः सैकताच्च तथा परे ॥ १२.२५०.१९ ॥
వనాన్ని ఆశ్రయించిన ఇతర అపరిమిత బ్రాహ్మణులు — వైఖానసులు, వాలఖిల్యులు, సైకతులు మరియు ఇతరులు.
12.250.20
कर्मभिस्ते निरानन्दा धर्मनित्या जितेन्द्रियाः ।
गताः प्रत्यक्षधर्माणस्ते सर्वे वनमाश्रिताः ॥ १२.२५०.२० ॥
వారు కర్మలలో ఆనందం కోరనివారు, ధర్మంలో నిత్యులు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు; ప్రత్యక్ష ధర్మాన్ని పొంది, వారంతా వనాన్ని ఆశ్రయించారు.
12.250.21
अनक्षत्रास्त्वनाधृष्या दृश्यते ज्योतिषां गणाः ।
जरया च परिद्यूना व्याधिना च प्रपीडिताः ॥ १२.२५०.२१ ॥
నక్షత్రాలు లేనివిగా ఉన్నప్పటికీ అజేయమైన జ్యోతిర్గణాలు కనిపిస్తాయి; అవి ముసలితనంతో క్షీణించి, రోగంతో బాధపడుతూ ఉంటాయి.
12.250.22
चतुर्थे चायुषः शेषे वानप्रस्थाश्रमं त्यजेत् ।
साद्यस्कां संनिरुप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम् ॥ १२.२५०.२२ ॥
జీవితంలోని నాలుగవ భాగం శేషించినప్పుడు వానప్రస్థాశ్రమాన్ని త్యజించాలి; సర్వవేద దక్షిణతో తక్షణ ఫలమిచ్చే ఇష్టి యజ్ఞాన్ని నిర్వహించి.
12.250.23
आत्मयाजी सोऽत्मरतिरात्मक्रीडात्मसंश्रयः ।
आत्मन्यग्नीन्समारोप्य त्यक्त्वा सर्वपरिग्रहान् ॥ १२.२५०.२३ ॥
అతడు ఆత్మయాజి, ఆత్మలో రమించేవాడు, ఆత్మలో క్రీడించేవాడు, ఆత్మనే ఆశ్రయించేవాడు; అగ్నులను తనలో నెలకొల్పి, సర్వ పరిగ్రహాలను విడిచి.
12.250.24
साद्यस्कांश्च यजेद्यज्ञानिष्टीश्चैवेह सर्वदा ।
यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते ॥ १२.२५०.२४ ॥
ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ తక్షణ ఫలమిచ్చే యజ్ఞాలు, ఇష్టులు చేయాలి; యజ్ఞం చేసేవారి యజ్ఞం నుండే ఆత్మలో యజ్ఞక్రియ ప్రవర్తిస్తుంది.
12.250.25
त्रींश्चैवाग्नींस्त्यजेत्सम्यगात्मन्येवात्ममोक्षणात् ।
प्राणेभ्यो यजुषां पञ्च षट् प्राश्नीयादकुत्सयन् ॥ १२.२५०.२५ ॥
ఆత్మవిమోచనం కోసం మూడు అగ్నులను పూర్తిగా ఆత్మలోనే త్యజించాలి; ప్రాణాల కోసం యజుర్మంత్రాలలో ఐదు లేదా ఆరింటిని, నిందలేకుండా సేవించాలి.
12.250.26
केशलोमनखान्वाप्य वानप्रस्थो मुनिस्ततः ।
आश्रमादाश्रमं पुण्यं पूतो गच्छति कर्मभिः ॥ १२.२५०.२६ ॥
జుట్టు, రోమాలు, గోళ్లను తొలగించిన వానప్రస్థ ముని, తరువాత తన కర్మలతో పవిత్రుడై, ఒక ఆశ్రమం నుండి మరొక పుణ్య ఆశ్రమానికి వెళ్తాడు.
12.250.27
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्द्विजः ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२५०.२७ ॥
అన్ని ప్రాణులకు అభయాన్ని ఇచ్చి ప్రవ్రజ్య స్వీకరించే ద్విజునికి లోకాలు తేజోమయమైనవి; మరణానంతరం అతడు అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.250.28
सुशीलवृत्तो व्यपनीतकल्मषो ।
नचेह नामुत्र च कर्तुमीहते।
अरोपमोहो गतसन्धिविग्रहो ।
भवेदुदासीनवदात्मविन्नरः ॥ १२.२५०.२८ ॥
మంచి ప్రవర్తన, దోషరహితుడై, ఇహంలో గాని పరంలో గాని ఏదీ చేయాలని కోరని, ఆరోపమోహం లేనివాడై, సంధి విగ్రహాలను విడిచిన ఆత్మజ్ఞుడు ఉదాసీనుని వలె ఉండాలి.
12.250.29
यमेषु चैवानुगतेषु न व्यथे ।
त्स्वशास्त्रमूत्राहुतिमन्त्रविक्रमः।
भवेद्यथेष्टा गतिरात्मयाजिनो ।
न संशयो धर्मपरे जितेन्द्रिये ॥ १२.२५०.२९ ॥
యమాలను అనుసరించినప్పుడు కూడా బాధపడనివాడై, తన శాస్త్రం, మూత్రాహుతి, మంత్రబలంలో నిలిచి ఉండాలి; ఆత్మయాజికి కోరిన గతి కలుగుతుంది; ధర్మపరాయణుడు, ఇంద్రియజితుడైన వానికి ఇందులో సందేహం లేదు.
12.250.30
ततः परं श्रेष्ठमतीव सद्गुणै ।
रधिष्ठितं त्रीनधिवृत्तिमुत्तमम्।
चतुर्थमुक्तं परमाश्रमं शृणु ।
प्रकीर्त्यमानं परमं परायणम् ॥ १२.२५०.३० ॥
తరువాత, సద్గుణాలతో అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదీ, మూడు దశలకు అవతల నిలిచినదీ అయిన ఉత్తమ నాలుగవ ఆశ్రమాన్ని వినుము. అది పరమమైనదని, పరమ ఆశ్రయమని కీర్తింపబడుతుంది.