ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.255
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.255.1
सृजते त्रिगुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति ।
गुणान्विक्रियते सर्वानुदासीनवदीश्वरः ॥ १२.२५५.१ ॥
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତିନି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି। ଈଶ୍ୱର ଉଦାସୀନଙ୍କ ପରି ସବୁ ଗୁଣକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରନ୍ତି।
12.255.2
स्वभावयुक्तं तत्सत्वं यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान् ॥ १२.२५५.२ ॥
ସ୍ୱଭାବଯୁକ୍ତ ସେହି ସତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମାଙ୍କଡ଼ସାନି ସୂତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରି ସେ ତନ୍ତୁ ପରି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
12.255.3
प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२५५.३ ॥
ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସବୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି କେହି କେହି ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ନିବୃତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି।
12.255.4
उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामति ।
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान् ॥ १२.२५५.४ ॥
ଉଭୟ ଦିଗ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଧାନରେ ସେ ମହାନ ଗର୍ଭଶୟ ହୁଏ।
12.255.5
अनादिनिधनं नित्यं तं बुद्ध्वा विचरेन्नरः ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५५.५ ॥
ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣି ମନୁଷ୍ୟ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ—କ୍ରୋଧହୀନ, ହର୍ଷହୀନ ଏବଂ ସଦା ଈର୍ଷାହୀନ ହୋଇ।
12.255.6
इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२५५.६ ॥
ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚିନ୍ତାରେ ନିର୍ମିତ ହୃଦୟର ଦୃଢ଼ ଗଣ୍ଠି ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁଖରେ ବସିବା ଉଚିତ; ଶୋକ ନ କରି, ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ ହୋଇ।
12.255.7
ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्यां यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा ॥ १२.२५५.७ ॥
ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀରେ ପଡ଼ି ବୁଡ଼ିଥିବା ମଣିଷ ଯେପରି ଦୁଃଖ ପାଏ, ସେହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏ ସଂସାରରେ ବୁଡ଼ି ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏହା ଜାଣ।
12.255.8
न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित् ।
एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२५५.८ ॥
କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବିଦ୍ୱାନ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ସ୍ଥଳରେ ଚାଲିବା ପରି ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଯେ ଆତ୍ମାକୁ ଲାଭ କରେ, ସେ ଆତ୍ମାର କେବଳ ଜ୍ଞାନ ପାଏ।
12.255.9
एवं बुद्ध्वा नरः सर्वं भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य च वैषम्यं लभते शममुत्तमम् ॥ १२.२५५.९ ॥
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଗମନ ଜାଣି, ଏବଂ ବୈଷମ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି, ମଣିଷ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ପାଏ।
12.255.10
एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम् ॥ १२.२५५.१० ॥
ଏହା ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଜନ୍ମର ବିଶେଷ ସାମର୍ଥ୍ୟ; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ତାହା ହିଁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
12.255.11
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ।
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.२५५.११ ॥
ଏହା ଜାଣିଲେ ମଣିଷ ବୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହାଠାରୁ ବଳି ବୁଦ୍ଧିମାନର ଆଉ କି ଲକ୍ଷଣ ଅଛି? ଏହା ଜାଣି ମନୀଷୀମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
12.255.12
न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं परत्र।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
द्भवति हि या विदुषः सनातनी ॥ १२.२५५.१२ ॥
ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ପରଲୋକରେ ଅତି ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି। ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ସନାତନ ଗତିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଗତି କାହାରି ନାହିଁ।
12.255.13
लोकमातुरमसूयते जन ।
स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचते।
तत्र पश्य कुशलानशोचतो ।
ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम् ॥ १२.२५५.१३ ॥
ଲୋକମାତାଙ୍କୁ ଲୋକେ ଈର୍ଷା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି ତହିଁ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେହି କୁଶଳୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯେଉଁମାନେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ କୃତ ଓ ଅକୃତ ଉଭୟ ଜାଣନ୍ତି।
12.255.14
यत्करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति …
न प्रियं तदुभयं न चाप्रिय ।
तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः ॥ १२.२५५.१४ ॥
ପୂର୍ବ ସଂକଳ୍ପ ବିନା ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ … ଦୂର କରେ। ସେହି ଉଭୟ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ତାହା ସେହିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।