મહાભારત · અધ્યાય 12.255
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.255.1
सृजते त्रिगुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञस्त्वधितिष्ठति ।
गुणान्विक्रियते सर्वानुदासीनवदीश्वरः ॥ १२.२५५.१ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ સત્ત્વ આદિ ત્રણ ગુણોનું સર્જન કરે છે અને તેમના પર અધિષ્ઠિત રહે છે. ઈશ્વર ઉદાસીનની જેમ સર્વ ગુણોને રૂપાંતરિત કરે છે.
12.255.2
स्वभावयुक्तं तत्सत्वं यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान् ॥ १२.२५५.२ ॥
સ્વભાવથી યુક્ત તે સત્ત્વ આ ગુણોનું સર્જન કરે છે. કરોળિયો જેમ દોરો સર્જે છે, તેમ તે તંતુ જેવા ગુણોનું સર્જન કરે છે.
12.255.3
प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२५५.३ ॥
નાશ પામેલા પાછા ફરતા નથી, અને પ્રવૃત્તિ જોવા મળતી નથી. આ રીતે કેટલાક નક્કી કરે છે, અને બીજા નિવૃત્તિ નક્કી કરે છે.
12.255.4
उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामति ।
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान् ॥ १२.२५५.४ ॥
બંનેનો સારી રીતે વિચાર કરીને, પોતાની બુદ્ધિ પ્રમાણે નિશ્ચય કરવો. આ જ વિધાનથી તે મહાન ગર્ભશય બને છે.
12.255.5
अनादिनिधनं नित्यं तं बुद्ध्वा विचरेन्नरः ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः ॥ १२.२५५.५ ॥
આદિ-અંત વિનાના, નિત્ય એવા તેમને જાણીને મનુષ્યે વિચરવું—ક્રોધરહિત, હર્ષરહિત અને સદા ઈર્ષ્યારહિત રહીને.
12.255.6
इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२५५.६ ॥
આ રીતે, બુદ્ધિ અને ચિંતાથી બનેલી હૃદયની દૃઢ ગાંઠ પાર કરીને સુખપૂર્વક બેસવું; શોક કર્યા વિના, સંશય છેદાઈ ગયેલા રહીને.
12.255.7
ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्यां यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा ॥ १२.२५५.७ ॥
પૂરથી ભરેલી નદીમાં પડીને ડૂબેલા માણસો જેમ દુઃખ પામે છે, તેમ અજ્ઞાનીઓ આ લોકમાં ડૂબીને દુઃખ પામે છે એમ જાણ.
12.255.8
न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित् ।
एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२५५.८ ॥
પણ તત્ત્વજ્ઞ વિદ્વાન દુઃખ પામતો નથી; તે સૂકી ભૂમિ પર ચાલનારની જેમ ફરે છે. આ રીતે જે આત્માને પામે છે, તે આત્માનું કેવળ જ્ઞાન મેળવે છે.
12.255.9
एवं बुद्ध्वा नरः सर्वं भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य च वैषम्यं लभते शममुत्तमम् ॥ १२.२५५.९ ॥
આ રીતે સર્વ પ્રાણીઓનું આવવું અને જવું જાણીને, અને વિષમતાને સારી રીતે જોઈને, માણસ ઉત્તમ શાંતિ પામે છે.
12.255.10
एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम् ॥ १२.२५५.१० ॥
આ જ બ્રાહ્મણના જન્મનું વિશેષ સામર્થ્ય છે; આત્મજ્ઞાન અને શાંતિ જ પૂરતાં છે, તે જ પરમ આશ્રય છે.
12.255.11
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ।
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.२५५.११ ॥
આ જાણવાથી માણસ બુદ્ધ થાય છે; આનાથી વધુ બુદ્ધિમાનનું બીજું કયું લક્ષણ છે? આ જાણીને મનીષીઓ મુક્ત થાય છે અને કૃતકૃત્ય થાય છે.
12.255.12
न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं परत्र।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
द्भवति हि या विदुषः सनातनी ॥ १२.२५५.१२ ॥
વિદ્વાનોને મોટો ભય નથી; પણ અવિદ્વાનોને પરલોકમાં અતિ મોટો ભય છે. વિદ્વાનની સનાતન ગતિથી ઊંચી ગતિ કોઈની નથી.
12.255.13
लोकमातुरमसूयते जन ।
स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचते।
तत्र पश्य कुशलानशोचतो ।
ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम् ॥ १२.२५५.१३ ॥
લોકમાતાની લોકો ઈર્ષ્યા કરે છે; તેઓ જે જુએ છે તે માટે જ શોક કરે છે. ત્યાં એ કુશળ લોકોને જુઓ જેઓ શોક કરતા નથી, જેઓ કૃત અને અકૃત બંને જાણે છે.
12.255.14
यत्करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति …
न प्रियं तदुभयं न चाप्रिय ।
तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः ॥ १२.२५५.१४ ॥
પૂર્વ સંકલ્પ વિના જે કરાય છે તે પણ … દૂર કરે છે. તે બંને પ્રિય નથી, અપ્રિય પણ નથી; કરનારને અહીં તે તે જ ઉત્પન્ન કરે છે.