ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.255
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.255.1
सृजते त्रिगुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति ।
गुणान्विक्रियते सर्वानुदासीनवदीश्वरः ॥ १२.२५५.१ ॥
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸਤ੍ਵ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
12.255.2
स्वभावयुक्तं तत्सत्वं यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान् ॥ १२.२५५.२ ॥
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਸਤ੍ਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਕੜੀ ਧਾਗਾ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਤੰਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁਣ ਰਚਦਾ ਹੈ।
12.255.3
प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२५५.३ ॥
ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.255.4
उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामति ।
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान् ॥ १२.२५५.४ ॥
ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਰਭਸ਼ਯ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12.255.5
अनादिनिधनं नित्यं तं बुद्ध्वा विचरेन्नरः ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५५.५ ॥
ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸਦੀਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਰੇ—ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।
12.255.6
इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२५५.६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗੰਢ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੋਗ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੰਸ਼ੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਨਾਲ।
12.255.7
ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्यां यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा ॥ १२.२५५.७ ॥
ਭਰੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਡੁੱਬੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ।
12.255.8
न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित् ।
एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२५५.८ ॥
ਪਰ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.255.9
एवं बुद्ध्वा नरः सर्वं भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य च वैषम्यं लभते शममुत्तमम् ॥ १२.२५५.९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਜਾਣਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਖਮਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.255.10
एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम् ॥ १२.२५५.१० ॥
ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ; ਆਤਮਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।
12.255.11
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ।
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.२५५.११ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਲੱਛਣ ਹੈ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.255.12
न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं परत्र।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
द्भवति हि या विदुषः सनातनी ॥ १२.२५५.१२ ॥
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਅਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਗਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ।
12.255.13
लोकमातुरमसूयते जन ।
स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचते।
तत्र पश्य कुशलानशोचतो ।
ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम् ॥ १२.२५५.१३ ॥
ਲੋਕ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜੋ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਣਕੀਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.255.14
यत्करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति …
न प्रियं तदुभयं न चाप्रिय ।
तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः ॥ १२.२५५.१४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ … ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਅਪਿਆਰੇ; ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਉਹ ਉਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।