مهابهاراتا · أدهيايا 12.255

12.255.1

सृजते त्रिगुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति ।
गुणान्विक्रियते सर्वानुदासीनवदीश्वरः ॥ १२.२५५.१ ॥

يخلق عارف الحقل الغُنات الثلاث، أي السَّتفا وما سواها، ويتسلط عليها. والرب يحوّل جميع الغُنات كأنه غير مبالٍ بها.

स्वभावयुक्तं तत्सत्वं यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान् ॥ १२.२५५.२ ॥

ذلك السَّتفا المتصف بطبيعته يخلق هذه الغُنات. كما تنسج العنكبوت خيطها، ينسج الغُنات كخيوط.

प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२५५.३ ॥

المهلَكات لا ترجع، والفعل لا يُدرك. هكذا يقرر بعضهم، ويقرر آخرون أنه الانكفاف.

उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामति ।
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान् ॥ १२.२५५.४ ॥

بعد التدبر في الأمرين، ينبغي للمرء أن يقرر وفق فهمه. وبهذه الطريقة نفسها يصبح العظيم الراقد في الرحم.

अनादिनिधनं नित्यं तं बुद्ध्वा विचरेन्नरः ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५५.५ ॥

إذ يعرفه بلا بداية ولا نهاية، أبديًا، فلْيسلكْ الإنسانُ غيرَ غاضبٍ ولا مبتهجٍ، متحررًا دائمًا من الحسد.

इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२५५.६ ॥

هكذا، بعد تجاوز العقدة الصلبة للقلب المصنوعة من العقل والقلق، ينبغي للمرء أن يجلس في سعادة، غير حزين، وقد انقطعت شكوكه.

ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्यां यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा ॥ १२.२५५.७ ॥

كما يعاني الناس الذين سقطوا في نهر فائض فغاصوا فيه، فاعلم أن الجهلاء المغمورين في هذا العالم يعانون كذلك.

न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित् ।
एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२५५.८ ॥

أما الحكيم العارف بالحقيقة فلا يعاني؛ بل يسير كمن يمشي على اليابسة. ومن يجد الذات على هذا النحو ينال المعرفة الخالصة للذات وحدها.

एवं बुद्ध्वा नरः सर्वं भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य च वैषम्यं लभते शममुत्तमम् ॥ १२.२५५.९ ॥

فإذا أدرك الإنسان هكذا مجيء جميع الكائنات وذهابها، ونظر جيدًا إلى تفاوتها، نال السكينة العليا.

एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम् ॥ १२.२५५.१० ॥

هذه بعينها القدرة الخاصة للبراهمي بالمولد: معرفة الذات والسكينة كافيتان، وفيهما الملاذ الأعلى.

एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ।
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.२५५.११ ॥

من فهم هذا صار مستيقظًا؛ وأي علامة أخرى للمستيقظ؟ وبمعرفة هذا يتحرر الحكماء وقد بلغوا غايتهم.

न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं परत्र।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
द्भवति हि या विदुषः सनातनी ॥ १२.२५५.१२ ॥

ليس للعلماء خوف عظيم، أما الجهلاء فلهم خوف عظيم جدًا في الآخرة. ولا مصير لأحد أعلى من المصير الأبدي للعالم.

लोकमातुरमसूयते जन ।
स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचते।
तत्र पश्य कुशलानशोचतो ।
ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम् ॥ १२.२५५.१३ ॥

يحسد الناس أمّ العالم، ويحزنون على كل ما يرونه. فانظر هناك إلى الحكماء الذين لا يحزنون، الذين يعرفون ما قد فُعل وما لم يُفعل.

यत्करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति …
न प्रियं तदुभयं न चाप्रिय ।
तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः ॥ १२.२५५.१४ ॥

حتى الفعل الذي يُؤدّى بلا قصدٍ مسبق … يُزيله. وذانك ليسا محبوبين ولا مكروهين؛ فإنه للفاعل يُولّد هنا ذلك بعينه.