マハーバーラタ · 章 12.255

12.255.1

सृजते त्रिगुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति ।
गुणान्विक्रियते सर्वानुदासीनवदीश्वरः ॥ १२.२५५.१ ॥

場の知者は三つの性質、すなわちサットヴァなどを創造し、それらを統べる。主は無関心であるかのように、すべての性質を変化させる。

स्वभावयुक्तं तत्सत्वं यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान् ॥ १२.२५५.२ ॥

自らの本性を備えたそのサットヴァが、これらの性質を創造する。蜘蛛が糸を紡ぐように、それは糸のような性質を紡ぎ出す。

प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२५५.३ ॥

滅んだものは戻らず、活動も知覚されない。このように断ずる者もあり、止息こそと断ずる者もある。

उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामति ।
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान् ॥ १२.२५५.४ ॥

両者を十分に考察したうえで、自らの知性に従って判断すべきである。この同じ方法によって、人は胎蔵に宿る偉大なものとなる。

अनादिनिधनं नित्यं तं बुद्ध्वा विचरेन्नरः ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५५.५ ॥

始めも終わりもなく、常住であるこの方を知って、人は怒らず、喜ばず、常に嫉妬を離れて歩むべきである。

इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२५५.६ ॥

このように、知性と思い煩いからなる心の堅固な結び目を超えて、人は楽しく座し、嘆かず、疑いを断ち切るべきである。

ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्यां यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा ॥ १२.२५५.७ ॥

満ちた川に落ちて溺れた人々が苦しむように、無知な者はこの世に沈んで苦しむ、と知れ。

न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित् ।
एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२५५.८ ॥

しかし真理を知る賢者は苦しまず、陸地を歩くように進む。このように自己を見出す者は、自己のみの純粋な知を得る。

एवं बुद्ध्वा नरः सर्वं भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य च वैषम्यं लभते शममुत्तमम् ॥ १२.२५५.९ ॥

このように万物の来たり去ることを理解し、その不平等をよく観察すれば、人は最高の寂静を得る。

एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम् ॥ १२.२५५.१० ॥

これこそ生まれながらのバラモンの特別な力である。自己の知と寂静で十分であり、それこそが最高の帰依処である。

एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ।
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.२५५.११ ॥

これを理解すれば人は覚者となる。覚者のこれ以外の何の特徴があろうか。これを知って賢者たちは解脱し、なすべきことを成し遂げる。

न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं परत्र।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
द्भवति हि या विदुषः सनातनी ॥ १२.२५५.१२ ॥

賢者には大きな恐れはないが、無知な者は来世で非常に大きな恐れを抱く。賢者の永遠の行き先より高い行き先を持つ者は誰もいない。

लोकमातुरमसूयते जन ।
स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचते।
तत्र पश्य कुशलानशोचतो ।
ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम् ॥ १२.२५५.१३ ॥

人々は世界の母を妬み、目にしたものすべてを嘆く。そこで、嘆かず、なされたことと為されなかったことの両方を知る賢者たちを見よ。

यत्करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति …
न प्रियं तदुभयं न चाप्रिय ।
तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः ॥ १२.२५५.१४ ॥

前もっての意図なくなされた行為もまた……取り除く。その二つは好ましくも不快でもない。行う者にとって、ここではまさにそれを生み出すのだ。