ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.252.1
प्रकृतेस्तु विकारा ये क्षेत्रज्ञस्तैरधिष्ठितः ।
न चैनं ते प्रजानन्ति स तु जानाति तानपि ॥ १२.२५२.१ ॥
ପ୍ରକୃତିର ଯେଉଁ ବିକାରସବୁ ଅଛି, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେଥିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ସେମାନେ ତାହାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି।
12.252.2
तैश्चैवं कुरुते कार्यं मनःषष्ठैरिहेन्द्रियैः ।
सुदान्तैरिव संयन्ता दृढैः परमवाजिभिः ॥ १२.२५२.२ ॥
ଏହିପରି ସେ ମନକୁ ଷଷ୍ଠ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯେପରି ସାରଥି ଭଲ ଭାବେ ପଳାଯାଇଥିବା ଦୃଢ଼ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଚଳାଏ।
12.252.3
इन्द्रियेभ्यः परे ह्यर्था अर्थेभ्यः परमं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥ १२.२५२.३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ବିଷୟସବୁ ଅଛନ୍ତି; ବିଷୟଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ; ମନଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ବୁଦ୍ଧି; ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେ ପରମ।
12.252.4
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ १२.२५२.४ ॥
ମହତ୍ଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ; ଅବ୍ୟକ୍ତଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ପୁରୁଷ; ପୁରୁଷଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ କିଛି ନାହିଁ। ତାହା ଚରମ ସୀମା, ତାହା ପରମ ଗତି।
12.252.5
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढोत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥ १२.२५२.५ ॥
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୂଢ଼ ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧିରେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
12.252.6
अन्तरात्मनि संलीय मनः षष्ठानि मेधया ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च बहुचिन्त्यमचिन्तयन् ॥ १२.२५२.६ ॥
ମନ ଯେଉଁଥିରେ ଷଷ୍ଠ, ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ମେଧାରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଲୀନ କରି, ବହୁ ଚିନ୍ତନୀୟ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରି (ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି)।
12.252.7
ध्यानोपरमणं कृत्वा विद्यासंपादितं मनः ।
अनिश्चरः प्रशान्तात्मा ततोर्च्छत्यमृतं पदम् ॥ १२.२५२.७ ॥
ଧ୍ୟାନରୁ ବିରତ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ମନ ନେଇ, ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଶାନ୍ତାତ୍ମା ହୋଇ ସେ ପରେ ଅମୃତ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.252.8
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां पश्यात्मा चलितस्मृतिः ।
आत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युमुपाश्नुते ॥ १२.२५२.८ ॥
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଦେଖି, ସ୍ମୃତି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ଆତ୍ମାକୁ ସମର୍ପଣ କରି ମର୍ତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
12.252.9
हित्वा तु सर्वसंकल्पान्सत्वे चित्तं निवेशयेत् ।
सत्वे चित्तं समावेश्य ततः कालंजरो भवेत् ॥ १२.२५२.९ ॥
ସମସ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପ ତ୍ୟାଗ କରି ସତ୍ତ୍ୱରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ତ୍ୱରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରି ତାପରେ ସେ କାଳଞ୍ଜର ହେଉ।
12.252.10
चित्तप्रसादेन यतिर्जहातीह शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमत्यन्तमश्नुते ॥ १२.२५२.१० ॥
ଚିତ୍ତର ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଯତି ଏଠାରେ ଶୁଭାଶୁଭ ତ୍ୟାଗ କରେ; ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ହୋଇ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ରହି ପରମ ସୁଖ ପାଏ।
12.252.11
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत् ।
निवाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते ॥ १२.२५२.११ ॥
ପ୍ରସନ୍ନତାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି, ଯେପରି ତୃପ୍ତ ଲୋକ ସୁଖରେ ଶୋଏ, କିମ୍ବା ପବନହୀନ ସ୍ଥାନରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ଥରେ ନାହିଁ।
12.252.12
एवं पूर्वापरे रात्रौ युञ्जन्नात्मानमात्मनि ।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२५२.१२ ॥
ଏହିପରି ରାତ୍ରିର ପୂର୍ବ ଓ ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଯୋଗ କରି, ଲଘୁ ଆହାର କରି, ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖେ।
12.252.13
रहस्यं सर्ववेदानामनैतिह्यमनागतम् ।
आत्मप्रत्ययिकं शास्त्रमिदं पुत्रानुशासनम् ॥ १२.२५२.१३ ॥
ଏହା ସମସ୍ତ ବେଦର ରହସ୍ୟ; ପରମ୍ପରାରୁ ଆସିନାହିଁ, ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ୟୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନୁଶାସନ।
12.252.14
धर्माख्यानेषु सर्वेषु चित्राख्यानेषु यद्वसु ।
दृश्यते ऋक्सहस्राणि निर्मथ्यामृतमुद्धृतम् ॥ १२.२५२.१४ ॥
ଧର୍ମକଥା ଓ ସମସ୍ତ ବିଚିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ଧନ ଦେଖାଯାଏ, ହଜାର ହଜାର ଋକ୍ ମନ୍ଥନ କରି ଏହି ଅମୃତ ବାହାର କରାଯାଇଛି।
12.252.15
नवनीतं यथा दध्नः काष्ठादग्निर्यथैव च ।
तथैव विदुषां ज्ञानं पुत्रहेतोः समुद्धृतम् ॥ १२.२५२.१५ ॥
ଦହିରୁ ଲହୁଣୀ ଓ କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଯେପରି, ସେପରି ପୁତ୍ର ପାଇଁ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବାହାର କରାଯାଇଛି।
12.252.16
स्नातकानामिदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम् ।
तदितं नाप्रशान्ताय नादान्तायातपस्विने ॥ १२.२५२.१६ ॥
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁଶାସନ ସ୍ନାତକମାନଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ; ଅଶାନ୍ତ, ଅଦାନ୍ତ ଓ ଅତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
12.252.17
नावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च ।
नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणे ॥ १२.२५२.१७ ॥
ବେଦ ନ ଜାଣୁଥିବା ଓ ଅନୁଗତ ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଈର୍ଷାକାରୀ, ଅନୃଜୁ କିମ୍ବା ନିର୍ଦେଶ ବିନା କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.252.18
न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च ।
श्लाघिने श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विने ॥ १२.२५२.१८ ॥
ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ଏବଂ ପିଶୁନକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସକକୁ ନୁହେଁ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ହିଁ କହିବା ଉଚିତ।
12.252.19
इदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय च ।
रहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन ॥ १२.२५२.१९ ॥
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ କେବଳ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନୁଗାମୀଙ୍କୁ ହିଁ କହିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହେଁ।
12.252.20
यद्यप्यस्य महीं दद्याद्रत्नपूर्णामिमां नरः ।
इदमेव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित् ॥ १२.२५२.२० ॥
ଯଦି କେହି ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦିଏ, ତଥାପି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏହାକୁ ତାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରିବେ।
12.252.21
अतो गुह्यतरार्थं तदध्यात्ममतिमानुषम् ।
यत्तन्महर्षिभिर्जुष्टं वेदान्तेषु च गीयते ॥ १२.२५२.२१ ॥
ଅତଏବ ମନୁଷ୍ୟାତୀତ ସେହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ; ମହର୍ଷିମାନେ ତାହା ସେବନ କରିଛନ୍ତି ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ତାହା ଗାନ କରାଯାଏ।
12.252.22
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२५२.२२ ॥
ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝାଇ କହିବି।
12.252.23
यच्च ते मनसि वर्तते परं ।
यत्र चास्ति तव संशयः क्वचित्।
श्रूयतामयमहं तवाग्रतः ।
पुत्र किं हि कथयामि ते पुनः ॥ १२.२५२.२३ ॥
ତୁମ ମନରେ ଯାହା ପରମ ବିଷୟ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଅଛି—ହେ ପୁତ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି କାହିଁକି କହିବି?