മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.254
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.254.1
मनः प्रसृजते भावं बुद्धिरध्यवसायिनी ।
हृदयं प्रियाप्रिये वेद त्रिविधा कर्मवेदना ॥ १२.२५४.१ ॥
മനസ്സ് ഭാവത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, നിശ്ചയിക്കുന്ന ബുദ്ധി അതിനെ തീരുമാനിക്കുന്നു, ഹൃദയം പ്രിയാപ്രിയങ്ങൾ അറിയുന്നു; കർമ്മാനുഭവം മൂന്നു വിധമാണ്.
12.254.2
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यः परमं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा परो मतः ॥ १२.२५४.२ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറം വിഷയങ്ങൾ; വിഷയങ്ങൾക്കപ്പുറം മനസ്സ്; മനസ്സിനപ്പുറം ബുദ്ധി; ബുദ്ധിക്കപ്പുറം ആത്മാവ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
12.254.3
बुद्धिरात्मा मनुष्यस्य बुद्धिरेवात्मनो गतिः ।
यदा विकुरुते भाव तदा भवति सा मनः ॥ १२.२५४.३ ॥
മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവ് ബുദ്ധി തന്നെ; ബുദ്ധി തന്നെയാണ് ആത്മാവിന്റെ ഗതി; അത് ഭാവത്തെ മാറ്റുമ്പോൾ അത് മനസ്സായി മാറുന്നു.
12.254.4
इन्द्रियाणां पृथग्भावाद्बुद्धिर्विक्रियतेऽसकृत् ।
शृण्वती भवति श्रोत्रं स्पृशती स्पर्श उच्यते ॥ १२.२५४.४ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വേർതിരിഞ്ഞ സ്വഭാവം കാരണം ബുദ്ധി ആവർത്തിച്ച് മാറുന്നു; കേൾക്കുമ്പോൾ അത് ശ്രവണമാകുന്നു, സ്പർശിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സ്പർശം എന്ന് പറയുന്നു.
12.254.5
पश्यती भवते दृष्टी रसती रसनं भवेत् ।
जिघ्रती भवति घ्राणं बुद्धिर्विक्रियते पृथक् ॥ १२.२५४.५ ॥
കാണുമ്പോൾ അത് ദൃഷ്ടിയാകുന്നു, രുചിക്കുമ്പോൾ നാക്കാകുന്നു; മണക്കുമ്പോൾ മൂക്കാകുന്നു — ഇങ്ങനെ ബുദ്ധി വേറിട്ട രൂപങ്ങളിൽ മാറുന്നു.
12.254.6
इन्द्रियाणीति तान्याहुस्तेष्वदृश्योऽधितिष्ठति ।
तिष्ठती पुरुषे बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते ॥ १२.२५४.६ ॥
അവയെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു; അവയിൽ അദൃശ്യനായവൻ അധിഷ്ഠിതനാണ്; പുരുഷനിൽ സ്ഥിതനായ ബുദ്ധി മൂന്നു ഭാവങ്ങളിലും വർത്തിക്കുന്നു.
12.254.7
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदपि शोचति ।
न सुखेन न दुःखेन कदाचिदिह युज्यते ॥ १२.२५४.७ ॥
ചിലപ്പോൾ അവൻ പ്രീതി നേടുന്നു, ചിലപ്പോൾ ദുഃഖിക്കുന്നു; സുഖത്താലോ ദുഃഖത്താലോ ഇവിടെ അവൻ ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
12.254.8
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेताननुवर्तते ।
सरितां सागरो भर्ता महावेलामिवोर्मिमान् ॥ १२.२५४.८ ॥
ഭാവസ്വരൂപമായ ഈ ബുദ്ധി ഈ മൂന്നു ഭാവങ്ങളെയും പിന്തുടരുന്നു; നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രം തിരമാലകളോടെ മഹാതീരത്തെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ.
12.254.9
यदा प्रार्थयते किंचित्तदा भवति सा मनः ।
अधिष्ठानानि वै बुद्ध्यां पृथगेतानि संस्मरेत।
इन्द्रियाण्येवमेतानि विजेतव्यानि कृत्स्नशः ॥ १२.२५४.९ ॥
അവൻ എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ അത് മനസ്സായിത്തീരുന്നു. ഈ അധിഷ്ഠാനങ്ങളെ ബുദ്ധിയിൽ വേറിട്ട് ഓർക്കണം; ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി ജയിക്കണം.
12.254.10
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण यद्यदाऽनुविधीयते ।
अविभागगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते।
प्रवर्तमानं तु रजः सत्वमप्यनुवर्तते ॥ १२.२५४.१० ॥
എല്ലാം ക്രമത്തിൽ ഏതേതിനെ അനുസരിക്കുന്നുവോ, വിഭാഗമില്ലാതെ പോയ ബുദ്ധി മനസ്സിന്റെ ഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന രജസ്സിനെ സത്ത്വവും പിന്തുടരുന്നു.
12.254.11
ये चैव भावा वर्तन्ते सर्व एष्वेव ते त्रिषु ।
अन्वर्थाः संप्रवर्तन्ते रथनेमिमरा इव ॥ १२.२५४.११ ॥
ഏതൊക്കെ ഭാവങ്ങളുണ്ടോ അവയെല്ലാം ഈ മൂന്നിലാണ്; സ്വന്തം അർത്ഥത്തിനൊത്ത് അവ രഥചക്രത്തിന്റെ നേമിയിലെ ആരങ്ങൾ പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.254.12
प्रदीपार्थं मनः कुर्यादिन्द्रियैर्बुद्धिसत्तमैः ।
निश्चरद्भिर्यथायोगमुदासीनैर्यदृच्छया ॥ १२.२५४.१२ ॥
വിളക്കിനെപ്പോലെ മനസ്സിനെ ആക്കണം; ശ്രേഷ്ഠബുദ്ധിയുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടൊപ്പം, പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നവയായി, യഥായോഗ്യം, ഉദാസീനമായി, യദൃച്ഛയാ.
12.254.13
एवं स्वभावमेवेदमिति विद्वान्न मुह्यति ।
अशोचन्नप्रहृष्यन्हि नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५४.१३ ॥
ഇത് സ്വഭാവമാണെന്ന് അറിയുന്ന വിദ്വാൻ മോഹിക്കുന്നില്ല. അവൻ എപ്പോഴും ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുന്നുമില്ല; അസൂയ വിട്ടവനായിരിക്കുന്നു.
12.254.14
न चात्मा शक्यते द्रष्टुमिन्द्रियैः कामगोचरैः ।
प्रवर्तमानैरनयैर्दुर्धर्षैरकृतात्मभिः ॥ १२.२५४.१४ ॥
ആഗ്രഹവിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, അധർമ്മത്തിലേക്കു പോകുന്ന, അടക്കാനാവാത്ത, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ആത്മാവിനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
12.254.15
तेषां तु मनसा रश्मीन्यदा सम्यङ्क्तियच्छति ।
तदा प्रकाशतेऽस्यात्मा दीपदीप्ता यथाऽऽकृतिः ॥ १२.२५४.१५ ॥
മനസ്സുകൊണ്ട് അവയുടെ കടിഞ്ഞാൺ ശരിയായി പിടിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, വിളക്കിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന രൂപംപോലെ അവന്റെ ആത്മാവ് തെളിയുന്നു.
12.254.16
सर्वेषामेव भूतानां मनस्युपरते यथा ।
प्रकाशं भवते सर्वं तथेदमुपधार्यताम् ॥ १२.२५४.१६ ॥
എല്ലാ ജീവികളുടെയും മനസ്സ് ശാന്തമാകുമ്പോൾ എല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, ഇതും അങ്ങനെതന്നെ മനസ്സിലാക്കുക.
12.254.17
यथा वारिचरः पक्षी न लिप्यति जले चरन् ।
विमुक्तात्मा तथा योगी गुणदोषैर्न लिप्यते ॥ १२.२५४.१७ ॥
വെള്ളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പക്ഷി വെള്ളത്തിൽ കഴിയുമ്പോഴും നനയുന്നില്ല; അതുപോലെ വിമുക്തമനസ്സായ യോഗി ഗുണദോഷങ്ങളിൽ പറ്റുന്നില്ല.
12.254.18
एवमेव कृतप्रज्ञो न दोषैर्विषयांश्चरन् ।
असज्जमानः सर्वेषु कथंचन न लिप्यते ॥ १२.२५४.१८ ॥
അതുപോലെ സ്ഥിരപ്രജ്ഞൻ വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും എന്തിലും പറ്റാത്തവനായതിനാൽ ഒരുവിധത്തിലും ദോഷങ്ങളാൽ പറ്റപ്പെടുന്നില്ല.
12.254.19
त्यक्त्वा पूर्वकृतं कर्म रतिर्यस्य सदाऽऽत्मनि ।
सर्वभूतात्मभूतस्य गुणवर्गेष्वसज्जतः ॥ १२.२५४.१९ ॥
മുൻപ് ചെയ്ത കർമ്മം ത്യജിച്ച്, എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ മാത്രം രതിയുള്ളവനും, സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ആത്മാവായവനും, ഗുണവർഗ്ഗങ്ങളിൽ സക്തനല്ലാത്തവനുമായവന്.
12.254.20
सत्वमात्मा प्रसरति गुणान्वाऽपि कदाचन ।
न गुणा विदुरात्मानं गुणान्वेद स सर्वदा ॥ १२.२५४.२० ॥
സത്വം, ആത്മാവ്, അല്ലെങ്കിൽ ഗുണങ്ങൾ ഒരിക്കലും വ്യാപിക്കുന്നില്ല; ഗുണങ്ങൾ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല, അവൻ എപ്പോഴും ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
12.254.21
परिद्रष्टा गुणानां च परिस्रष्टा यथातथम् ।
क्षेतक्षेत्रज्ञयोरेतदन्तरं विद्धि सूक्ष्मयोः ॥ १२.२५४.२१ ॥
ഗുണങ്ങളെ നോക്കുന്നവനും യഥാർത്ഥമായി അവയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനും — ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും എന്ന ഈ സൂക്ഷ്മരുടെ ഈ വ്യത്യാസം അറിയുക.
12.254.22
सृजतेऽत्र गुणानेक एको न सृजते गुणान् ।
पृथग्भूतौ प्रकृत्या तौ संप्रयुक्तौ च सर्वदा ॥ १२.२५४.२२ ॥
ഇവിടെ ഒരുവൻ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ഒരുവൻ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; അവർ ഇരുവരും സ്വഭാവത്താൽ വേറിട്ടവരാണ്, എങ്കിലും എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
12.254.23
यथा मत्स्योऽद्भिरन्यः स्यात्संप्रयुक्तौ तथैव तौ ।
मशकोदुम्बरौ वाऽपि संप्रयुक्तौ यथा सह ॥ १२.२५४.२३ ॥
മത്സ്യം ജലത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമെങ്കിലും ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവർ ഇരുവരും ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ കൊതുകും ഉദുംബരവും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
12.254.24
इषीका वा यथा मुञ्जे पृथक्च सह चैव च ।
तथैव सहितावेतावन्योन्यस्मिन्प्रतिष्ठितौ ॥ १२.२५४.२४ ॥
മുഞ്ച പുല്ലിലെ ഈഷിക (കോൽ) വേർതിരിഞ്ഞും ചേർന്നും ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ രണ്ടും ചേർന്ന് പരസ്പരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.